(1)

Bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 430/2013 (2) („de bestreden verordening”) heeft de Raad een definitief antidumpingrecht, variërend van 14,9 % tot 57,8 %, ingesteld op gegoten hulpstukken (fittings) voor buisleidingen, van smeedbaar gietijzer, met schroefdraad, momenteel ingedeeld onder GN-code ex 7307 19 10 (Taric-code 7307191010), van oorsprong uit de Volksrepubliek China („de VRC”) en Thailand. Het recht is niet van toepassing op binnenringen van knelkoppelingen met metrisch schroefdraad overeenkomstig ISO DIN 13, en ronde aansluitdozen van smeedbaar ijzer, met schroefdraad, zonder deksel.

(2)

Op 12 juni 2013 stelde een van de medewerkende Chinese producenten-exporteurs, Jinan Meide Castings Co., Ltd („Jinan Meide” of „verzoekster”), bij het Gerecht van de Europese Unie („het Gerecht”) beroep in tot nietigverklaring van de bestreden verordening voor zover die van toepassing is op verzoekster (3).

(3)

Op 30 juni 2016 heeft het Gerecht in zijn arrest vastgesteld dat de rechten van verdediging van Jinan Meide waren geschonden door de afwijzing van haar verzoek om inzage in de berekening van de normale waarde met gebruikmaking van vertrouwelijke gegevens van een producent in het referentieland. Jinan Meide had van de producent in het referentieland exclusief verkregen dat de vertrouwelijkheid van zijn gegevens werd opgeheven. Het Gerecht overwoog met name dat de Commissie zich er bij de afwijzing van dat verzoek om inzage ten onrechte op had gebaseerd dat het beginsel van gelijke behandeling moest worden geëerbiedigd. Het Gerecht was van oordeel dat niet kon worden uitgesloten dat het onderzoek een andere uitkomst kon hebben gehad indien het verzoek was toegewezen. Daarom verklaarde het Gerecht de bestreden verordening nietig voor zover daarbij een antidumpingrecht was ingesteld op gegoten hulpstukken (fittings) voor buisleidingen, van smeedbaar gietijzer, met schroefdraad, vervaardigd door Jinan Meide.

(4)

Ingevolge artikel 266 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn de instellingen van de Europese Unie verplicht het arrest van het Gerecht van 30 juni 2016 uit te voeren.

(5)

In het arrest in zaak T-2/95 (4) (de „zaak IPS”) heeft het Gerecht van eerste aanleg geoordeeld dat wanneer een procedure uit verschillende administratieve fasen bestaat, de nietigverklaring van een van deze fasen niet tot de nietigverklaring van de gehele procedure leidt. De antidumpingprocedure is een voorbeeld van een dergelijke uit verschillende fasen bestaande procedure. Bijgevolg houdt de nietigverklaring van de bestreden verordening met betrekking tot één partij niet in dat de gehele procedure voorafgaand aan de vaststelling van die verordening nu nietig is. De instellingen van de Unie kunnen de aspecten van de bestreden verordening die nietig zijn verklaard, corrigeren en de niet-betwiste delen waarop het arrest van het Gerecht geen betrekking heeft, ongewijzigd laten — zoals het Hof van Justitie overwoog in zaak C-458/98 P (5).

(6)

Opgemerkt moet worden dat, afgezien van het feit dat de Commissie zich er bij de afwijzing van het verzoek van Jinan Meide om inzage ten onrechte op heeft gebaseerd dat het beginsel van gelijke behandeling moest worden geëerbiedigd, alle andere bevindingen in de bestreden verordening waartegen niet binnen de daarvoor gestelde termijnen beroep is ingesteld, waartegen beroep is ingesteld dat door het Gerecht in zijn arrest is verworpen, of die door het Gerecht niet zijn onderzocht, en derhalve niet tot de nietigverklaring van de bestreden verordening hebben geleid, geldig blijven.

(7)

Na het arrest van het Gerecht van 30 juni 2016 publiceerde de Commissie een mededeling (6) over de gedeeltelijke heropening van het antidumpingonderzoek betreffende de invoer van gegoten hulpstukken (fittings) voor buisleidingen, van smeedbaar gietijzer, met schroefdraad, van oorsprong uit de Volksrepubliek China. De heropening was beperkt tot de uitvoering van het arrest van het Gerecht met betrekking tot Jinan Meide.

(8)

De Commissie heeft Jinan Meide, de vertegenwoordigers van het land van uitvoer en de bedrijfstak van de Unie officieel in kennis gesteld van de gedeeltelijke heropening van het onderzoek. De belanghebbenden werden in de gelegenheid gesteld om binnen de in het bericht vermelde termijn hun standpunt schriftelijk kenbaar te maken en te verzoeken te worden gehoord.

(9)

Na ontvangst van de eerste opmerkingen is contact opgenomen met alle andere bekende belanghebbenden uit het oorspronkelijke onderzoek, die in de gelegenheid zijn gesteld hun standpunt schriftelijk kenbaar te maken en te verzoeken te worden gehoord.

(10)

Alle belanghebbenden die daarom verzochten, werden in de gelegenheid gesteld te worden gehoord door de diensten van de Commissie en/of de raadadviseur-auditeur.

(11)

De Commissie ontving van Jinan Meide, andere Chinese producenten-exporteurs, een Thaise producent-exporteur, vijf producenten in de Unie en acht niet-verbonden importeurs opmerkingen over verschillende aspecten van het onderzoek.

(12)

Jinan Meide betoogde dat de door de instellingen van de Unie begane onregelmatigheid die heeft geleid tot de nietigverklaring van de bestreden verordening niet kan worden hersteld en dat de procedure moet worden beëindigd zonder dat aan Jinan Meide opnieuw een antidumpingrecht wordt opgelegd.

(13)

Zoals in overweging 4 reeds is verklaard, overwoog het Gerecht van eerste aanleg in het arrest IPS dat wanneer een procedure (zoals een antidumpingprocedure) uit verschillende administratieve fasen bestaat, de nietigverklaring van een van deze fasen niet tot de nietigverklaring van de gehele procedure leidt. Aangezien de instellingen van de Unie gehouden zijn het arrest van het Gerecht uit te voeren, impliceert dit de mogelijkheid om alleen de aspecten van de bestreden verordening die tot de nietigverklaring daarvan hebben geleid, te corrigeren en de niet-aangevochten delen onaangeroerd te laten. Het argument werd daarom afgewezen.

(14)

Eén niet-verbonden importeur stelde dat het vanuit procedureel oogpunt het niet mogelijk is een onderzoek dat eerder is afgerond te heropenen, aangezien dat tot aanzienlijke gebreken zou leiden, zoals de aanvaarding van nieuwe informatie na de afsluiting van een zaak, discriminatie van alle andere partijen bij het onderzoek wier dumpingmarges anders zouden zijn indien de dumpingmarge van Jinan Meide zou worden gewijzigd, en een schending van het EU- en het WTO-recht nu antidumpingmaatregelen niet met terugwerkende kracht kunnen worden toegepast.

(15)

Deze importeur stelde ook dat een heropening door de basisverordening niet lijkt te zijn toegestaan.

(16)

Hij betoogde ook dat de Commissie niet bevoegd is om maatregelen te nemen ter uitvoering van een arrest van het Gerecht betreffende een verordening van de Raad, aangezien de Commissie in zaak T-424/13 niet de verweerster was. Hij stelde dat de Commissie voor de heropening formele instructies van de Raad nodig heeft.

(17)

Blijkens het arrest in de gevoegde zaken C-283/14 en C-284/14 (7) mogen de instellingen van de Unie een antidumpingonderzoek heropenen teneinde door de Europese rechter vastgestelde onregelmatigheden te verhelpen, zelfs als de basisverordening daar niet uitdrukkelijk in voorziet. De instellingen zijn immers verplicht de nodige maatregelen te nemen om onregelmatigheden te verhelpen. In dit geval heeft de Commissie, als onderzoekende instantie, het onderzoek heropend om uitvoering te geven aan het arrest van het Gerecht. De heropening van dit onderzoek volgt de juridische procedures die zijn voorgeschreven in de basisverordening, die voorziet in vaststelling door de Commissie na raadpleging van de lidstaten in het kader van de onderzoeksprocedure als bedoeld in artikel 15, lid 3, van de basisverordening. De argumenten werden daarom afgewezen.

(18)

Eén importeur merkte op dat het niet duidelijk was in welke mate een heropening kan plaatsvinden op grond van de huidige basisverordening, aangezien de Commissie het onderzoek lijkt te willen verrichten alsof zij was teruggegaan naar een tijdstip toen Verordening (EG) nr. 1225/2009 van de Raad (8) nog van kracht was.

(19)

Het op dit heronderzoek toepasselijke recht is Verordening (EG) nr. 1225/2009, die ten tijde van de vaststelling van de door het Gerecht nietig verklaarde verordening het materiële recht vormde. Verordening (EU) 2016/1036 is hoe dan ook een codificatie van Verordening (EG) nr. 1225/2009 en de wijzigingen daarvan. Het argument werd dan ook afgewezen.

(20)

Een producent-exporteur uit Thailand stelde dat de Commissie Jinan Meide opnieuw het recht van 40,8 % moest opleggen, zonder dat te wijzigen, aangezien het Gerecht geen inhoudelijke bevindingen, maar slechts een procedurele onregelmatigheid heeft afgekeurd. Voorts betoogde hij dat enige inhoudelijke heroverweging alleen betrekking kan hebben op de berekening van de normale waarde voor Jinan Meide en dat alle andere bevindingen in de bestreden verordening geldig moeten blijven, aangezien niets in het arrest van het Gerecht erop wees dat het verhelpen van de procedurele onregelmatigheid moet leiden tot inhoudelijke wijzigingen van de berekening van de normale waarde voor Jinan Meide.

(21)

In het arrest dat heeft geleid tot deze heropening heeft het Gerecht geoordeeld dat niet kon worden uitgesloten dat indien het verzoek om inzage in vertrouwelijke gegevens van de producent in het referentieland was toegewezen, het onderzoek een andere uitkomst kon hebben gehad. Bij de heropening moet dus worden nagegaan welke gevolgen dat kan hebben voor de inhoud van het onderzoek. Het argument werd dan ook afgewezen.

(22)

Eén niet-verbonden importeur stelde dat aangezien de bedrijfstak van de Unie geen opmerkingen over de heropening heeft ingediend, de Unie geen belang heeft bij dit heropende onderzoek.

(23)

Het ontbreken van opmerkingen van een bepaald type marktdeelnemer kan in een onderzoek als zodanig niet tot enige inhoudelijke conclusie leiden. Hoe dan ook hebben vijf producenten in de Unie de Commissie dringend verzocht om het antidumpingrecht op Jinan Meide opnieuw in te stellen en zelfs om de invoer met het oog op de mogelijke retroactieve instelling van rechten te registreren teneinde de schade te beperken die de huidige situatie de producenten in de Unie berokkent. Het argument werd dan ook afgewezen.

(24)

Jinan Meide stelde dat zij volledige toegang moest krijgen tot alle gegevens die de producent in het referentieland heeft verstrekt en dat zij ruimschoots de tijd moest hebben om opmerkingen in te dienen. Al die gegevens zijn aan Jinan Meide ter beschikking gesteld en Jinan Meide heeft voor de indiening van haar opmerkingen meer tijd gehad dan waarin de basisverordening voorziet, inclusief voor verschillende hoorzittingen met het team dat de zaak behandelt en met de raadadviseur-auditeur. Na de mededeling van de vertrouwelijke informatie en de dumpingberekeningen diende Jinan Meide na de daarvoor gestelde termijnen nog opmerkingen in, waarmee niettemin rekening is gehouden.

(25)

Jinan Meide stelde dat geen toetsing in het kader van normale handelstransacties mag worden verricht, aangezien de producent in het referentieland geen betrouwbare productiekosten per soort van het soortgelijk product kon vermelden. Eén importeur steunde dit argument, aangezien een kostenallocatie op basis van de omzet ervan uitgaat dat alle productsoorten tot dezelfde winstmarge leiden, hetgeen onbetrouwbaar zou zijn.

(26)

De Commissie verricht bij haar onderzoekingen echter altijd een toetsing in het kader van normale handelstransacties. Met name ziet artikel 2, lid 5, van de basisverordening specifiek op situaties zoals die welke Jinan Meide noemt; bij gebreke van een geschiktere methode wordt de voorkeur gegeven aan kostenallocatie op basis van de omzet. In dit verband moet worden opgemerkt dat de kosten zijn toegerekend op basis van de omzet, en dat geen enkele belanghebbende een andere en geschiktere methode heeft voorgesteld. Het besluit om de kosten toe te wijzen op basis van de omzet en een toetsing in het kader van normale handelstransacties te verrichten werd daarom gehandhaafd.

(27)

Jinan Meide verzocht om bij de berekening van de normale waarde productsoorten waarvan de producent in het referentieland minder dan 200 kg verkocht, buiten beschouwing te laten, aangezien de prijzen van dergelijke productsoorten onbetrouwbaar zouden zijn. Er zij op gewezen dat Jinan Meide tijdens het oorspronkelijke onderzoek betoogde dat de 5 %-representativiteitstoetsing niet mag worden verricht wanneer de normale waarde in een referentieland wordt vastgesteld, en dat de Commissie dat argument toen heeft aanvaard. Het verzoek om geen rekening te houden met de verkoop van productsoorten waarvan minder dan 200 kg wordt verkocht, wordt afgewezen omdat de verkoopprijzen voor soorten van het soortgelijke product waarvan minder dan 200 kg wordt verkocht niet onbetrouwbaar kunnen worden geacht, aangezien zij zijn gecontroleerd en even betrouwbaar als alle andere verkoopprijzen zijn bevonden.

(28)

Eén importeur ondersteunde het betoog van Jinan Meide, omdat de prijsvolatiliteit voor traag verkopende productsoorten hoog zou zijn. Dit zou betekenen dat productsoorten weliswaar een zeer gelijkende kwaliteit en kostenstructuur kunnen hebben, maar kunnen worden verkocht tegen sterk uiteenlopende prijzen. De Commissie heeft echter vastgesteld dat wat de producent in het referentieland betreft, de prijsvolatiliteit hoog is voor alle productsoorten, zelfs de best verkopende. Derhalve kan de gestelde hoge prijsvolatiliteit geen argument zijn om traag verkopende productsoorten uit te sluiten van de berekening van de dumping. Het argument werd daarom afgewezen.

(29)

Jinan Meide stelde ook dat aangezien de Commissie de kosten van de producent in het referentieland had toegewezen op basis van de omzet, de normale waarde niet mocht worden berekend indien van de vergelijkbare soorten van het soortgelijke product in het referentieland minder dan 200 kg werd verkocht, maar dat de normale waarde in dergelijke gevallen moet worden vastgesteld op basis van de prijzen van andere vergelijkbare soorten waarvan grotere hoeveelheden worden verkocht. Ook dit argument werd verworpen, omdat de toewijzing van de totale kosten op basis van de omzet strookt met artikel 2, lid 5, van de basisverordening, en de argumenten van Jinan Meide niet volstaan om in dit specifieke geval een andere methode te rechtvaardigen.

(30)

Jinan Meide voerde argumenten aan betreffende correcties van de gegevens van de producent in het referentieland inzake kredieten, verpakkingskosten, het handelsstadium, bankkosten, binnenlands vervoer, creditnota's, indirecte belastingen, technische ondersteuning, het gebruik van andere grondstoffen en uiteenlopende arbeidsproductiviteit.

(31)

De Commissie aanvaardde het argument inzake binnenlands vervoer en de kredietkosten voor zover het betrekking had op één enkele afnemer van de producent in het referentieland, en de berekening van de dumping door Jinan Meide werd dienovereenkomstig gecorrigeerd.

(32)

Aangaande de argumenten betreffende de uiteenlopende arbeidsproductiviteit en het gebruik van andere grondstoffen stelde Jinan Meide dat de lagere productiviteit per werknemer en het gebruik van andere grondstoffen ertoe leidden dat de producent in het referentieland enigszins hogere kosten had dan Jinan Meide. Dienaangaande moet worden opgemerkt dat er tussen ondernemingen weliswaar verschillen in efficiëntie of productiviteit kunnen bestaan, maar dat de stelregel voor antidumpingberekeningen erin bestaat de vergelijkbaarheid van uitvoerprijzen en normale waarde te garanderen, wat niet vereist dat de omstandigheden van een producent in het referentieland en van een exporteur in een land zonder markteconomie volledig gelijklopen. Slechts verschillen voor factoren die van invloed zijn op de prijzen en op de vergelijkbaarheid van de prijzen tussen een producent in het referentieland en een exporteur in een land zonder markteconomie rechtvaardigen namelijk een correctie.

(33)

De overige argumenten bleken niet te worden gestaafd door het bewijs dat ter plaatse is verzameld en is opgenomen in het dossier; zij zijn dan ook van de hand gewezen.

(34)

Tijdens de voorbereiding van de mededeling van de definitieve bevindingen voor Jinan Meide merkte de Commissie dat bij de berekening van de dumping door Jinan Meide de indirecte belastingen onjuist waren gecorrigeerd. Anders dan de Commissie in de voorlopige (9) en de definitieve (10) verordening heeft vermeld, is de correctie voor indirecte belastingen ten gevolge van een administratieve fout niet aangebracht ten tijde van de mededeling van de definitieve bevindingen aan Jinan Meide, maar wel in de voorlopige fase. Om redenen van behoorlijk bestuur is die fout gecorrigeerd.

(35)

Op 12 april 2017 heeft de Commissie alle belanghebbenden in kennis gesteld van de bovenstaande bevindingen op basis waarvan zij wilde voorstellen om het antidumpingrecht op gegoten hulpstukken (fittings) voor buisleidingen, van smeedbaar gietijzer, met schroefdraad, uitgezonderd binnenringen van knelkoppelingen met metrisch schroefdraad overeenkomstig ISO DIN 13, en ronde aansluitdozen van smeedbaar ijzer, met schroefdraad, zonder deksel, van Jinan Meide op basis van de verzamelde en meegedeelde gegevens betreffende het oorspronkelijke onderzoek opnieuw in te stellen.

(36)

Jinan Meide en drie niet-verbonden importeurs stelden dat de Commissie de rekenfout (betreffende de correctie voor indirecte belastingen in de berekening van haar dumpingmarge) niet mocht corrigeren in het kader van deze heropening, omdat die fout geen verband hield met de uitvoering van het arrest van het Gerecht. Jinan Meide kon op haar verzoek ook deelnemen aan een hoorzitting met de raadadviseur-auditeur. Twee niet-verbonden importeurs stelden dat de Commissie de producent-exporteur niet in een slechtere positie kan plaatsen dan die welke oorspronkelijk was vastgesteld.

(37)

Jinan Meide herhaalde haar argument dat de Commissie productsoorten waarvan het referentieland minder dan 200 kg verkocht, moet behandelen als nagenoeg of niet-vergelijkbare productsoorten en dat zij zich niet op onbetrouwbare kosten kan beroepen om bepaalde verkopen uit te sluiten van de vaststelling van de normale waarde.

(38)

Jinan Meide betwistte het besluit van de Commissie tot afwijzing van haar verzoeken om correcties met betrekking tot het handelsstadium, verpakkingskosten, kredietkosten, binnenlandse verzekeringskosten, andere grondstoffen en uiteenlopende productiviteit.

(39)

Jinan Meide stelde dat haar geen antidumpingrecht mocht worden opgelegd nu er in deze procedure procedurefouten en andere onregelmatigheden waren begaan. In dat verband stelde zij dat een fout in de mededeling van feiten en overwegingen van 23 december 2016 de vraag deed rijzen of de Commissie de vertrouwelijke versie van de in de definitieve fase van het oorspronkelijke onderzoek gemaakte berekening heeft meegedeeld, en dat in de mededeling van feiten en overwegingen geen verklaring wordt gegeven voor de gestelde verschillen met de berekening in het oorspronkelijke onderzoek. Verder stelde zij dat de Commissie had geweigerd om ondanks herhaalde verzoeken van Jinan Meide bepaalde elementen bekend te maken. Verder betoogde zij dat de argumenten die waren aangevoerd in zaak T-424/13, maar waarover het Gerecht zich niet heeft uitgesproken, geldig blijven en de maatregelen aan kritiek zouden blijven blootstellen indien zij opnieuw zouden worden ingesteld.

(40)

De Commissie herinnert eraan dat zij bij de voorbereiding van de mededeling van de definitieve bevindingen voor Jinan Meide heeft gemerkt dat bij de berekening van de dumping door Jinan Meide de indirecte belastingen onjuist waren gecorrigeerd. Om redenen van behoorlijk bestuur heeft de Commissie voorgesteld die fout in dat stadium te corrigeren en heeft zij dat voorstel naar behoren meegedeeld aan alle betrokken partijen.

(41)

Na afweging van alle argumenten heeft de Commissie besloten het argument van Jinan Meide te aanvaarden en de rekenfout niet te corrigeren. De Commissie is in navolging van de raadadviseur-auditeur van mening dat er in geval van heropening van handelsbeschermingszaken geen algemeen verbod van reformatio in peius bestaat, dat wil zeggen dat een belanghebbende in geval van een heropening van een handelsbeschermingszaak in een minder gunstige positie zou kunnen worden geplaatst dan voor die heropening. De Commissie heeft evenwel geconcludeerd dat de heropening in dit specifieke geval beperkt moet blijven tot de bekendmaking van de gegevens betreffende het referentieland, het ontvangen van opmerkingen van belanghebbenden, en, indien nodig, de dienovereenkomstige herziening van het recht. Aangezien de rekenfout met betrekking tot de terugbetaling van de btw bij uitvoer, en met name het bedrag van de terugbetaling van de btw, geen verband houdt met de gegevens van de producent in het referentieland, wordt die correctie geacht het toepassingsgebied van het heropende onderzoek te buiten te gaan.

(42)

Op 29 mei 2017 zond de Commissie de belanghebbenden een aanvullend informatiedocument waarmee zij haar besluit meedeelde om de in overweging 34 bedoelde rekenfout niet te corrigeren. De Commissie ontving slechts van één importeur opmerkingen, waarin deze herhaalde dat hij vanwege de beperkte informatieverstrekking aan importeurs niet in staat is om opmerkingen over de correcties in te dienen. Bij gebreke van argumenten voor het tegendeel, worden de bevindingen inzake de correcties dan ook bevestigd.

(43)

Met betrekking tot de productsoorten waarvan minder dan 200 kg werd verkocht, verwees Jinan Meide naar de conclusie van de advocaat-generaal in de zaak Goldstar (11) volgens welke het argument dat „voor de vergelijkbaarheid van binnenlandse prijzen een in absolute cijfers voldoende verkoopvolume op de binnenlandse markt voorhanden moet zijn, is ingegeven door de vaststelling dat de binnenlandse prijzen van verkooppunt tot verkooppunt kunnen verschillen. Bovendien kunnen er zich gedurende eenzelfde referentietijdvak prijsschommelingen voordoen”, en „om representatief te zijn moet dat gewogen gemiddelde op een minimum aantal verkopen zijn gesteund”.

(44)

In dit verband zij erop gewezen dat de advocaat-generaal in de volgende alinea van zijn conclusie overwoog: „Het voorgaande betekent echter niet dat de instellingen, benevens de hiervoor genoemde en in casu per model berekende relatieve „insignificantie-drempel” van 5 %, ook nog een absolute „insignificantie-drempel” zouden moeten hanteren. Het heeft immers weinig zin een absolute minimumdrempel in het algemeen te bepalen omdat de waarde van een absoluut cijfer te veel afhankelijk is van de aard van het product.” De conclusie van de advocaat-generaal bevestigt dus dat het inderdaad niet nodig is een absolute minimumdrempel toe te passen, zoals de door Jinan Meide voorgestelde absolute drempel van 200 kg.

(45)

Wat de prijsfluctuaties betreft, blijkt dat deze voorkomen bij alle productsoorten en niet alleen bij productsoorten waarvan minder dan 200 kg wordt verkocht, zoals vermeld in overweging 28.

(46)

Eén niet-verbonden importeur steunde het betoog van Jinan Meide betreffende de representativiteit van traag verkopende producten en herhaalde zijn opmerkingen dienaangaande. Hij diende een algemene verklaring in volgens welke het standpunt van de Commissie in tegenspraak is met de algemene ervaring van de markt. Het standpunt van de Commissie is gebaseerd op gegevens van de producent in het referentieland. Aangezien het argument niet nader is onderbouwd en gelet op de overwegingen 28 en 42 e.v. wordt het argument dan ook van de hand gewezen.

(47)

Aangaande het betoog inzake onbetrouwbare kosten stelde Jinan Meide dat de Commissie uiteindelijk heeft gebruikgemaakt van de oorspronkelijk ingediende reeks kostengegevens, ook al had zij aanvankelijk geoordeeld dat deze niet aan de normen voldeden. Deze bewering wordt niet gestaafd door de feiten van het onderzoek. De Commissie heeft immers nooit gesteld dat de oorspronkelijke reeks kostengegevens niet aan de normen voldeed. In die omstandigheden is het dan ook niet passend om in het geheel geen rekening te houden met de door de producent in het referentieland vermelde kosten, zoals Jinan Meide wil.

(48)

Eén niet-verbonden importeur herhaalde zijn opmerking dat een kostenallocatie op basis van de omzet ervan uitgaat dat alle productsoorten tot dezelfde winstmarge leiden, hetgeen zou worden tegengesproken door de op de markt waargenomen logica. Dat argument was verder niet onderbouwd. Zoals vermeld in overweging 26, wordt overeenkomstig de basisverordening, bij gebreke van een geschiktere methode de voorkeur gegeven aan kostenallocatie op basis van de omzet. De kosten zijn toegerekend op basis van de omzet, en geen enkele belanghebbende heeft een andere en geschiktere methode voorgesteld. Het argument wordt derhalve afgewezen.

(49)

Aangaande de correctie voor het verschil in handelsstadium herhaalde Jinan Meide haar argument dat het voor de beantwoording van de vraag of een correctie voor het verschil in handelsstadium gerechtvaardigd is, volstaat om verschillende gemiddelde prijzen voor verschillende categorieën afnemers vast te stellen. Artikel 2, lid 10, onder d), i), van de basisverordening vereist echter dat er sprake is van „permanente en duidelijke verschillen tussen de prijzen die de verkoper hanteert in de onderscheiden handelsstadia”. Een loutere vergelijking van de gemiddelde prijzen wordt derhalve niet geacht te volstaan om dergelijke permanente en duidelijke verschillen tussen de prijzen aan te tonen. Integendeel, een analyse van de informatie in het dossier toont aan dat alle soorten klanten aanwezig zijn in alle segmenten van de prijsvork.

(50)

Eén niet-verbonden importeur voerde aan dat de Commissie een correctie voor het verschil in handelsstadium moest verrichten, maar dat hij bij gebrek aan toegang tot gegevens daarover geen verdere opmerkingen kon indienen. Hij stelde ook dat hij bij gebrek aan toegang tot de berekening van de dumpingmarge daarover geen verdere opmerkingen kon indienen. In dit verband wordt eraan herinnerd dat de Commissie verplicht is, de vertrouwelijke informatie die zij van belanghebbenden heeft ontvangen, te beschermen. Alle niet-vertrouwelijke opmerkingen zijn echter toegankelijk voor de belanghebbenden, die verzocht zijn opmerkingen in te dienen. De Commissie merkt echter op dat, zoals vermeld in overweging 49, uit de informatie in het dossier blijkt dat er in casu geen permanente en duidelijke verschillen zijn tussen de prijzen die de verkoper aan verschillende soorten afnemers in rekening brengt. Daarom is een correctie voor het verschil in handelsstadium niet passend.

(51)

Met betrekking tot de correctie voor kredietkosten is een correctie afgetrokken op basis van de informatie op de verkoopdocumenten, zowel wat de uitvoerprijs als de normale waarde betreft. Jinan Meide stelde dat de correctie voor kredietkosten aan de kant van de normale waarde moet worden toegepast op basis van het daadwerkelijke aantal dagen tussen de factuur en de betaling, aangezien de Commissie een correctie voor kredietkosten bij uitvoer zou hebben verricht hoewel op de verkoopdocumenten geen betalingstermijn was vermeld. Deze bewering werd niet bevestigd door de bewijsstukken in het dossier van het onderzoek. Jinan Meide kon evenmin enig bewijs leveren voor haar stelling. Bovendien werd vastgesteld dat zowel wat de normale waarde als de uitvoerprijs betreft, de feitelijke betaling vaak werd verricht na de op de verkoopdocumenten vermelde betalingstermijn. De berekening van de correctie voor kredietkosten op basis van de werkelijke betalingsdatum aan de kant van de normale waarde en op basis van de gegevens in de verkoopdocumenten aan de kant van de uitvoerprijs zou dus niet tot een eerlijke vergelijking leiden. De Commissie handhaafde derhalve haar benadering om de correctie voor kredietkosten voor zowel de normale waarde als de uitvoerprijs vast te stellen op basis van de informatie in de verkoopdocumenten.

(52)

Wat de correctie voor verpakkingskosten betreft, herhaalde Jinan Meide haar argument dat de verpakkingskosten onjuist waren toegewezen, en dat de daaruit voortvloeiende correctie voor verpakkingskosten zeer gering en niet redelijk was. Zij heeft haar argument evenwel niet verder onderbouwd, met name wat de vraag betreft waarom de daaruit voortvloeiende correctie onredelijk laag was. De Commissie handhaafde derhalve haar methode voor de correctie voor verpakkingskosten.

(53)

Tot slot verwerpt de Commissie het betoog van Jinan Meide inzake procedurefouten en andere onregelmatigheden in deze procedure. De Commissie heeft alle beginselen geëerbiedigd en alle fasen van de procedure doorlopen. De Commissie heeft het onderzoek heropend, heeft de gegevens uit het referentieland meegedeeld, zoals vereist om uitvoering te geven aan het arrest van het Gerecht, en heeft het aan Jinan Meide opgelegde recht dienovereenkomstig herzien. In alle fasen van het onderzoek zijn belanghebbenden in de gelegenheid gesteld opmerkingen te maken en te worden gehoord. Tijdens de hele procedure was de Commissie transparant en bereid tot dialoog, en organiseerde zij vergaderingen om tegemoet te komen aan het verzoek van Jinan Meide om verduidelijking en hoorzittingen. De Commissie verduidelijkte het technisch probleem in verband met een gebrekkig Excel-bestand met berekeningen die hebben geleid tot de inconsistenties waarop Jinan Meide de aandacht heeft gevestigd. Die fout was hoe dan ook niet van invloed op de dumpingmarge en is dadelijk gecorrigeerd. De Commissie heeft Jinan Meide alle vertrouwelijke informatie meegedeeld, inclusief het vertrouwelijke dossier met de cijfers die zijn gebruikt voor de dumpingmarge in 2013. Met betrekking tot de argumenten waarover het Gerecht zich in zijn arrest niet heeft uitgesproken, betwist de Commissie alle door Jinan Meide gestelde onregelmatigheden. De Commissie heeft aan haar verplichting om uitvoering te geven aan het arrest van het Gerecht voldaan door de door het Gerecht vastgestelde onrechtmatigheden te verhelpen. Op basis hiervan kan de Commissie de door Jinan Meide aangehaalde procedurefouten niet erkennen, en herhaalt zij dat zij alle beginselen heeft geëerbiedigd en alle procedurele vereisten heeft vervuld, zodat Jinan Meide (en andere belanghebbenden) tijdens het onderzoek hun procedurele rechten konden uitoefenen.

(54)

Jinan Meide herhaalde ook haar argumenten betreffende de uiteenlopende arbeidsproductiviteit en het gebruik van andere grondstoffen, zonder daarover evenwel nadere argumenten of bewijselementen aan te voeren. Dit standpunt werd gesteund door één niet-verbonden importeur. Die argumenten zijn reeds behandeld in overweging 32.

(55)

Eén niet-verbonden importeur herhaalde dat de heropening als zodanig niet verenigbaar was met de bepalingen van de basisverordening. Zoals in overweging 17 reeds is gezegd, mogen de instellingen van de Unie blijkens het arrest in de gevoegde zaken C-283/14 en C-284/14 (12) een antidumpingonderzoek heropenen teneinde door de Europese rechter vastgestelde onregelmatigheden te verhelpen, zelfs als de basisverordening daar niet uitdrukkelijk in voorziet. De instellingen van de Unie zijn immers verplicht de nodige maatregelen te nemen om onregelmatigheden te verhelpen. Het argument werd daarom afgewezen.

(56)

Een andere niet-verbonden importeur wees op de negatieve gevolgen van de antidumpingrechten (wegens de gevolgen voor de winstgevendheid, de omzet en nieuwe marktomstandigheden, namelijk nieuwe prijzen, nieuwe voorzieningsbronnen). Zoals reeds gezegd in overweging 41, bleef deze heropening beperkt tot de uitvoering van het arrest van het Gerecht met betrekking tot Jinan Meide, namelijk Jinan Meide inzage te geven in de vertrouwelijke gegevens van de producent in het referentieland. Het argument werd daarom afgewezen.

(57)

Eén niet-verbonden importeur betoogde dat de wijziging (een gestelde stijging) van het recht noopte tot een nieuwe beoordeling van de gevolgen van het antidumpingrecht voor de importeurs en de gebruikers. Zoals gezegd in overweging 41, heeft de Commissie de rekenfout in verband met de terugbetaling van btw echter niet gecorrigeerd, omdat dat werd geacht het toepassingsgebied van het heropende onderzoek te buiten te gaan. Het argument werd daarom afgewezen.

(58)

Dezelfde belanghebbende stelde ook dat de Commissie een tussentijds nieuw onderzoek moest verrichten, aangezien het tijdvak van het oorspronkelijke onderzoek meer dan vijf jaar in het verleden ligt. De omvang van de heropening is duidelijk omschreven in het bericht van heropening (13). Een heropening en een tussentijds nieuw onderzoek zijn instrumenten met een verschillend doel. Het doel van deze heropening was namelijk om uitvoering te geven aan het arrest van het Gerecht met betrekking tot Jinan Meide. Een tussentijds nieuw onderzoek is daarentegen een instrument waarvoor duidelijk omschreven juridische voorwaarden gelden, met name het opnieuw onderzoeken van geldende maatregelen omdat omstandigheden blijvend gewijzigd zijn. Het argument werd daarom afgewezen.

(59)

Tot slot stelde een partij dat de Commissie, om verdere rechtszaken te vermijden, de in de gerechtelijke procedure aangevoerde argumenten had moeten onderzoeken, ook al had het Gerecht die niet behandeld. De Commissie merkt op dat deze heropening beperkt bleef tot de uitvoering van het arrest van het Gerecht met betrekking tot Jinan Meide, namelijk Jinan Meide inzage te geven in de vertrouwelijke gegevens van de producent in het referentieland. Het argument werd daarom afgewezen.

(60)

De vergelijking van de gewogen gemiddelde uitvoerprijs met de herberekende gewogen gemiddelde normale waarde per productsoort op basis van de prijs af fabriek toonde het bestaan van dumping aan. De vastgestelde dumpingmarge bedroeg 39,2 % van de cif-invoerprijs, franco grens Unie, vóór inklaring.

(61)

De Commissie heeft rekening gehouden met de opmerkingen van de partijen en heeft geconcludeerd dat de uitvoering van het arrest van het Gerecht de vorm moet krijgen van het opnieuw mededelen aan Jinan Meide van de mededeling van de definitieve bevindingen van 15 maart 2013 met aanvullende informatie over de berekening van de normale waarde aan de hand van vertrouwelijke gegevens van de producent in het referentieland. Na de nieuwe mededeling ontving de Commissie van Jinan Meide en andere belanghebbenden opmerkingen, die zij in overweging heeft genomen. Op basis van die beoordeling en van hetgeen is uiteengezet in de overwegingen 40 tot en met 58, achtte de Commissie het passend om het antidumpingrecht op gegoten hulpstukken (fittings) voor buisleidingen, van smeedbaar gietijzer, met schroefdraad, uitgezonderd binnenringen van knelkoppelingen met metrisch schroefdraad overeenkomstig ISO DIN 13, en ronde aansluitdozen van smeedbaar ijzer, met schroefdraad, zonder deksel, vervaardigd door Jinan Meide, opnieuw in te stellen.

(62)

De bedrijfstak van de Unie, vertegenwoordigd door de vijf nog actieve producenten in de Unie, stelde dat de situatie na de nietigverklaring van het antidumpingrecht voor Jinan Meide noopt tot een registratie van de invoer. Het verzoek werd na de mededeling van de definitieve bevindingen herhaald.

(63)

Overeenkomstig artikel 9, lid 5, van de basisverordening heeft registratie echter enkel tot doel, de retroactieve inning van rechten mogelijk te maken. De voorwaarden voor de retroactieve inning van rechten zijn in het onderhavige geval echter niet vervuld. Registratie van de invoer is dan ook niet gerechtvaardigd.

(64)

Op grond van een en ander achtte de Commissie het passend om het definitieve antidumpingrecht van 39,2 % op gegoten hulpstukken (fittings) voor buisleidingen, van smeedbaar gietijzer, met schroefdraad, uitgezonderd binnenringen van knelkoppelingen met metrisch schroefdraad overeenkomstig ISO DIN 13, en ronde aansluitdozen van smeedbaar ijzer, met schroefdraad, zonder deksel, momenteel ingedeeld onder GN-code ex 7307 19 10 (Taric-code 7307191010), van oorsprong uit de Volksrepubliek China en vervaardigd door Jinan Meide, opnieuw in te stellen.

(65)

Deze procedure is niet van invloed op de datum waarop de bij de betwiste verordening ingestelde maatregelen ingevolge artikel 11, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1036 vervallen.

(66)

Het bij artikel 15, lid 1, van de basisverordening ingestelde comité heeft geen advies uitgebracht,

(1)

Bij elektronische aanmelding van 17 mei 2010 heeft Roemenië, overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag, bij de Commissie aanmelding gedaan van een steunregeling ten behoeve van kleine (2) regionale luchthavens. Deze aanmelding is geregistreerd onder zaaknummer N 185/2010.

(2)

Bij schrijven van 23 juni 2010, 7 oktober 2010, 3 december 2010 en 17 maart 2011 heeft de Commissie om aanvullende informatie verzocht. Bij brieven van 22 juli 2010, 27 oktober 2010, 20 januari 2011 en 5 april 2011 hebben de Roemeense autoriteiten de aanvullende informatie verschaft.

(3)

Bij schrijven van 15 september 2010 hebben de Roemeense autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van bepaalde wijzigingen in de aangemelde regeling, met name wat betreft het aantal begunstigden.

(4)

Bij schrijven van 24 mei 2011 heeft de Commissie Roemenië in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 2, VWEU, ten aanzien van de aangemelde steunmaatregel en andere maatregelen ten behoeve van luchthavens die geen deel uitmaakten van de aanmelding maar die door Roemenië onder de aandacht van de Commissie zijn gebracht in de fase van de voorlopige beoordeling (hierna het „inleidingsbesluit” genoemd) (3). In het bijzonder stelden de Roemeense autoriteiten de Commissie tijdens de fase van de voorlopige beoordeling ervan in kennis dat er aan de regionale luchthavens overheidsfinanciering was verleend gedurende de periode 2007-2009 ter dekking van exploitatietekorten.

(5)

Op 23 juni 2011 heeft de Commissie een rectificatie van het inleidingsbesluit goedgekeurd.

(6)

Het inleidingsbesluit is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (4). De Commissie heeft de belanghebbenden verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken.

(7)

Bij brieven van 27 juni 2011, 5 juli 2011 en 19 augustus 2011 heeft Roemenië zijn opmerkingen over het inleidingsbesluit ingediend.

(8)

De Commissie heeft van drie belanghebbenden opmerkingen ontvangen, namelijk van luchtvaartmaatschappij Carpatair, van de luchthaven van Cluj-Napoca en van de Roemeense Vereniging van Luchthavens (hierna de „RVL” genoemd).

(9)

Bij schrijven van 16 september 2011 heeft de Commissie de opmerkingen van de belanghebbenden aan Roemenië doorgezonden.

(10)

Bij schrijven van 25 juli 2011 heeft Roemenië zijn aanmelding betreffende de voorgenomen financieringsregeling voor infrastructuurinvesteringen op kleine regionale luchthavens in Roemenië ingetrokken. Roemenië verbond zich ertoe om die luchthavens te financieren overeenkomstig Beschikking 2005/842/EG van de Commissie (5) (hierna de „DAEB-beschikking van 2005” genoemd) betreffende de toepassing van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag (thans artikel 106, lid 2, VWEU). Derhalve heeft de Commissie haar onderzoek betreffende die maatregel afgesloten op 31 oktober 2011. De formele onderzoeksprocedure bleef open wat betreft de overheidsfinanciering die aan de Roemeense regionale luchthavens werd verleend in 2007-2009.

(11)

De richtsnoeren van de Commissie inzake staatssteun aan luchthavens en luchtvaartmaatschappijen (hierna de „richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014” genoemd) zijn bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie op 4 april 2014 (6). Ze vervingen de richtsnoeren van 2005 voor financiering van luchthavens en aanloopsteun van de overheid voor luchtvaartmaatschappijen met een regionale luchthaven als thuishaven (hierna de „richtsnoeren luchtvaartsteun van 2005” genoemd).

(12)

Op 15 april 2014 werd in het Publicatieblad van de Europese Unie een bekendmaking gepubliceerd waarin de lidstaten en belanghebbenden werden verzocht binnen een maand vanaf de datum van die bekendmaking hun opmerkingen te maken over de toepassing van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 in deze zaak. Hierop ontving de Commissie geen antwoord.

(13)

Zoals hierboven vermeld, in het kader van de aanmelding inzake infrastructuurinvesteringen op kleine regionale luchthavens heeft Roemenië de Commissie ingelicht dat de meeste regionale luchthavens in Roemenië verliesgevend waren en dat hun exploitatietekorten gedekt werden door jaarlijkse overheidsfinancieringen.

(14)

Tabel 1 geeft een lijst weer van de overheidsfinanciering die is verschaft aan categorie D-luchthavens (7) in 2007-2009, zoals ingediend door Roemenië.

Tabel 1

Overheidsfinanciering verschaft aan 13 regionale luchthavens (in duizend RON)

(15)

Tijdens de voorlopige onderzoeksfase heeft Roemenië duidelijk gemaakt dat het grootste deel van deze financiering steun betreft die van de verplichting tot aanmelding op grond van de DAEB-beschikking van 2005 is vrijgesteld. De enige afwijking zou de overheidsfinanciering voor de luchthaven van Timișoara zijn. Die financiering wordt door de Commissie onderzocht onder zaaknummer SA.31662 (8).

(16)

In het bijzonder stelde Roemenië dat de overheidsfinanciering die de regionale luchthavens jaarlijks ontvingen compensatie was voor de levering van een dienst van algemeen economisch belang (hierna „DAEB” genoemd). In die zin zou de maatregel de voorwaarden van de DAEB-beschikking van 2005 cumulatief hebben nageleefd, met name:

(17)

Regeringsbesluit 398/1997 betreft de eigendomsoverdracht van de regionale luchthavens van het ministerie van Transport naar de lokale gemeenteraden wiens statuut aldus veranderde van „regii autonome” met specifieke kenmerken van nationaal belang naar „regii autonome” met specifieke kenmerken van lokaal belang. Het besluit omvat onder andere bepalingen betreffende hun activa, budgetten en personeel. In zijn bijlagen bevat het besluit bepalingen met betrekking tot de organisatiestructuur en de financiering van de luchthavens. Voorts wordt in de bijlagen een opsomming gegeven van de activiteiten van de luchthavenbeheerders (bijvoorbeeld het beheer van de luchthaveninfrastructuur, de organisatie en levering van afhandelingsdiensten, het waarborgen van de veiligheid van onder andere de vliegtuigen, de passagiers, de luchthavenactiviteiten, de ontwikkeling, het onderhoud en de modernisering van de start- en landingsbanen, de taxibanen, de parkeerplatforms, de uitrusting enz.), maar ze presenteren deze activiteiten niet als ODV's die aan de luchthavenbeheerders worden opgelegd. De lijst van activiteiten is van toepassing op alle betrokken luchthavens over de hele linie, d.w.z. er is geen afzonderlijke lijst voor elke luchthaven. Roemenië beweerde dat deze activiteiten, met name het algemeen beheer van de betrokken luchthavens, moet worden beschouwd als een DAEB en dat de verenigbaarheid van de maatregel beoordeeld moet worden volgens artikel 106 van het Verdrag.

(18)

Wat betreft de financiering van de luchthavens bepaalt Regeringsbesluit 398/1997 dat de exploitatie- en kapitaalkosten van de betrokken luchthavens zouden worden gedekt door eigen middelen, aangevuld met overheidsfinanciering. De Roemeense autoriteiten betogen dat dit mechanisme overcompensatie voorkomt voor zover de luchthavens slechts het bedrag kunnen krijgen dat noodzakelijk is om alle kosten te dekken, waardoor overcompensatie wordt voorkomen.

(19)

Voorts merkten de Roemeense autoriteiten op dat er geen subsidies zijn verstrekt voor de activiteiten die geen rechtstreeks verband houden met de belangrijkste activiteiten van de luchthavens, in overeenstemming met punt 34 en punt 53, onder iv), van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2005.

(20)

Overheidsbesluit 398/1997 is niet van toepassing op één van de luchthavens vermeld in tabel 1, met name de luchthaven van Constanța. De Roemeense autoriteiten verduidelijkten dat de overheidsfinanciering voor deze luchthaven compensatie vormt voor de nakoming van ODV's overeenkomstig Regeringsbesluit 523/1998. In het besluit wordt bepaald dat de „Societatea Națională Aeroportul Internațional Constanța” een kapitaalvennootschap is in eigendom van de staat en dat de oude juridische entiteit (Regia Autonoma Aeroportul International Constanța-Mihail Kogalniceanu) is afgeschaft. Het besluit en de bijlagen erbij bevatten bepalingen betreffende de activa, de organisatiestructuur, de financiering en een opsomming van de activiteiten van de luchthavenbeheerder (bijvoorbeeld de exploitatie van de luchthaveninfrastructuur, de organisatie en levering van afhandelingsdiensten, de veiligheid van de passagiers, de vliegtuigen enz. waarborgen, het onderhoud van de start- en landingsbanen, de taxibanen, de parkeerplatforms enz.). Deze activiteiten zijn niet gepresenteerd als ODV's die zijn opgelegd aan de luchthavenbeheerder. Wat betreft de financiering bepaalt Regeringsbesluit 523/1998 dat het type activa en kosten die gefinancierd dienen te worden, bepaalt of de kosten zullen worden gedekt met eigen middelen en kredieten of met eigen middelen aangevuld met overheidsfinanciering of alleen met overheidsfinanciering (9). Bovendien gaven de Roemeense autoriteiten aan dat deze luchthaven een Roemeens-Amerikaanse militaire basis is en dat de operationele continuïteit ervan gezien wordt als een strategische doelstelling betreffende de nationale veiligheid.

(21)

Wat betreft de luchthaven in handen van de Staat (Constanța), wordt de betreffende financiering bekostigd uit de staatsbegroting. Wat betreft de overige luchthavens waarvan de eigendom is overgedragen aan de lokale autoriteiten krachtens Regeringsbesluit 398/1997, verstrekken de lokale autoriteiten de overheidsfinanciering uit lokale middelen.

(22)

De begunstigden zijn de exploitanten van de Roemeense luchthavens van Arad, Bacău, Baia Mare, Cluj-Napoca, Craiova, Iași, Oradea, Satu-Mare, Sibiu, Suceava, Târgu-Mureș, Tulcea en Constanța.

(23)

Tabel 2 geeft een overzicht van de verkeersvolumes op de betrokken luchthavens gedurende de periode die wordt beoordeeld, 2007-2009, en in de laatste jaren (2013-2015).

Tabel 2

Verkeersvolumes op de dertien beoordeelde luchthavens

(24)

Slechts in het geval van vijf van de 13 luchthavens (Arad, Baia Mare, Satu Mare, Constanța en Oradea) was er een andere EU-luchthaven binnen 100 km of 60 minuten reistijd. De luchthaven van Arad ligt 50 km van de luchthaven van Timișoara, met een reistijd van 40 minuten. De luchthavens van Baia Mare en Satu Mare liggen 76 km van elkaar, met een reistijd van 1 uur en 10 minuten. De luchthaven van Constanța ligt 45 km van de luchthaven van Tuzla, met een reistijd van 30 minuten. De luchthaven van Oradea ligt 80 km van de Hongaarse luchthaven van Debrecen, met een reistijd van ongeveer 1 uur en 30 minuten.

Tabel 3

Afstand en reistijd naar de dichtstbijzijnde luchthavens

(25)

Wat betreft de luchthavens die binnen minder dan 100 kilometer of een reistijd van 60 minuten liggen van een andere luchthaven, werd aan de Roemeense autoriteiten gevraagd om een gedetailleerde beschrijving te geven van de eventuele specifieke kenmerken van de betrokken luchthavens die de veronderstelling dat die luchthavens in verschillende verzorgingsgebieden liggen, zouden kunnen rechtvaardigen, zoals bepaald door de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 (11).

(26)

In antwoord op dit verzoek van de Commissie, gaf Roemenië de volgende toelichting (12):

(27)

De luchthaven van Arad is open voor binnenlands en buitenlands passagiers- en goederenvervoer en heeft een start- en landingsbaan van 1 800 m lang en 45 m breed. De capaciteit van de luchthaven bedraagt 200 passagiers per uur. De luchthaven beschikt over technische uitrusting van goede kwaliteit. Volgens Roemenië keurden de lokale autoriteiten op het tijdstip van de indiening van de informatie een financiering goed voor de uitbreiding en modernisering van de luchthaven van Arad. Dit gebeurde onder andere in het kader van de strategische doelstelling van de lokale autoriteiten om de luchthaven om te bouwen tot een intermodaal knooppunt voor passagiers- en goederenvervoer met het oog op de ontwikkeling van de regio.

(28)

Gedurende de periode 2007-2009 was de luchthaven vooral gericht op lagekostenverkeer. Blue Air vloog naar verschillende Europese bestemmingen (Verona, Valencia, Stuttgart, Barcelona, Treviso) en Ryanair vloog naar één bestemming (Milaan) van april tot en met juni 2008.

(29)

De Roemeense autoriteiten hebben bij de Commissie een analyse ingediend die de luchthaven in 2008 maakte over de activiteiten op dat moment en het passagiersverkeer in 2009-2020.

(30)

De analyse toonde dat:

(31)

De analyse toonde aan dat vooral het lagekostenverkeer de groei van de luchthaven aandreef: in 2008 maakten de lijnvluchten van Blue Air 88 % van het totale passagiersverkeer uit en die van Ryanair 11 %. De analyse veronderstelde een diversificatie van luchtvaartverbindingen door een nieuwe lagekostenluchtvaartmaatschappij aan te trekken, namelijk EasyJet.

(32)

Volgens de in de analyse opgenomen prognoses zou het verkeer op de luchthaven van Arad toenemen van 128 834 passagiers in 2008 naar 1 064 116 passagiers in 2020, in een optimistisch scenario.

(33)

Op de luchthaven van Timișoara steeg het passagiersverkeer van 859 329 passagiers in 2007 naar 886 083 passagiers in 2008 en 991 758 passagiers in 2009. Van 2007 tot 2009 was de luchthaven een regionaal knooppunt voor Carpatair, een regionale luchtvaartmaatschappij met volledige dienstverlening die vluchten uitvoerde naar ongeveer 32 binnenlandse en Europese bestemmingen. Andere luchtvaartmaatschappijen zoals Tarom, Lufthansa, Austrian Airlines, Malev, Alitalia, Moldavian Airlines, Alpi Eagles, Skyeurope Airlines en Wizz Air voerden vluchten uit naar de luchthaven.

(34)

Gezien de kenmerken van de start- en landingsbaan van de luchthaven van Baia Mare kunnen daar regelmatig korteafstandsvluchten worden uitgevoerd door vliegtuigen met een maximumcapaciteit van 75 passagiers.

(35)

Gezien de kenmerken van de start- en landingsbaan van de luchthaven van Satu Mare kunnen daar middellangeafstandsvluchten worden uitgevoerd door vliegtuigen met een stoelcapaciteit tot 180 passagiers. De capaciteit van de luchthaven bedraagt 100 passagiers per uur.

(36)

De luchthaven van Tuzla heeft een grasstrook voor kleine vliegtuigen (d.w.z. met een maximale startmassa (MTOW) van 5 700 kg (13)) en heeft geen radionavigatiesysteem. Tijdens de periode 2007-2009 was het aantal vliegtuigbewegingen van vliegtuigen met een maximale startmassa van 5 700 kg van de luchthaven van Constanța aanzienlijk lager (5 tot 16 keer lager in de periode van de beoordeling) dan de luchthaven van Tuzla. De luchthaven van Tuzla wordt vooral gebruikt voor speciale vluchten terwijl de luchthaven van Constanța gebruikt wordt voor commercieel luchtverkeer met middelgrote en grote vliegtuigen.

(37)

De luchthaven van Debrecen (Hongarije) ligt 80 km van de luchthaven van Oradea. De reistijd bedraagt echter ten minste 1 uur en 30 minuten omdat er een paspoortcontrole is aan de grens van Roemenië, dat geen deel uitmaakt van het Schengengebied, naar Hongarije, dat wel deel uitmaakt van het Schengengebied. De luchthaven van Debrecen had 42 900 passagiers in 2007, 42 650 passagiers in 2008 en 25 060 passagiers in 2009. De twee luchthavens hadden verschillende businessmodellen in 2007-2009: de luchthaven van Debrecen was vooral gericht op chartervluchten (het lagekostenverkeer begon zich pas de laatste jaren te ontwikkelen) en de luchthaven van Oradea was vooral gericht op binnenlandse vluchten uitgevoerd door regionale en nationale luchtvaartmaatschappijen met volledige dienstverlening.

(38)

De totale begroting van de maatregel die wordt beoordeeld, bedraagt 490 401 300 RON, zoals uiteengezet in tabel 1.

(39)

Op 31 juli 2015 leidde de Commissie formeel twee onderzoeksprocedures in met betrekking tot onder andere de overheidsfinanciering die aan de luchthaven van Cluj-Napoca is verleend gedurende de periode 2010-2014 (14) en aan de luchthaven van Târgu Mureș in 2011-2014 (15) en die geen betrekking heeft op de steun die in het kader van dit besluit wordt onderzocht.

(40)

Zoals uiteengezet in de voorgaande overweging 4 besloot de Commissie in het inleidingsbesluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure met betrekking tot de aangemelde steunmaatregel en de overheidsfinanciering in 2007-2009 ter dekking van de exploitatietekorten. Toen Roemenië haar aanmelding van de voorgenomen financieringsregeling voor infrastructuurinvesteringen introk, bleef de formele onderzoeksprocedure open met betrekking tot de overheidsfinanciering verschaft aan de Roemeense regionale luchthavens in 2007-2009 (zie voorgaande overweging 10).

(41)

In het inleidingsbesluit luidde het voorlopige standpunt van de Commissie dat de voorwaarden waaraan moest worden voldaan opdat de compensatie van DAEB geen voordeel zou inhouden in de zin van artikel 107 van het Verdrag niet cumulatief waren vervuld in onderhavig geval.

(42)

Volgens de vierde voorwaarde van het Altmark-arrest (16) dient de compensatie beperkt te blijven tot het noodzakelijke minimum voor een efficiënte onderneming om niet als staatssteun te worden beschouwd. Aan dit criterium is voldaan indien de begunstigden van de compensatie zijn gekozen in het kader van een openbare aanbesteding. Bij gebreke daarvan zal de hoogte van de compensatie worden vastgesteld op basis van een analyse van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming, die zodanig met vervoermiddelen is uitgerust dat zij aan de vereisten van de openbare dienst kan voldoen, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten en een redelijke winst uit de uitoefening van deze verplichtingen.

(43)

Het voorlopige standpunt van de Commissie luidde dat deze voorwaarde niet was vervuld omdat de exploitanten van de begunstigde luchthavens niet waren gekozen in het kader van een openbare aanbesteding. Evenmin had Roemenië beweerd dat de compensatie bepaald was op basis van een analyse van de kosten van een gemiddelde en goed beheerde luchthavenexploitant die is uitgerust met de nodige middelen om de openbare dienst te verlenen.

(44)

Vandaar was de Commissie van mening dat de maatregel een economisch voordeel inhield voor de begunstigden en luidde haar voorlopige conclusie dat de jaarlijkse exploitatiesubsidie staatssteun vormde in de zin van artikel 107 van het Verdrag.

(45)

Daarnaast merkte de Commissie op dat Roemenië het steunkarakter van de maatregel niet had betwist.

(46)

Wat betreft de verenigbaarheid van de maatregel had de Commissie twijfel over de vraag of de criteria die zijn vastgelegd in de DAEB-beschikking van 2005 waren vervuld en vandaar of de exploitatiesubsidies die de luchthavens elk jaar kregen, waren vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting, zoals Roemenië aanvankelijk beweerd had.

(47)

In die zin merkte de Commissie allereerst op dat opdat de DAEB-beschikking van 2005 van toepassing zou zijn in specifieke gevallen, de betrokken diensten moeten worden beschouwd als echte DAEB's en duidelijk als zodanig door de lidstaat moeten zijn omschreven.

(48)

De Commissie was van oordeel dat Roemenië in dit geval onvoldoende informatie had verstrekt om te rechtvaardigen dat de exploitatie van de dertien regionale luchthavens als DAEB zou moeten worden beschouwd, in de zin dat de gebieden die door deze luchthavens worden bediend onvoldoende verbinding zouden hebben met de rest van het land indien dit uitsluitend aan de marktwerking zou worden overgelaten.

(49)

Voorts stelde de Commissie dat de lidstaat de luchthavendiensten niet duidelijk had gedefinieerd als DAEB. Het voorlopige standpunt van de Commissie was dat de ogenschijnlijke overlapping van de regionale luchthavens in Roemenië binnen hetzelfde verzorgingsgebied één van de redenen kon zijn waarom die luchthavens verliesgevend waren. Daarom merkte de Commissie op dat verschillende van deze luchthavens minder dan 50 000 passagiers per jaar hadden en binnen een afstand in rechte lijn van 100 km van elkaar lagen.

(50)

De Commissie was derhalve van mening dat de definitie van de openbare dienst onvoldoende duidelijk was en er sprake kon zijn van een kennelijke fout voor zover de exploitatie van de luchthavens gedefinieerd zou kunnen zijn als een DAEB zonder dat het daadwerkelijk nodig was om een goede verbinding te verzekeren van het verzorgingsgebied van elke luchthaven met de rest van het land.

(51)

De Commissie had twijfels of volledig was voldaan aan de bepalingen van artikel 4 van de DAEB-beschikking van 2005 met betrekking tot de inhoud van het besluit waarmee de belasting met de diensten plaatsvindt.

(52)

Ten slotte merkte de Commissie op dat alhoewel de Roemeense autoriteiten bevestigd hadden dat enkel de belangrijkste activiteiten van de luchthavens subsidies kregen, het onvoldoende duidelijk was of alleen de kosten van de subsidiabele activiteiten waren gesubsidieerd. In de besluiten waarmee de belasting met die diensten plaatsvond, was er geen specifieke bepaling om de subsidiabele kosten te beperken tot de belangrijkste activiteiten van de luchthavens.

(53)

De opmerkingen van Roemenië over het inleidingsbesluit hadden vooral betrekking op de twijfels van de Commissie over de steunregeling van de Staat voor de financiering van infrastructuur voor luchthavens met een jaarlijks verkeersvolume van minder dan 1 miljoen passagiers waarvan de aanmelding is ingetrokken.

(54)

Wat betreft de overheidsfinanciering voor de Roemeense regionale luchthavens stelde Roemenië, in antwoord op de mening van de Commissie in de zin dat de ogenschijnlijke overvloed aan luchthavens in bepaalde regio's een belemmering kan zijn voor de ontwikkeling van de betrokken luchthavens, dat de situatie van de regionale luchthavens (met weinig verkeer waardoor ze geen voldoende rendabel niveau kunnen bereiken) hoofdzakelijk te wijten was aan de staat van ontwikkeling van de regio's waar die luchthavens zich bevonden, veeleer dan aan de afstand tot de naburige luchthavens.

(55)

Wat betreft de overheidsfinanciering in het kader van Regeringsbesluit 398/1997 verduidelijkte Roemenië dat de bedragen niet worden betaald aan het begin van het jaar op basis van een kostenraming en dat eventuele overschotten niet worden teruggegeven aan de Staat aan het einde van het boekjaar zoals aangegeven in het inleidingsbesluit, maar dat dergelijke financiering wordt verschaft op het ogenblik waarop de activiteiten worden uitgevoerd. Dat gebeurt op basis van rechtvaardigingen en binnen de in de goedgekeurde begroting vastgestelde grenzen.

(56)

De opmerkingen van Carpatair hebben deels betrekking op de overheidsfinanciering die is verstrekt aan de luchthaven van Timișoara en aan Wizz Air. Zoals uiteengezet in overweging 15 is de overheidsfinanciering voor de luchthaven van Timișoara en voor Wizz Air het onderwerp van een afzonderlijke formele onderzoeksprocedure (17). In hetgeen volgt zal de Commissie daarom enkel een samenvatting geven van de opmerkingen die Carpatair maakte die relevant zijn voor het onderhavige geval.

(57)

Carpatair stelt dat exploitatiesteun doorgaans als onrechtmatig en ingaand tegen EU-belangen wordt beschouwd en enkel dient te worden toegekend in uitzonderlijke omstandigheden. Carpatair is van mening dat de toekenning van exploitatiesteun aan de luchthavens de werking van de sector verstoort en wel om de volgende redenen:

(58)

Carpatair wijst erop dat de exploitatiesteun een negatieve invloed heeft op de markt van de luchtvervoers- en luchthavendiensten omdat hij zorgt voor concurrentievervalsing tussen de luchthavens en uiteindelijk voor concurrentievervalsing tussen de luchtvaartmaatschappijen die vanuit die luchthavens opereren. Als zodanig zorgt de exploitatiesteun voor concurrentievervalsing tussen de luchthavens in Roemenië. Voorts heeft deze steun negatieve gevolgen voor luchthavens in buurlanden zoals Hongarije.

(59)

De RVL is een privaatrechtelijke juridische entiteit zonder winstoogmerk die de Roemeense burgerluchthavens vertegenwoordigt.

(60)

De opmerkingen van de RVL over het inleidingsbesluit zijn gericht op de aspecten die verband houden met de staatssteunregeling voor de financiering van infrastructuur. In wezen betoogt de RVL dat de infrastructuur van de meeste regionale luchthavens in Roemenië vernieuwd moet worden en ver onder die van luchthavens in andere EU-lidstaten ligt. Volgens de RVL is de overheidsfinanciering voor het upgraden van de luchtvaartinfrastructuur gerechtvaardigd door het ontbreken van haalbare en betrouwbare vervoersalternatieven in Roemenië (geen snelwegen noch hogesnelheidstreinen).

(61)

Volgens de luchthaven van Cluj-Napoca werd de overheidsfinanciering die ze kreeg van de lokale gemeenteraad enkel gebruikt om niet-economische activiteiten te subsidiëren. Vandaar valt die buiten het toepassingsgebied van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

(62)

In het bijzonder waren de betrokken bedragen wellicht bedoeld om de kosten te dekken van bepaalde niet-economische activiteiten binnen de luchthavens (zoals grenscontroles, speciale eenheden, douane, politietaken, speciale luchtvaarteenheden) evenals de kosten van ondersteunende infrastructuur en uitrusting, met inbegrip van onderhoud, upgrade, beheer van de infrastructuur, kosten die betrekking hebben tot de ondersteunende diensten die de luchthaven levert, brandpreventie, noodhulp en veiligheidsmaatregelen. Volgens de luchthaven van Cluj-Napoca is de Staat verantwoordelijk voor de dekking van deze kosten in het kader van de uitoefening van zijn overheidsmacht en vallen ze derhalve niet binnen het toepassingsgebied van de regels inzake staatssteun.

(63)

Verder betoogde de luchthaven dat de luchthaven geen exploitatietekort had gedurende de periode 2007-2009.

(64)

Bij schrijven van 17 oktober 2011 zond Roemenië zijn opmerkingen over de opmerkingen die de belanghebbenden bij het onderzoek hadden ingediend naar de Commissie.

(65)

Alhoewel deze opmerkingen uitsluitend verband hielden met de aangemelde staatssteunregeling voor infrastructuurinvesteringen, zijn een aantal van die opmerkingen relevant voor de beoordeling van de exploitatiesubsidies die in dit besluit worden beoordeeld. Hierna wordt een samenvatting van die opmerkingen gegeven.

(66)

Roemenië voert aan dat de meeste Roemeense regionale luchthavens een jaarlijkse verkeersstroom hebben van minder dan 50 000 passagiers en dat geen enkele luchthaven meer dan 300 000 passagiers zal hebben tegen 2015. Op grond daarvan is Roemenië van oordeel dat het weinig waarschijnlijk is dat de staatssteun voor deze luchthavens een invloed zal hebben op de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten zal verstoren.

(67)

Voorts meent Roemenië dat de afstand tussen die luchthavens hun ontwikkeling in geen enkel opzicht zal aantasten. Immers, zelfs in die gevallen waarin de afstand in rechte lijn tussen de luchthavens minder dan 100 km bedraagt, is de reistijd doorgaans meer dan 2 uur. Met andere woorden, de betrokken luchthavens oefenen geen concurrentiedruk uit op elkaar.

(68)

Zoals uiteengezet in overweging 10 hierboven bleef de formele onderzoeksprocedure open wat betreft de overheidsfinanciering die aan de Roemeense regionale luchthavens werd verschaft in 2007-2009 nadat Roemenië haar aanmelding van de voorgenomen financieringsregeling voor infrastructuurinvesteringen had ingetrokken. De hieronder uiteengezette beoordeling betreft die maatregel.

(69)

In het licht van de besluiten ter inleiding van een formeel onderzoek voor de luchthaven van Cluj-Napoca en de luchthaven van Târgu Mureș van 31 juli 2015 (zie punt 39 hierboven) acht de Commissie het passend het onderzoek af te sluiten wat betreft alle luchthavens waarop het betrekking heeft, met uitzondering van de luchthaven van Cluj-Napoca en de luchthaven van Târgu Mureș. De Commissie is voornemens om onderzoek SA.30931 af te sluiten wat betreft die twee luchthavens samen met de onderzoeken die zijn ingesteld op 31 juli 2015. Derhalve is de beoordeling die hierna wordt uiteengezet slechts van toepassing op de maatregelen die zijn genomen ten gunste van de 11 overige luchthavens.

(70)

Zoals bepaald in artikel 107, lid 1, van het Verdrag zijn maatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt, tenzij anders is bepaald.

(71)

De criteria zoals neergelegd in artikel 107, lid 1, van het Verdrag zijn cumulatief. Daarom moet, om te bepalen of de betrokken maatregel een steunmaatregel is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, aan alle onderstaande voorwaarden zijn voldaan. Het is met name zo dat de financiële steun:

(72)

Volgens vaste rechtspraak moet de Commissie eerst nagaan of de luchthavenbeheerders ondernemingen zijn in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Het begrip onderneming omvat elke entiteit die een economische activiteit uitoefent, ongeacht de rechtsvorm van de entiteit en de wijze waarop zij wordt gefinancierd (18). Iedere activiteit die bestaat uit het aanbieden van goederen of diensten op een bepaalde markt is een economische activiteit.

(73)

In „Luchthaven van Leipzig/Halle”, oordeelde het Gerecht dat van de datum van het arrest in „Aéroports de Paris” (12 december 2000), de toepassing van de regels inzake staatssteun op de financiering van luchthaveninfrastructuur niet langer kon worden uitgesloten.

(74)

De Commissie is derhalve tot de slotsom gekomen dat de luchthavenbeheerder ten minste vanaf 12 december 2000 betrokken is bij een economische activiteit en een onderneming vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag (zie ook punt 29 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014).

(75)

Hoewel de luchthavenbeheerders beschouwd dienen te worden als ondernemingen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag ten minste vanaf 12 december 2000, moet eraan worden herinnerd dat niet alle activiteiten van een luchthavenbeheerder noodzakelijkerwijs van economische aard zijn (zie ook punt 34 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014) (19).

(76)

Het Hof van Justitie heeft geoordeeld dat de activiteiten die normaal gesproken onder de verantwoordelijkheid van de Staat vallen bij de uitoefening van zijn overheidsmacht niet van economische aard zijn en niet onder de toepassing van de staatssteunregels vallen.

(77)

Daarom is de financiering van activiteiten die tot de overheidstaken behoren, of van infrastructuur die rechtstreeks met deze activiteiten in verband staat, doorgaans geen staatssteun (20). Op een luchthaven worden activiteiten zoals luchtverkeersleiding, politietaken, douane, brandweer en activiteiten om de burgerluchtvaart te beveiligen tegen wederrechtelijke daden, en de investeringen met betrekking tot de infrastructuur en de uitrusting die nodig zijn om deze activiteiten te verrichten, doorgaans geacht van niet-economische aard te zijn (zie ook punt 35 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014) (21).

(78)

De overheidsfinanciering van niet-economische activiteiten mag echter niet leiden tot onrechtmatige discriminatie tussen luchtvaartmaatschappijen en luchthavenbeheerders. Het is immers vaste rechtspraak dat er van een voordeel sprake is wanneer overheidsinstanties ondernemingen bevrijden van de kosten die inherent zijn aan hun economische activiteiten (22). Als het daarom in een bepaald rechtssysteem normaal is dat luchtvaartmaatschappijen of luchthavenbeheerders de kosten van bepaalde diensten dragen, terwijl sommige luchtvaartmaatschappijen of luchthavenbeheerders die namens dezelfde overheid dezelfde diensten verlenen, deze kosten niet moeten dragen, kunnen deze laatste genieten van een voordeel, ook al worden de diensten op zich als niet-economisch van aard beschouwd (zie ook punt 37 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014).

(79)

Roemenië heeft op geen enkel moment beweerd dat de financiering die is verleend aan de regionale luchthavens die het onderwerp zijn van dit besluit kosten dekten die in aanmerking zouden komen als voor overheidstaken gemaakte kosten. Evenmin heeft één van de luchthavenbeheerders, behalve de luchthaven van Cluj-Napoca, in de loop van het onderzoek beweerd dat dat het geval zou zijn. Het compensatiemechanisme is immers ontworpen ter bekostiging van het verschil tussen de inkomsten en de tekorten van de luchthavens, zonder onderscheid te maken tussen de kosten van overheidstaken en andere soorten kosten. Deze vraag kan opengelaten worden met betrekking tot de luchthaven van Cluj-Napoca en de luchthaven van Târgu Mureș omdat dit besluit geen afsluiting vormt van het lopende onderzoek met betrekking tot die luchthavens. Wat betreft de overige luchthavens concludeert de Commissie dat de maatregelen geen compensatie zijn voor de kosten van overheidstaken.

(80)

Het begrip staatssteun omvat ieder voordeel dat direct of indirect uit overheidsmiddelen wordt gefinancierd en dat wordt verleend door de Staat zelf of door instellingen die werken op grond van een overheidsmandaat. Bijgevolg omvat dit ook alle steun die wordt toegekend door regionale of lokale autoriteiten in de lidstaten, ongeacht hun statuut of hun benaming (23).

(81)

In dit geval verlenen de Staat of de lokale autoriteiten rechtstreeks de financiering met eigen middelen. Bijgevolg bevestigt de Commissie dat alle hier te beoordelen maatregelen uit staatsmiddelen zijn bekostigd en aan de Staat zijn toe te rekenen.

(82)

De overheidsfinanciering die verschaft werd aan de luchthavenbeheerders was bedoeld om de verliezen bij de uitvoering van hun normale activiteiten te compenseren. Niets in het feitelijk bewijsmateriaal waarover de Commissie beschikt of in de opmerkingen van Roemenië of derden wijst erop dat de steunverlenende autoriteiten een financieel rendement konden verwachten als gevolg van die financieringsmaatregelen op het tijdstip van de beslissing inzake de toekenning. Daarom voldoen de maatregelen in kwestie niet aan het beginsel van een exploitant in een markteconomie.

(83)

In de loop van het onderzoek voerde Roemenië aan dat de betwiste overheidsfinanciering compensatie was voor het verlenen van DAEB.

(84)

In geval van ondernemingen waaraan het verlenen van een DAEB is toevertrouwd, moet de Commissie, om uitsluitsel te geven over de vraag of de beoordeelde maatregelen al dan niet een economisch voordeel inhouden in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, onderzoeken of de criteria die het Hof van Justitie in het Altmark-arrest heeft gesteld, zijn nagekomen (24). Hierna wordt een samenvatting van die criteria gegeven:

(85)

Er moet cumulatief aan de vier criteria worden voldaan. Dat betekent dat als er niet is voldaan aan één van de criteria, niet kan worden aangevoerd dat de maatregelen in kwestie geen economisch voordeel inhouden op grond van het Altmark-arrest.

(86)

De vereiste van het eerste Altmark-criterium komt overeen met de vereiste inzake de duidelijke toewijzing van de verlening en omschrijving van de DAEB zoals neergelegd in artikel 106, lid 2, van het Verdrag (25).

(87)

Artikel 106, lid 2, van het Verdrag is uitsluitend van toepassing op „ondernemingen belast met het beheer” van de DAEB. Het Hof van Justitie heeft consequent benadrukt dat er behoefte is aan besluiten waarmee de belasting met die diensten plaatsvindt (26). Bijgevolg maakt de noodzaak van een heldere omschrijving van de DAEB integrerend deel uit van en is deze van essentieel belang voor het begrip „belasten met” en vloeit zij rechtstreeks voort uit artikel 106, lid 2, van het Verdrag.

(88)

In de Mededeling van 2001 betreffende diensten van algemeen belang benadrukte de Commissie reeds het verband tussen duidelijke omschrijving, toewijzing en noodzaak en evenredigheid van de compensatie voor de DAEB krachtens artikel 106, lid 2, van het Verdrag (27). Punt 22 van die Mededeling licht toe dat „de in artikel 106, lid 2, van het Verdrag genoemde uitzondering is echter alleen van toepassing als de taak van openbare dienstverrichting duidelijk is omschreven en als die taak door middel van een overheidsbesluit expliciet is opgelegd […]. Deze verplichting is noodzakelijk teneinde rechtszekerheid en transparantie tegenover de burgers te kunnen waarborgen en absoluut noodzakelijk om te beoordelen of het evenredigheidsbeginsel in acht is genomen.” Bijgevolg zijn de belasting met en de definitie van de taak een logische, onmisbare voorafgaande voorwaarde om compensaties zinvol op hun evenredigheid te kunnen beoordelen. De rechterlijke instanties van de Unie hebben consequent nadruk gelegd op de noodzaak van een duidelijke omschrijving van de ODV's voor toepassing van de Altmark-uitzondering en artikel 106, lid 2, van het Verdrag (28).

(89)

Ook de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de staatssteunregels van de Europese Unie op voor het verrichten van de DAEB verleende compensatie (29) verduidelijkt dat de DAEB en de ODV's vooraf duidelijk moeten worden omschreven. Volgens punt 51 van die mededeling is het namelijk zo dat „wil artikel 106, lid 2, van het Verdrag van toepassing zijn, dan moeten één of meer ondernemingen met het beheer van een DAEB worden belast.” De betrokken ondernemingen moeten dus door de Staat met een bijzondere taak zijn belast. Volgens het eerste Altmark-criterium moet de onderneming ODV's nakomen. Om dus te voldoen aan het Altmark-arrest, is de belasting met een openbare dienst nodig om de verplichtingen van de betrokken DAEB-verlener en van de betrokken overheidsinstantie die de betrokken DAEB toewijst, af te bakenen. Volgens punt 52 moet de taak van openbare dienstverrichting nadien worden toegewezen door middel van één of meerdere besluiten waarin ten minste de ODV's, de betrokken onderneming en, in voorkomend geval, het betrokken grondgebied worden bepaald; evenals de aard van alle uitsluitende of bijzondere rechten die de onderneming door het betrokken overheidsorgaan zijn verleend.

(90)

In dit geval beweerde Roemenië dat de overheidsfinanciering verschaft aan de betrokken luchthavens gedurende de periode 2007-2009 compensatie was voor het verlenen van DAEB's. Roemenië betoogde dat Regeringsbesluit 398/1997 op een duidelijke en transparante wijze de ODV's heeft vastgelegd evenals de parameters voor de berekening van de compensatie en de regelingen om overcompensatie te vermijden.

(91)

Alhoewel Regeringsbesluit 398/1997 vastlegde dat de exploitatie- en kapitaalkosten van de daarin opgesomde luchthavens gedekt zouden worden met eigen middelen aangevuld met overheidsfinanciering en een opsomming gaf van de door de luchthavenbeheerders uit te voeren activiteiten op alle betrokken luchthavens (d.w.z. niet afzonderlijk voor elke luchthaven), legde het geen duidelijke ODV's op aan de luchthavenbeheerders.

(92)

Alhoewel Regeringsbesluit 523/1998 vastlegde welke kosten aangevuld zouden worden met overheidsfinanciering of volledig gedekt zouden worden met overheidsfinanciering en een opsomming gaf van de door de luchthavenbeheerders uit te voeren activiteiten, legde het met betrekking tot de luchthaven van Constanța geen duidelijke ODV's op aan de luchthavenbeheerders.

(93)

De bewering van Roemenië dat de luchthavendiensten van essentieel belang zouden zijn voor de economische ontwikkeling van de betrokken regio's of gericht zijn op de nakoming van een strategische veiligheidsdoelstelling is onvoldoende om te concluderen dat de begunstigden op de juiste wijze zijn belast met de DAEB in de mate van ODV's.

(94)

Wat betreft de vraag of de betrokken luchthavens beschouwd worden als echte diensten van algemeen economisch belang, geeft de Commissie geen uitsluitsel over deze vraag gezien een beoordeling hierover niet nodig is omdat, zoals uiteengezet hierboven, de ODV's niet duidelijk zijn vastgelegd in een toewijzingsbesluit. Derhalve dient de Commissie geen standpunt in te nemen met betrekking tot deze vraag.

(95)

Bijgevolg voldoen de maatregelen in kwestie niet aan Altmark 1.

(96)

Volgens het vierde criterium van het Altmark-arrest dient de compensatie beperkt te blijven tot het minimum dat nodig is om niet als steun te worden beschouwd. Er wordt aan dit criterium voldaan als de begunstigde van de compensatie is gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, waarbij de kandidaat kan worden geselecteerd die de vereiste DAEB tegen de laagste kosten voor de gemeenschap kan leveren, of, bij gebreke daarvan, als de compensatie is vastgesteld op basis van een analyse van de kosten van een goed beheerde onderneming.

(97)

In dit geval zijn de begunstigden niet gekozen in het kader van een openbare aanbesteding. Voorts is er geen bewijs dat de compensatie is vastgesteld op basis van een analyse van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming die zodanig met de noodzakelijke middelen is uitgerust dat zij aan de vereisten van de openbare dienst kan voldoen, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten en een redelijke winst uit de uitvoering van deze verplichtingen (niet juist gedefinieerd — zie de overwegingen 86 tot en met 95). Derhalve is de Commissie van mening dat niet kan worden geconcludeerd dat de betrokken overheidsfinanciering bepaald was op basis van een analyse van de kosten van een goed beheerde onderneming.

(98)

Bijgevolg voldoen de onderzochte maatregelen niet aan Altmark 4.

(99)

Aangezien niet is voldaan aan Altmark-criteria 1 en 4 concludeert de Commissie dat in onderhavig geval niet cumulatief is voldaan aan de vier criteria die het Hof van Justitie vastlegde in het Altmark-arrest. Omdat niet is voldaan aan het beginsel van een exploitant in een markteconomie, zoals aangegeven in overweging 82 hierboven, hielden de hier te onderzoeken maatregelen een economisch voordeel in voor de luchthavenbeheerders.

(100)

Voorts is dat economisch voordeel selectief omdat het op bepaalde tot een zekere economische sector behorende ondernemingen is gericht, met name luchthavens.

(101)

De concurrentie tussen luchthavens kan worden beoordeeld aan de hand van de keuzecriteria van luchtvaartmaatschappijen, met name door factoren te vergelijken zoals het soort verleende luchthavendiensten en de betrokken klanten, bevolking of economische activiteit, de congestie, de landzijdige bereikbaarheid, de hoogte van de heffingen en de algemene zakelijke voorwaarden voor het gebruik van luchthaveninfrastructuur en -diensten (zie punt 43 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014).

(102)

Bovendien concurreren de luchthavenbeheerders met betrekking tot het beheer van de luchthaveninfrastructuur, inclusief op de lokale en regionale luchthavens. De overheidsfinanciering van een luchthaven kan dus de mededinging verstoren op de markten voor de exploitatie van luchthaveninfrastructuur. Bovendien kan overheidsfinanciering voor luchthavens de mededinging verstoren en het handelsverkeer op de markt voor luchtvervoer in de hele Unie beïnvloeden. Ten slotte kan de overheidsfinanciering voor luchthavens gevolgen hebben voor de intermodale concurrentie (zie punt 44 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014).

(103)

Derhalve verstoorden de hier te onderzoeken maatregelen de concurrentie of dreigden ze ten minste de concurrentie te verstoren en hadden ze gevolgen voor het handelsverkeer tussen de lidstaten.

(104)

Op basis van het bovenstaande komt de Commissie tot de slotsom dat de beoordeelde maatregelen staatssteun zijn voor die luchthavens in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

(105)

De beoordeling onder paragraaf 3.2.2 „Soort steun: bestaande of nieuwe steun” (punten 93 tot en met 95) van het inleidingsbesluit over de vraag of de steun moet worden beschouwd als bestaande of nieuwe steun op grond van de bepalingen van bijlage V van de Akte betreffende de voorwaarden voor de toetreding van de Republiek Bulgarije en de Republiek Roemenië blijft van kracht. Bijgevolg kunnen de maatregelen niet beschouwd worden als bestaande steun.

(106)

De beoordeelde maatregelen zijn in werking getreden vóór de officiële goedkeuring van de Commissie. Derhalve vormen zij onrechtmatige steun tenzij zij voldoen aan de relevante voorwaarden van een handeling van de Unie betreffende vrijstelling voor groepen van de aanmeldingsverplichting die is vastgelegd in artikel 108 van het VWEU voor bepaalde soorten steun. In onderhavig geval is de enige mogelijke handeling die een dergelijke vrijstelling zou kunnen hebben, verleend de DAEB-beschikking van 2005.

(107)

In de loop van het onderzoek heeft Roemenië aangevoerd dat de steun voor de betrokken dertien luchthavens zou voldoen aan de voorwaarden die zijn vastgelegd in de DAEB-beschikking van 2005 die van kracht was op het tijdstip dat de steun in kwestie werd toegekend.

(108)

De DAEB-beschikking van 2005 was van toepassing op luchthavens:

(109)

De DAEB-beschikking van 2005 was alleen van toepassing op steun in de vorm van compensatie voor openbare diensten voor echte DAEB-diensten. Om deze vrijstelling te kunnen genieten, moet de compensatie voor de openbare dienst betreffende de uitvoering van de DAEB ook voldoen aan de specifieke voorwaarden die zijn uiteengezet in de artikelen 4, 5 en 6 (31).

(110)

In artikel 4 van de DAEB-beschikking van 2005 is bepaald dat de betrokken onderneming met het beheer van de DAEB moet worden belast door middel van één of meer officiële besluiten, met daarin vermelding van met name de aard en de duur van de ODV's, de parameters voor de berekening, de controle en de herziening van de compensatie, en de regelingen om overcompensatie te vermijden en terug te betalen. In artikel 5 van de DAEB-beschikking van 2005 is dan weer bepaald dat het compensatiebedrag niet hoger mag zijn dan wat nodig is om bepaalde kosten van de uitvoering van ODV's te dekken, rekening houdend met de opbrengsten, plus een redelijke winstmarge. Ten slotte is in artikel 6 van de DAEB-beschikking van 2005 bepaald dat de lidstaten op geregelde tijdstippen controles moeten uitvoeren om ervoor te zorgen dat ondernemingen geen compensatie ontvangen die het overeenkomstig artikel 5 bepaalde bedrag overschrijdt.

(111)

Zoals is aangegeven in paragraaf 7.1.4.1 heeft Roemenië niet aangetoond dat duidelijk omschreven ODV's werden toegewezen aan de luchthavenbeheerders door middel van de vermeende toewijzingsbesluiten waarop Roemenië zich baseerde, met name Regeringsbesluit 398/1997 en Regeringsbesluit 523/1998. Derhalve is niet voldaan aan de vereisten van artikel 4.

(112)

Daarom kan de steun voor de elf luchthavenbeheerders niet beschouwd worden als verenigbaar met de interne markt en vrijgesteld van de verplichting tot aanmelding op grond van de DAEB-beschikking van 2005.

(113)

Volgens artikel 10 van Besluit 2012/21/EU van de Commissie (32) (hierna het „DAEB-besluit van 2011” genoemd), kunnen de vóór de inwerkingtreding van dit besluit van kracht geworden steunmaatregelen die overeenkomstig de DAEB-beschikking van 2005 niet verenigbaar waren met de interne markt noch waren vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting, maar die aan de daarin vastgestelde voorwaarden voldoen, beschouwd worden als verenigbaar met de interne markt en vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting. Om soortgelijke redenen als onder paragraaf 7.1.4.1 voldoet de steun niet aan de voorwaarden van artikelen 4, 5 en 6 van het DAEB-besluit van 2011, die grotendeels identiek zijn aan artikelen 4, 5 en 6 van de DAEB-beschikking van 2005. Daarom kan de steun niet beschouwd worden als verenigbaar met de interne markt en vrijgesteld van de verplichting tot aanmelding op grond van de DAEB-beschikking van 2011.

(114)

Derhalve vormen de onderhavige maatregelen onrechtmatige staatssteun.

(115)

Om de redenen die hierboven zijn uiteengezet, kan de steun niet beschouwd worden als verenigbaar met de interne markt op grond van de DAEB-beschikking van 2005 en het DAEB-besluit van 2011. Op basis van de in de DAEB-kaderregeling van 2011 en de in de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 vastgelegde criteria zal de Commissie beoordelen of de onderhavige maatregelen verenigbaar zijn. De genoemde bepalingen lijken de enige rechtsgrondslagen op grond waarvan die maatregelen mogelijkerwijs als verenigbaar met de interne markt zouden kunnen worden beschouwd.

(116)

In artikel 106, lid 2, van het Verdrag is het volgende bepaald: „De ondernemingen belast met het beheer van DAEB's of die het karakter dragen van een fiscaal monopolie, vallen onder de regels van dit Verdrag, met name onder de mededingingsregels, voor zover de toepassing daarvan de vervulling, in feite of in rechte, van de hun toevertrouwde bijzondere taak niet verhindert. De ontwikkeling van het handelsverkeer mag niet worden beïnvloed in een mate die strijdig is met het belang van de Unie.”

(117)

Dit artikel bevat een afwijking van het verbod op de toekenning van staatssteun in artikel 107 van het Verdrag, voor zover de steun noodzakelijk en evenredig is, om te verzekeren dat de DAEB op economisch aanvaardbare voorwaarden worden beheerd. Overeenkomstig artikel 106, lid 3, van het Verdrag waakt de Commissie over de toepassing van dat artikel, onder meer door aan te geven op welke voorwaarden aan de criteria „noodzaak” en „evenredigheid” is voldaan.

(118)

Vóór 31 januari 2012 vormden de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor de compensatie van de openbare dienst (hierna de „DAEB-kaderregeling van 2005” genoemd) (33) en de DAEB-beschikking van 2005 het beleid van de Commissie inzake de toepassing van de afwijking waarin artikel 106, lid 2, van het Verdrag voorziet.

(119)

Op 31 januari 2012 werden het nieuwe DAEB-pakket, met inbegrip van de EU-kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (2011) (hierna de „DAEB-kaderregeling van 2011” genoemd) (34) en het DAEB-besluit van 2011 van kracht.

(120)

Punt 69 van de DAEB-kaderregeling van 2011 bepaalt het volgende: „De Commissie zal de in deze mededeling uiteengezette beginselen toepassen op onrechtmatige steun waarover zij een besluit neemt na 31 januari 2012, zelfs indien de steun vóór die datum werd toegekend.”

(121)

In punt 16 van de DAEB-kaderregeling van 2011 zijn de voorwaarden vastgesteld om te kunnen besluiten dat een onderneming correct met het beheer van een DAEB is belast. Met name punt 16, onder a), bepaalt daarna dat het besluit waarmee de belasting met de diensten plaatsvindt de inhoud en de duur van de ODV's moet aangeven. Om dezelfde redenen als aangegeven in de paragrafen 7.1.4.1 en 7.3 hierboven kan de steun daarom in dit geval niet als verenigbaar beschouwd worden onder de DAEB-kaderregeling van 2011.

(122)

Daarom is de Commissie van oordeel dat de betrokken steunmaatregel niet verenigbaar kan worden verklaard met de interne markt op grond van artikel 106, lid 2, van het Verdrag.

(123)

De richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 zijn van toepassing op exploitatiesteun die vóór 4 april 2014 aan luchthavens is toegekend. (35) De voorwaarden voor verenigbaarheid zoals neergelegd in de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 betreffende exploitatiesteun voor luchthavens verschillen al naargelang de steun werd verstrekt vóór of na 4 april 2014, d.w.z. de datum waarop de richtsnoeren van kracht werden (36).

(124)

De exploitatiesteun die is toegekend vóór de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 van kracht werden, d.w.z. vóór 4 april 2014, kunnen verenigbaar worden beschouwd mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:

(125)

De bedoeling van de exploitatiesteunmaatregelen ten gunste van de Roemeense regionale luchthavens was dat de luchthavens voldoende kapitaal zouden hebben om op rendabele wijze te blijven opereren. Volgens Roemenië spelen de regionale luchthavens een belangrijke rol in het verbeteren van de toegankelijkheid van de verzorgingsgebieden en zorgt de betrokken financiering voor een betere veiligheid en efficiëntie van de luchthavens terwijl tegelijkertijd een bijdrage wordt geleverd aan de bredere doelstellingen van regionale ontwikkeling. Daarnaast is het meest geschikte vervoersmiddel van en naar deze regio's het luchtvervoer, afgezien van het vervoer over de weg en per spoor die in Roemenië echter een aanzienlijk langere reistijd inhouden gezien de in slechte staat verkerende infrastructuur.

(126)

Desondanks merkt de Commissie op dat gezien de nabijheid van een aantal luchthavens in de onderzoeksprocedure het vinden van financiering voor de luchthavens die een duidelijk omschreven doelstelling van algemeen belang verwezenlijken in het gedrang kan komen door een mogelijke overlapping van de luchthaveninfrastructuur. Derhalve moet de Commissie nagaan of de financiering van die luchthavens zorgt voor een overlapping van de luchthaveninfrastructuur binnen hetzelfde verzorgingsgebied.

(127)

De richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 definiëren het „verzorgingsgebied van een luchthaven” als de afgebakende geografische markt die normaliter vastgesteld is op ongeveer 100 kilometer of een reistijd per auto, bus, trein of hogesnelheidstrein van ongeveer 60 minuten. De definitie van het verzorgingsgebied van een bepaalde luchthaven dient rekening te houden met de bijzondere kenmerken van elke specifieke luchthaven. De grootte en de vorm van het verzorgingsgebied zijn afhankelijk van een aantal kenmerken van de luchthaven, waaronder haar businessmodel, haar ligging en de bestemmingen waarop gevlogen wordt.

(128)

Zoals uiteengezet in overweging 24 hierboven zijn Arad, Baia Mare, Satu Mare, Constanța en Oradea de enige luchthavens in deze beoordeling waarvoor een andere luchthaven aanwezig is binnen het verzorgingsgebied van 100 km of een reistijd van 60 minuten per auto, bus, trein of hogesnelheidstrein, zoals bepaald in punt 25, onder 12, van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014. Met betrekking tot alle overige luchthavens is de Commissie van mening dat de steun heeft bijgedragen aan de continuïteit van de infrastructuur die nodig is om de mobiliteit van de burgers en de toegankelijkheid van de regio's waarin die luchthavens liggen, te waarborgen, vooral gezien de slechte staat van de weg- en spoorweginfrastructuur. Derhalve heeft de steun voor die luchthavens bijgedragen aan de bevordering van een doelstelling van algemeen belang voor de Unie. Met betrekking tot de overige luchthavens merkt de Commissie het volgende op.

(129)

De luchthaven van Arad ligt maar 50 km van Timișoara, wat een reistijd van 40 minuten inhoudt.

(130)

De luchthavens van Timișoara en Arad hadden verschillende businessmodellen in 2007-2009. Timișoara was een luchthaven in een goede positie met een businessmodel dat aanzienlijk verschilt van dat van de luchthaven van Arad. De luchthaven van Timișoara bood vooral lijnvluchten van regionale en internationale luchtvaartmaatschappijen met volledige dienstverlening die voor een verbinding zorgden tussen Timișoara en een aantal Roemeense en Europese steden (43) terwijl, zoals aangegeven in de overwegingen 28 en 31 hierboven, het businessmodel van Arad gericht was op het lagekostenverkeer. Na 2009 bleven de twee luchthavens onder verschillende modellen opereren, waarbij het lagekostenverkeer sterk daalde en later verdween op de luchthaven van Arad (in 2015 had de luchthaven maar 8 632 passagiers en volgens algemeen beschikbare informatie had ze geen commercieel passagiersverkeer in 2016) en de luchthaven van Timișoara zich meer ging richten op het lagekostenverkeer. Het feit dat de businessmodellen van de luchthavens van Timișoara en Arad verschillend waren tijdens de onderzochte periode en nadien wijst erop dat de twee luchthavens elkaar op een onvolmaakte manier vervangen.

(131)

Volgens punt 85 van de richtsnoeren luchtvaartsteun levert de overlapping van onrendabele luchthavens of het creëren van bijkomende ongebruikte capaciteit geen bijdrage aan een doelstelling van algemeen belang. In dit verband merkt de Commissie op dat Timișoara rendabel was tijdens de onderzochte periode. Bovendien investeerde de luchthaven van Timișoara in verschillende terminals in 2007-2010 om haar capaciteit uit te breiden en tegemoet te komen aan de behoeften van het toegenomen luchtverkeer (bijvoorbeeld de uitbreiding en modernisering van de terminal voor internationale vluchten in 2007, de uitbreiding van de vertrekterminal voor binnenlandse vluchten in 2008-2010). Derhalve moest de over het algemeen al grotere luchthaven van Timișoara investeringen doen waardoor het weinig waarschijnlijk is dat Timișoara, zonder de steun voor Arad, het verkeer van Arad geabsorbeerd zou hebben zonder verdere investeringen. Dit is een nadere aanwijzing van de beperkte mate van substitueerbaarheid tussen de twee luchthavens.

(132)

In het licht van de in de overwegingen 130 en 131 aangegeven argumenten is de Commissie van mening dat hoewel de luchthaven van Arad in hetzelfde verzorgingsgebied ligt als de luchthaven van Timișoara er geen overlapping is tussen de twee luchthavens.

(133)

Op basis van het bovenstaande kan de Commissie concluderen dat de steun voor de luchthaven van Arad heeft bijgedragen aan de mobiliteit van de burgers en de toegankelijkheid van de regio waarin ze zich bevindt en derhalve een duidelijk omschreven doelstelling van algemeen belang dient.

(134)

De luchthavens van Baia Mare en Satu Mare liggen 76 km van elkaar en dienden vooral voor lijnvluchten naar Boekarest van de Roemeense nationale luchtvaartmaatschappij TAROM. Op basis van de openbaar beschikbare informatie is het duidelijk dat TAROM in 2007-2009 op de luchthaven van Baia Mare verschillende vluchten naar Boekarest per week uitvoerde terwijl Austrian Airlines op één bestemming (Wenen) vloog van april 2008 tot en met februari 2009 en Blue Air op drie Europese bestemmingen gedurende enkele maanden (oktober tot en met december 2009). Eveneens voerde TAROM een aantal vluchten per week uit van de luchthaven van Satu Mare naar Boekarest. Gezien de slechte staat van de weginfrastructuur in dat gebied bedraagt de reistijd tussen de twee luchthavens echter 1 uur en 10 minuten over de weg, d.w.z. een reistijd van meer dan de 60 minuten volgens het voor het afbakenen van het verzorgingsgebied van een luchthaven gebruikte criterium krachtens de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014.

(135)

Zoals uiteengezet in de overwegingen 34 en 35 hierboven verschilde ook de grootte van de vliegtuigen die regelmatig vluchten konden uitvoeren op beide luchthavens gezien de verschillen betreffende de infrastructuur.

(136)

In het licht van de argumenten uiteengezet in de overwegingen 134 en 135 hierboven, is de Commissie van mening dat er geen overlapping is tussen de twee luchthavens, alhoewel beide voldoen aan het criterium van de tussenliggende afstand van 100 kilometer voor de afbakening van het verzorgingsgebied van een luchthaven in de zin van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014.

(137)

Op grond van bovenstaande overwegingen concludeert de Commissie dat de steun die elk van de twee luchthavens ontving, heeft bijgedragen aan een duidelijk omschreven doelstelling van algemeen belang door te zorgen voor een betere mobiliteit en toegankelijkheid in de regio's waarin die luchthavens liggen.

(138)

De luchthaven van Constanța ligt 45 km van de luchthaven van Tuzla, met een reistijd van 30 minuten. In 2007-2009 bood Constanța lijnvluchten aan naar verschillende Europese bestemmingen en hanteerde ze derhalve een ander businessmodel dan Tuzla dat geen luchthavendiensten leverde voor de commerciële luchtvaart en zich richtte op speciale vluchten (bijvoorbeeld voor landbouwdoeleinden, voor reclamedoeleinden en voor recreatieve, oefen- en noodvluchten). Met andere woorden, hoewel de luchthaven van Tuzla in hetzelfde verzorgingsgebied ligt als de luchthaven van Constanța, kan ze niet beschouwd worden als een „luchthaven” in de zin van punt 25, lid 6, van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 en derhalve is er geen overlapping met de luchthaveninfrastructuur van de luchthaven van Constanța.

(139)

De Commissie concludeert op basis hiervan dat de steun voor de luchthaven van Constanța bijdroeg aan een duidelijk omschreven doelstelling van algemeen belang door te zorgen voor een betere mobiliteit en toegankelijkheid van het gebied waarin de luchthaven ligt.

(140)

Oradea ligt 80 km van Debrecen (Hongarije), maar de reistijd is ten minste 1 uur en 30 minuten (omdat een grens van een niet-Schengenland moet worden overgestoken).

(141)

Voorts hadden de luchthavens van Timișoara en Arad verschillende businessmodellen in 2007-2009. Terwijl Oradea gericht was op binnenlandse vluchten uitgevoerd door regionale en nationale luchtvaartmaatschappijen met volledige dienstverlening, richtte de luchthaven van Debrecen zich in die periode vooral op chartervluchten (het lagekostenverkeer begon zich pas de laatste jaren te ontwikkelen). Dit wijst erop dat de twee luchthavens elkaar in de onderzochte periode op een onvolmaakte manier vervingen. Hoewel de twee luchthavens dus voldoen aan het criterium van de tussenliggende afstand van 100 kilometer voor de afbakening van het verzorgingsgebied van een luchthaven in de zin van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014, is de Commissie van mening dat er geen overlapping is tussen beide.

(142)

De Commissie concludeert op basis hiervan dat de steun voor de luchthaven van Oradea bijdroeg aan een duidelijk omschreven doelstelling van algemeen belang door te zorgen voor een betere mobiliteit en toegankelijkheid van het gebied waarin de luchthaven ligt.

(143)

Met betrekking tot de noodzaak van overheidsmaatregelen dient de staatssteun volgens punt 116 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 te zijn gericht op situaties waarin dit soort steun kan zorgen voor een wezenlijke verbetering die de markt zelf niet tot stand kan brengen. Volgens punt 120 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 moeten de lidstaten aantonen dat de steun geschikt is om de beoogde doelstelling te behalen of voor de problemen waarvoor de steun een oplossing moet bieden. Dit is het geval als de Roemeense luchthavens zonder de betrokken steun waarschijnlijk gedwongen zouden worden de markt te verlaten waardoor de Roemeense regio's vervoersinfrastructuur zouden verliezen die een belangrijke rol speelt in hun toegankelijkheid en ontwikkeling of waardoor hun activiteiten in belangrijke mate zouden verminderen. Op grond van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 zouden kleinere luchthavens problemen kunnen ondervinden om hun activiteiten zonder overheidsmiddelen gefinancierd te krijgen. Volgens punt 118 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 zijn luchthavens met een passagiersstroom van maximaal 200 000 passagiers per jaar misschien niet in staat hun exploitatiekosten in ruime mate te dekken. Derhalve merkt de Commissie op dat het verkeer op de elf beoordeelde luchthavens minder dan 200 000 passagiers bedroeg in 2007-2009.

(144)

Volgens punt 124 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 heeft exploitatiesteun een stimulerend effect indien te verwachten valt dat, zonder de exploitatiesteun en rekening houdende met de mogelijke beschikbaarheid van investeringssteun en de omvang van de verkeersstromen, het volume van de economische activiteit op de betrokken luchthaven aanzienlijk zou afnemen. In onderhavig geval zouden de activiteiten van de begunstigden zonder de steun aanzienlijk zijn afgenomen of stopgezet als gevolg van ongedekte verliezen. Punt 125 van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014 stelt dat wil exploitatiesteun voor luchthavens evenredig zijn, dan moet deze beperkt zijn tot het minimum dat nodig is om de gesteunde activiteit te laten plaatsvinden. De onderzochte maatregelen bleven beperkt tot het noodzakelijke minimum om verliezen te compenseren en maakten het mogelijk voor de luchthavens om goed te kunnen blijven functioneren.

(145)

Derhalve komt de Commissie tot de slotsom dat de exploitatiesteun noodzakelijk was en beperkt bleef tot het noodzakelijke minimum om de gesteunde activiteit te laten plaatsvinden.

(146)

Zoals uiteengezet in overweging 24 hierboven zijn Arad, Baia Mare, Satu Mare, Constanța en Oradea de enige luchthavens in deze beoordeling waarvoor een andere luchthaven aanwezig is binnen 100 km of een reistijd van 60 minuten per auto, bus, trein of hogesnelheidstrein. Zoals uiteengezet in overweging 128 hierboven, is de Commissie met betrekking tot alle overige luchthavens van mening dat de steun heeft bijgedragen aan de continuïteit van de infrastructuur die nodig is om de mobiliteit van de burgers en de toegankelijkheid van de regio's waarin die luchthavens liggen te waarborgen, vooral gezien de slechte staat van de weg- en spoorweginfrastructuur. Derhalve heeft de steun voor die luchthavens bijgedragen aan de bevordering van een doelstelling van algemeen belang voor de Unie en niet gezorgd voor een ongepaste concurrentieverstoring. Met betrekking tot de overige luchthavens merkt de Commissie het volgende op.

(147)

De Commissie merkt op dat het verkeer van de luchthaven van Arad in de periode van de beoordeling zeer beperkt was, in absolute termen en vergeleken met de luchthaven van Timișoara (op 50 km afstand met een reistijd van 40 minuten). Het aantal passagiers per jaar op de luchthaven van Arad varieerde van 67 183 tot 128 835 in de periode die wordt beoordeeld terwijl het verkeer op de luchthaven van Timișoara varieerde van 859 329 tot 991 758 passagiers per jaar. Het verkeer op de luchthaven van Arad bedroeg maar 7,8 % van het verkeer op de luchthaven van Timișoara in 2007, 14,5 % in 2008 en 8,8 % in 2009. Het concurrentie-effect van de steun die de luchthaven van Arad kreeg op de luchthaven van Timișoara was zeer gering gezien de verschillende verkeersvolumes op de twee luchthavens (44). Meer in het algemeen waren de totale concurrentie-effecten van de steun automatisch gematigd gezien de beperkte verkeersstroom op de luchthaven. Voorts lijkt de ontwikkeling van het luchtverkeer op de beide luchthavens niet gecorreleerd te zijn. Het verkeer op de luchthaven van Arad steeg van 67 183 passagiers in 2007 naar 128 835 in 2008 gevolgd door een daling tot ongeveer 88 147 passagiers in 2009, terwijl het verkeer op de luchthaven van Timișoara gestaag toenam (van 859 329 passagiers in 2007 naar 886 083 passagiers in 2008 en 991 758 passagiers in 2009) (45). Deze afwezigheid van correlatie lijkt te tonen dat de twee luchthavens aan verschillende behoeften voldeden en verschillende marktsegmenten dienden en er eenvoudigweg geen overlapping was.

(148)

Bovendien was de luchthaven van Timișoara winstgevend tussen 2007 en 2009 en deed ze investeringen om haar capaciteit te verhogen. Het is daarom weinig waarschijnlijk dat het effect van de steun voor de luchthaven van Arad aanmerkelijke gevolgen had voor de exploitatie van de luchthaven van Timișoara.

(149)

Gezien het bovenstaande is de Commissie van mening dat de verstoring van de mededinging die de steun met zich meebracht, beperkt bleef en niet opwoog tegen de bijdrage van de steun aan de mobiliteit en de toegankelijkheid.

(150)

Gezien de extreem lage verkeersstroom van de twee luchthavens in de onderzochte periode (van 15 334 passagiers in 2007 naar 24 983 passagiers in 2009 voor Baia Mare en van 5 883 passagiers naar 11 101 passagiers in 2009 voor Satu Mara) en de verschillen in grootte van de soorten geëxploiteerde vliegtuigen zoals aangegeven in de overwegingen 34 en 35 hierboven, concludeert de Commissie dat de verstoringen van de mededinging die de steun met zich meebracht, zeer gering waren en niet opwogen tegen de positieve bijdrage van de steun aan de mobiliteit en de toegankelijkheid.

(151)

Zoals uiteengezet in overweging 138 hierboven had de op commercieel verkeer gerichte luchthaven van Constanța een ander businessmodel dan de nabijgelegen luchthaven van Tuzla die geen enkele luchthavendienst verleende voor de commerciële luchtvaart. De luchthaven van Tuzla is niet eens een „luchthaven” in de zin van punt 25, lid 6, van de richtsnoeren luchtvaartsteun van 2014. Bovendien was de verkeersstroom van de luchthaven van Constanța heel laag in de periode die wordt beoordeeld en beperkte dit de verstoring van de mededinging die de steun met zich meebracht. Vandaar is de Commissie van mening dat de bijdrage van de steun voor de luchthaven van Constanța in 2007-2009 aan de mobiliteit en de toegankelijkheid niet opwoog tegen de verstoring van de mededinging die de steun met zich meebracht.

(152)

Zoals uiteengezet in de overwegingen 37 en 140 hierboven ligt Oradea 80 km van Debrecen (Hongarije), maar de reistijd is ten minste 1 uur en 30 minuten (omdat een grens van een niet-Schengenland moet worden overgestoken). Daarnaast was het verkeersvolume in Oradea in 2007-2009 zeer laag (minder dan 40 000 passagiers) en had de luchthaven een businessmodel dat anders was dan dat van de luchthaven van Debrecen (zie overweging 141).

(153)

Op deze basis is de Commissie van mening dat de bijdrage van de steun voor de luchthaven van Oradea aan de mobiliteit en de toegankelijkheid opwoog tegen de verstoring van de mededinging die de steun met zich meebracht.

(154)

Op basis van de bovenstaande beoordeling is de conclusie van de Commissie dat de steun toegekend in 2007-2009 aan de Roemeense luchthavens Arad, Bacău, Baia Mare, Craiova, Iași, Oradea, Satu-Mare, Sibiu, Suceava, Tulcea en Constanța gedurende de periode 2007-2009 verenigbaar is met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder c), van het Verdrag.

(155)

Deze beoordeling laat eventuele toekomstige beoordelingen door de Commissie van eventuele steun voor deze luchthavens na 4 april 2014 onverlet, gezien dergelijke steun getoetst zou moeten worden aan criteria die verschillen van de criteria die van toepassing zijn op de onderhavige maatregelen (46).

(156)

De financiering die de Roemeense openbare autoriteiten in 2007-2009 verschaften aan de luchthavens van Arad, Bacău, Baia Mare, Craiova, Iași, Oradea, Satu-Mare, Sibiu, Suceava, Tulcea en Constanța vormt onrechtmatige staatssteun die verenigbaar is met de interne markt krachtens artikel 107, lid 3, onder c), VWEU.

(157)

Om de in overweging 69 genoemde redenen blijft het onderzoek betreffende de overheidsfinanciering verstrekt aan de luchthaven van Cluj-Napoca en de luchthaven van Târgu Mureș in 2007-2009 open,

(1)

Bij brief van 5 juli 2013 (1) heeft tellUS IT AS (later gefuseerd met New Mind (2), hierna „New Mind | tellUS” of „de klager” genoemd) een klacht over staatssteun bij de Autoriteit ingediend betreffende de economische activiteiten van Innovasjon Norge (hierna „Innovation Norway” of „IN” genoemd) op de markt voor webinfrastructuur en verwante diensten in de toeristische sector. De Autoriteit heeft de klacht op 8 juli 2013 ontvangen en geregistreerd.

(2)

Na een vooronderzoek van de klacht besloot de Autoriteit op 16 juli 2014 de formele onderzoeksprocedure van artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 in te leiden door de goedkeuring van Beschikking nr. 300/14/COL (hierna „de beschikking tot inleiding van de procedure” genoemd) (3). Bij deze beschikking heeft de Autoriteit de Noorse autoriteiten en de belanghebbende partijen verzocht hun opmerkingen te formuleren.

(3)

Bij brief van 1 september 2014 (4) hebben de Noorse autoriteiten hun opmerkingen bij de beschikking tot inleiding van de procedure ingediend. Op 30 september 2014 had de Autoriteit een ontmoeting met de Noorse autoriteiten en IN. Bij die gelegenheid hebben de Noorse autoriteiten nieuwe informatie en toelichting bij hun verklaring van 1 september 2014 verschaft. De Autoriteit heeft IN ook aanvullende vragen gesteld die bij e-mail van 17 oktober 2014 (5) zijn beantwoord.

(4)

Bij e-mail van 9 oktober 2014 (6) heeft de Autoriteit opmerkingen van één belanghebbende, namelijk de klager, ontvangen. Bij brief van 10 oktober 2014 (7) heeft de Autoriteit deze opmerkingen naar de Noorse autoriteiten doorgeleid. De Autoriteit heeft op 27 oktober 2014 en 5 november 2014 telefonisch vergaderd met IN.

(5)

Bij brief van 24 november 2014 (8) hebben de Noorse autoriteiten op de opmerkingen van de klager gereageerd en hebben ze aanvullende informatie verschaft.

(6)

Hierna heeft de Autoriteit van de klager en van IN aanvullende informatie ontvangen (9). De door de klager verschafte informatie is naar de Noorse autoriteiten doorgeleid.

(7)

Deze beschikking heeft betrekking op de activiteiten van IN in de toeristische sector.

(8)

IN is als overheidsbedrijf belast met het ondersteunen van de innovatie en ontwikkeling van Noorse ondernemingen en industrie. IN ondersteunt de Noorse toeristische sector en is oprichter en beheerder van de website visitnorway.com, de drukst bezochte toeristische website (10) van Noorwegen.

(9)

Via visitnorway.com levert IN diensten aan regionale toeristische diensten (11) en organisaties voor bestemmingsmanagement (12). Regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement zijn lokale/regionale entiteiten die het toerisme in hun respectieve regio's promoten.

(10)

Deze diensten bestaan uit i) webinfrastructuur en verwante diensten en ii) marketing- en promotiediensten in de toeristische sector (13).

(11)

De klager en de beschikking tot inleiding van de procedure verwijzen naar mogelijke staatssteun met betrekking tot de webinfrastructuur en verwante diensten. Meer bepaald is in artikel 1 van de beschikking tot inleiding van de procedure sprake van drie mogelijke steunmaatregelen.

(12)

De eerste vermeende steunmaatregel heeft betrekking op staatssteun ten gunste van IN in de vorm van winstderving bij de levering van webinfrastructuur en verwante diensten aan regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement.

(13)

De tweede maatregel betreft het vermeende ontbreken van een gescheiden boekhouding en een transparante methode voor kostentoerekening om de economische en niet-economische activiteiten van IN gescheiden te houden. In dit verband is het van belang te weten of voor de door IN geleverde webinfrastructuur en verwante diensten kruissubsidiëring is verleend met overheidsmiddelen die voor een niet-economische dienst waren bedoeld, namelijk de algemene promotie van Noorwegen als reisbestemming.

(14)

De derde vermeende steunmaatregel heeft betrekking op staatssteun ten gunste van regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement in de vorm van prijzen voor webinfrastructuur en verwante diensten die IN geen redelijk rendement op zijn investeringen kunnen opleveren.

(15)

IN is in 2003 door de Noorse overheid opgericht met de wet betreffende Innovation Norway (14) (hierna „de IN-wet” genoemd). De overheid is voor 51 % eigenaar van de onderneming en de provincies hebben de resterende 49 % in handen (15).

(16)

De onderneming is opgericht als instrument van de Noorse overheid ter bevordering van waardescheppende bedrijfsontwikkeling in het hele land (16). IN is beheerder en uitvoerder van verscheidene Noorse steunregelingen en ondersteunt het nationale toerisme. Volgens de Noorse autoriteiten „is IN onder meer belast met het leveren van webmarketingdiensten aan een internationaal en nationaal publiek op de officiële website visitnorway.com” (17).

(17)

Lokale en regionale toeristische promotie wordt verzorgd door de regionale toeristische diensten en de organisaties voor bestemmingsmanagement. Volgens de informatie van de Noorse autoriteiten (18) zijn in Noorwegen ongeveer 300 regionale en lokale organisaties voor toerisme actief, d.w.z. regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement. Hun hoofdtaak is het organiseren van toeristische activiteiten en het aanbieden van toeristische informatie. Regionale toeristische diensten zijn gericht op internationale promotie van hun regio, terwijl organisaties voor bestemmingsmanagement zowel nationaal als internationaal actief zijn om specifieke bestemmingen in de markt te zetten. (19) Hun aandeelhouders zijn doorgaans zowel particuliere als overheidsbedrijven. (20) De regionale toeristische diensten zijn in de regel vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid, waarvan de aandelen in handen zijn van de provinciale overheden en van vertegenwoordigers van de toeristische sector. De organisaties voor bestemmingsmanagement zijn lokaal actief en hebben een variabele aandeelhoudersstructuur. Ze zijn echter over het algemeen in handen van lokale autoriteiten en lokale toeristische ondernemingen.

(18)

De regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement streven er niet naar de winst voor hun eigenaars te maximaliseren. Hun oogmerk is veeleer het stimuleren van economische activiteit in de toeristische sector binnen hun respectieve geografische regio's (21).

(19)

Webinfrastructuur en verwante diensten binnen de toeristische sector worden geleverd via een systeem voor bestemmingsmanagement (22).

(20)

Een systeem voor bestemmingsmanagement is een door een IT-bedrijf geleverde dienst waarmee de klanten (de ondernemingen voor bestemmingsmanagement (23) synchroon op hun eigen webpagina en op externe kanalen zoals visitnorway.com, Google Maps, toeristische informatiekiosken, mobiele portals alsmede papieren kranten informatie over toeristische locaties, hotels, restaurants, evenementen en vergelijkbare informatie kunnen plaatsen en regelmatig kunnen actualiseren. Die informatie kan door het brede publiek voor boekingen of andere doeleinden worden gebruikt.

(21)

Een onderneming voor bestemmingsmanagement kan verschillende functionaliteiten aanbieden: i) een destinator-functionaliteit (het aanmaken van een databank met nuttige plaatsen of een informatieflash over evenementen, hotels, restaurants, kunstexposities enz.): ii) een distributie-functionaliteit (de informatie in de databank wordt over verschillende kanalen en platforms verspreid), en iii) een zoek-functionaliteit (gebruikt op websites om toeristische producten op te zoeken en weer te geven).

(22)

Een grafische weergave van deze diensten is opgenomen in overweging 43.

(23)

Bij marketing- en promotiediensten op het vlak van toerisme kan het gaan om algemene promotie van een regio of het promoten van bepaalde bedrijfsactiviteiten.

(24)

In het kader van algemene promotie ontvangen bezoekers algemene toeristische informatie over landschappen, culinaire tradities, weersomstandigheden enz. Promotie van een bepaalde bedrijfsactiviteit komt neer op het aanprijzen van specifieke inhoud (informatie over hotels, restaurants, culturele evenementen enz.).

(25)

Voorts kan specifieke inhoud op visitnorway.com op twee verschillende manieren worden gepromoot, ofwel via rechtstreekse publicatie op de website (de informatie staat op de website), ofwel via een link naar een externe website die de specifieke informatie publiceert.

(26)

Het mandaat van IN behelst het promoten van de toeristische sector op nationaal niveau. De Noorse overheid heeft sinds 1903 een actief belang in de toeristische sector (24). Zoals vermeld in overweging 17 wordt toerisme op regionaal en lokaal niveau door de regionale toeristische diensten en de organisaties voor bestemmingsmanagement gepromoot. In het aan IN gewijde hoofdstuk van de jaarlijkse begrotingsbrieven staan instructies voor de IN-activiteiten in de toeristische sector (25).

(27)

De Noorse autoriteiten hebben in 2007 een nationale toeristische strategie aangenomen waarin de belangrijkste overheidsdoelstellingen voor de sector zijn vastgelegd (26). Een van deze doelstellingen was Noorwegen sterker te profileren als reisbestemming. Daartoe heeft IN in 2007 de website visitnorway.com ontwikkeld en opgericht. Overeenkomstig de toeristische strategie „moet de website bezoekers naar Noorwegen lokken en nuttige en omvattende informatie over Noorwegen en het Noorse toeristische aanbod verschaffen” (27).

(28)

Sinds de oprichting van de website visitnorway.com biedt IN naast algemene inhoud over Noorwegen (niet-economische activiteit) aan regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement ook de mogelijkheid om eigen specifieke toeristische inhoud (d.w.z. informatie over evenementen, hotels, vervoer enz.) op de website visitnorway.com te promoten. IN heeft met regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement standaardcontracten gesloten aan de hand waarvan de specifieke inhoud van regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement op visitnorway.com kan worden gepubliceerd (rechtstreeks of via hyperlinks) tegen een jaarlijkse contributie die wordt berekend op basis van de jaaromzet van de respectieve regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement. De regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement hebben steeds met eigen websites gewerkt waarop zij algemene informatie over hun respectieve regio's en specifieke toeristische producten plaatsten, d.w.z. economische diensten van hun stakeholders en eigenaars.

(29)

In 2012 heeft de Noorse overheid ter verbetering van de nationale structuur voor toerisme een nieuwe toeristische strategie aangenomen (28). De nieuwe strategie had tot doel de overheidssteun aan de sector efficiënter te maken, het aantal actoren te verminderen en te zorgen voor meer coördinatie onder de actoren. De Noorse autoriteiten hebben zich bovendien voorgenomen een wildgroei te vermijden van websites over toerisme in Noorwegen, met uiteenlopende structuren en layouts, zoekmachines voor reserveringen, talen enz., die allemaal gedeeltelijk door verschillende overheidsinstanties, provincies of gemeenten worden gefinancierd.

(30)

Hierna heeft het ministerie van Handel, Industrie en Visserij in 2013 een „nieuwe toeristische structuur” goedgekeurd die het voor toeristen makkelijk moet maken te kiezen voor Noorwegen als reisbestemming (29).

(31)

In de begrotingsbrief van IN van 2013 (hierna „begrotingsbrief van 2013” genoemd (30)) staat dat: „Innovation Norway dient te zorgen voor een brede verspreiding van Noorse reiservaringen via visitnorway.com en de actoren in de toeristische sector moet helpen om […]”. Visitnorway.com werd dus als een cruciaal bestanddeel van de Noorse strategie voor toeristische promotie (31) aangemerkt. IN werd gevraagd de website uit te breiden en meer steun aan de toeristische sector te verlenen. De bedoeling was diensten te leveren op het gebied van webmarketing om op de officiële website visitnorway.com. zowel een nationaal als een internationaal publiek te bereiken (32).

(32)

Uitgaande van deze doelstelling heeft IN het project „de nieuwe structuur van visitnorway” (hierna „nieuwe structuur” genoemd) (33) in het leven geroepen. De nieuwe structuur leverde regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement niet alleen diensten op het vlak van marketing en promotie (zoals op grond van de standaardcontracten, zie overweging 28), maar ook aanvullende diensten.

(33)

IN heeft een aantal noodzakelijke wijzigingen aan de kenmerken en functionaliteiten van het platform visitnorway.com aangebracht, om technologisch bij te blijven en het platform mettertijd vlot te doen werken. In 2013 begon IN een aantal van de functionaliteiten voor bestemmingsmanagement (hierna collectief aangeduid als „webinfrastructuur en verwante diensten”) aan Noorse regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement te leveren die de inhoud van hun eigen websites naar visitnorway.com wilden migreren. Die overname van inhoud op visitnorway.com strookt met de doelstellingen die de Noorse autoriteiten met de nieuwe toeristische strategie nastreven, onder meer het vermijden van een wildgroei van websites over toerisme in Noorwegen (zie overweging 29).

(34)

Bijgevolg kregen alle regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement in 2014 premiumpartner-contracten aangeboden met de mogelijkheid om visitnorway.com als homepage te gebruiken in plaats van een eigen homepage te ontwikkelen of in stand te houden. Voor de migratie naar visitnorway.com moesten de eigen websites worden stopgezet. De diensten in kwestie werden enkel aangeboden aan regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement en niet aan de brede markt, dus niet aan alle potentiële gebruikers, waaronder de aandeelhouders of externe klanten van regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement (34).

(35)

Na de migratie zijn sommige diensten die de regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement vroeger bij bedrijven zoals de klager aankochten, overbodig geworden. Zo zou de zoek-functionaliteit voor de regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement overbodig worden, en zouden de licentiecontracten met ondernemingen als New Mind | tellUS normaal gesproken worden beëindigd. Andere functionaliteiten echter — zoals de destinator-functionaliteit — bleven noodzakelijk voor het creëren of behouden van de punten van belang of de informatieflash voor publicatie op visitnorway.com.

(36)

Ondanks het feit dat alle regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement premiumpartner-contracten aangeboden hebben gekregen, zijn/waren zij niet allemaal in de nieuwe diensten geïnteresseerd, omdat migratie naar visitnorway.com onder andere inhield dat ze de redactionele voorwaarden en restricties van IN moesten aanvaarden (35). Daarom blijven sommige regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement werken met standaardcontracten aan de hand waarvan IN hun promotie- en marketingdiensten levert (zie overweging 28).

(37)

In het kader van het toeristisch project „nieuwe structuur” binnen visitnorway.com (zie overweging 32) werden in 2013 vóór de ondertekening van de premiumpartner-contracten in 2014 als beschreven in overweging 34 tevens twee proefprojecten opgezet, Alfa en Beta. Verder in het document wordt hierop nader ingegaan.

(38)

In maart 2013 lanceerde IN een proefproject genaamd „Alfa”, samen met twee testklanten — VisitSørlandet en VisitTrondheim. Daarbij ging het om de migratie van de websites van Visit Sørlandet AS (36) (regionale toeristische dienst) en Visit Trondheim AS (37) (organisatie voor bestemmingsmanagement) naar visitnorway.com.

(39)

De twee ondernemingen zijn voor het proefproject geselecteerd en hebben een premiumpartner-contract met IN gesloten om visitnorway.com te kunnen gebruiken. Op grond van die contracten hebben beide ondernemingen hun URL (38) naar visitnorway.com omgeleid en hebben zij hun eigen websites afgesloten. De informatie op die pagina's (algemene toeristische informatie en specifieke toeristische inhoud) werd naar visitnorway.com gemigreerd.

(40)

Toen de twee ondernemingen nog eigen websites hadden, waren zij klant bij de klager en maakten zij dus gebruik van destinator- en zoek-functionaliteiten van tellUS en betaalden zij hiervoor een licentievergoeding aan de klager. Maar na het omleiden van hun URL naar visitnorway.com en het afsluiten van hun eigen websites hebben deze ondernemingen hun contracten voor de zoekfunctionaliteit opgezegd aangezien — om technische redenen — alleen de zoekfunctionaliteit van IN op visitnorway.com kan worden gebruikt (de door IN ontwikkelde en op het platform geïnstalleerde zoekmachine is de enige op de website).

(41)

Beide ondernemingen waren voor de destinator-functionaliteit nog contractueel verbonden met de klager of met een soortgelijke onderneming. IN biedt deze functionaliteit niet aan. De klager was de enige leverancier van systemen voor bestemmingsmanagement op de Noorse markt. In 2012-2013 verscheen echter een internationale concurrent op de markt, Citybreak, die de destinator-functionaliteit ook aanbood zodat aanbieders van toeristische diensten de mogelijkheid kregen om een databank met nuttige plaatsen te creëren (39).

(42)

De naar visitnorway.com gemigreerde regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement konden dus kiezen tussen verschillende ondernemingen die de destinator-functionaliteit aanboden (New Mind | tellUs of CityBreak of een andere marktdeelnemer die de markt zou betreden), terwijl klanten die gebruik maakten van de diensten van tellUs search enkel gebruik konden maken van destinator-functionaliteiten van tellUS. Toen New Mind | tellUS nog de enige aanbieder was van web- en infrastructuurdiensten, moesten alle regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement voor zowel de zoek- als de destinator-functionaliteiten contracten sluiten met New Mind |tellUS.

(43)

De toepassingen van de verschillende functionaliteiten, vóór en na het proefproject Alfa, worden in de volgende tabel weergegeven:

Bron: de Autoriteit, op basis van de informatie van de Noorse autoriteiten (document 688213).

(44)

Vóór de toepassing van het nieuwe-structuurproject leverde IN diensten aan regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement (online marketing- en promotiediensten op de website visitnorway.com) tegen een vergoeding die werd berekend op basis van de jaaromzet en niet de marktprijs van de geleverde diensten (zie overweging 28). Dit tarief werd ook toegepast in het kader van proefproject Alfa, zonder extra kosten voor de door IN geleverde aanvullende diensten (webinfrastructuur en verwante diensten).

(45)

De Noorse autoriteiten hebben uitgelegd (40) dat geen extra kosten voor de aanvullende diensten zijn aangerekend omdat de nieuwe diensten nog in ontwikkeling waren en de twee bij het proefproject betrokken ondernemingen veel tijd en inspanningen hadden besteed om de nieuwe functionaliteiten van IN te helpen ontwikkelen en IN dus hebben vergoed in de vorm van waardevolle feedback en input over de nieuwe diensten.

(46)

Van juli 2013 tot november 2013 heeft IN proefproject Beta uitgevoerd. Tijdens dit proefproject heeft IN nieuwe bedrijfsmodellen bestudeerd, waaronder de mogelijkheid om nieuwe premiumpartner-contracten voor alle regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement te promoten.

(47)

Met ingang van 1 januari 2014 heeft IN alle geïnteresseerde organisaties voor bestemmingsmanagement en regionale toeristische diensten op niet-discriminerende basis premiumpartner-contracten aangeboden. IN heeft voor deze diensten een nieuw prijsmodel ingevoerd waarbij de aangerekende prijs, volgens de Noorse autoriteiten, werd berekend op basis van de kosten van de door IN verleende diensten, vermeerderd met een redelijke winst. Het nieuwe prijsmodel werd vanaf 1 januari 2014 ook toegepast op de twee proefprojecten, VisitSørlandet en VisitTrondheim.

(48)

Bijgevolg heeft IN, zoals weergegeven in figuur 2 hieronder, de regionale toeristische diensten en de organisaties voor bestemmingsmanagement (41) twee verschillende mogelijkheden aangeboden: i) diensten op basis van de premiumpartner-contracten (42), en ii) promotie op basis van non-premium contracten (43). Ongeacht zijn verhouding tot de regionale toeristische diensten en de organisaties voor bestemmingsmanagement promoot visitnorway.com Noorwegen als reisbestemming en verschaft de site algemene informatie over het land (44).

(49)

Er zijn premiumpartner-contracten gesloten met regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement die naar visitnorway.com wilden migreren. Regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement die hun websites niet naar visitnorway.com wilden migreren (non-premiumpartners), bleven van IN zoals vroeger dezelfde promotie- en marketingdiensten via standaardcontracten ontvangen.

Figuur 2

Huidige structuur van visitnorway.com

CBIS Product database

Tellus Product database

VisitNorway product database

Full Ownership and full rights

Full Ownership and full rights

Standard Presentation OSLO

Standard Presentation Fjord Norge

RTB Fjord Norge

DMO Oslo

Right to edit

Right to edit

New Structure DMO Trondheim

New Structure RTB Sørlandet

NORWAY

POWERED BY NATURE

Generic Marketing

DMO Specific

Generic marketing about Norway, Sørlandet, Trondheim, Oslo and Fjord Norge

(Bron: IN)

(50)

New Mind | tellUs stelt in zijn klacht dat de promotieactiviteiten van IN en zijn taken in verband met visitnorway.com, als nationale portaalsite voor toerisme, op grond van de EER-staatssteunregels als een dienst van algemeen economisch belang (hierna „DAEB” genoemd) kunnen worden aangemerkt.

(51)

In 2013 is IN echter tot een nieuwe markt toegetreden (45) waar het nieuwe diensten ging leveren aan regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement waardoor deze de mogelijkheid kregen om hun websites naar visitnorway.com (de webinfrastructuur en verwante diensten) te migreren. New Mind | tellUS vindt dat die diensten buiten het mandaat van IN liggen en niet in overeenstemming met de Altmark (46) -rechtspraak worden verricht.

(52)

De klager beklemtoont dat IN bij het verlenen van economische diensten geen staatssteun zou mogen ontvangen (47).

(53)

De klacht heeft, met name, betrekking op vier verschillende vormen van vermeende staatssteun:

(54)

Tot slot beweert New Mind | tellUS eveneens dat IN zijn klanten aanmoedigt om eerder gesloten contracten met New Mind | tellUS op te zeggen en dat het regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement die naar visitnorway.com migreren gratis vertalingen aanbiedt (48).

(55)

Op 16 juli 2014 besloot de Autoriteit de formele onderzoeksprocedure van artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 in te leiden.

(56)

De Autoriteit heeft de reikwijdte van het formele onderzoek evenwel beperkt tot drie door de klager geïdentificeerde maatregelen: i) de afwezigheid van een gescheiden boekhouding voor commerciële activiteiten binnen IN en van een mechanisme voor kostentoerekening, ii) winstderving doordat de economische activiteiten geen winstoogmerk hebben, en iii) de vermeende steun die IN verleent aan de regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement in de vorm van prijzen voor webinfrastructuur en verwante diensten die geen redelijk rendement opleveren.

(57)

De algemene vrijstelling van inkomstenbelasting voor IN werd uit de beschikking tot inleiding van de onderzoeksprocedure gehouden (49). Met betrekking tot dit vraagstuk is een procedure „bestaande steun” ingeleid.

(58)

Wat de maatregelen betreft die onder het toepassingsgebied van de beschikking tot inleiding van de procedure vallen, was de Autoriteit voorlopig van oordeel dat het leveren van webinfrastructuur en verwante diensten een economische activiteit vormt, die los moet worden gezien van het louter promoten van Noorwegen als reisbestemming. Deze nieuwe diensten werden pas sinds 1 januari 2014 aan alle regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement aangeboden. Daarom besloot de Autoriteit dat, mochten de maatregelen staatssteun inhouden, het zou gaan om nieuwe steun (50).

(59)

Daarnaast was de Autoriteit ook van mening dat, mocht worden vastgesteld dat IN voor zijn diensten geen concurrerende marktprijzen aanrekent aan regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement, het bestaan van nieuwe staatssteun ten gunste van deze entiteiten niet kon worden uitgesloten.

(60)

Ten slotte betwijfelde de Autoriteit of de vermeende steunmaatregelen verenigbaar kunnen worden verklaard met de werking van de EER-overeenkomst op grond van artikel 61, lid 3, onder c), als steun voor het promoten van toeristische activiteiten (51).

(61)

Uitgaande van deze voorlopige conclusies was de Autoriteit van oordeel dat zij niet over voldoende gegevens beschikte om het bestaan van staatssteun of de onverenigbaarheid ervan met de EER-overeenkomst uit te sluiten. Daarom werd de formele onderzoeksprocedure ingeleid.

(62)

Enkel New Mind | tellUS (de klager) heeft opmerkingen bij de beschikking tot inleiding van de procedure geformuleerd.

(63)

De klager benadrukt dat IN is toegetreden tot een reeds goed functionerende markt voor webinfrastructuur en verwante diensten, die economische diensten zijn. De toetreding tot deze markt is niet het gevolg van een opdracht van de overheid en zou in strijd zijn met de hoofdtaak van IN, namelijk het bevorderen van particulier ondernemerschap.

(64)

New Mind | tellUS onderschrijft de voorlopige bevindingen van de Autoriteit inzake de aanwezigheid van overheidsmiddelen, toerekenbaarheid, selectiviteit en mogelijke concurrentieverstoring.

(65)

Wat het bestaan van een voordeel betreft, is de klager van mening dat IN zijn webinfrastructuur en verwante diensten kruissubsidiëring heeft verleend. Dat is zo omdat er bij IN geen behoorlijke boekhoudkundige scheiding is en omdat IN bij het verlenen van deze economische diensten aan regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement winst derft. De klager beklemtoont ook dat IN kosteloos vertaaldiensten aanbiedt (zie overweging 54).

(66)

Met betrekking tot de vermeende steun ten gunste van regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement argumenteert de klager dat de Noorse autoriteiten hem niet van de beschikking tot inleiding van de procedure op de hoogte hebben gebracht.

(67)

Voorts wordt geargumenteerd dat de geselecteerde testklanten tijdens de proefprojecten niet hebben betaald voor de verkregen diensten. Het later door IN ingevoerde prijsmodel bestrijkt niet alle relevante kosten en levert evenmin een redelijke winst op. Zo heeft IN niet alle ontwikkelingskosten voor de infrastructuur van de nieuwe structuur in zijn berekeningen opgenomen (18 miljoen NOK) en berekent IN geen rendement op zijn investering. Daarom ontvangen de regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement een voordeel.

(68)

Wat de verenigbaarheid betreft, voert de klager aan dat er geen sprake is van marktfalen op de betrokken markt. Bovendien vormen de kosteloze of gesubsidieerde vertaaldiensten van IN aan de regionale toeristische diensten en organisaties voor bestemmingsmanagement die inhoud naar het visitnorway.com-platform migreren, een gekoppelde voorwaarde die in strijd is met de mededingingsregels, en daarom kan de vermeende staatssteun niet verenigbaar worden verklaard.

(69)

Op 13 januari 2015 heeft de klager de Autoriteit een exemplaar van de begrotingsbrief van 2015 toegestuurd (52). Volgens de klager bevestigt deze brief dat de activiteiten van IN op het gebied van webinfrastructuur en verwante diensten buiten het mandaat van IN liggen, dat enkel de algemene promotie van Noorwegen als toeristische bestemming inhoudt.

(70)

De Noorse autoriteiten stellen in antwoord op de beschikking tot inleiding van de procedure (53) dat de maatregelen in kwestie geen staatssteun vormen en dat, mochten een of meer van de maatregelen wel degelijk neerkomen op staatssteun, dergelijke steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt, aangezien het promoten van het toerisme in Noorwegen al vóór de ondertekening van de EER-overeenkomst één van de taken was van de voorgangers van IN.

(71)

Subsidiair, indien van nieuwe steun sprake zou zijn, moet deze als verenigbaar worden beschouwd met de werking van de EER-overeenkomst als compensatie voor een DAEB of op grond van artikel 61, lid 3, onder c), als steun ter promotie van de toeristische sector.