25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/1

1.

Het informatiesysteem interne markt (IMI) is een informatietechnologisch instrument waarmee de bevoegde autoriteiten uit de lidstaten onderling informatie kunnen uitwisselen bij de toepassing van de wetgeving over de interne markt. Het IMI wordt bekostigd uit het programma voor interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan overheidsdiensten, ondernemingen en burgers (IDABC) (1).

2.

Het IMI is bedoeld als een algemeen systeem voor informatie over diverse terreinen van de wetgeving over de interne markt, en zal in de toekomst nog meer wetgevingssectoren gaan omvatten. Aanvankelijk zal het worden gebruikt in verband met de bepalingen over wederzijdse bijstand uit Richtlijn 2005/36/EG (de richtlijn beroepskwalificaties) (2). Vanaf december 2009 vallen ook de bepalingen over administratieve samenwerking uit Richtlijn 2006/123/EG (de dienstenrichtlijn) binnen het toepassingsgebied (3).

3.

In het voorjaar van 2007 verzocht de Europese Commissie de Groep gegevensbescherming van artikel 29 (WP 29) om een advies over de implicaties van het IMI op het gebied van gegevensbescherming. De WP 29 bracht haar advies op 20 september 2007 uit (4). Het advies gaf steun aan de plannen van de Commissie om de gegevensbeschermingsaspecten van het IMI bij beschikking te regelen en de gegevensuitwisseling binnen het IMI van een duidelijker rechtsgrond te voorzien.

4.

Het verheugt de EDPS dat de Commissie het advies inwon voordat de beschikking werd opgesteld. De EDPS heeft actief deelgenomen aan de werkzaamheden van de subgroep IMI en staat achter de conclusies uit het advies van de WP 29. Hij stelt het tevens op prijs dat de Commissie hem informeel heeft geraadpleegd alvorens de beschikking vast te stellen. De EDPS kon dus al voor de aanneming ideeën opperen, wat zonder meer nodig was, omdat hier sprake was van een handeling van de Commissie zelf, en niet van een Commissievoorstel dat, volgens een wetgevingsprocedure, ook door de Raad en het Europees Parlement wordt behandeld.

5.

Op 12 december 2007 heeft de Commissie Beschikking 2008/49/EG inzake de bescherming van persoonsgegevens bij de invoering van het informatiesysteem interne markt (de IMI-beschikking) aangenomen. In de beschikking is rekening gehouden met enkele aanbevelingen van de EDPS en van de WP 29. Voorts is de rechtsgrond specifieker geworden.

6.

De EDPS staat algemeen positief tegenover het IMI. De doelstellingen van de Commissie, invoering van een elektronisch systeem voor informatie-uitwisseling en regeling van de gegevensbeschermingsaspecten daarvan, worden door de EDPS onderschreven. Een aldus gestroomlijnde organisatie kan er niet alleen voor zorgen dat efficiënter wordt samengewerkt, maar er ook toe bijdragen dat de gegevensbeschermingswetgeving wordt toegepast. Dit is mogelijk door duidelijk af te bakenen welke informatie kan worden uitgewisseld, met wie en onder welke voorwaarden.

7.

Een centralistisch elektronisch systeem houdt echter tevens gevaren in. Vooral bestaat het risico dat meer gegevens worden uitgewisseld en dat dit op grotere schaal gebeurt dan strikt nodig is voor een efficiënte samenwerking, en dat gegevens, waaronder mogelijk ook achterhaalde en onnauwkeurige gegevens, langer in het systeem opgeslagen blijven dan is vereist. Ook de beveiliging van een in 27 lidstaten toegankelijke databank is een netelige kwestie, omdat het systeem niet veiliger is dan zijn zwakste schakel.

8.

Het is daarom zeer belangrijk dat de gegevensbescherming zo compleet en ondubbelzinnig als mogelijk wordt geregeld in een juridisch bindende handeling van de Gemeenschap.

9.

De EDPS verwelkomt het feit dat het werkterrein van het IMI duidelijk is bepaald en afgebakend, en dat de desbetreffende handelingen van de Gemeenschap op basis waarvan informatie kan worden uitgewisseld, in een bijlage worden opgesomd. Momenteel gaat het alleen om de richtlijn beroepskwalificaties en de dienstenrichtlijn; maar naar verwachting zal het werkterrein worden uitgebreid. Nieuwe wetgeving die voorziet in informatie-uitwisseling door middel van het IMI leidt meteen tot aanpassing van de bijlage. De EDPS staat positief tegenover deze methode, omdat i) het werkterrein van het IMI er duidelijk door wordt afgebakend, ii) transparantie wordt verzekerd, en iii) het systeem tegelijkertijd flexibel genoeg is voor het geval dat het later ook voor nieuwe informatie-uitwisseling mocht worden gebruikt. Bovendien zal geen informatie via het IMI kunnen worden uitgewisseld zonder dat i) dit toegestaan of voorgeschreven wordt op een adequate, specifieke rechtsgrondslag van de interne markt, en ii) die rechtsgrondslag in de bijlage bij de IMI-beschikking staat vermeld.

10.

De EDPS neemt evenwel geen genoegen met i) de keuze van de rechtsgrondslag voor de IMI-beschikking, die thans onduidelijk gefundeerd is (deel 2 van dit advies), en ii) het feit dat in de beschikking een aantal noodzakelijke, gedetailleerde regels betreffende de gegevensbescherming bij het IMI ontbreken (deel 3 van het advies).

11.

Helaas houdt de door de Commissie gekozen oplossing in de praktijk in dat, in tegenstelling tot wat de EDPS en de WP 29 hadden verwacht, in de IMI-beschikking nu niet alle belangrijke gegevensbeschermingsaspecten volledig zijn geregeld. Dit betreft vooral de wijze waarop de verwerkingsverantwoordelijken er gezamenlijk mee zijn belast de betrokkene in kennis te stellen en hem een toegangsrecht toe te kennen, alsmede de specifieke, praktische facetten van de evenredigheid. Ook betreurt de EDPS het dat de Commissie niet specifiek wordt verplicht de stereotiepe vragen en datavelden op haar website te publiceren, hetgeen de transparantie en de rechtszekerheid ten goede zou komen.

12.

In de IMI-beschikking wordt als rechtsgrondslag aangehaald Besluit 2004/387/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende de interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan overheidsdiensten, ondernemingen en burgers (het IDABC-besluit) (5), met name artikel 4 daarvan.

13.

Het IDABC-besluit zelf valt onder titel XV van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (het EG-Verdrag): trans-Europese netwerken. Artikel 154 van het EG-Verdrag bepaalt dat de Gemeenschap bijdraagt tot de totstandbrenging en ontwikkeling van trans-Europese netwerken op het gebied van vervoers-, telecommunicatie- en energie-infrastructuur. Zij moet helpen om de nationale netwerken onderling te koppelen, en ze interoperabeler en toegankelijker te maken. In artikel 155 staat welke maatregelen de Gemeenschap in dit verband kan vaststellen. Het gaat om i) richtsnoeren, ii) alle maatregelen die nodig kunnen blijken om de interoperabiliteit van de netwerken te verzekeren, met name op het gebied van de harmonisatie van de technische normen, en iii) projectsteun. Het IDABC-besluit is, wat de vaststellingsprocedure betreft, gebaseerd op artikel 156, lid 1.

14.

Artikel 4 van het IDABC-besluit bepaalt onder meer dat de Gemeenschap projecten van gemeenschappelijk belang uitvoert. Deze projecten moeten deel uitmaken van een werkprogramma en worden uitgevoerd volgens de beginselen van de artikelen 6 en 7, die voornamelijk inhouden dat tot ruime deelname wordt aangespoord, een degelijke, neutrale procedure wordt gevolgd en in technische harmonisatie wordt voorzien. Die beginselen moeten voorts de economische betrouwbaarheid en haalbaarheid van de projecten garanderen.

15.

Zoals gezegd zal het informatiesysteem interne markt vooreerst worden gebruikt om persoonsgegevens uit te wisselen in verband met twee richtlijnen:

16.

Artikel 34, lid 1, van de dienstenrichtlijn vestigt een specifieke rechtsgrond voor een flankerende maatregel, namelijk de invoering van een elektronisch systeem voor informatie-uitwisseling tussen de lidstaten. Luidens die bepaling zet de Commissie, in samenwerking met de lidstaten en met inachtneming van de bestaande informatiesystemen, een elektronisch systeem voor de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten op.

17.

De richtlijn beroepskwalificaties voorziet niet in zo'n specifiek systeem, maar bepaalt hier en daar duidelijk dat informatie moet worden uitgewisseld. Zo onder meer in artikel 56, volgens hetwelk de bevoegde autoriteiten van de lidstaten nauw samenwerken en elkaar bijstand verlenen bij de toepassing van de richtlijn. Lid 2 van artikel 56 schrijft voor dat bepaalde gevoelige informatie conform de gegevensbeschermingswetgeving wordt verwerkt. Voorts bepaalt artikel 8 specifiek dat de bevoegde autoriteiten van de ontvangende lidstaat de bevoegde autoriteiten van de lidstaat van vestiging kunnen verzoeken om alle informatie over de rechtmatigheid van de vestiging en het goede gedrag van de dienstverrichter, en over de afwezigheid van tuchtrechtelijke of strafrechtelijke maatregelen ter zake van de beroepsuitoefening. Luidens artikel 50, lid 2, ten slotte kan de ontvangende lidstaat in geval van gegronde twijfel de bevoegde autoriteiten van een andere lidstaat vragen om bevestiging van de echtheid van de getuigschriften en opleidingstitels.

18.

De bescherming van persoonsgegevens wordt als een grondrecht erkend in artikel 8 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en in de jurisprudentie die op artikel 8 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens (EVRM) is gebaseerd.

19.

In de IMI-beschikking worden volgens artikel 1 daarvan de taken, rechten en plichten van de IMI-actoren en -gebruikers ten aanzien van de gegevensbeschermingsvereisten vastgelegd. Blijkens overweging 7 is de IMI-beschikking bedoeld als een uitwerking van het algemene communautaire gegevensbeschermingskader uit Richtlijn 95/46/EG en Verordening (EG) nr. 45/2001. In het bijzonder worden de verwerkingsverantwoordelijke, zijn taken, de bewaartermijnen en de rechten van de betrokkene omschreven. In de IMI-bechikking worden dus grondrechten afgebakend en nader bepaald en worden subjectieve rechten van de burger nauwkeurig omschreven.

20.

De regels waarbij grondrechten worden beperkt, berusten op de rechtspraak over het EVRM en moeten dus een ondubbelzinnig wettelijke status hebben. Zij moeten worden vervat in een wettelijk instrument, dat op het EG-Verdrag is gebaseerd en voor de rechter kan worden ingeroepen. Zou dat niet gebeuren, dan geniet de betrokkene geen rechtszekerheid, omdat hij er niet kan op rekenen zich in rechte op de regels te kunnen beroepen.

21.

Het rechtszekerheidsthema is des te belangrijker, daar in het bestel van het EG-Verdrag het vooral de nationale rechters zullen zijn die kunnen beslissen welke waarde zij aan de IMI-beschikking hechten. Hierdoor kan het resultaat per lidstaat en zelfs binnen een gegeven lidstaat verschillen, wat een onaanvaardbare vorm van rechtsonzekerheid is.

22.

Het ontbreken van (zekerheid omtrent) een rechtsmiddel zou in ieder geval strijdig zijn met het in artikel 6 van het EVRM vastgelegde recht op een eerlijk proces, en met de desbetreffende jurisprudentie. De Gemeenschap zou aldus tekortschieten in haar verplichtingen ex artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), volgens hetwelk de Unie de door het EVRM gewaarborgde grondrechten moet eerbiedigen.

23.

De EDPS koestert ernstige vrees dat de Commissie, met de keuze van artikel 4 van het IDABC-besluit als rechtsgrond voor haar beschikking, de hierboven genoemde rechtszekerheidstoets niet kan doorstaan. Dat aan de juistheid van die keuze valt te twijfelen blijkt uit de volgende elementen:

24.

De IMI-beschikking moet derhalve een degelijke rechtsgrondslag krijgen. Of de huidige rechtsgrond aan het rechtszekerheidsvereiste voldoet, kan sterk worden betwijfeld. De EDPS pleit ervoor dat de Commissie zich hierover beraadt en nagaat hoe de ondeugdelijkheid van de rechtsgrondslag kan worden verholpen; eventueel zal de beschikking vervangen moeten worden door regelgeving die de rechtszekerheidstoets wel kan doorstaan.

25.

De meest adequate oplossing zou erin kunnen bestaan dat het IMI bij afzonderlijke regelgeving wordt ingesteld door de Raad en het Europees Parlement, naar het voorbeeld van het Schengeninformatiesysteem, het Visuminformatiesysteem en andere grootschalige IT-databanken.

26.

De EDPS stelt voor dat deze mogelijkheid wordt onderzocht. In de afzonderlijke rechtshandeling zouden dan de taken, rechten en verplichtingen van de IMI-actoren en -gebruikers met betrekking tot de gegevensbeschermingsvereisten (het onderwerp van de IMI-beschikking), alsook andere voorschriften betreffende de oprichting en de werking van het systeem worden vervat.

27.

Een tweede mogelijkheid is dat een rechtsgrond wordt gezocht in de verschillende wetteksten over de interne markt. Voor zover de IMI-beschikking van toepassing is op de uitwisseling van persoonsgegevens in verband met de dienstenrichtlijn, zou nader onderzocht moeten worden of de richtlijn zelf, met name artikel 34, de rechtsgrondslag kan leveren. Voor zover de IMI-beschikking van toepassing is op de uitwisseling van persoonsgegevens in verband met de richtlijn beroepskwalificaties, zou een analoge methode kunnen worden gevolgd: in de richtlijn zou een specifieke, duidelijke rechtsgrondslag kunnen worden opgenomen.

28.

In toekomstige wetgeving over de interne markt, op grond waarvan bevoegde nationale autoriteiten informatie zullen moeten uitwisselen, zou telkens een specifieke rechtsgrondslag kunnen komen te staan.

29.

Wij zullen nu ingaan op de bepalingen uit de beschikking die de gegevensbeschermingsaspecten van het IMI regelen. De suggesties van de EDPS zouden kunnen worden verwerkt in een nieuwe wettekst die, zoals hierboven voorgesteld, de beschikking vervangt. Komt er geen nieuwe wettekst, dan zouden de suggesties ook in de IMA-beschikking zelf kunnen worden verwerkt.

30.

Sommige suggesties kunnen door de IMI-actoren zelfs al meteen worden toegepast, zonder dat de beschikking behoeft te worden gewijzigd. De EDPS verwacht van de Commissie dat zij de aanbevelingen uit dit advies — voor zover deze verband houden met het werk dat de Commissie zelf als IMI-actor verricht, hetgeen aan het toezicht van de EDPS is onderworpen — ten minste op het operationele niveau in aanmerking neemt.

31.

De EDPS stelt het op prijs dat de Commissie de eerste reeks stereotiepe vragen en andere gegevensvelden op de website van het IMI heeft geplaatst. Het gaat om informatie-uitwisseling op grond van de richtlijn beroepskwalificaties.

32.

Om van deze goede praktijk een duidelijke verplichting voor de Commissie te maken, en dus transparantie te bewerkstelligen en verder te bevorderen, pleit de EDPS voor een IMI-wettekst op grond waarvan de Commissie de vragen en gegevensvelden op de website van het IMI bekend moet maken.

33.

Wat de proportionaliteit betreft, moet in die wettekst worden bepaald dat de bedoelde vragen en gegevensvelden toereikend, ter zake dienend en niet bovenmatig horen te zijn, en heeft de EDPS bovendien twee specifieke aanbevelingen:

34.

De verantwoordelijkheden worden in artikel 3 van de beschikking duidelijk en ondubbelzinnig toegewezen. De EDPS ziet in dat het onmogelijk is in de beschikking elke verwerking afzonderlijk aan te duiden en de verantwoordelijkheid ervoor aan de Commissie of een bepaalde nationale autoriteit toe te wijzen. Toch zou de beschikking althans ten aanzien van de belangrijkste gegevensbeschermingsverplichtingen van de verwerkingsverantwoordelijke enkele instructies moeten hebben bevat.

35.

Met name pleit de EDPS ervoor dat in een wettekst over het IMI het volgende wordt bepaald:

36.

In een IMI-wettekst zou een lid kunnen worden ingelast, krachtens hetwelk de instanties die gezamenlijk voor de verwerking verantwoordelijk zijn, de kennisgevingstaken volgens een „gelaagde” methode toegewezen krijgen. In de tekst zou met name het volgende moeten worden bepaald:

37.

De EDPS pleit voor het invoegen van een nieuw lid, waarin wordt bepaald:

38.

Voorts zou moeten worden vastgelegd dat de Commissie enkel toegang kan verlenen tot gegevens waartoe zij zelf rechtmatig toegang heeft. Zij zal dus geen toegang behoeven te geven tot informatie die tussen de bevoegde autoriteiten wordt uitgewisseld. Een betrokkene die zich toch met een dergelijk verzoek tot de Commissie richt, wordt terstond doorgeleid naar de autoriteiten die wel toegang hebben tot de informatie, en hiervan in kennis gesteld.

39.

Artikel 4, eerste alinea, van de beschikking bepaalt dat de gegevens worden bewaard gedurende zes maanden na de „formele beëindiging” van de informatie-uitwisseling.

40.

De EDPS begrijpt dat de bevoegde autoriteiten over een zekere marge moeten kunnen beschikken om gegevens te bewaren, omdat zij na de eerste vraag-en-antwoordronde in een zaak elkaar misschien vervolgvragen zullen willen stellen. Bij de opstelling van het advies van de WP 29 heeft de Commissie verklaard dat de administratieve procedures in het kader waarvan informatie-uitwisseling noodzakelijk kan zijn, gewoonlijk binnen een paar maanden zijn voltooid en dat de bewaartermijn bedoeld is voor het geval dat er onverwacht vertraging ontstaat.

41.

Bijgevolg betwijfelt de EDPS, mede gezien de uitleg van de Commissie, of er een geldige reden is om de gegevens, nadat de uitwisseling formeel is beëindigd, nogmaals voor zes maanden bij het IMI te bewaren. Hij vindt daarom dat de zesmaandstermijn voor automatisch wissen zou moeten ingaan op de datum waarop de verzoekende autoriteit in een uitwisselingsdossier voor het eerst contact opneemt met haar pendant. Beter nog zou zijn dat de datum voor het automatisch wissen bepaald wordt door het soort van gegevensuitwisseling (en dat de termijn vanaf de aanvang van de uitwisseling wordt berekend). Terwijl bijvoorbeeld in het geval van de richtlijn beroepskwalificaties een bewaartermijn van zes maanden kan zijn aangewezen, geldt dit niet per se voor gegevensuitwisseling die in het kader van de internemarktwetgeving zal plaatsvinden.

42.

Mochten deze aanbevelingen terzijde worden geschoven, dan moet volgens de EDPS op zijn minst worden uitgelegd wat bedoeld wordt met „formele beëindiging” van een gegevensuitwisseling. In het bijzonder mogen gegevens niet langer in de databank kunnen blijven louter omdat een bevoegde autoriteit verzuimt het dossier af te sluiten.

43.

Voorts zou de EDPS de in de tweede alinea van artikel 4 vastgelegde volgorde „wissen-bewaren” gaarne omgekeerd zien. De Commissie zou aan een verzoek om gegevens te wissen in ieder geval binnen tien werkdagen gevolg moeten geven, ongeacht of een andere bevoegde autoriteit die bij de uitwisseling is betrokken ze al dan niet bij het IMI wil bewaren. Wel zou dit volgens een automatisch mechanisme aan de andere bevoegde autoriteit moeten kunnen worden meegedeeld, zodat de gegevens voor haar niet verloren gaan en zij ze desgewenst kan downloaden of afdrukken, en voor eigen doeleinden, conform haar eigen gegevensbeschermingsregels, buiten het IMI kan opslaan. Een kennisgevingstermijn van tien dagen lijkt redelijk, als minimum én als maximum. De Commissie moet de informatie vóór het verstrijken van die termijn kunnen wissen, als beide autoriteiten dat verlangen.

44.

De EDPS uit de wens dat beveiligingsmaatregelen, of ze nu door de Commissie dan wel de bevoegde autoriteiten worden genomen, overeenkomstig de beste praktijken in de lidstaten worden genomen.

45.

Aangezien de informatie-uitwisseling in het kader van het IMI onder meerdere nationale beschermingswetgevingen en onder het toezicht van meerdere nationale beschermingsautoriteiten valt — afgezien nog van het feit dat bepaalde verwerkingsaspecten onder Verordening (EG) nr. 45/2001 en het toezicht van de EDPS vallen — pleit de EDPS ervoor dat een IMI-wettekst duidelijke regels bevat die een gezamenlijk toezicht op het IMI door de verschillende betrokken gegevensbeschermingsautoriteiten vergemakkelijken. Dat gezamenlijke toezicht zou naar het model uit de wetteksten betreffende de instelling, de werking en het gebruik van het Schengeninformatiesysteem (SIS II) kunnen worden opgezet (8).

46.

De doelstellingen van de Commissie, invoering van een elektronisch systeem voor gegevensuitwisseling en regeling van de gegevensbeschermingsaspecten daarvan, worden door de EDPS onderschreven.

47.

De IMI-beschikking moet om de hierboven uiteengezette redenen een degelijke rechtsgrondslag krijgen. De EDPS pleit ervoor dat de Commissie zich over de door haar gekozen grondslag beraadt en nagaat hoe de ondeugdelijkheid ervan kan worden verholpen; eventueel zal de IMI-beschikking vervangen moeten worden door regelgeving die de rechtszekerheidstoets kan doorstaan.

48.

Als meest adequate oplossing zou uiteindelijk de mogelijkheid kunnen worden onderzocht om het IMI bij afzonderlijke regelgeving op het niveau van de Raad en het Europees Parlement te laten instellen, naar het voorbeeld van het Schengeninformatiesysteem, het Visuminformatiesysteem en andere grootschalige IT-databanken.

49.

Het alternatief zou kunnen zijn dat artikel 34 van de dienstenrichtlijn en soortgelijke, nog vast te stellen bepalingen over andere internemarktwetgeving als rechtsgrond gaan fungeren.

50.

Voorts is in dit advies een aantal voorstellen betreffende de bepalingen over de gegevensbeschermingsaspecten van het IMI geopperd, welke zouden kunnen worden verwerkt in een nieuwe wetstekst, die, zoals hierboven voorgesteld, de beschikking vervangt; komt er geen nieuwe wetstekst, dan zouden de voorstellen ook in de beschikking zelf kunnen worden verwerkt.

51.

Sommige ervan kunnen zelfs al meteen door de IMI-actoren worden toegepast, zonder dat de beschikking behoeft te worden gewijzigd. De EDPS verwacht van de Commissie dat zij de aanbevelingen uit dit advies — voor zover deze verband houden met het werk dat de Commissie zelf als IMI-actor verricht, hetgeen aan het toezicht van de EDPS is onderworpen — ten minste op het operationele niveau in aanmerking neemt.

52.

De aanbevelingen handelen over transparantie en evenredigheid, de gemeenschappelijke verwerkingsverantwoordelijkheid en de verdeling van verantwoordelijkheden, de kennisgeving aan de betrokkene, de rechten van toegang, van verzet en van rectificatie, de bewaartermijn, de beveiligingsmaatregelen en het gezamenlijk toezicht.

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/8

1.

De wereldwijde financiële crisis heeft diepe sporen getrokken en heeft nu ook zwaar toegeslagen in de banksector in de EU. Niet alleen zijn er de specifieke problemen die met name verband houden met de Amerikaanse hypotheekmarkt en door hypotheken gedekte activa of met verliezen door overdreven risicovolle strategieën van afzonderlijke banken, maar vooral blijkt de afgelopen weken het vertrouwen binnen de banksector te zijn weggespoeld. Door de aanhoudende onzekerheid over het kredietrisico van individuele financiële instellingen is de markt voor interbancaire leningen opgedroogd, waardoor het voor àlle financiële instellingen steeds moeilijker is om toegang tot liquiditeiten te krijgen.

2.

De huidige situatie bedreigt het voortbestaan van individuele financiële instellingen die in moeilijkheden verkeren door hun specifieke commerciële model of door zakelijke praktijken waarvan de zwakke punten door de crisis op de financiële markten aan het licht zijn gekomen en nog werden geaccentueerd. Om dergelijke instellingen op de lange termijn opnieuw levensvatbaar te maken in plaats van ze te liquideren, zullen hun activiteiten ingrijpend moeten worden geherstructureerd. In de huidige omstandigheden treft de crisis echter ook fundamenteel gezonde financiële instellingen, die in moeilijkheden zijn gekomen door de algemene marktsituatie die tot een forse verkrapping van de toegang tot liquiditeiten heeft geleid. Voor het herstel van de levensvatbaarheid van deze instellingen op de lange termijn is wellicht een minder ingrijpende herstructurering nodig. In ieder geval bestaat wel de mogelijkheid dat maatregelen die lidstaten nemen om (bepaalde) instellingen te steunen die op hun nationale financiële markt opereren, deze instellingen begunstigen, ten koste van andere instellingen die in diezelfde lidstaat of in nadere lidstaten opereren.

3.

Op 7 oktober 2008 heeft de Ecofin-Raad conclusies aangenomen, waarin wordt toegezegd dat alle nodige maatregelen zullen worden genomen om de soliditeit en de stabiliteit van het bankensysteem te versterken en zo het vertrouwen in en het goede functioneren van de financiële sector te herstellen. De herkapitalisatie van kwetsbare systeemrelevante financiële instellingen werd gezien als één van de middelen om de belangen van de depositohouders en de stabiliteit van het systeem te beschermen. Voorts was er overeenstemming dat besluiten tot overheidsinterventie op het nationale niveau moeten worden genomen, doch binnen een gecoördineerd kader en op basis van een aantal gemeenschappelijke EU-beginselen (1). Bij die gelegenheid bood de Commissie aan op korte termijn de nodige aanwijzingen te geven wat betreft het brede kader om herkapitalisatie- en garantieregelingen, en de toepassing daarvan in concrete zaken, snel op hun verenigbaarheid met de staatssteunregels te beoordelen.

4.

Gezien de omvang van de crisis die thans ook fundamenteel gezonde banken bedreigt, de sterke integratie en verwevenheid van de Europese financiële markten, en de dramatische gevolgen van het faillissement van een systeemrelevante financiële instelling, hetgeen de crisis nog verder zou verscherpen, erkent de Commissie dat de lidstaten het nodig kunnen achten, passende maatregelen te treffen ter vrijwaring van de stabiliteit van het financiële systeem. Door de bijzondere aard van de huidige problemen in de financiële sector moeten dergelijke maatregelen wellicht verder gaan dan het stabiliseren van individuele financiële instellingen en kan het ook om algemene regelingen gaan.

5.

Hoewel bij het toepassen van de staatssteunregels op maatregelen voor het aanpakken van de crisis op de financiële markten wel degelijk rekening moet worden gehouden met de uitzonderlijke omstandigheden die zich thans voordoen, dient de Commissie er toch op toe te zien dat dit soort maatregelen de mededinging tussen de financiële instellingen die op de markt opereren, niet onnodig verstoren of tot negatieve overloopeffecten op andere lidstaten leiden. Deze mededeling wil de nodige houvast bieden wat betreft de criteria die relevant zijn voor de verenigbaarheid met het Verdrag van algemene regelingen, maar ook van individuele gevallen waarin die regelingen worden toegepast en ad-hocgevallen van systeemrelevantie. De Commissie zal bij de toepassing van de hier beschreven criteria op de maatregelen van de lidstaten met de vereiste spoed handelen om rechtszekerheid te garanderen en het vertrouwen op de financiële markten te herstellen.

6.

Staatssteun van individuele ondernemingen in moeilijkheden wordt normaal beoordeeld op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag en van de Communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (2) (hierna „de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun” genoemd), waarin de Commissie heeft uiteengezet hoe artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag op dit soort steun moet worden toegepast. Deze richtsnoeren zijn algemeen van toepassing, al bevatten zij bepaalde specifieke criteria voor de financiële sector.

7.

Voorts kan de Commissie, op grond van artikel 87, lid 3, onder b), van het Verdrag, ook steunmaatregelen toestaan „om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.

8.

De Commissie herhaalt hier dat, in overeenstemming met de rechtspraak en haar beschikkingspraktijk (3), artikel 87, lid 3, onder b), van het Verdrag restrictief moet worden uitgelegd ten aanzien van de vraag wat als een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat kan worden beschouwd.

9.

Gezien de ernst van de huidige crisis op de financiële markten en de mogelijke gevolgen ervan voor de gehele economie van de lidstaten, is de Commissie van oordeel, dat artikel 87, lid 3, onder b), in de huidige omstandigheden als rechtsgrondslag kan dienen voor steunmaatregelen die worden genomen om deze systeemcrisis het hoofd te bieden. Dit geldt met name voor steun die wordt toegekend door een algemene regeling die voor meer of alle financiële instellingen in een lidstaat openstaat. Wanneer de autoriteiten van de lidstaten die voor de financiële stabiliteit verantwoordelijk zijn, tegenover de Commissie verklaren dat een dergelijke ernstige verstoring dreigt, dan is een dergelijke verklaring van bijzonder belang voor de beoordeling door de Commissie.

10.

Ad-hocmaatregelen van de lidstaten zijn niet uitgesloten in omstandigheden waarin aan de criteria van artikel 87, lid 3, onder b), wordt voldaan. Ten aanzien van zowel regelingen als ad-hocmaatregelen dient de beoordeling van de steun weliswaar de algemene beginselen te volgen van de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun die zijn vastgesteld op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, maar in de huidige omstandigheden kunnen uitzonderlijke maatregelen worden goedgekeurd zoals structurele noodmaatregelen, bescherming van rechten van derden, zoals crediteuren, en reddingsmaatregelen die langer dan zes maanden kunnen duren.

11.

Toch moet worden beklemtoond, dat bovenstaande overwegingen inhouden dat het gebruik van artikel 87, lid 3, onder b), in beginsel niet kan worden overwogen in crisissituaties in andere individuele sectoren waar geen vergelijkbaar risico bestaat dat die sectoren rechtstreekse gevolgen voor de economie van een lidstaat als geheel hebben. Wat de financiële sector betreft, kan op deze bepaling alleen een beroep worden gedaan in werkelijk uitzonderlijke omstandigheden waar het complete functioneren van de financiële markten in gevaar komt.

12.

Wanneer zich, zoals hiervoor beschreven, een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat voordoet, kan niet voor onbeperkte tijd een beroep worden gedaan op artikel 87, lid 3, onder b), doch alleen zolang de crisissituatie de toepassing van deze bepaling rechtvaardigt.

13.

Dit houdt in, dat alle algemene regelingen die op deze grondslag zijn opgezet, zoals in de vorm van een garantie- of herkapitalisatieregeling, op geregelde tijdstippen moeten worden doorgelicht en worden beëindigd, zodra de economische situatie van de betrokken lidstaat dit toelaat. De Commissie geeft zich er rekenschap van, dat thans niet te voorspellen valt hoelang de huidige, buitengewone problemen op de financiële markten zullen aanhouden en dat het voor het herstel van het vertrouwen wellicht van onmisbaar belang is om aan te geven dat een maatregel wordt verlengd zolang de crisis blijft voortduren, maar is toch van mening dat een noodzakelijk element voor de verenigbaarheid van algemene regelingen is, dat de lidstaten ten minste om de zes maanden een doorlichting uitvoeren en bij de Commissie over de uitkomst van deze doorlichtinging verslag uitbrengen.

14.

Voorts is de Commissie van oordeel, dat illiquide, maar overigens fundamenteel gezonde financiële instellingen die door de huidige buitengewone omstandigheden in moeilijkheden zijn gekomen, anders moeten worden behandeld dan financiële instellingen die met interne moeilijkheden te kampen hebben. In het eerste geval zijn de moeilijkheden inzake de levensvatbaarheid inherent extern en hebben zij te maken met de huidige noodsituatie op de financiële markt, in plaats van met inefficiëntie of het nemen van buitensporige risico's. Daardoor zal de mededingingverstoring veroorzaakt door regelingen ter ondersteuning van de levensvatbaarheid van dergelijke instellingen, normaal beperkter zijn en zullen zij minder ingrijpende herstructureringen vergen. Daarentegen vallen andere financiële instellingen waarvan te verwachten valt dat zij bijzonder zullen worden getroffen door verliezen veroorzaakt door bijvoorbeeld inefficiëntie, zwak management van de activa en de passiva of risicovolle strategieën, onder de normale regels inzake reddingssteun en moeten zij met name ingrijpend worden geherstructureerd, met flankerende compenserende maatregelen om de mededingingverstoringen te beperken (4). In alle gevallen echter kan, wanneer passende beschermingsmaatregelen ontbreken, de tenuitvoerlegging van garantie- of herkapitalisatieregelingen voor aanzienlijke mededingingverstoringen zorgen, omdat deze regelingen de begunstigden een buitensporig voordeel verlenen ten koste van hun concurrenten, of omdat de liquiditeitsproblemen voor de financiële instellingen in andere lidstaten daardoor worden aangescherpt.

15.

Bovendien geldt, overeenkomstig de algemene beginselen die aan de staatssteunregels van het Verdrag ten grondslag liggen, namelijk dat de steun niet meer mag bedragen dan wat strikt noodzakelijk is om de gerechtvaardigde doelstelling ervan te bereiken en dat mededingingverstoringen zoveel als mogelijk moeten worden vermeden of tot een minimum moeten blijven beperkt en rekening houdend met de huidige omstandigheden, dat alle algemene steunmaatregelen:

16.

Deze criteria dienen, overeenkomstig de staatssteunregels en de fundamentele vrijheden die in het Verdrag zijn vastgelegd, daaronder begrepen het discriminatieverbod, in acht te worden genomen, om het soepele functioneren van de interne markt te vrijwaren. Bij haar beoordeling houdt de Commissie met de volgende criteria rekening wanneer zij zich moet uitspreken over de verenigbaarheid van de hierna besproken staatssteunmaatregelen.

17.

De hiervoor uiteengezette beginselen kunnen worden vertaald in de volgende overwegingen ten aanzien van garantieregelingen ter bescherming van verplichtingen die door middel van een verklaring, wetgeving of een contractuele regeling zijn vastgesteld met dien verstande dat het hier om overwegingen van algemene aard gaat, die aan de bijzondere omstandigheden van iedere individuele zaak moeten worden aangepast.

18.

Er kan zich een aanzienlijke mededingingverstoring voordoen wanneer bepaalde marktdeelnemers van het genot van de garantie worden uitgesloten. De criteria om financiële instellingen voor een dergelijke garantie in aanmerking te laten komen, moeten objectief zijn, waarbij terdege rekening wordt gehouden met hun rol in het betrokken bankenstelsel en de economie als geheel, en niet-discriminerend, zodat buitensporige verstorende effecten op aangrenzende markten en op de interne markt als geheel worden vermeden. Overeenkomstig het beginsel dat niet op grond van nationaliteit mag worden gediscrimineerd, moeten alle instellingen met een statutaire zetel in de betrokken lidstaat, daaronder begrepen dochterondernemingen, en met activiteiten van betekenis in die lidstaat, door de regeling zijn gedekt.

19.

In de huidige uitzonderlijke omstandigheden kan het nodig zijn, de depositohouders bij financiële instellingen de verzekering te geven dat zij geen verliezen zullen lijden, om het risico van een stormloop op banken en van buitensporige negatieve overloopeffecten op gezonde banken te beperken. Daarom kunnen, in het kader van een systeemcrisis, algemene garanties ter bescherming van retaildeposito's (en schuldvorderingen gehouden door retailklanten) een legitieme component zijn van het beleidsantwoord van de overheid.

20.

Ten aanzien van de garanties die verder gaan dan retaildeposito's, moet de selectie van de gedekte soorten schulden en verplichtingen, voor zover praktisch mogelijk, zijn toegesneden op de specifieke oorzaak van de moeilijkheden en moet deze beperkt blijven tot wat als noodzakelijk kan worden beschouwd om de relevante aspecten van de huidige financiële crisis het hoofd te bieden. Anders zou zulks immers het vereiste aanpassingsproces kunnen vertragen en tot een schadelijk moreel risico kunnen leiden (5).

21.

Bij de toepassing van dit beginsel kan het opdrogen van interbancaire leningen als gevolg van de erosie van het vertrouwen tussen financiële instellingen rechtvaardigen dat ook garanties worden verstrekt voor bepaalde soorten wholesale-deposito's en zelfs korte en middellange schuldinstrumenten, voor zover die verplichtingen nog niet afdoende door bestaande beleggingsregelingen of andere instrumenten zijn beschermd (6).

22.

Wanneer de garantiedekking nog tot andere soorten schulden buiten dit betrekkelijk ruime toepassingsgebied wordt uitgebreid, dient de rechtvaardiging daarvan nader te worden onderzocht.

23.

In beginsel omvatten dergelijke garanties geen achtergestelde schulden (tier 2-kapitaal) of een dekking die zonder enig onderscheid voor alle verplichtingen geldt, omdat daarmee alleen de belangen van aandeelhouders en andere risicokapitaalinvesteerders zouden worden beschermd. Wanneer dergelijke schulden zijn gedekt om op die wijze een kapitaaluitbreiding en dus een uitbreiding van de leningactiviteiten mogelijk te maken, kunnen specifieke restricties noodzakelijk blijken.

24.

De looptijd en het toepassingsgebied van garantieregelingen die verder reiken dan depositogarantieregelingen, moet tot het noodzakelijke minimum beperkt blijven. Uitgaande van de hierboven uiteengezette algemene beginselen en het feit dat thans niet te voorspellen valt hoe lang de fundamentele tekortkomingen in het functioneren van financiële markten zullen aanhouden, is de Commissie van mening dat een van de noodzakelijk criteria voor de verenigbaarheid van algemene regelingen erin bestaat dat de lidstaat om de zes maanden de regeling doorlicht, waarbij wordt nagegaan of het gerechtvaardigd is dat de regeling wordt voortgezet en welke mogelijkheden er zijn voor aanpassingen om in te spelen op de ontwikkelingen in de situatie op de financiële markten. De uitkomsten van deze doorlichting worden bij de Commissie ingediend. Behoudens garanties voor een dergelijke regelmatige doorlichting, kan de goedkeuring van de regeling ook voor een periode van meer dan zes maanden gelden, in beginsel zelfs tot twee jaar. De regeling kan, na goedkeuring van de Commissie, nog verder worden verlengd, zolang de crisis op de financiële markten zulks vereist. Wanneer het in het kader van een garantieregeling is toegestaan dat de betrokken schulden gedekt blijven tot een vervaldatum die ligt na het verstrijken van de periode waarvoor deze garantie in het kader van de regeling is afgegeven, zouden verdere beschermingsmaatregelen nodig zijn om buitensporige mededingingverstoringen te voorkomen. Bij dergelijke beschermingsmaatregelen kan het gaan om een kortere looptijd dan in beginsel op grond van de onderhavige mededeling is toegestaan, afschrikkende prijsvoorwaarden en passende kwantitatieve beperkingen van de gedekte schuld.

25.

Volgens het algemene staatssteunbeginsel dat het bedrag en de intensiteit van de steun tot het strikte minimum moet zijn beperkt, dienen de lidstaten passende maatregelen te nemen om te zorgen voor een significante bijdrage van de begunstigden en/of de sector in de kosten van de garantie en, waar nodig, de kosten van de staatsinterventie ingeval op de garantie een beroep wordt gedaan.

26.

De precieze berekening en samenstelling van deze bijdrage is afhankelijk van de specifieke omstandigheden. Volgens de Commissie is met een passende combinatie van sommige of alle van de navolgende elementen (7) aan het vereiste voldaan dat de steun tot het minimum beperkt blijft:

27.

Gezien de inherente risico's dat een garantieregeling negatief uitwerkt op banken die de regeling niet genieten, daaronder begrepen banken in andere lidstaten, moet de regeling passende mechanismen bevatten om dergelijke verstoringen tot een minimum te beperken en om mogelijk misbruik van de voordeelpositie waarin de begunstigde instellingen dankzij een staatsgarantie worden gebracht, te voorkomen. Bij dergelijke beschermingsmaatregelen, die ook belangrijk zijn om moreel risico te voorkomen, dient het onder meer te gaan om een passende combinatie van sommige of alle van de volgende elementen (9):

28.

De Commissie is van mening dat, om mededingingverstoringen zoveel mogelijk te voorkomen, een algemene garantieregeling moet worden gezien als een tijdelijke noodmaatregel die de acute symptomen van de huidige crisis op de financiële markten moet aanpakken. Dergelijke maatregelen kunnen per definitie geen omvattende oplossing bieden voor de fundamentele oorzaken van deze crisis die te maken hebben met structurele tekortkomingen in het functioneren van de organisatie van financiële markten of met specifieke problemen van financiële instellingen, dan wel een combinatie van beide.

29.

Daarom moet een garantieregeling, na verloop van tijd, vergezeld gaan van de nodige aanpassingsmaatregelen voor de sector als geheel en/of de herstructurering of liquidatie van individuele begunstigden, met name die waarvoor op de garantie een beroep werd gedaan.

30.

Wanneer ten behoeve van individuele financiële instellingen op garantieregelingen een beroep wordt gedaan, is het van essentieel belang dat er na deze urgente reddingsmaatregel die is bedoeld om de insolvabele instelling drijvende te houden (en die resulteert in een verdere verstoring van de mededinging, bovenop de mededingingverstoring veroorzaakt door de algemene invoering van de regeling), zo snel als de toestand op de financiële markten het toestaat, passende stappen komen die leiden tot een herstructurering of liquidatie van de begunstigde instelling. Dit brengt dan weer mee; dat voor de ondernemingen die in het kader van de garantie betalingen ontvangen, een herstructurerings- of liquidatieplan moet worden aangemeld dat door de Commissie afzonderlijk op zijn verenigbaarheid met de staatssteunregels zal worden getoetst (12).

31.

Bij haar beoordeling van een herstructureringsplan laat de Commissie zich leiden door de volgende voorwaarden:

32.

Bij deze beoordeling kan de Commissie voortbouwen op de ervaring die zij in het verleden heeft opgedaan bij de toepassing van staatssteunregels op financiële instellingen, waarbij zij rekening houdt met de specifieke kenmerken van een crisis die een dergelijke omvang heeft bereikt dat deze als een ernstige verstoring in de economie van lidstaten kan worden aangemerkt.

33.

Ook houdt de Commissie rekening met het onderscheid tussen steunmaatregelen die uitsluitend noodzakelijk zijn geworden omdat anders fundamenteel gezonde financiële instellingen geconfronteerd worden met de huidige bottleneck in de toegang tot liquiditeiten, en steun aan de begunstigde instellingen die bovendien te kampen hebben met structurele solvabiliteitsproblemen welke bijvoorbeeld verband houden met hun specifieke commerciële model of beleggingsstrategie. In beginsel dreigt steun aan de tweede categorie begunstigden meer bezwaren te doen rijzen.

34.

Een tweede systeemmaatregel om op de huidige financiële crisis te reageren, kan de vaststelling van een herkapitalisatieregeling zijn, die zou worden gebruikt om financiële instellingen te ondersteunen die fundamenteel gezond zijn, maar die eventueel in ademnood verkeren door de noodsituatie op de financiële markten. Het doel van deze regeling zou dan zijn, openbare middelen te verschaffen om de kapitaalbasis van de financiële instellingen rechtstreeks te versterken of om door andere middelen de injectie van particulier kapitaal te vergemakkelijken, en aldus negatieve systeemoverlopen te voorkomen.

35.

In beginsel geldt wat hierboven met betrekking tot de algemene garantieregelingen is overwogen, mutatis mutandis, ook voor de herkapitalisatieregelingen. Het betreft:

36.

Het specifieke karakter van een herkapitalisatiemaatregel geeft aanleiding tot de volgende overwegingen.

37.

De ondernemingen moeten voor de regeling in aanmerking komen op grond van objectieve criteria, zoals de behoefte om een voldoende niveau van kapitalisatie ten opzichte van de solvabiliteitsvereisten te garanderen, zonder dat dit resulteert in een ongerechtvaardigde discriminerende behandeling. Wanneer de behoefte aan steun door de financiële toezichthouders moet worden beoordeeld, kan dat een positieve factor zijn.

38.

De kapitaalinjectie moet tot het noodzakelijke minimum beperkt blijven en mag de begunstigde instelling niet in staat stellen agressieve commerciële strategieën te ontwikkelen of haar activiteiten uit te breiden of andere doelstellingen na te streven die tot buitensporige mededingingverstoringen leiden. In verband daarmee wordt het aanhouden van versterkte minimum solvabiliteitsvereisten en/of de beperking van de totale balansomvang van de financiële instelling positief beoordeeld. De begunstigden moeten ook, zo veel als in het licht van de huidige crisis mogelijk is, een eigen bijdrage leveren, daaronder begrepen via particuliere deelnemingen (14).

39.

Kapitaalinterventies in financiële instellingen moeten gebeuren op voorwaarden die het steunbedrag tot een minimum beperken. Afhankelijk van het gekozen instrument (bijv. aandelen, warrants, achtergesteld kapitaal) dient de betrokken lidstaat in beginsel rechten te ontvangen waarvan de waarde overeenstemt met zijn bijdrage in de herkapitalisatie. De uitgifteprijs van nieuwe aandelen moet worden vastgesteld op de grondslag van een marktgerichte waardering. Om ervoor te zorgen dat de overheidssteun alleen wordt verleend in ruil voor een passende tegenprestatie, worden instrumenten zoals preferente aandelen met een passende vergoeding, als een positieve factor beschouwd. Anders moet de introductie van terugbetalingsmechanismen of terugkeer tot betere tijden-clausules worden overwogen.

40.

Soortgelijke overwegingen gelden voor andere maatregelen en regelingen om het probleem aan de activazijde van de financiële instellingen aan te pakken, die tot het versterken van de kapitaalvereisten van de instellingen zouden bijdragen. Met name wanneer een lidstaat activa verwerft of ruilt, moet deze transactie gebeuren tegen een waardering die de onderliggende risico's weergeeft, zonder dat de kopers onrechtmatig worden gediscrimineerd.

41.

Het feit dat de steunregeling wordt goedgekeurd, ontslaat de lidstaten niet van de verplichting om zesmaandelijks bij de Comissie een verslag in te dienen over het gebruik dat van de regeling wordt gemaakt, en om voor de begunstigde instellingen binnen zes maanden vanaf het tijdstip van de interventie individuele plannen in te dienen (15).

42.

Evenals bij de garantieregelingen, doch gelet op het inherent onomkeerbare karakter van herkapitalisatiemaatregelen, voert de Commissie, overeenkomstig de beginselen van de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun, haar beoordeling van die plannen op zodanige wijze uit, dat de algehele uitkomsten van dergelijke herkapitalisatie gelijklopen met de uitkomsten van een herkapitalisatiemaatregel die buiten dergelijke regelingen om wordt genomen. Zij neemt daarbij de specifieke kenmerken van een systeemcrisis op de financiële markten in aanmerking.

43.

In de huidige financiële crisis wenst een lidstaat mogelijk ook een gecontroleerde liquidatie van bepaalde financiële instellingen binnen zijn bevoegdheid door te voeren. Een dergelijke gecontroleerde liquidatie, die eventueel door een bijdrage uit openbare middelen wordt geflankeerd, kan in individuele gevallen worden toegepast, hetzij als een tweede stap nà reddingssteun voor een individuele financiële instelling wanneer het duidelijk wordt dat deze niet met succes kan worden geherstructureerd, of als een individuele maatregel. Een gecontroleerde liquidatie kan ook een onderdeel van een algemene garantieregeling zijn, wanneer een lidstaat bijvoorbeeld overgaat tot de liquidatie van de financiële instellingen waarvoor de garantie moet worden geactiveerd.

44.

Ook hier verloopt de beoordeling van een dergelijke regeling, en van individuele liquidatiemaatregelen die in het kader van een dergelijke regeling worden genomen, mutatis mutandis, langs dezelfde lijnen als reeds voor garantieregelingen werd beschreven.

45.

Het specifieke karakter van een liquidatiemaatregel geeft aanleiding tot de volgende overwegingen.

46.

In het kader van een liquidatie moet er bijzonder worden op toegezien dat t het morele risico tot een minimum beperkt blijft, met name door uit te sluiten dat de aandeelhouders en eventueel bepaalde soorten crediteuren in het kader van de procedure voor de gecontroleerde liquidatie steun ontvangen.

47.

Te vermijding van buitensporige mededingingverstoringen dient de liquidatiefase beperkt te blijven tot de periode die strikt noodzakelijk is voor een ordelijke liquidatie. Zolang de begunstigde financiële instelling blijft opereren, mag zij geen nieuwe activiteiten ontplooien, maar alleen haar bestaande activiteiten voortzetten. De bankvergunning dient zo snel mogelijk te worden ingetrokken.

48.

Wanneer ervoor wordt gezorgd, dat het steunbedrag beperkt blijft tot het minimum dat voor het bereiken van de nagestreefde doelstelling noodzakelijk is, dient ermee rekening te worden gehouden dat het beschermen van de financiële stabiliteit in de huidige financiële turbulentie kan inhouden, dat bepaalde crediteuren van de geliquideerde banken door middel van steunmaatregelen moeten worden terugbetaald. De keuze van de criteria om in dat verband de soorten verplichtingen voor deze doelstelling te selecteren, dient volgens dezelfde regels te verlopen als die welke gelden voor de verplichtingen die door een garantieregeling worden afgedekt.

49.

Om ervoor te zorgen dat geen steun wordt verleend aan de kopers van de financiële instelling, of gedeelten daarvan, of aan de verkochte entiteiten, is het van belang dat bij de verkoop bepaalde voorwaarden in acht worden genomen. De Commissie neemt de volgende criteria in aanmerking wanneer zij moet bepalen, of er mogelijk steun is:

50.

Wanneer op grond van deze criteria blijkt dat er sprake is van steun ten gunste van de kopers of de verkochte entiteiten, wordt de verenigbaarheid van die steun afzonderlijk beoordeeld.

51.

Om acute liquiditeitsproblemen van bepaalde financiële instellingen het hoofd te bieden, wensen de lidstaten de garanties of herkapitalisatieregelingen wellicht te flankeren met aanvullende vormen van liquiditeitssteun, verstrekt uit openbare middelen (daaronder begrepen middelen van hun centrale bank). De Commissie heeft reeds duidelijk verklaard dat, wanneer een lidstaat of centrale bank niet met selectieve maatregelen ten gunste van individuele banken op de bankencrisis reageert, doch met algemene maatregelen die open staan voor alle vergelijkbare marktdeelnemers (bijv. leningen aan de gehele markt op gelijke voorwaarden), dergelijke algemene maatregelen dikwijls buiten het toepassingsbereik van de staatssteunregels vallen en niet bij de Commissie behoeven te worden aangemeld. Zo is de Commissie van mening, dat de activiteiten van de centrale banken die verband houden met het monetaire beleid, zoals open markttransacties en permanente faciliteiten, niet onder de staatssteunregels vallen. Ook steun die op een individuele financiële instelling is toegesneden, kan onder specifieke omstandigheden geen steun blijken te zijn. Volgens de Commissie (16) kan in een dergelijk geval de verschaffing van middelen door een centrale bank aan de financiële instelling geen steun blijken te zijn, wanneer aan een aantal voorwaarden is voldaan, zoals:

52.

Wanneer in de huidige buitengewone omstandigheden een regeling voor liquiditeitssteun afkomstig uit openbare bronnen, met inbegrip van de centrale bank, steun vormt, kan deze regeling volgens de Commissie verenigbaar worden verklaard op basis van de beginselen van de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun. Mits verzekerd is dat dergelijke liquiditeitsregeling regelmatig, om de zes maanden wordt herbezien (17), kan de goedkeuring van de regeling gelden voor een periode van meer dan zes maanden, en in beginsel tot twee jaar. De regeling kan, na goedkeuring door de Commissie, nog verder worden verlengd, zolang de crisis op de financiële markten zulks vereist.

53.

Wanneer de Commissie de staatssteunregels op de in deze mededeling behandelde maatregelen op zodanige wijze toepast dat met de heersende omstandigheden op de financiële markt rekening wordt gehouden, dient zij er, in samenwerking met de lidstaten, voor te zorgen dat deze maatregelen hun doelstelling bereiken en dat de daarmee verband houdende mededingingverstoringen zowel binnen als tussen de lidstaten tot een minimum beperkt blijven. Om deze samenwerking te vergemakkelijken en om zowel de lidstaten als derden de nodige rechtszekerheid te bieden dat de genomen maatregelen met het Verdrag verenigbaar zijn, hetgeen een belangrijk aspect is voor het herstel van het vertrouwen in de markten, is het van wezenlijk belang dat de lidstaten de Commissie in kennis stellen van hun voornemens en dat zij de voornemens om dergelijke maatregelen in te voeren zo vroeg mogelijk aanmelden en daarbij zoveel mogelijk inlichtingen verschaffen, en ieder geval voor de maatregel ten uitvoer wordt gelegd. De Commissie heeft passende maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat, zodra de aanmelding volledig is, snel besluiten kunnen worden genomen, zo nodig binnen 24 uur en tijdens het weekeinde.

—

er moet tijdig worden ingegrepen en de steun moet in beginsel tijdelijk zijn;

—

de lidstaten zullen de belangen van de belastingbetalers niet uit het oog verliezen;

—

de gevolgen van het ingrijpen moeten naar behoren voor rekening van de bestaande aandeelhouders komen;

—

de lidstaten moeten desgewenst in het management van een financiële instelling veranderingen kunnen aanbrengen;

—

het management mag geen onbehoorlijke voordelen ontvangen — de overheid kan onder meer de bevoegdheid krijgen om ten aanzien van de beloningen in te grijpen;

—

de gerechtvaardigde belangen van concurrerende instellingen moeten worden beschermd, met name door middek van de regels inzake staatssteun;

—

het doorsijpelen van negatieve gevolgen moet worden vermeden.

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/15

—

op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector;

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32008M5154. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu).

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/15

—

op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector;

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32008M5169. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu).

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/16

—

op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector;

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32008M5201. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu).

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/16

—

op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector;

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32008M5321. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu).

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/17

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/18

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/20

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/22

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/24

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/26

Europese Commissie

Directoraat-generaal Handel

Directoraat H

Kamer: N 105 4/92

B-1049 Brussel

Fax (32-2) 295 65 05

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/29

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie staatssteun

Wetstraat, 200

B-1049 Brussel

Fax (32-2) 296 12 42

25.10.2008   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 270/s3