(1)

Richtlijn 94/80/EG van de Raad (2) moet op verscheidene punten worden gewijzigd. Ter wille van de duidelijkheid dient tot herschikking van die richtlijn te worden overgegaan.

(2)

Artikel 20, lid 2, eerste alinea, punt b), en artikel 22, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) verlenen burgers van de Unie die verblijven in een lidstaat waarvan zij geen onderdaan zijn, het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen in hun lidstaat van verblijf onder dezelfde voorwaarden als die welke gelden voor de onderdanen van die lidstaat. Dit recht, dat tevens wordt bevestigd in artikel 40 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”), geeft concreet gestalte aan het in artikel 21 van het Handvest neergelegde beginsel van gelijkheid en non-discriminatie op grond van nationaliteit. Het is ook een logisch uitvloeisel van het recht van vrij verkeer en verblijf, dat is neergelegd in artikel 20, lid 2, eerste alinea, punt a), en artikel 21 VWEU en in artikel 45 van het Handvest.

(3)

De wijze van uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen is vastgesteld in Richtlijn 94/80/EG.

(4)

In het verslag over het EU-burgerschap 2020 beklemtoonde de Commissie dat de regels inzake de uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen moeten worden geactualiseerd, verduidelijkt en versterkt om ervoor te zorgen dat zij de brede en inclusieve participatie van mobiele burgers van de Unie ondersteunen. Met het oog daarop en rekening houdend met de ervaring die is opgedaan bij de toepassing van Richtlijn 94/80/EG bij de opeenvolgende verkiezingen en met de veranderingen die het gevolg zijn van de Verdragswijzigingen, moeten verschillende bepalingen van die richtlijn worden geactualiseerd.

(5)

De verkiezingsprocedure voor gemeenteraadsverkiezingen valt onder de bevoegdheid van de lidstaten, die deze verkiezingen organiseren in overeenstemming met hun specifieke tradities en met internationale en Europese normen. Overeenkomstig het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en de bepalingen van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, moeten de lidstaten niet alleen het actief en passief kiesrecht van de burgers van de Unie erkennen en eerbiedigen, maar moeten zij ook zorgen voor gemakkelijke toegang tot hun kiesrecht door zoveel mogelijk belemmeringen voor deelname aan verkiezingen weg te nemen.

(6)

Om ervoor te zorgen dat burgers van de Unie die verblijven in een lidstaat waarvan zij geen onderdaan zijn (“niet-nationale burgers van de Unie”), hun actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen onder dezelfde voorwaarden kunnen uitoefenen als de onderdanen van hun lidstaat van verblijf, moeten de voorwaarden voor registratie voor en deelname aan dergelijke verkiezingen worden verduidelijkt teneinde de gelijke behandeling van nationale en niet-nationale burgers van de Unie te waarborgen. Meer bepaald moeten burgers van de Unie die hun actief en passief kiesrecht willen uitoefenen bij gemeenteraadsverkiezingen in hun lidstaat van verblijf, op gelijke voet worden behandeld wat betreft de verblijfsperioden die vereist zijn voor de uitoefening van het kiesrecht en wat het bewijs dat moet worden geleverd om aan te tonen dat aan die voorwaarde is voldaan.

(7)

Voorts mogen niet-nationale burgers van de Unie niet worden onderworpen aan bijzondere voorwaarden voor de uitoefening van het actief of passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen, tenzij een verschil in behandeling van nationale en niet-nationale burgers, bij wijze van uitzondering, gerechtvaardigd is door specifieke omstandigheden welke betrekking hebben op de laatsten en hen onderscheiden van de eersten.

(8)

Teneinde de uitoefening van het actief en passief kiesrecht door de burgers van de Unie in het land van verblijf te vergemakkelijken, moeten deze burgers tijdig vóór de verkiezingen op een kiezerslijst worden ingeschreven. De formaliteiten voor hun registratie moeten zo eenvoudig mogelijk zijn. Om zich te laten registreren moet het voldoende zijn dat de betrokken burgers van de Unie dezelfde documenten voorleggen als nationale kiezers. De lidstaten moeten van kiezers die niet-nationale burgers van de Unie zijn, kunnen verlangen dat zij een geldig identiteitsdocument overleggen alsook een formele verklaring waaruit blijkt dat zij gerechtigd zijn aan de verkiezingen deel te nemen. Na registratie moeten niet-nationale burgers van de Unie op de kiezerslijst blijven staan onder dezelfde voorwaarden als burgers van de Unie die onderdaan zijn van de betrokken lidstaat, en dat zolang zij voldoen aan de voorwaarden voor de uitoefening van het kiesrecht. In voorkomend geval moeten de burgers van de Unie de bevoegde autoriteiten contactgegevens kunnen verstrekken, zodat deze autoriteiten hen regelmatig op de hoogte kunnen houden.

(9)

Hoewel de lidstaten bevoegd zijn om het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen vast te stellen voor onderdanen die buiten hun grondgebied verblijven, mag het feit dat niet-nationale burgers van de Unie op de kiezerslijst van de lidstaat van verblijf zijn ingeschreven, op zich geen reden zijn om hen te schrappen van de kiezerslijsten in hun lidstaat van herkomst.

(10)

Het verlies van het passief kiesrecht kan het gevolg zijn van een afzonderlijk besluit van de autoriteiten van de lidstaat van verblijf of van de lidstaat van herkomst; gelet op het politieke belang van de functie van gemeentelijke verkozene, moeten de lidstaten het recht hebben om van de lidstaat van herkomst informatie te verkrijgen over het verlies van het passief kiesrecht in de lidstaat van herkomst van de kandidaat.

(11)

Het is, waar de bevoegdheden van het bestuur van primaire lokale lichamen betrekking kunnen hebben op deelname aan de uitoefening van het openbare gezag en de bescherming van de algemene belangen, dienstig dat de lidstaten die functies aan hun onderdanen kunnen voorbehouden, met volledige inachtneming van het evenredigheidsbeginsel.

(12)

De deelname door gemeentelijke verkozenen aan de verkiezing van de leden van een parlementaire vergadering moet aan de eigen onderdanen van een lidstaat voorbehouden kunnen worden.

(13)

Wanneer in de wetgevingen van de lidstaten is voorzien in onverenigbaarheden tussen de hoedanigheid van gemeentelijke verkozene en andere functies, moeten de lidstaten de mogelijkheid hebben om het toepassingsgebied van dergelijke wetgeving uit te breiden tot gelijkwaardige functies die in andere lidstaten worden uitgeoefend.

(14)

Er moet voor worden gezorgd dat de vrijheid van burgers van de Unie om al dan niet aan de gemeenteraadsverkiezingen in de lidstaat van verblijf deel te nemen, wordt gerespecteerd en dat die burgers derhalve blijk moeten kunnen geven van de wil hun actief kiesrecht uit te oefenen in hun lidstaat van verblijf. Daarom is het passend dat lidstaten waar geen stemplicht bestaat, die burgers ambtshalve op de kiezerslijst in te schrijven.

(15)

De toegankelijkheid van informatie over het kiesrecht en de verkiezingsprocedures is van essentieel belang voor het waarborgen van de daadwerkelijke uitoefening van het recht dat is verankerd in artikel 20, lid 2, eerste alinea, punt b), en artikel 22, lid 1, VWEU.

(16)

Het gebrek aan adequate informatie in het kader van verkiezingsprocedures ondermijnt de uitoefening door burgers van hun kiesrecht als onderdeel van hun rechten als burgers van de Unie. Het doet ook afbreuk aan het vermogen van de bevoegde autoriteiten om hun rechten uit te oefenen en hun verplichtingen na te komen. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat de bevoegde autoriteiten de burgers van de Unie passende informatie verstrekken over hun rechten uit hoofde van artikel 20, lid 2, eerste alinea, punt b), en artikel 22, lid 1, VWEU en over de relevante regels en procedures betreffende de deelname aan en de organisatie van gemeenteraadsverkiezingen. Onder bevoegde autoriteiten moeten onder meer autoriteiten worden verstaan die zijn aangewezen op het subnationale niveau waarop de verantwoordelijkheid voor de organisatie van gemeenteraadsverkiezingen gewoonlijk wordt uitgeoefend in overeenstemming met de nationale constitutionele orde. Om ervoor te zorgen dat de communicatie doeltreffend verloopt, moet die informatie op een duidelijke en begrijpelijke manier worden verstrekt. Dit betekent dat de informatie op zodanige wijze moet worden verstrekt dat redelijkerwijs kan worden verwacht dat de betrokkene die begrijpt. Het vereiste van duidelijke en eenvoudige bewoordingen moet worden gezien in de context van de formele vereisten voor administratieve procedures in de lidstaat. De lidstaten moeten naar bepalingen van nationaal recht kunnen verwijzen wanneer zij de betrokkene informatie verstrekken over een besluit inzake een verzoek tot registratie als kandidaat of kiezer in de zin van deze richtlijn. De bevoegde autoriteiten moeten een dergelijk besluit ter kennis kunnen brengen van een gemachtigde vertegenwoordiger.

(17)

Om de informatie over verkiezingen toegankelijker te maken, moet algemene informatie over de organisatie van verkiezingen, de voorwaarden voor registratie van kiezers en kandidaten, de datum van de verkiezingen en hoe en waar er kan worden gestemd, beschikbaar worden gesteld, bijvoorbeeld op een algemeen toegankelijke website die geautomatiseerde vertaling, in ten minste één andere officiële taal van de Unie, mogelijk maakt. Vertalingen in dergelijke andere talen moeten louter informatief zijn en mogen geen rechtsgevolgen hebben. Als er vragen rijzen over de nauwkeurigheid van de informatie in die vertalingen, mag alleen de versie in de officiële taal of talen van die lidstaat als juridisch bindend worden beschouwd.

(18)

Op grond van artikel 22, lid 1, VWEU mag slechts van de algemene regels van deze richtlijn worden afgeweken indien zulks door bijzondere problemen in een lidstaat wordt gerechtvaardigd; dergelijke afwijkingen moeten in overeenstemming zijn met de vereisten van artikel 52 van het Handvest, met inbegrip van het vereiste dat beperkingen op de uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen bij wet moeten worden gesteld en in overeenstemming moeten zijn met de beginselen van evenredigheid en noodzakelijkheid. Bovendien moet elke afwijkende bepaling in overeenstemming zijn met artikel 47 van het Handvest.

(19)

Bijzondere problemen kunnen zich voordoen wanneer in een lidstaat het aantal burgers van de Unie die aldaar verblijven zonder de nationaliteit van deze lidstaat te bezitten, en die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt, zeer ver boven het gemiddelde ligt. Wanneer het aantal van deze burgers 20 % van het totale electoraat bedraagt, zijn afwijkende bepalingen met betrekking tot het kiesrecht gerechtvaardigd. Dergelijke afwijkende bepalingen moeten gebaseerd zijn op het criterium van de verblijfsduur.

(20)

Lidstaten waar het aantal burgers van de Unie die geen onderdaan zijn van de betrokken lidstaat en de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt, meer bedraagt dan 20 % van het totale aantal kiesgerechtigde burgers van de Unie die aldaar verblijf houden, moeten in het kader van artikel 22, lid 1, VWEU kunnen voorzien in bijzondere bepalingen ten aanzien van de samenstelling van de kandidatenlijsten.

(21)

Er moet rekening mee worden gehouden dat, in bepaalde lidstaten, de onderdanen van andere lidstaten die aldaar verblijven stemrecht hebben voor het nationale parlement. Sommige bepalingen van deze richtlijn hoeven in die lidstaten derhalve niet toegepast te worden.

(22)

In het Koninkrijk België bestaan er specifieke omstandigheden en evenwichten die in verband staan met het feit dat er volgens de grondwet (artikelen 1 tot en met 4) drie officiële talen bestaan, alsmede een verdeling in gewesten en gemeenschappen. De integrale toepassing van deze richtlijn in sommige gemeenten zou daardoor zodanig kunnen uitwerken dat in de mogelijkheid van een afwijking van de bepalingen van deze richtlijn moet worden voorzien teneinde met die specifieke omstandigheden en evenwichten rekening te houden.

(23)

De Commissie moet regelmatig een evaluatie maken van de toepassing van deze richtlijn; en moet daarover verslag uitbrengen aan het Europees Parlement en de Raad. Het verslag moet informatie bevatten over de maatregelen die de lidstaten hebben genomen om de deelname van niet-nationale burgers van de Unie aan verkiezingen te ondersteunen en, indien beschikbaar, statistische gegevens over de uitoefening van hun kiesrecht. Die statistische gegevens kunnen gegevens omvatten over de registratie van kiezers en kandidaten en over de opkomst van kiezers, alsook geaggregeerde geanonimiseerde gegevens over nationaliteit, leeftijd, taal en locatie. Rekening houdend met hun administratieve capaciteit en het feit dat er geen verplichting is om nieuwe gegevens te verzamelen of te creëren, moeten de lidstaten alles in het werk stellen om die exercitie te ondersteunen door de beschikbare informatie tijdig te verstrekken op basis van een door de Commissie verspreide vragenlijst.

(24)

In voorkomend geval moet de verwerking van persoonsgegevens met het oog op de verstrekking aan de Commissie van statistische gegevens over de deelname van niet-nationale burgers van de Unie aan verkiezingen worden verricht in overeenstemming met Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad (4), met inbegrip van de beginselen van doelbinding, minimale gegevensverwerking, opslagbeperking en integriteit en vertrouwelijkheid. Met name moeten passende waarborgen gelden voor de verwerking van persoonsgegevens voor statistische doeleinden, overeenkomstig artikel 89, lid 1, van Verordening (EU) 2016/679 en artikel 13 van Verordening (EU) 2018/1725. In dat verband moeten gegevens worden gedeeld met behulp van privacybevorderende technologieën die specifiek ontworpen zijn om die beginselen toe te passen. Statistische gegevens die voor de toepassing van deze richtlijn worden verwerkt, moeten zodanig worden geaggregeerd dat personen niet kunnen worden geïdentificeerd.

(25)

De Commissie moet een eigen evaluatie van de toepassing van deze richtlijn uitvoeren binnen een redelijke termijn na de inwerkingtreding ervan, in samenhang met de evaluatie van de toepassing van Richtlijn (EU) 2025/1788 van de Raad (5).

(26)

Teneinde ervoor te zorgen dat de lijst van primaire lichamen in de lidstaten actueel blijft, moet aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om overeenkomstig artikel 290 VWEU gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van de lijst van primaire lichamen. Het is van bijzonder belang dat de Commissie bij haar voorbereidende werkzaamheden tot passende raadplegingen overgaat, onder meer op deskundigenniveau, en dat die raadplegingen gebeuren in overeenstemming met de beginselen die zijn vastgelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (6). Met name om te zorgen voor tijdige toegang tot alle informatie betreffende de voorbereiding van gedelegeerde handelingen moet de Raad alle documenten ontvangen op hetzelfde tijdstip als de deskundigen van de lidstaten, en moeten zijn deskundigen systematisch toegang hebben tot de vergaderingen van de deskundigengroepen van de Commissie die zich bezighouden met de voorbereiding van de gedelegeerde handelingen.

(27)

De lidstaten, door het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap te ratificeren, en de Unie, door dat verdrag te sluiten door middel van Besluit 2010/48/EG van de Raad (7), hebben zich ertoe verbonden toe te zien op de naleving van dat verdrag, waaronder artikel 29 daarvan inzake de participatie in het politieke en openbare leven. Ter ondersteuning van een inclusieve en gelijkwaardige deelname van personen met een handicap aan verkiezingen moet bij de vaststelling van de regels betreffende de uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen door niet-nationale burgers van de Unie, terdege rekening worden gehouden met de behoeften van burgers met een handicap en oudere burgers.

(28)

Verordeningen (EU) 2016/679 en (EU) 2018/1725 zijn van toepassing op persoonsgegevens die bij de uitvoering van deze richtlijn worden verwerkt.

(29)

De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming is overeenkomstig artikel 42, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1725 geraadpleegd en heeft op 17 januari 2022 formele opmerkingen ingediend.

(30)

Deze richtlijn eerbiedigt de grondrechten en de beginselen die met name zijn erkend in het Handvest, met name in de artikelen 21 en 40. Daarom is het van essentieel belang dat deze richtlijn conform die rechten en beginselen wordt uitgevoerd, door de volledige eerbiediging te waarborgen van onder meer het recht op bescherming van persoonsgegevens, het recht op non-discriminatie, het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen, de vrijheid van verkeer en van verblijf en het recht op een doeltreffende voorziening in rechte.

(31)

De verplichting tot omzetting van deze richtlijn in intern recht moet worden beperkt tot de bepalingen die ten opzichte van de vorige richtlijnen materieel zijn gewijzigd. De verplichting tot omzetting van de ongewijzigde bepalingen vloeit voort uit de vorige richtlijnen.

(32)

Deze richtlijn moet de verplichtingen van de lidstaten met betrekking tot de in bijlage II, deel B, genoemde termijnen voor omzetting in intern recht van de aldaar genoemde richtlijnen onverlet laten,