BESLUIT (GBVB) 2024/1059 VAN DE RAAD

van 4 april 2024

tot wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB inzake de militaire operatie van de Europese Unie teneinde bij te dragen aan maritieme veiligheid in het westelijke deel van de Indische Oceaan en in de Rode Zee (EUNAVFOR Atalanta)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name artikel 42, lid 4, en artikel 43, lid 2,

Gezien het voorstel van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid,

Overwegende hetgeen volgt:

(1)

Op 10 november 2008 heeft de Raad Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB (1) vastgesteld, waarbij de militaire operatie Atalanta van de EU werd ingesteld teneinde bij te dragen aan maritieme veiligheid in het westelijke deel van de Indische Oceaan en in de Rode Zee (EUNAVFOR Atalanta). Op 12 december 2022 stelde de Raad Besluit (GBVB) 2022/2441 (2) vast, waarbij Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB werd gewijzigd en EUNAVFOR Atalanta werd verlengd tot en met 31 december 2024.

(2)

Op 2 december 2008 heeft de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties Resolutie 1846 (2008) aangenomen, waarbij staten en regionale organisaties die met de regering van Somalië samenwerken in de strijd tegen piraterij en gewapende overvallen op zee voor de kust van Somalië, gemachtigd werden om de territoriale wateren van Somalië te betreden en in die wateren alle nodige middelen te gebruiken om piraterij en gewapende overvallen op zee te bestrijden. Voorts werden op 16 december 2008 die staten en regionale organisaties bij Resolutie 1851 (2008) van de VN-Veiligheidsraad gemachtigd om alle nodige maatregelen te nemen die in Somalië passend zijn om piraterij en gewapende overvallen op zee te bestrijden. Die machtigingen zijn laatstelijk bij Resolutie 2608 (2021) van de VN-Veiligheidsraad voor een beperkte periode verlengd.

(3)

Artikel 100 en volgende van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee bevatten bepalingen inzake piraterij. Artikel 105 bepaalt met name dat iedere staat op volle zee of op andere plaatsen die buiten de rechtsmacht van enige staat zijn gelegen, een piratenschip of piratenluchtvaartuig of een schip of luchtvaartuig dat door piraten is overmeesterd en zich in hun macht bevindt, in beslag mag nemen, de personen aan boord mag arresteren en de goederen aan boord in beslag mag nemen. Daarnaast kan de regering van Somalië toestemming verlenen voor maatregelen om schepen te beschermen of om piraterij en gewapende overvallen te ontmoedigen, te voorkomen en te bestrijden.

(4)

In zijn Resolutie 1814 (2008) herhaalde de VN-Veiligheidsraad zijn steun voor de bijdrage van sommige staten aan de bescherming van de maritieme konvooien van het Wereldvoedselprogramma (World Food Programme — WFP), en riep staten en regionale organisaties op om, in nauwe samenwerking met elkaar, maatregelen te nemen ter bescherming van de scheepvaart die betrokken is bij het vervoer en de levering van humanitaire hulp aan Somalië en bij door de Verenigde Naties gemachtigde activiteiten.

(5)

Resolutie 1851 (2008) van de VN-Veiligheidsraad bevatte een oproep aan alle staten en regionale organisaties die piraterij voor de Somalische kust bestrijden, om speciale overeenkomsten of regelingen te sluiten met landen die bereid zijn piraten in hechtenis te nemen, met name landen in de regio, teneinde het onderzoek naar en de vervolging van personen die worden vastgehouden als gevolg van piraterijoperaties of gewapende overvallen op zee voor de kust van Somalië, te faciliteren.

(6)

Resolutie 1851 (2008) van de VN-Veiligheidsraad bevatte ook een oproep, die nog steeds toepasselijk is, aan staten, regionale en internationale organisaties die daartoe in staat zijn, om actief deel te nemen aan de bestrijding van piraterij en gewapende overvallen op zee voor de kust van Somalië, met name in overeenstemming met die resolutie, Resolutie 1846 (2008) en het internationaal recht, door marineschepen en militaire vliegtuigen in te zetten en door boten, schepen, wapens en gerelateerde uitrusting die effectief of naar op redelijke gronden wordt vermoed gebruikt worden bij het plegen van piraterij en gewapende overvallen op zee voor de kust van Somalië, in beslag te nemen en te vernietigen.

(7)

Deze oproepen werden met name hernieuwd bij Resolutie 2608 (2021) van de VN-Veiligheidsraad, waarin de VN-Veiligheidsraad weliswaar verbeteringen in Somalië opmerkte, maar ook onderkende dat piraterij de instabiliteit in Somalië verergerde door grote hoeveelheden illegaal geld in te voeren die extra criminaliteit, corruptie en terrorisme aanwakkerden; erop wees dat het belangrijk is te zorgen voor een veilige verlening van WFP-hulp over zee; en zich ingenomen toonde met de lopende werkzaamheden van het WFP, EUNAVFOR Atalanta en de vlaggenstaten met betrekking tot “scheepsbeschermingseenheden” (vessel protection detachments) op WFP-vaartuigen.

(8)

Op 3 maart 2022 is de bij punt 14 van Resolutie 2608 (2021) van de VN-Veiligheidsraad verleende machtiging, die voor het eerst was verleend bij Resolutie 1846 (2008) van de VN-Veiligheidsraad, vervallen. Tot die datum konden staten en regionale organisaties de territoriale zee van Somalië betreden en daarin alle nodige middelen gebruiken om piraterij en gewapende overvallen op zee te bestrijden.

(9)	De bepalingen van Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB inzake piraterij en gewapende overvallen moeten dienovereenkomstig worden gewijzigd.

(10)

Op 1 december 2023 heeft de VN-Veiligheidsraad Resolutie 2713 (2023) aangenomen, waarbij een wapenembargo tegen Al-Shabaab werd ingesteld en de bepalingen van de punten 15 en 17 van VNVR Resolutie 2182 (2014), die bij punt 5 van Resolutie 2607 (2021) van de VN-Veiligheidsraad werden uitgebreid tot onderdelen van geïmproviseerde explosieven, werden verlengd tot en met 15 december 2024. De VN-Veiligheidsraad heeft voorts Resolutie 2714 (2023) aangenomen, waarbij het bij Resolutie 733 (1992) van de VN-Veiligheidsraad ingestelde wapenembargo tegen Somalië werd opgeheven.

(11)	De bepalingen van Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB inzake een bijdrage aan het wapenembargo van de Verenigde Naties op volle zee voor de kust van Somalië moeten dienovereenkomstig worden gewijzigd.

(12)

EUNAVFOR Atalanta moet nauw samenwerken met de maritieme beveiligingsoperatie van de EU ter bescherming van de vrijheid van scheepvaart in verband met de crisis in de Rode Zee (EUNAVFOR ASPIDES), die op 8 februari 2024 is ingesteld bij Besluit (GBVB) 2024/583 van de Raad (3). Daarnaast moet, met het oog op nauwe samenwerking met gelijkgestemde verstrekkers van maritieme veiligheid, worden voorzien in de mogelijkheid om, op basis van wederkerigheid en inclusiviteit, gerubriceerde EU-informatie tot en met het niveau “SECRET UE/EU SECRET” uit te wisselen met de operatie Prosperity Guardian, onder leiding van de Verenigde Staten van Amerika, en met de Gecombineerde Zeestrijdkrachten, en in de mogelijkheid om gerubriceerde EU-informatie tot op het passende niveau vrij te geven aan gelijkgestemde partners, overeenkomstig Besluit 2013/488/EU (4) van de Raad waarin de beveiligingsvoorschriften voor de bescherming van gerubriceerde EU-informatie zijn vastgelegd. Daartoe moeten in Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB relevante bepalingen worden opgenomen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB wordt als volgt gewijzigd:

Artikel 1 wordt vervangen door:

“Artikel 1

Missie

1. De Europese Unie (EU) voert een militaire operatie uit teneinde bij te dragen aan maritieme veiligheid in het westelijke deel van de Indische Oceaan en in de Rode Zee (EUNAVFOR Atalanta).

1 bis. Ter ondersteuning van de Resoluties 1814 (2008), 1816 (2008), 1838 (2008), 1846 (2008) en 1851 (2008) en de daaropvolgende resoluties ter zake van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN-Veiligheidsraad), met name Resolutie 2608 (2021), op een wijze die strookt met de in geval van piraterij geoorloofde acties uit hoofde van de artikelen 100 e.v. van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, ondertekend te Montego Bay op 10 december 1982 (hierna “Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee” genoemd), draagt EUNAVFOR Atalanta, met name via verbintenissen met derde staten, bij tot:

—	het beschermen van schepen van het Wereldvoedselprogramma (World Food Programme — WFP) die overeenkomstig het mandaat van de Resoluties 1814 (2008) en 2608 (2021) van de VN-Veiligheidsraad humanitaire hulp naar de ontheemde Somalische bevolkingsgroepen brengen, en

—	het beschermen van kwetsbare schepen die langs de Somalische kust varen en het ontmoedigen, voorkomen en bestrijden van piraterij en gewapende overvallen voor de Somalische kust, overeenkomstig het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee.

2. Het operatiegebied van de hiertoe ingezette troepenmacht bestaat uit de maritieme gebieden voor de kust van Somalië en van de buurlanden binnen de regio van de Indische Oceaan, overeenkomstig de politieke doelstelling van een operatie ter zee van de Europese Unie, zoals omschreven in het door de Raad op 5 augustus 2008 goedgekeurde crisisbeheersingsconcept. Daarnaast kan EUNAVFOR Atalanta met hetzelfde doel in de territoriale zee van Somalië opereren, indien de Somalische regering daartoe toestemming heeft verleend.

3. Daarnaast draagt EUNAVFOR Atalanta, als secundaire uitvoerende taak, bij tot de uitvoering op volle zee voor de kust van Somalië van het wapenembargo van de Verenigde Naties tegen Al-Shabaab overeenkomstig de Resoluties 2182 (2014) en 2713 (2023) van de VN-Veiligheidsraad en tot de bestrijding van de handel in verdovende middelen voor de kust van Somalië in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee en het Verdrag van de Verenigde Naties tegen de sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen van 20 december 1988.

4. Voorts surveilleert EUNAVFOR Atalanta, als secundaire niet-uitvoerende taak, de handel in verdovende middelen, wapenhandel, illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij (“IOO-visserij”) en illegale handel in houtskool voor de kust van Somalië, overeenkomstig de Resoluties 2498 (2019) en 2500 (2019) van de VN-Veiligheidsraad en in overeenstemming met het Verdrag van de Verenigde Naties tegen de sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen van 20 december 1988.

5. EUNAVFOR Atalanta kan, als secundaire niet-uitvoerende taak, binnen de grenzen van haar middelen en vermogens en op verzoek, bijdragen tot de geïntegreerde benadering van de EU met betrekking tot Somalië alsook tot de activiteiten ter zake van de internationale gemeenschap, en aldus mee de diepere oorzaken van de piraterij en het piraterijnetwerk bestrijden.

6. De Militaire Staf van de EU steunt EUNAVFOR Atalanta door dreigingen in kaart te brengen en vooraf te plannen welke beslissende factoren van invloed kunnen zijn op de operatie, teneinde het Politiek en Veiligheidscomité van dergelijke dreigingen en factoren op de hoogte te houden.”.

Artikel 2 wordt als volgt gewijzigd:

punt a) wordt vervangen door:

“a)	biedt bescherming aan in het kader van het WVP gecharterde schepen, ook wanneer deze in de territoriale zee van Somalië met toestemming van de Somalische regering varen; dit houdt ook de aanwezigheid van gewapende componenten van EUNAVFOR Atalanta aan boord van deze schepen in;”;

punt b) wordt vervangen door:

“l)

biedt, door middel van logistieke ondersteuning, beschikbaarstelling van expertise en opleidingsmogelijkheden ter zee, op verzoek en binnen de grenzen van zijn middelen en vermogens, bijstand aan EUCAP Somalia, EUTM Somalia, de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de Hoorn van Afrika, de EU-delegatie in Somalië, met betrekking tot de mandaten daarvan en tot het werkgebied van EUNAVFOR Atalanta, en draagt bij tot de uitvoering van de betrokken EU-programma’s, in het bijzonder het lopende regionaal programma voor veiligheid ter zee en CRIMARIO;”;

punt c) wordt vervangen door:

“n)

steunt, op een wijze die verenigbaar is met het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, en met inachtneming van de bestaande middelen en vermogens, de activiteiten van het deskundigenpanel inzake Somalië overeenkomstig Resolutie 2713 (2023) van de VN-Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, door het volgen en signaleren aan dat panel van schepen die ervan verdacht worden steun te verlenen aan de piratennetwerken.”.

3)	In artikel 2 bis, lid 1, aanhef, worden de woorden “territoriale wateren, in de binnenwateren” vervangen door “territoriale wateren”.

In artikel 2 ter, lid 1, wordt de eerste zin vervangen door:

“Om bij te dragen tot het VN-wapenembargo tegen Al-Shabaab overeenkomstig de resoluties ter zake van de VN-Veiligheidsraad, in het bijzonder de Resoluties 2182 (2014) en 2713 (2023), voert EUNAVFOR Atalanta, zoals vastgelegd in de planningsdocumenten en binnen het overeengekomen operatiegebied op volle zee voor de kust van Somalië, inspecties uit van vaartuigen die naar Somalië varen of ervandaan komen, indien er redelijke gronden zijn om aan te nemen dat deze vaartuigen direct of indirect wapens of militaire uitrusting naar Somalië vervoeren en bijgevolg het wapenembargo tegen Al-Shabaab schenden, of dat zij wapens of militaire uitrusting vervoeren naar personen of entiteiten die aangewezen zijn door het op grond van Resoluties 751 (1992), 1907 (2009) en 2444 (2018) van de VN-Veiligheidsraad opgerichte Comité.”.

Artikel 8 wordt vervangen door:

“Artikel 8

Samenhang van het optreden van de Unie en operationele coördinatie met andere actoren

1. De hoge vertegenwoordiger draagt zorg voor de uitvoering van dit Gemeenschappelijk Optreden en zorgt er tevens voor dat het consistent is met het externe optreden van de Unie als geheel, met inbegrip van de ontwikkelingsprogramma’s en de humanitaire bijstand van de Unie.

1 bis. EUNAVFOR Atalanta onderhoudt nauwe contacten met de scheepvaartsector, met name via het Centrum voor maritieme beveiliging — Hoorn van Afrika (MSCHOA).

1 ter. EUNAVFOR Atalanta werkt nauw samen met de maritieme beveiligingsoperatie van de Europese Unie ter bescherming van de vrijheid van scheepvaart in verband met de crisis in de Rode Zee (EUNAVFOR ASPIDES), die is ingesteld bij Besluit (GBVB) 2024/583 (*1) van de Raad. EUNAVFOR Atalanta faciliteert in het bijzonder de logistieke steun aan EUNAVFOR ASPIDES en faciliteert nauwe contacten tussen EUNAVFOR ASPIDES en de scheepvaartsector, met name via het Centrum voor maritieme beveiliging — Hoorn van Afrika (MSCHOA).

2. EUNAVFOR Atalanta werkt nauw samen met andere relevante GVDB-missies en -operaties, met name de militaire missie van de Europese Unie om de Somalische veiligheidstroepen (EUTM Somalia) te helpen opleiden, ingesteld bij Besluit 2010/96/GBVB van de Raad (*2), en de missie van de Europese Unie voor de opbouw van capaciteit in Somalië (EUCAP Somalia), ingesteld bij Besluit 2012/389/GBVB van de Raad (*3), en met de gecoördineerde maritieme aanwezigheid in het noordwestelijke deel van de Indische Oceaan.

2 bis. EUNAVFOR Atalanta werkt samen met de operatie Agénor en wisselt informatie uit met de Europese maritieme bewustmakingsmissie in de Straat van Hormuz (EMASoH).

2 ter. EUNAVFOR Atalanta werkt samen met de operatie Prosperity Guardian, met de Gecombineerde Zeestrijdkrachten en met bereidwillige staten die bijdragen aan de maritieme veiligheid in het operatiegebied.

3. EUNAVFOR Atalanta werkt samen met de bevoegde autoriteiten van de lidstaten, met de relevante agentschappen en organen van de Unie, met name het Satellietcentrum van de Europese Unie (Satcen). Zij ondersteunt, binnen de grenzen van haar middelen en vermogens, de desbetreffende Unieprogramma’s.

4. EUNAVFOR Atalanta wordt ondersteund door het Satcen en het Inlichtingen- en situatiecentrum van de Europese Unie om de informatie te verzamelen die nodig is om haar taken te vervullen.

(*1) Besluit (GBVB) 2024/583 van de Raad van 8 februari 2024 betreffende een maritieme beveiligingsoperatie van de Europese Unie ter bescherming van de vrijheid van scheepvaart in verband met de crisis in de Rode Zee (EUNAVFOR ASPIDES) (PB L, 2024/583, 12.2.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/2024/583/oj)."

(*2) Besluit 2010/96/GBVB van de Raad van 15 februari 2010 betreffende een militaire missie van de Europese Unie om de Somalische veiligheidstroepen te helpen opleiden (PB L 44 van 19.2.2010, blz. 16)."

(*3) Besluit 2012/389/GBVB van de Raad van 16 juli 2012 betreffende de missie van de Europese Unie voor de opbouw van capaciteit in Somalië (EUCAP Somalia) (PB L 187 van 17.7.2012, blz. 40).”."

Artikel 15 wordt als volgt gewijzigd:

a)	de titel wordt vervangen door: “Vrijgave en uitwisseling van informatie”;

b)	lid 1 wordt geschrapt:

de leden 2 tot en met 6 worden vervangen door:

“2. De hoge vertegenwoordiger is gemachtigd niet-gerubriceerde documenten van de Europese Unie die verband houden met de beraadslagingen van de Raad betreffende de operatie en die overeenkomstig artikel 6, lid 1, van het reglement van orde van de Raad (*4) onder de geheimhoudingsplicht vallen, vrij te geven aan de Verenigde Naties en aan andere derde partijen die bij dit Gemeenschappelijk Optreden betrokken zijn. Het Politiek en Veiligheidscomité kan per geval andere derde staten aanwijzen waaraan dergelijke informatie kan worden vrijgegeven.

2 bis. De hoge vertegenwoordiger is gemachtigd om, indien dat passend is en in overeenstemming met de behoeften van EUNAVFOR Atalanta, de gerubriceerde EU-informatie die ten behoeve van EUNAVFOR Atalanta is opgesteld aan de aangewezen derde staten vrij te geven overeenkomstig Besluit 2013/488/EU van de Raad (*5), en wel als volgt:

a)	tot het niveau waarin is voorzien in de toepasselijke tussen de Unie en de betrokken derde staat gesloten informatiebeveiligingsovereenkomst, of

b)	tot het niveau “RESTREINT UE/EU RESTRICTED” voor informatie die wordt vrijgegeven aan andere door het Politiek en Veiligheidscomité aangewezen derde staten.

3. De hoge vertegenwoordiger wordt gemachtigd om, via hun respectieve hoofdkwartieren, met operatie Prosperity Guardian en met de Gecombineerde Zeestrijdkrachten gerubriceerde informatie tot en met het niveau “SECRET UE/EU SECRET” die relevant is voor de doeleinden van EUNAVFOR Atalanta uit te wisselen, indien die uitwisseling op het terrein om operationele redenen nodig is, overeenkomstig Besluit 2013/488/EU en onder voorbehoud van regelingen tussen de hoge vertegenwoordiger en de autoriteiten die bevoegd zijn voor die operaties.

3 bis. De in de leden 2, 2 bis en 3 bedoelde vrijgave en uitwisseling van informatie geschieden met volledige inachtneming van de beginselen inzake wederkerigheid en inclusiviteit. Ontvangen gerubriceerde informatie wordt door EUNAVFOR Atalanta verwerkt zonder enig onderscheid tussen haar personeelsleden, en uitsluitend op basis van operationele noodwendigheden.

3 ter. De hoge vertegenwoordiger wordt gemachtigd de regelingen te sluiten die nodig zijn voor de uitvoering van de bepalingen van dit besluit betreffende de vrijgave of uitwisseling van informatie.

3 quater. De HV kan de machtigingen voor het vrijgeven of uitwisselen van informatie, alsook de bevoegdheid om de in dit artikel bedoelde regelingen te sluiten, delegeren aan EDEO-ambtenaren, aan de operationeel commandant van de EU of aan de EUFOR-commandant, overeenkomstig afdeling VII van bijlage VI bij Besluit 2013/488/EU.

4. EUNAVFOR Atalanta wordt gemachtigd om tijdens haar operaties vergaarde informatie over illegale of niet-geautoriseerde activiteiten, niet zijnde persoonsgegevens, te delen met het deskundigenpanel inzake Somalië en met het Bureau van de Verenigde Naties voor drugs- en misdaadbestrijding, de Gecombineerde Zeestrijdkrachten, het RMIFC en het ROCC.

5. EUNAVFOR Atalanta wordt gemachtigd overeenkomstig artikel 2, punt h), aan Interpol, en overeenkomstig artikel 2, punt i), aan Europol tijdens haar operaties vergaarde informatie over andere illegale activiteiten dan piraterij vrij te geven. Daarnaast wordt EUNAVFOR Atalanta gemachtigd om tijdens haar operaties vergaarde informatie over vermoedelijke IOO-visserij aan het nationaal centraal bureau van Interpol in Mogadishu door te geven.

6. De mededeling van persoonsgegevens krachtens artikel 2 geschiedt overeenkomstig het recht van de staat van het schip of het vliegtuig die zulke persoonsgegevens verwerkt.

(*4) Besluit 2009/937/EU van 1 december 2009 tot vaststelling van het reglement van orde van de Raad (PB L 325 van 11.12.2009, blz. 35)."

(*5) Besluit 2013/488/EU van 23 september 2013 inzake (PB L 274 van 15.10.2013, blz. 1).”."

Artikel 2

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Gedaan te Brussel, 4 april 2024.

Voor de Raad

De voorzitter

H. LAHBIB

(1) Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB van de Raad van 10 november 2008 inzake de militaire operatie van de Europese Unie teneinde bij te dragen tot het ontmoedigen, het voorkomen en bestrijden van piraterij en gewapende overvallen voor de Somalische kust (EUNAVFOR Atalanta) (PB L 301 van 12.11.2008, blz. 33).

(2) Besluit (GBVB) 2022/2441 van de Raad van 12 december 2022 tot wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2008/851/GBVB inzake de militaire operatie van de Europese Unie teneinde bij te dragen tot het ontmoedigen, het voorkomen en bestrijden van piraterij en gewapende overvallen voor de Somalische kust (PB L 319 van 13.12.2022, blz. 80).

(3) Besluit (GBVB) 2024/583 van de Raad van 8 februari 2024 betreffende een maritieme beveiligingsoperatie van de Europese Unie ter bescherming van de vrijheid van scheepvaart in verband met de crisis in de Rode Zee (EUNAVFOR ASPIDES) (PB L, 2024/583, 12.2.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/2024/583/oj).

(4) Besluit 2013/488/EU van de Raad van 23 september 2013 betreffende de beveiligingsvoorschriften voor de bescherming van gerubriceerde EU-informatie (PB L 274 van 15.10.2013, blz. 1).