(1)

Op 3 december 2019 heeft Enel Green Power (“de verzoeker”) bij de Commissie een verzoek ingediend op grond van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU (“het verzoek”). Het verzoek voldoet aan artikel 1, lid 1, van Uitvoeringsbesluit (EU) 2016/1804 van de Commissie (2).

(2)

Het verzoek heeft betrekking op de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen als bedoeld in artikel 9 van Richtlijn 2014/25/EU, die door de verzoeker in Italië worden verricht. In het verzoek worden deze diensten als volgt omschreven: zonne-energie, windenergie, energie van miniwaterkrachtinstallaties en geothermische energie. De verzoeker neemt biomassa en biogas niet op in zijn verzoek, aangezien hij stelt dat de praktijk van de Commissie om deze technologieën met stimuleringsmaatregelen te ondersteunen, moet leiden tot de conclusie dat de betrokken markten nog niet rechtstreeks aan concurrentie blootstaan.

(3)

Het verzoek ging niet vergezeld van een gemotiveerd standpunt van een onafhankelijke nationale autoriteit. Bijgevolg moet de Commissie in overeenstemming met bijlage IV, punt 1, bij Richtlijn 2014/25/EU binnen 105 werkdagen over het verzoek een uitvoeringshandeling vaststellen. De oorspronkelijke termijn werd opgeschort overeenkomstig bijlage IV, punt 2, bij Richtlijn 2014/25/EU. De tussen de aanvrager en de Commissie overeengekomen termijn voor de vaststelling van de uitvoeringshandeling verstrijkt op 31 juli 2020.

(4)

Richtlijn 2014/25/EU is van toepassing op de gunning van opdrachten voor de uitoefening van activiteiten die onder meer verband houden met de productie van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in de zin van Richtlijn 2014/25/EU, tenzij de activiteit op grond van artikel 34 van die richtlijn daarvan is vrijgesteld.

(5)

Overeenkomstig Richtlijn 2014/25/EU horen opdrachten voor een van de activiteiten waarop de richtlijn van toepassing is, niet onder die richtlijn te vallen wanneer de activiteit in de lidstaat waarin zij wordt uitgeoefend rechtstreeks aan concurrentie blootstaat op marktgebieden waarvoor de toegang niet beperkt is. De rechtstreekse blootstelling aan concurrentie wordt getoetst aan de hand van objectieve criteria, die betrekking kunnen hebben op de kenmerken van de desbetreffende producten of diensten, het voorhanden zijn van alternatieve producten of diensten die aan de vraag- of aanbodzijde substitueerbaar zijn, de prijzen en de werkelijke of potentiële aanwezigheid van meer dan één leverancier van deze producten of meer dan één aanbieder van deze diensten.

(6)

De toegang tot een markt wordt geacht niet beperkt te zijn indien de betrokken lidstaat de desbetreffende wetgeving van de Unie tot openstelling van een bepaalde (deel)sector voor concurrentie ten uitvoer heeft gelegd en heeft toegepast. Die wetgeving is vermeld in bijlage III bij Richtlijn 2014/25/EU; voor de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen gaat het om het Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (3).

(7)

Voor zover bij de Commissie bekend, heeft Italië Richtlijn 2009/72/EG in nationaal recht omgezet door middel van wetsbesluit nr. 93/2011, later gewijzigd bij artikel 26 van wet nr. 115/2015 en artikel 33 van wet nr. 122/2016. Bijgevolg wordt de toegang tot de relevante markt overeenkomstig artikel 34, lid 3, van Richtlijn 2014/25/EU geacht niet beperkt te zijn.

(8)

De rechtstreekse blootstelling aan concurrentie moet worden beoordeeld aan de hand van diverse indicatoren, waarbij geen van deze indicatoren op zichzelf doorslaggevend is. Wat de markten betreft waarop dit besluit betrekking heeft, is het marktaandeel van de voornaamste spelers op een bepaalde markt een van de te hanteren criteria. Aangezien er voor de onderscheiden activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft uiteenlopende omstandigheden gelden, moet bij het onderzoek naar de concurrentiesituatie met die uiteenlopende situaties op de relevante markten rekening worden gehouden.

(9)

Dit besluit laat de toepassing van de mededingingsregels en staatssteun en andere gebieden van het recht van de Unie onverlet. Met name zijn de criteria en methoden die worden gebruikt om rechtstreekse blootstelling aan concurrentie te beoordelen overeenkomstig artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU niet noodzakelijk identiek aan die welke worden gebruikt om een beoordeling te verrichten volgens artikel 101 of artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (4), zoals het Gerecht heeft bevestigd (5).

(10)

Het doel van dit besluit is vast te stellen of de activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft, op markten waarvoor de toegang niet beperkt is in de zin van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU aan een mate van concurrentie blootstaan die ervoor zal zorgen dat, ook zonder de discipline die door de toepassing van de in Richtlijn 2014/25/EU vastgelegde nadere regels voor het plaatsen van opdrachten wordt opgelegd, de plaatsing van opdrachten voor de uitoefening van de activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft op een transparante, niet-discriminerende wijze zal plaatsvinden op basis van criteria die afnemers in staat stellen uit te maken welke in het algemeen de economisch voordeligste oplossing is.

(11)

In 2012 heeft de Commissie in Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU (6) bepaald dat de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen een afzonderlijke markt is.

(12)

In 2017 heeft de Commissie Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 (7) met betrekking tot de Nederlandse elektriciteitsmarkt vastgesteld. Voor Nederland was de Commissie van oordeel dat het niet noodzakelijk was om afzonderlijke markten te definiëren voor energie op basis van de bron ervan. De belangrijkste redenen om wat Italië betreft van Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU af te wijken, waren de volgende: het feit dat hernieuwbare elektriciteit direct op de groothandelsmarkt werd verkocht en niet aan een niet-marktpartij (de transmissiesysteembeheerder in Duitsland en de Gestore dei Servizi Energetici in Italië), het ontbreken van prioritaire teruglevering van hernieuwbare elektriciteit, het feit dat het reguliere vergoedingstarief voor hernieuwbare elektriciteit werd vastgesteld in de vorm van een terugleverpremie (in tegenstelling tot een vast tarief zoals eerder het geval was in Duitsland en Italië) en het feit dat voor de subsidies een biedingsprocedure vooraf was georganiseerd waarbij verschillende technologieën concurreerden om een vooraf bepaald bedrag aan subsidies.

(13)

In dit verzoek is de verzoeker van mening dat in Italië voor de groothandel bestemde elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen en die uit conventionele bronnen deel uitmaken van dezelfde markt.

(14)

In haar opmerkingen van 6 maart 2020 is de Italiaanse mededingingsautoriteit Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (hierna: “AGCM”) van mening dat het niet mogelijk is onderscheid te maken tussen een markt voor de productie van energie uit hernieuwbare bronnen enerzijds, en een markt voor de van de productie van energie uit conventionele bronnen anderzijds. De AGCM merkt op dat hernieuwbare en conventionele productie volledig uitwisselbaar zijn vanuit het oogpunt van het voldoen aan de elektriciteitsvraag en dat het aandeel hernieuwbare energie dat onder marktvoorwaarden wordt verkocht hoog is (meer dan 50 % van het totaal). In dit verband voert de AGCM aan dat de stimulansen voor productie uit hernieuwbare bronnen sinds 2012 aanzienlijk zijn verminderd en dat het niveau ervan in de loop der tijd daalde tot slechts een compensatie van de kosten van de elektriciteitsproducenten.

(15)

De Commissie merkt op dat de productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Italië wordt ondersteund door een aantal regelingen met verschillende kenmerken.

(16)

De Commissie had de kenmerken van vier regelingen ter ondersteuning van de productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen geanalyseerd in Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU met betrekking tot Italië. Gezien de verschillende kenmerken van de regelingen die na dat besluit in Italië zijn ingevoerd om de productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen te ondersteunen, wordt de markt, met het oog op de analyse in deze overwegingen, opgesplitst in de in Italië ingevoerde regelingen ter ondersteuning van productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, zoals geanalyseerd in Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU enerzijds, en de regelingen die na dat besluit in Italië zijn ingevoerd ter ondersteuning van productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen anderzijds.

(17)

In dit verband is het belangrijk te vermelden dat niet alle marktspelers op de betrokken markten aan de regels voor het plaatsen van overheidsopdrachten onderworpen zijn. Derhalve zouden de ondernemingen die niet aan die regels onderworpen zijn — wanneer zij actief zijn op die markten — normaliter concurrentiedruk kunnen uitoefenen op de marktspelers die wel aan die regels onderworpen zijn.

(18)

In de elektriciteitssector wordt de nationale markt vaak gezien als de relevante geografische markt. Het relevante geografische gebied kan echter ook afhankelijk zijn van netwerkbeperkingen die bij de biedzoneconfiguratie in aanmerking zijn genomen.

(19)

In haar Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU was de Commissie van oordeel dat vanwege de aanwezigheid van netwerkproblemen, met het oog op de evaluatie van de in artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad (8) neergelegde voorwaarden en onverlet de mededingingswetgeving, de relevante geografische markten voor de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen geacht werden de macro-zone Noord en de macro-zone Zuid te zijn.

(20)

Wat de geografische markt betreft, is de verzoeker van mening dat deze een nationale markt is.

(21)

In hun opmerkingen van 6 maart 2020 geven de Italiaanse autoriteiten aan dat het prijsverschil tussen de macro-zone Zuid en Sardinië bijna tot 0 is teruggebracht, en het prijsverschil tussen de macro-zone Zuid en de macro-zone Sicilië is verkleind. De AGCM onderstreept het deconcentratieproces dat op de Italiaanse markt van invloed was, zoals blijkt uit de gestage daling van de Herfindahl-Hirschman-index (HHI) op nationaal niveau (549 in 2018, 686 in 2017, 713 in 2016 en 884 in 2012). De HHI-berekening is door de verzoeker verstrekt in zijn opmerkingen van 19 september 2019. De AGCM wijst er echter op dat ten minste voor één macro-zone (Sicilië) de zoneprijs nog steeds permanent en significant verschilt van die van de rest van het land.

(22)

De Commissie is het ermee eens dat de ontwikkeling van de prijsverschillen in de afgelopen acht jaar een zeer significante convergentie tussen de macrozones heeft laten zien. Het voortbestaan van hogere prijzen voor de markt in de macro-zone Sicilië lijkt echter de afzondering van deze zone van de rest van de Italiaanse markt te rechtvaardigen.

(23)

Voor de beoordeling in het kader van dit besluit en onverminderd het mededingingsrecht en de regels inzake staatssteun neemt de Commissie twee relevante geografische markten in aanmerking: enerzijds de macrozones Noord, Zuid en Sardinië, en anderzijds de macrozone Sicilië.

(24)

De Commissie had in haar Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU geconcludeerd dat alleen de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen kon worden vrijgesteld van de regels voor het plaatsen van overheidsopdrachten. In het besluit werd gesteld dat de voorwaarde rechtstreeks bloot te staan aan mededinging, zoals neergelegd in artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG, als vervuld moest worden beschouwd wat de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen betreft, behalve in Sardinië en Sicilië. In het besluit werden de kenmerken van vier stimuleringsregelingen voor hernieuwbare energie geanalyseerd.

(25)

Het mechanisme van het Comitato Interministeriale Prezzi del 29 aprile 1992 (“CIP6”) bestaat uit een door de overheid vastgesteld teruglevertarief voor elektriciteit uit hernieuwbare bronnen of uit bronnen die “vergelijkbaar zijn met hernieuwbare energiebronnen”, met name elektriciteit geproduceerd in warmtekrachtcentrales. Dit mechanisme dekt de operationele kosten, alsook de kapitaal- en brandstofkosten, en omvat een stimuleringscomponent gedurende de eerste acht jaren van de levensduur van de installatie.

(26)

Het allesomvattende tarief (Tariffe Omnicomprensive — TO) geldt voor centrales met een geïnstalleerde capaciteit van minder dan 200 kW voor windmolenparken en minder dan 1 MW voor andere soorten hernieuwbare energiebronnen. Het systeem is gegarandeerd voor 15 jaar, is op vrijwillige basis en vormt een alternatief voor het systeem van groene certificaten. Het allesomvattend tarief omvat de prijs van de energie en een stimuleringscomponent.

(27)

Het mechanisme van groene certificaten (CV — Certificati Verdi) is gebaseerd op het opleggen van verplichte quota voor producenten en importeurs van uit conventionele bronnen geproduceerde elektriciteit, die jaarlijks een aantal groene certificaten moeten kunnen aanbieden. Die groene certificaten worden dan toegewezen aan installaties voor hernieuwbare energie afhankelijk van de bron van de geproduceerde energie en kunnen worden verhandeld op een afzonderlijke markt die losstaat van die voor energie. Producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen krijgen inkomsten uit de verkoop van de hernieuwbare energie en, als stimulans, uit de verkoop van groene certificaten. De waarde van de groene certificaten wordt bepaald op basis van de verhouding tussen de vraag (van de producenten in importeurs van elektriciteit uit conventionele bronnen) en het aanbod (van de producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen). Systemen van groene certificaten gelden voor centrales van meer dan 1 MW (met uitzondering van fotovoltaïsche installaties) en voor windmolenparken van meer dan 200 kW.

(28)

De groene certificaten werden in januari 2016 gewijzigd en omgedoopt tot GRIN (Gestione Riconoscimento INcentivo). Deze regeling werkt via een driemaandelijkse premie die bovenop de elektriciteitsprijs aan de begunstigden van de regeling wordt betaald. De betaalde bedragen en de duur ervan in het kader van GRIN zijn precies gelijk aan wat de begunstigden zouden hebben ontvangen in het kader van de vroegere groene certificaten.

(29)

Het systeem van energierekeningen (CE — Conto Energia) biedt een stimulans voor de opwekking van elektriciteit met behulp van zonnepanelen en bestaat uit een terugleverpremie waarbij de producenten de marktprijs van de day-aheadmarkt krijgen, vermeerderd met een stimuleringscomponent. Dit stimuleringsstelsel is gegarandeerd voor twintig jaar.

(30)

Op basis van de kenmerken van deze regelingen en de specifieke kenmerken van de productie van en groothandel in opgewekte elektriciteit concludeerde de Commissie in Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU dat niet was voldaan aan de voorwaarde van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie wat de productie van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen betreft. Aangezien de voorwaarden voor deze regelingen grotendeels ongewijzigd zijn, ziet de Commissie geen reden om haar beoordeling te wijzigen.

(31)

Voor de regelingen die na Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU zijn ingevoerd, zijn de belangrijkste bij de Commissie aangemeld en bij Besluit C(2016) 2726 van de Commissie (9) en Besluit C(2019) 4498 van de Commissie (10) goedgekeurd op grond van de regels inzake staatssteun. Dit houdt in dat deze regelingen een in het licht van de gemaakte kosten passende vergoeding omvatten en dat de verleende steun de eengemaakte markt niet verstoort.

(32)

De bij ministerieel besluit van 23 juni 2016 ingestelde regeling stond open voor alle hernieuwbare energiebronnen, met uitzondering van fotovoltaïsche energie. De begunstigden werden ingedeeld in drie categorieën, afhankelijk van het vermogen van de centrale: nieuwe grote generatoren (d.w.z. met een geïnstalleerde capaciteit van meer dan 5 MW), nieuwe middelgrote generatoren (bv. met een geïnstalleerde capaciteit tussen 500 kW2 en 5 MW; deze categorie omvat ook de capaciteitsverhoging van generatoren van ongeacht welke grootte) en kleinere generatoren (d.w.z. met een geïnstalleerde capaciteit van maximaal 500 kW). De Commissie merkte op dat voor de in het kader van de regeling in aanmerking komende technologieën de totale genormaliseerde elektriciteitskosten (LCEO — levelized costs of energy) hoger zouden zijn dan de verwachte marktprijs voor elektriciteit en dat, zonder de steun en onder normale marktomstandigheden, de netto contante waarde (NCW) voor projecten op het gebied van hernieuwbare energie negatief zou zijn.

(33)

De bij ministerieel besluit van 4 juli 2019 ingestelde regeling bestaat uit exploitatiesteun voor de productie van elektriciteit uit centrales die gebruikmaken van de volgende hernieuwbare technologieën: windenergie op het land, fotovaltaïsche energie, hydro-elektrische energie en rioolwaterzuiveringsgassen. Net als in Besluit C(2016) 2726 merkte de Commissie op dat de LCOE voor de in het kader van de regeling in aanmerking komende technologieën hoger zou zijn dan de verwachte marktprijs voor elektriciteit. Zonder de steun en onder normale marktomstandigheden zou de NCW voor projecten op het gebied van hernieuwbare energie derhalve negatief zijn. De Commissie concludeerde dat de van de regelingen profiterende projecten zonder de steun niet financieel levensvatbaar zouden zijn.

(34)

Bij ministerieel besluit van 14 februari 2017 is een specifieke regeling ingevoerd voor kleine eilanden. Het gaat om 20 eilanden, waarvan er 14 tot de zone Sicilië behoren, die niet zijn aangesloten op het elektriciteitsnet van het vasteland. De eilanden hebben een oppervlakte van meer dan een vierkante kilometer, bevinden zich meer dan 1 km van het vasteland en hebben een ingezeten bevolking van ten minste 50. Voor elk eiland werden voor de energietransitie specifieke elektriciteits- en thermische doelstellingen vastgesteld voor 2030. Toegang wordt verleend voor nieuwbouw, verbetering en reactivering van elektriciteitscentrales van ten minste 0,5 kW die sinds 15 november 2018 in bedrijf zijn genomen, aangesloten zijn op het elektriciteitsnet van het eiland en worden aangedreven door lokaal beschikbare hernieuwbare bronnen. De begunstigden ontvangen een teruglevertarief voor de elektriciteit die aan het net wordt verkocht en een terugleverpremie voor de elektriciteit die op de locatie wordt geproduceerd en onmiddellijk wordt verbruikt.

(35)

Ritiro Dedicato (“RID”) is een mechanisme waarmee fabrikanten de elektriciteit die aan het net wordt geleverd, in de handel kunnen brengen. Het mechanisme bestaat in de verkoop van elektriciteit aan de GSE (Gestore dei Servizi Energetici) en vervangt alle andere contractuele verplichtingen met betrekking tot (onder meer) verzending en vervoer van energie. Centrales met een vermogen van minder dan 10 MW komen in aanmerking voor RID, evenals centrales die worden aangedreven door (zonne-, wind-, getijden-, golf-, of geothermische, hydraulische bronnen die beperkt zijn tot waterstroomcentrales of) andere hernieuwbare bronnen, ongeacht het vermogen van de centrale, mits zij eigendom zijn van een zelfproducent. RID is een alternatief voor de stimulansen die worden toegekend in het kader van de andere regelingen die zijn vastgesteld bij ministeriële besluiten van 5 juli 2012, 6 juli 2012, 23 juni 2016 en 4 juli 2019.

(36)

Scambio sul Posto (“SSP”) maakt een economische compensatie mogelijk van het verschil tussen de waarde van de aan het net geleverde elektriciteit en de waarde van de afgenomen en verbruikte elektriciteit in een andere periode dan die waarin de elektriciteit is geproduceerd. SSP is van toepassing op centrales die uiterlijk op 31 december 2014 in bedrijf zijn getreden indien zij worden aangedreven door hernieuwbare bronnen of hoogrenderende warmtekrachtkoppeling met een maximumvermogen van ten hoogste 200 kW, of installaties met een capaciteit tot 500 kW indien zij uit hernieuwbare bronnen worden aangedreven en sinds 1 januari 2015 in gebruik zijn genomen. SSP is een alternatief voor stimulansen die worden toegekend in het kader van de andere regelingen die zijn vastgesteld bij ministeriële besluiten van 5 juli 2012, 6 juli 2012, 23 juni 2016 en 4 juli 2019.

(37)

De Commissie merkt op dat de bij ministeriële besluiten van 23 juni 2016 en 4 juli 2019 ingestelde regelingen een biedingsprocedure omvatten om voor de stimulansen in aanmerking te komen.

(38)

De Commissie merkt op dat de concurrentie om te profiteren van de regelingen die zijn vastgesteld bij ministeriële besluiten van 23 juni 2016 en 4 juli 2019 is toegenomen, met een groot aantal aanvragers en biedingen voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit. Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de centrale voor de opwekking van hernieuwbare energie die van de meer recente regelingen profiteert, in een concurrerende omgeving functioneert.

(39)

Met betrekking tot de drie andere regelingen, zijnde de regeling die is ingesteld bij ministerieel besluit van 14 februari 2017, RID en SSP, heeft de Commissie geen grond om te concluderen dat de begunstigden onder concurrentiedruk staan. Sommige kenmerken ervan, zoals een teruglevertarief of het feit dat de geproduceerde energie door de GSE wordt gekocht, zijn vergelijkbaar met die van andere regelingen die in het besluit van 2012 werden onderzocht.

(40)

Gezien de hierboven onderzochte elementen moet ten aanzien van aanbestedende instanties in verband met de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in op basis van de bij de ministeriële besluiten van 23 juni 2016 en 4 juli 2019 ingevoerde regelingen in Italië worden geacht te zijn voldaan aan de in artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde dat zij rechtstreeks aan concurrentie blootstaan.

(41)

Voorts moet, aangezien aan de voorwaarde van onbeperkte toegang tot de markt wordt geacht te zijn voldaan, Richtlijn 2014/25/EU niet van toepassing zijn wanneer aanbestedende instanties op basis van de bij de ministeriële besluiten van 23 juni 2016 en 4 juli 2019 ingevoerde regelingen opdrachten gunnen voor de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Italië of wanneer zij prijsvragen voor de uitoefening van die activiteit op dat geografische gebied uitschrijven.

(42)

Gezien de hierboven onderzochte elementen moet ten aanzien van aanbestedende instanties in verband met de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen op basis van de bij CIP6, CV/GRIN, CE, TO, ministerieel besluit van 14 februari 2017, RID en SPP ingevoerde regelingen in Italië worden geacht niet te zijn voldaan aan de in artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde dat zij rechtstreeks aan concurrentie blootstaan. Bijgevolg moet Richtlijn 2014/25/EU van toepassing blijven wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen om die activiteit in Italië te kunnen verrichten, of wanneer zij prijsvragen organiseren om dergelijke activiteiten in Italië te verrichten.

(43)

Gezien de hierboven onderzochte elementen moet ten aanzien van de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Italië, met uitzondering van Sicilië, worden geacht te zijn voldaan aan de in artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde dat zij rechtstreeks aan concurrentie blootstaan.

(44)

Aangezien de productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in het kader van de regelingen van CIP6, CV/GRIN, CE, TO, het ministerieel besluit van 14 februari 2017, RID en SSP aan Richtlijn 2014/25/EU onderworpen moeten blijven, wordt eraan herinnerd dat overheidsopdrachten die betrekking hebben op verschillende activiteiten moeten worden behandeld overeenkomstig artikel 6 van die richtlijn. Dit betekent dat er, wanneer een aanbestedende instantie een “gemengde” aanbesteding doet, dat wil zeggen een aanbesteding voor de uitvoering van zowel activiteiten die vrijgesteld zijn van de toepassing van Richtlijn 2014/25/EU als activiteiten die hiervan niet vrijgesteld zijn, moet worden gekeken naar de activiteiten waarvoor de opdracht hoofdzakelijk bedoeld is. In het geval van een dergelijke gemengde aanbesteding waarbij het doel hoofdzakelijk is activiteiten te ondersteunen die niet zijn vrijgesteld, moeten de bepalingen van Richtlijn 2014/25/EU worden toegepast. Indien het objectief gezien onmogelijk is om vast te stellen voor welke activiteit de opdracht hoofdzakelijk bedoeld is, moet de opdracht worden gegund conform de in artikel 6, lid 3, van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde regels.

(45)

Er zij aan herinnerd dat in artikel 16 van Richtlijn 2014/23/EU van het Europees Parlement en de Raad (11) betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten is bepaald dat die richtlijn niet van toepassing is op door aanbestedende instanties gegunde concessies wanneer, voor de lidstaat waarin dergelijke concessies moeten worden uitgevoerd, overeenkomstig artikel 35 van Richtlijn 2014/25/EU is vastgesteld dat de activiteit rechtstreeks blootstaat aan concurrentie overeenkomstig artikel 34 van die richtlijn. Aangezien is geconcludeerd dat de activiteit die bestaat in de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in het kader van de bij ministeriële besluiten van 23 juni 2016 en 4 juli 2019 in Italië ingevoerde regelingen rechtstreeks blootstaat aan concurrentie, zullen concessieovereenkomsten die bedoeld zijn om de uitvoering van die activiteiten in Italië (met uitzondering van Sicilië) mogelijk te maken, uitgesloten zijn van toepassing van Richtlijn 2014/23/EU.

(46)

Wanneer centrales geen steun meer ontvangen van CIP6, CV/GRIN, CE, TO, ministerieel besluit van 14 februari 2017, RID en SSP, moeten de bepalingen van Richtlijn 2014/25/EU niet langer op hen van toepassing te zijn, aangezien zij geacht worden aan concurrentie bloot te staan.

(47)

Dit besluit is gebaseerd op de juridische en feitelijke situatie in de periode april 2017 tot en met mei 2020 zoals deze blijkt uit de door de verzoeker en de Italiaanse autoriteiten verstrekte informatie en uit de openbaar beschikbare informatie, Het besluit kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van toepassing is,

(1)

Op 8 april 2019 heeft Lietuvos energija UAB (“de verzoeker”) bij de Commissie een verzoek ingediend op grond van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU (“het verzoek”).

(2)

Het verzoek betreft activiteiten in verband met de opwekking van en groothandel in elektriciteit die niet door de nationale autoriteit zijn gereguleerd (2). In zijn e-mail van 18 juni 2019 bevestigde de verzoeker dat de handel in balansvermogen, regelvermogen, de voorziening van reservecapaciteiten en de vervulling van openbaredienstverplichtingen niet in het verzoek worden behandeld.

(3)

Het verzoek ging niet vergezeld van een gemotiveerd standpunt van een onafhankelijke nationale instantie die bevoegd is voor de betrokken activiteit, dat een diepgaande analyse bevat van de voorwaarde om artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de betrokken activiteiten te kunnen toepassen, overeenkomstig de leden 2 en 3 van dat artikel. Bijgevolg moet de Commissie in overeenstemming met bijlage IV, punt 1, bij Richtlijn 2014/25/EU binnen 105 werkdagen over het verzoek een uitvoeringshandeling vaststellen. De oorspronkelijke termijn werd opgeschort overeenkomstig bijlage IV, punt 2, bij Richtlijn 2014/25/EU. De tussen de verzoeker en de Commissie overeengekomen termijn voor de vaststelling van de uitvoeringshandeling verstrijkt op 31 juli 2020.

(4)

Overeenkomstig artikel 35, lid 2, van Richtlijn 2014/25/EU heeft de Commissie de Litouwse autoriteiten in kennis gesteld van het verzoek en op 14 mei 2019 en 24 mei 2019 tevens verzocht om aanvullende informatie. Op 18 en 23 september 2019 hebben de Litouwse autoriteiten hierop geantwoord. De Commissie heeft om verdere verduidelijking verzocht op 7 oktober 2019 en 30 januari en 17 maart 2020, en de Litouwse autoriteiten hebben daarop op 22 januari, 5 maart en 19 maart 2020 geantwoord. In het kader van de raadpleging van het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten hebben de Litouwse autoriteiten op 9 juli 2020 verdere informatie verstrekt.

(5)

De Commissie heeft de verzoeker op 3 mei, 27 mei en 14 juni 2019 om aanvullende informatie verzocht en de antwoorden daarop van de verzoeker op 17 mei, 12 juni en 18 juni 2019 ontvangen.

(6)

Richtlijn 2014/25/EU is van toepassing op de gunning van opdrachten voor de uitoefening van activiteiten die onder meer verband houden met de productie van en de groothandel in elektriciteit, tenzij de activiteit op grond van artikel 34 van die richtlijn daarvan is vrijgesteld. Richtlijn 2014/25/EU is niet van toepassing op bepaalde typen activiteiten indien deze niet als relevant in het kader van artikel 9, lid 2, van die richtlijn worden beschouwd.

(7)

Overeenkomstig de artikelen 34 en 35 van Richtlijn 2014/25/EU horen opdrachten voor activiteiten waarop de richtlijn van toepassing is, op verzoek van een lidstaat of een aanbestedende instantie, niet onder die richtlijn te vallen. Die vrijstelling mag worden verleend wanneer de activiteit in de lidstaat waarin zij wordt uitgeoefend rechtstreeks aan concurrentie blootstaat op marktgebieden waarvoor de toegang niet beperkt is. De rechtstreekse blootstelling aan concurrentie wordt getoetst aan de hand van objectieve criteria, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de betrokken sector.

(8)

De toegang tot een markt wordt geacht niet beperkt te zijn indien de betrokken lidstaat de desbetreffende wetgeving van de Unie tot openstelling van een bepaalde (deel)sector ten uitvoer heeft gelegd en heeft toegepast. Deze wetgeving is vermeld in bijlage III bij Richtlijn 2014/25/EU; voor de elektriciteitssector gaat het om het Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (3).

(9)

Zoals de verzoeker heeft bevestigd en zoals blijkt uit de informatie waarover de Commissie beschikt, heeft Litouwen Richtlijn 2009/72/EG ten uitvoer gelegd (4) en past het deze ook toe. Bijgevolg wordt de toegang tot de relevante markt overeenkomstig artikel 34, lid 3, van Richtlijn 2014/25/EU geacht niet beperkt te zijn.

(10)

De rechtstreekse blootstelling aan concurrentie moet worden beoordeeld aan de hand van diverse indicatoren, waarbij geen van deze indicatoren op zichzelf doorslaggevend is. Wat de markten betreft waarop dit besluit betrekking heeft, is het marktaandeel van de voornaamste spelers op een bepaalde markt een van de te hanteren criteria. Gezien de kenmerken van de betrokken markten moet ook rekening worden gehouden met verdere criteria.

(11)

Dit besluit laat de toepassing van de mededingingsregels en staatssteun en andere gebieden van het recht van de Unie onverlet. Met name zijn de criteria en methoden die worden gebruikt om rechtstreekse blootstelling aan concurrentie te beoordelen overeenkomstig artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU niet noodzakelijk identiek aan die welke worden gebruikt om een beoordeling te verrichten volgens artikel 101 of 102 VWEU of Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (5), zoals bevestigd door het Gerecht (6).

(12)

Er zij aan herinnerd dat het doel van dit besluit is om vast te stellen of de activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft, op markten waarvoor de toegang niet beperkt is in de zin van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU direct aan concurrentie blootstaan. Dit zal ervoor zorgen dat, zonder de discipline die door de toepassing van de in Richtlijn 2014/25/EU vastgelegde nadere regels voor het plaatsen van opdrachten wordt opgelegd, de plaatsing van opdrachten voor de uitoefening van de hier bedoelde activiteiten op een transparante, niet-discriminerende wijze zal plaatsvinden op basis van criteria die afnemers in staat stellen uit te maken welke in het algemeen de economisch voordeligste oplossing is.

(13)

Het verzoek heeft betrekking op de productie van en groothandel in elektriciteit.

(14)

In haar besluit in zaak COMP M.4110 E.ON — ENDESA (7), heeft de Commissie de volgende relevante productmarkten in de elektriciteitssector geïdentificeerd: productie en groothandel; transmissie; distributie, en kleinhandel. Hoewel sommige van deze markten nog verder kunnen worden opgedeeld, is het tot dusverre een gevestigde praktijk van de Commissie (8) geweest om het onderscheid te verwerpen tussen een elektriciteitsproductiemarkt en een groothandelsleveringsmarkt aangezien opwekking als zodanig slechts een eerste stap is in de waardeketen, terwijl de opgewekte elektriciteitsvolumes via de groothandelsmarkt worden verhandeld.

(15)

In 2012 heeft de Commissie Uitvoeringsbesluit 2012/218/EU (9) en Uitvoeringsbesluit 2012/539/EU (10) met betrekking tot respectievelijk de Duitse en de Italiaanse elektriciteitsmarkten vastgesteld. Ten aanzien van Duitsland achtte de Commissie de productie van en handel in onder de wet betreffende hernieuwbare energiebronnen vallende elektriciteit geen onderdeel van de markt voor de opwekking en eerste verkoop van op conventionele wijze geproduceerde elektriciteit omdat uit hernieuwbare bronnen opgewekte elektriciteit normaliter niet direct wordt verkocht op de groothandelsmarkt, maar eerst tegen een wettelijk vastgestelde vergoeding wordt gekocht door de transmissiesysteembeheerders. Ook ten aanzien van Italië beschouwde de Commissie de markt voor de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen en die voor de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen als twee afzonderlijke markten omdat de verkoop van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen waarvoor het CIP6- (Comitato Interministeriale Prezzi del 29 aprile 1992) en het teruglevertariefmechanisme (FIT) geldt, doorgaans via de energiedienstbeheerder verloopt. De belangrijkste reden waarom de Commissie dit onderscheid maakte, was dat producenten van hernieuwbare elektriciteit hun productie aan een niet-marktpartij verkochten, namelijk de transmissiesysteembeheerder in Duitsland en de Gestore dei Servizi Energetici in Italië. Aanvullende overwegingen in deze twee eerdere zaken betroffen: prioriteire teruglevering van hernieuwbare elektriciteit en een regulier vergoedingstarief. De Commissie concludeerde dat de opwekking en eerste verkoop van duurzame elektriciteit in Duitsland en Italië bijgevolg niet aan marktwerking blootstond.

(16)

In 2017 heeft de Commissie Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 (11) met betrekking tot de Nederlandse elektriciteitsmarkt vastgesteld. Voor Nederland was de Commissie van oordeel dat het niet noodzakelijk was om afzonderlijke markten te definiëren voor elektriciteit op basis van de bron ervan. De belangrijkste verschillen met de Uitvoeringsbesluiten 2012/218/EU en 2012/539/EU met betrekking tot Duitsland en Italië waren: het feit dat hernieuwbare elektriciteit direct op de groothandelsmarkt werd verkocht en niet aan een niet-marktpartij, het ontbreken van prioritaire teruglevering van hernieuwbare elektriciteit, het feit dat het reguliere vergoedingstarief voor hernieuwbare elektriciteit werd vastgesteld in de vorm van een terugleverpremie (in tegenstelling tot een vast tarief zoals eerder het geval was in de Uitvoeringsbesluiten 2012/218/EU en 2012/539/EU voor Duitsland en Italië) en het feit dat voor de subsidies een biedingsprocedure vooraf was georganiseerd waarbij verschillende technologieën concurreerden om een vooraf bepaald bedrag aan subsidies.

(17)

In het licht van de Uitvoeringsbesluiten 2012/218/EU, 2012/539/EU en (EU) 2018/71 is het noodzakelijk om te onderzoeken of in dit geval, op basis van dezelfde criteria, een onderscheid gemaakt moet worden tussen uit hernieuwbare bronnen geproduceerde elektriciteit en uit conventionele bronnen geproduceerde elektriciteit.

(18)

In het antwoord van 18 september 2019 op het verzoek om informatie van de Commissie van 14 mei 2019 meldden de Litouwse autoriteiten dat er momenteel drie steunregelingen bestaan voor uit hernieuwbare bronnen geproduceerde elektriciteit.

(19)

De eerste steunregeling is van toepassing op producenten die elektriciteit opwekken uit hernieuwbare energiebronnen en tussen 1 januari 2002 en 23 mei 2011 voor de regeling in aanmerking kwamen. De voornaamste elementen van de eerste regeling zijn: de verplichte aankoop van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen door een door het ministerie van Energie aangewezen onderneming of door het distributienetwerk; prioritaire teruglevering; vergoeding tegen een door de energieregulator bepaald vast tarief, vrijstelling van verantwoordelijkheden met betrekking tot netbalancering en compensatie van de producent voor de kosten van de aansluiting op het net. Afhankelijk van het vermogen van de centrale is de eerste regeling onderworpen aan een concurrerende procedure voor bouwvergunningen.

(20)

De geïnstalleerde capaciteit die in aanmerking kon komen voor de stimulans uit de eerste steunregeling was 237 MW, en de steunperiode liep tot het einde van 2020 of, indien de periode tussen de afgifte van de productievergunning en 2020 minder dan twaalf jaar bedroeg, tot twaalf jaar na de datum van afgifte van de productievergunning.

(21)

De tweede steunregeling is van toepassing op producenten die elektriciteit opwekken uit hernieuwbare energiebronnen en tussen 24 mei 2011 en 30 april 2019 voor de regeling in aanmerking kwamen. De voornaamste elementen van de tweede regeling zijn: de verplichte aankoop van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen door een door het ministerie van Energie aangewezen onderneming of door het distributienetwerk; prioritaire teruglevering; vergoeding tegen een vast tarief dat na een aanbesteding of door de energieregulator wordt bepaald; vrijstelling van verantwoordelijkheden met betrekking tot netbalancering en compensatie van de producent voor de kosten van de aansluiting op het net.

(22)

Afhankelijk van de capaciteit van de installatie wordt de toewijzing van het vaste tarief in het kader van de tweede steunregeling bepaald via een openbare aanbesteding.

(23)

De geïnstalleerde capaciteit die in aanmerking kon komen was 464 MW; de steunperiode loopt tot twaalf jaar na de datum van afgifte van de productievergunning en de betalingen zullen tot en met 2029 verricht blijven worden.

(24)

De derde steunregeling werd door de Commissie (12) goedgekeurd en trad in werking op 1 mei 2019. De voornaamste elementen van de derde regeling zijn: prioritaire teruglevering; vergoeding is gebaseerd op een premie die wordt vastgesteld via een aanbesteding (in geval van nul- of negatieve prijzen gedurende zes uur of langer worden geen vergoedingen verstrekt; indien de hoeveelheid geproduceerde elektriciteit de bij de aanbesteding toegewezen hoeveelheid overschrijdt, wordt voor het overschot geen vergoeding verstrekt); vrijstelling van verantwoordelijkheden met betrekking tot netbalancering voor centrales met een capaciteit van minder dan 500 KW en voor proefprojecten.

(25)

Op premies gebaseerde steun uit de derde steunregeling wordt vastgesteld via een aanbesteding voor alle typen centrales ongeacht de omvang of gebruikte technologie ervan.

(26)

De stimulans in het kader van de derde steunregeling bedraagt ongeveer 2,9 TWh en de steunperiode bedraagt twaalf jaar met ingang van de datum waarop de productievergunning is afgegeven.

(27)

Volgens de verzoeker is de derde steunregeling voor uit hernieuwbare bronnen geproduceerde elektriciteit in Litouwen vergelijkbaar met de overeenkomstige maatregelen die in Nederland zijn vastgesteld. Dit zou derhalve het afbakenen van één productmarkt voor uit zowel conventionele als hernieuwbare bronnen geproduceerde elektriciteit rechtvaardigen. De Commissie merkt evenwel op dat de derde steunregeling pas zeer recent is ingevoerd.

(28)

Volgens de Litouwse autoriteiten moeten de productie en groothandel als één markt worden geïdentificeerd, ongeacht de bron van de elektriciteit. Indien evenwel twee markten zouden worden afgebakend, dan stellen de Litouwse autoriteiten de volgende afbakening voor: een markt voor elektriciteit uit conventionele bronnen en uit hernieuwbare bronnen, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen (13) die onder de eerste en de tweede steunregeling valt en een markt voor elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen die onder de eerste en de tweede steunregeling valt.

(29)

In het kader van de derde steunregeling geproduceerde elektriciteit ontvangt op premies gebaseerde steun die wordt vastgesteld via een aanbesteding voor alle typen centrales ongeacht de omvang of gebruikte technologie ervan. De steunperiode per centrale bedraagt twaalf jaar. Begunstigden ontvangen een maximale premie, die wordt vastgesteld op het verschil tussen een maximumprijs (kosten van de meest kostenefficiënte technologie voor elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die in Litouwen beschikbaar is, te weten windenergie op het land) en een referentieprijs. In april 2019 concludeerde Commissie bij Besluit C(2019) 3122 (14) dat de financiële steun voor de regeling verenigbaar was met de interne markt uit hoofde van artikel 107, lid 3, onder c, VWEU.

(30)

De in het kader van de derde steunregeling geproduceerde elektriciteit ontvangt steun op basis van een premie die wordt bepaald via een openbare aanbesteding. Dit verschilt aanzienlijk van de vergoeding voor elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen, waarvoor een wettelijk vastgestelde vergoeding wordt ontvangen die niet afhangt van de omstandigheden op de markt.

(31)

Rekening houdend met de hierboven aangegeven bijzonderheden van de Litouwse elektriciteitsmarkt wordt, met het oog op de beoordeling van de in artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarden en onverlet de mededingingswetgeving en de regels inzake staatssteun, de relevante productmarkt hierbij gedefinieerd als de markt voor de productie en groothandel in elektriciteit uit zowel conventionele als hernieuwbare bronnen met uitzondering van uit hernieuwbare bronnen geproduceerde elektriciteit die onder de eerste en de tweede steunregeling valt.

(32)

In het kader van de eerste en de tweede steunregeling ontvangen elektriciteitsproducenten een vast tarief voor de elektriciteit die zij produceren dat niet afhangt van de omstandigheden op de markt.

(33)

Zij zijn vrijgesteld van verantwoordelijkheden met betrekking tot netbalancering. De netbalans wordt beheerd door de beheerder van het transmissie- of distributienetwerk, afhankelijk van het netwerk waarop de producent is aangesloten.

(34)

Zij ontvingen compensatie voor de kosten van de aansluiting van elektriciteitscentrales op het net. Toen de centrales van de producenten op het elektriciteitsnet werden aangesloten, kregen zij een deel van de door de beheerder van het net gemaakte aansluitingskosten vergoed.

(35)

Zij hebben recht op een verplichte aankoop van de geproduceerde elektriciteit. Producenten kunnen hun elektriciteit op de markt verhandelen, maar hebben, indien zij ervoor kiezen dat niet te doen, het recht om alle geproduceerde en aan het net geleverde elektriciteit te verkopen aan de aangewezen onderneming als de centrale op het transmissienetwerk is aangesloten, of aan een exploitant van het distributienetwerk die aan meer dan 100 000 gebruikers levert, als de centrale van de producent is aangesloten op het distributienetwerk.

(36)

Zij genieten prioritaire teruglevering. Dit wil zeggen dat de exploitant van het elektriciteitsnetwerk alle door de producent aangeboden elektriciteit moet aanvaarden, overdragen of distribueren — tegen transparante, niet-discriminerende tarieven — en dat de producent voorrang geniet ten opzichte van producenten van elektriciteit uit niet-hernieuwbare bronnen.

(37)

Elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die onder de eerste en tweede steunregelingen valt, vormt derhalve een afzonderlijke markt.

(38)

In 2012 trad Litouwen toe tot de elektriciteitsbeurs van Nord Pool, waardoor de Litouwse elektriciteitsproducenten moesten concurreren om hun elektriciteit aan leveranciers op de markt te verkopen. In 2013 was het elektriciteitssysteem van Litouwen reeds verbonden met de systemen van andere lidstaten, zoals Letland, en vanaf december 2015 ook met Zweden en Polen. Toch blijft Litouwen één biedzone.

(39)

Volgens de verzoeker heeft het verzoek betrekking op activiteiten op het grondgebied van Litouwen.

(40)

In haar Uitvoeringsbesluiten 2012/218/EU en (EU) 2018/71 met betrekking tot elektriciteitsmarkten nam de Commissie het standpunt in dat de omvang van de geografische markt overeenkwam met de nationale markt.

(41)

Bij gebrek aan aanwijzingen voor een andere omvang van de geografische markt gaat de Commissie er, met het oog op de beoordeling in het kader van dit besluit en onverminderd het mededingingsrecht en de regels inzake staatssteun, van uit dat de geografische omvang van markt voor de productie van en de groothandel in elektriciteit, wat zowel elektriciteit uit conventionele bronnen als elektriciteit uit hernieuwbare bronnen betreft (onder alle regelingen), het grondgebied van Litouwen bestrijkt.

(42)

Het is belangrijk te vermelden dat niet alle marktspelers op de Litouwse markten voor de productie van en groothandel in elektriciteit aan de regels voor het plaatsen van overheidsopdrachten onderworpen zijn. De ondernemingen die niet aan die regels onderworpen zijn, zouden bijgevolg — wanneer zij actief zijn op die markten — normaliter concurrentiedruk kunnen uitoefenen op de marktspelers die wel aan die regels onderworpen zijn. Volgens de Litouwse autoriteiten zijn naast de verzoeker de volgende entiteiten, in de markten waar het verzoek betrekking op heeft, onderworpen aan regels voor plaatsen van overheidsopdrachten. UAB Vilniaus energija, AB Panevėžio energija, VšĮ Alantos technologijos ir verslo mokykla, AB Vilniaus šilumos tinklai, AB Klaipėdos energija en AB Šiaulių energija.

(43)

In haar Uitvoeringsbesluiten 2012/218/EU en 2012/539/EU heeft de Commissie geoordeeld dat ten aanzien van de markt voor de productie en groothandel, het gecumuleerde marktaandeel van de drie grootste ondernemingen van belang is. Aangezien echter niet alle marktspelers aan de regels voor het plaatsen van overheidsopdrachten onderworpen zijn, betreft deze analyse de marktpositie van de individuele marktspelers die aan die regels onderworpen zijn en de concurrentiedruk die op hen wordt uitgeoefend. Ook andere concentratiemaatstaven kunnen relevant geacht worden.

(44)

Volgens het antwoord van de Litouwse autoriteiten van 5 maart 2020 op het verzoek om informatie van de Commissie van 30 januari 2020 is de verzoeker de grootste marktspeler op de Litouwse markt voor de opwekking van elektriciteit, en varieerde zijn marktaandeel in de periode 2015-2019 van 60,8 % (in 2018) tot 53,9 % (in 2019). De op een na grootste marktspeler is AB ACHEMA, met een marktaandeel dat in dezelfde periode is gegroeid van 10,3 % in 2015 tot 23 % in 2019. De op twee en drie na grootste marktspelers hebben beiden een marktaandeel van tussen de 5 % en 10 %. De Commissie merkt op dat naast de verzoeker, de andere voornaamste actieve marktspelers niet aan de regels voor het plaatsen van overheidsopdrachten onderworpen zijn. UAB Vilniaus Energija is wel aan de regels voor het plaatsen van overheidsopdrachten onderworpen, maar is sinds 2016 niet langer op de desbetreffende markt actief.

(45)

Volgens de nationale wetgeving bestaat de markt voor de groothandel in elektriciteit uit de handel op de elektriciteitsbeurs en via bilaterale overeenkomsten en uit de handel in balans- en regelvermogen.

(46)

Volgens tabel 14 van het antwoord van de verzoeker van 17 mei 2019 op het verzoek om informatie van de Commissie van 3 mei 2019, wordt meer dan 75 % van het totale volume aan elektriciteit dat in Litouwen wordt verhandeld, verhandeld op de elektriciteitsbeurs van Nord Pool. Nord Pool is de grootste Europese elektriciteitsbeurs. Nord Pool beheert energiehandel in heel Europa. Nord Pool biedt day-ahead- en intra-dayhandelen, clearing en afwikkeling en gegevens-, nalevings- en consultancydiensten. Nord Pool beheert energiemarkten in Noorwegen, Denemarken, Zweden, Finland, Estland, Letland, Litouwen, Duitsland, Nederland, België, Oostenrijk, Luxemburg, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. In 2019 had Nord Pool een totale omzet van 494 TWh verhandelde energie, waaronder meer dan 90 % van het totale energieverbruik in de Noordse en Baltische markt.

(47)

De liquiditeit van de groothandelsmarkt is een relevante indicator voor de concurrentie, aangezien afdoende volumes aan zowel de aanbod- als de vraagzijde voor de relevante groothandelsproducten (bv. basisbelasting, piekbelasting, uurblokken voor verschillende tijdsbestekken) zorgen voor inkoop- en indekkingsmogelijkheden voor handelaren en leveranciers.

(48)

De mate van liquiditeit op de groothandelsmarkt van Nord Pool versterkt de conclusie dat aanbestedende instanties die op de Litouwse productie- en groothandelsmarkt actief zijn, aan concurrentie blootstaan.

(49)

De interconnectiecapaciteit is voldoende om aanzienlijke invoer of uitvoer in of uit Litouwen mogelijk te maken. Daarnaast maakt Litouwen deel uit van de elektriciteitsbeurs van Nord Pool, waar een aantal elektriciteitsproducenten uit de deelnemende landen (Noorwegen, Zweden, Finland, Denemarken, Estland, Letland en Litouwen) met elkaar concurreren. Een significant deel van de elektriciteitsinvoer van Litouwen komt uit Rusland en Belarus.

(50)

De toename van de interconnectiecapaciteit tussen Litouwen en andere landen heeft waarschijnlijk een gunstig effect gehad op de concurrentie op de Litouwse markt voor elektriciteitsopwekking.

(51)

Volgens het verzoek vertegenwoordigde de invoer van elektriciteit in Litouwen in 2018 80 % van de vraag. De netto-invoer steeg van 7208 TWh in 2015 tot 9632 TWh in 2018, terwijl de productie van elektriciteit in Litouwen daalde van 4598 TWh tot 3220 TWh. De verzoeker licht toe dat het totale geïnstalleerde vermogen in Litouwen voldoende zou zijn om aan de vraag te voldoen, maar dat ingevoerde elektriciteit goedkoper is dan de plaatselijk geproduceerde elektriciteit. Bijgevolg werden sommige van de centrales buiten werking gesteld en als reservecapaciteit behouden.

(52)

De omvang van invoer op de Litouwse markt leidt tot de conclusie dat de aanbestedende instanties die op de Litouwse markt voor de productie van elektriciteit uit conventionele en hernieuwbare bronnen, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die onder de eerste en de tweede steunregeling valt, aan concurrentie blootstaan.

(53)

Op basis van de kenmerken van de steunregelingen merkt de Commissie op dat de eerste en de tweede steunregelingen overeenkomsten vertonen met de regelingen die in de Uitvoeringsbesluiten 2012/218/EU en 2012/539/EU met betrekking tot Italië en Duitsland werden geanalyseerd. In beide gevallen onderscheidde de Commissie bijzonder belangrijke specifieke kenmerken. Ten eerste heeft elektriciteit uit hernieuwbare bronnen recht op een prioritaire aansluiting op het net en geniet ze voorrang op conventionele elektriciteit voor teruglevering in het net, wat inhoudt dat de productie vrijwel onafhankelijk is van de vraag. Ten tweede zijn de productie en de teruglevering volledig onafhankelijk van de marktprijzen aangezien de producenten van energie uit hernieuwbare bronnen recht hebben op een wettelijk vastgestelde vergoeding.

(54)

Gezien de overeenkomsten tussen de kenmerken van de eerste en de tweede regeling in Litouwen met de productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die in de besluiten van 2012 werd geanalyseerd, concludeert de Commissie dat die activiteiten niet aan concurrentie blootstaan.

(55)

Gezien de hierboven onderzochte elementen moet ten aanzien van de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen en uit hernieuwbare bronnen, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die onder de eerste en de tweede steunregeling valt, in Litouwen, worden geacht te zijn voldaan aan de in artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde dat zij rechtstreeks aan concurrentie blootstaan.

(56)

Voorts moet, aangezien aan de voorwaarde van onbeperkte toegang tot de markt wordt geacht te zijn voldaan, Richtlijn 2014/25/EU niet van toepassing zijn wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen voor de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen en uit hernieuwbare bronnen, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die onder de eerste en de tweede steunregeling valt, in Litouwen of wanneer zij prijsvragen voor de uitoefening van die activiteit op dat geografische gebied uitschrijven.

(57)

Gezien de hierboven onderzochte elementen moet ten aanzien van de productie van en groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die onder de eerste en tweede steunregeling valt in Litouwen worden geacht niet te zijn voldaan aan de in artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde dat zij rechtstreeks aan concurrentie blootstaan. Bijgevolg moet Richtlijn 2014/25/EU van toepassing blijven wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen om die activiteit in Litouwen te kunnen verrichten, of wanneer zij prijsvragen organiseren om dergelijke activiteiten in dat geografische gebied te verrichten.

(58)

Aangezien de productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die onder de eerste en tweede steunregeling valt aan Richtlijn 2014/25/EU onderworpen moet blijven, wordt eraan herinnerd dat overheidsopdrachten die betrekking hebben op verschillende activiteiten moeten worden behandeld overeenkomstig artikel 6 van die richtlijn. Dit betekent dat er, wanneer een aanbestedende instantie een “gemengde” aanbesteding doet, dat wil zeggen een aanbesteding voor de uitvoering van zowel activiteiten die vrijgesteld zijn van de toepassing van Richtlijn 2014/25/EU als activiteiten die hiervan niet vrijgesteld zijn, moet worden gekeken naar de activiteiten waarvoor de opdracht hoofdzakelijk bedoeld is. In het geval van een dergelijke gemengde aanbesteding waarbij het doel hoofdzakelijk is activiteiten te ondersteunen die niet zijn vrijgesteld, moeten de bepalingen van Richtlijn 2014/25/EU worden toegepast. Indien het objectief gezien onmogelijk is om vast te stellen voor welke activiteit de opdracht hoofdzakelijk bedoeld is, moet de opdracht worden gegund conform de in artikel 6, lid 3, van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde regels.

(59)

Er zij aan herinnerd dat in artikel 16 van Richtlijn 2014/23/EU van het Europees Parlement en de Raad (15) betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten is bepaald dat die richtlijn niet van toepassing is op door aanbestedende instanties gegunde concessies wanneer, voor de lidstaat waarin dergelijke concessies moeten worden uitgevoerd, overeenkomstig artikel 35 van Richtlijn 2014/25/EU is vastgesteld dat de activiteit rechtstreeks blootstaat aan concurrentie overeenkomstig artikel 34 van die richtlijn. Aangezien is geconcludeerd dat de activiteit die bestaat in de de productie van en groothandel in elektriciteit uit zowel conventionele als hernieuwbare bronnen met uitzondering van uit hernieuwbare bronnen geproduceerde elektriciteit die onder de eerste en de tweede steunregeling valt, rechtstreeks blootstaat aan concurrentie, zullen concessieovereenkomsten die bedoeld zijn om de uitvoering van die activiteiten in Litouwen mogelijk te maken, uitgesloten zijn van toepassing van Richtlijn 2014/23/EU.

(60)

Dit besluit is gebaseerd op de juridische en feitelijke situatie in de periode april 2019 tot en met mei 2020 zoals deze blijkt uit de door de verzoeker en de Litouwse autoriteiten verstrekte informatie en uit de openbaar beschikbare informatie, Het besluit kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van toepassing is,