(1)

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is blootstelling aan tweedehands tabaksrook een belangrijke oorzaak van mortaliteit, morbiditeit en invaliditeit in de hele Unie. Deze blootstelling houdt verband met tabaksgebruik, dat nog steeds de belangrijkste oorzaak van vermijdbare vormen van kanker is: 27 % van alle vormen van kanker wordt toegeschreven aan tabaksgebruik.

(2)

Tabaksgebruik blijft wereldwijd en in de hele Unie wijdverbreid. In 2023 was naar schatting 24 % van de bevolking van de Europese Unie roker (1).

(3)

In 2012 werden de jaarlijkse economische kosten van roken wereldwijd geraamd op 1,4 biljoen USD, wat overeenkomt met 1,8 % van het mondiale bruto binnenlands product (bbp). Voor de EU bedroegen de kosten van roken in 2009 544 miljard EUR, ongeveer 4,6 % van het gecombineerde bbp van de EU-27 (2).

(4)

Het is passend het percentage rokers in de Unie te helpen verminderen, in overeenstemming met de doelstelling van het Europees kankerbestrijdingsplan (3) om een tabaksvrije generatie tot stand te brengen, waarbij in 2040 minder dan 5 % van de bevolking van de Unie tabaksproducten gebruikt.

(5)

De Kaderovereenkomst van de WHO voor de bestrijding van tabaksgebruik (“kaderovereenkomst”) is ontwikkeld ter bevordering van een doeltreffende en brede internationale aanpak ten aanzien van de verspreiding van de wereldwijde tabaksepidemie. Artikel 8 van de kaderovereenkomst verplicht de partijen doeltreffende bescherming te bieden tegen tweedehands tabaksrook in werkruimten, het openbaar vervoer en overdekte ruimten; de aan de kaderovereenkomst gehechte richtsnoeren zijn bedoeld om de partijen te helpen hun verplichtingen uit hoofde van dat artikel na te komen.

(6)

In de Europese strategie voor de bestrijding van tabaksgebruik, die in september 2002 door het Regionale Comité voor Europa van de WHO is goedgekeurd, werd aanbevolen dat de lidstaten van de WHO het recht van burgers op een rookvrije omgeving waarborgen door onder andere openbare ruimten, werkplekken en openbare vervoermiddelen rookvrij te maken, en ook buiten roken te verbieden bij alle onderwijsinstellingen voor minderjarigen, plaatsen waar gezondheidszorg wordt geboden en openbare evenementen, en werd verder aanbevolen omgevingsrook als kankerverwekkend in te delen (4).

(7)

Tweedehands emissies van nieuwe producten kunnen mogelijk schadelijke gevolgen hebben voor de gezondheid. De WHO benadrukt dat tweedehands emissies van nieuwe producten mensen kunnen blootstellen aan mogelijk schadelijke hoeveelheden zwevende deeltjes en belangrijke giftige stoffen.

(8)

De WHO (5), (6), (7) heeft, als een van de zorgpunten in verband met nieuwe producten, gewezen op de negatieve gezondheidseffecten van blootstelling aan tweedehands aerosolen. Er zijn bijvoorbeeld recente aanwijzingen dat blootstelling aan tweedehands emissies van verhitte tabaksproducten gepaard gaat met significante afwijkingen aan het ademhalingsstelsel en hartvaatstelsel van omstanders (8), (9), (10), (11), (12), (13). Bovendien stellen tweedehands aerosolen uit elektronische sigaretten, zowel die met als zonder nicotine, omstanders bloot aan kwantificeerbare concentraties van zwevende deeltjes en belangrijke giftige en verontreinigende stoffen (14), (15), (16), (17), (18), (19), (20).

(9)

De WHO stelt dat geen enkel niveau van zijstroomblootstelling veilig of aanvaardbaar is (4). Er zou dus een voorzichtige aanpak moeten worden gevolgd. De WHO beveelt aan om maatregelen ter bestrijding van het tabaksgebruik toe te passen, onder meer ter bescherming tegen blootstelling aan elektronische sigaretten (21), (4), (5).

(10)

In zijn advies over elektronische sigaretten uit 2021 (22) concludeerde het Wetenschappelijk Comité voor gezondheids-, milieu- en opkomende risico’s (SCHEER) dat er weinig tot geringe aanwijzingen zijn voor risico’s op schade aan het ademhalingsstelsel en het hartvaatstelsel en op schade die tot het ontstaan van kanker kan leiden als gevolg van tweedehands blootstelling aan aerosolen van elektronische sigaretten.

(11)

Rook- en aerosolenvrije omgevingen zijn een wereldwijd erkende en beproefde aanpak om de gezondheid van mensen adequaat te beschermen tegen de gevolgen van tweedehands tabaksrook en tweedehands aerosolen.

(12)

In de afgelopen jaren heeft het marktaandeel van nieuwe producten zoals elektronische sigaretten en verhitte tabaksproducten zich echter solide gevestigd en neemt het gebruik van deze producten toe. Op basis van Eurobarometer-gegevens is de prevalentie van het gebruik van elektronische sigaretten in de Unie 3 % en die van verhitte tabaksproducten 2 %.

(13)

Een specifiek punt van zorg in verband met de marktontwikkelingen voor nieuwe producten zoals elektronische sigaretten en verhitte tabaksproducten, is de toename van het gebruik onder en de aantrekkingskracht ervan voor kinderen en jongeren.

(14)

Blootstelling aan tweedehands rook en tweedehands aerosolen zou bijzonder gevaarlijk kunnen zijn voor kinderen en adolescenten en kan de waarschijnlijkheid verhogen dat zij later zelf ook gaan roken (4), (5), (6).

(15)

In 2023 werd geschat dat 54 % van de rokers en ex-rokers vóór de leeftijd van 19 jaar was begonnen met regelmatig te roken, en 14 % vóór de leeftijd van 15 jaar (1).

(16)

Het gebruik, met name door jongeren, van nieuwe producten die nicotine bevatten, is in verband gebracht met verslaving en kan een opstapje vormen naar later gebruik van traditionele tabaksproducten (4).

(17)

Het is belangrijk om niet alleen rekening te houden met de recente technologische en marktontwikkelingen in verband met nieuwe producten, maar ook om de nationale regelgevingskaders voor rook- en aerosolenvrije omgevingen beter onderling af te stemmen en toekomstbestendiger te maken.

(18)

Er is momenteel een aanzienlijke tweedehandse blootstelling aan rook en aerosolen op plaatsen zoals de buitenruimten bij horecagelegenheden en buitenruimten die ook bestemd zijn voor gebruik door kinderen en adolescenten. In de Eurobarometer van 2023 gaf 74 % van de respondenten aan dat zij de vorige zes maanden getuige waren geweest van roken op buitenterrassen, en 71 % van het gebruik van elektronische sigaretten en verhitte tabaksproducten op buitenterrassen. 42 % van de respondenten gaf aan getuige te zijn geweest van roken in buitenruimten die ook bestemd waren voor gebruik door kinderen en adolescenten, en 49 % van het gebruik van elektronische sigaretten en verhitte tabaksproducten op die plekken (1).

(19)

Verschillende lidstaten hebben al beschermende maatregelen genomen, waaronder een verbod op roken in overdekte en buitenruimten en een verbod op het gebruik van nieuwe producten in openbare ruimten (23), (24).

(20)

Het is daarom passend de reikwijdte van de aanbeveling uit te breiden tot specifieke buitenruimten om mensen in de Unie, en met name kinderen, jongeren en kwetsbare personen, bijvoorbeeld burgers met chronische ziekten of andere reeds bestaande aandoeningen en zwangere vrouwen, beter te beschermen tegen blootstelling aan tweedehands rook en tweedehands aerosolen van nieuwe producten, zoals verhitte tabaksproducten, elektronische sigaretten die al dan niet nicotine bevatten, tabakssurrogaten en alle andere producten waarvan rook en/of aerosolen vrijkomen, zoals voor roken bestemde kruidenproducten of verhitte kruidenproducten.

(21)

Ter onderbouwing van de herziening van de aanbeveling werd in juni en juli 2022 een verzoek om input opengesteld en werden van maart tot en met mei 2023 op gerichte wijze vertegenwoordigers van de bevoegde autoriteiten van de lidstaten, maatschappelijke organisaties, relevante marktdeelnemers en andere belanghebbenden geraadpleegd.

(22)

De Raad neemt er nota van dat de Commissie de lidstaten wil ondersteunen bij de doeltreffende uitvoering van de aanbeveling middels bestaande programma’s en samenwerkingsinstrumenten van de Unie.

(23)

De Raad neemt er met name nota van dat de Commissie wil helpen het onderzoek op dit gebied op een hoger plan te brengen. Bij deze onderzoeksinspanningen zou moeten worden ingegaan op nieuwe producten (zoals elektronische sigaretten die al dan niet nicotine bevatten, en verhitte tabaksproducten); tabakssurrogaten waarvan rook of aerosolen vrijkomen en alle andere producten waarvan rook en/of aerosolen vrijkomen; en producten die nicotine afgeven of producten die daar in hun gebruik op lijken. Het is ook de bedoeling de internationale samenwerking te versterken, onder meer op het gebied van onderzoek, met betrekking tot de onderwerpen die onder deze aanbeveling vallen.

(24)

De Raad neemt er ook nota van dat de Commissie van plan is een preventietoolkit te ontwikkelen ter ondersteuning van een betere bescherming van de gezondheid van kinderen en jongeren in de meest kwetsbare en vormende jaren van hun leven, met aandacht voor de preventie van roken en nicotineverslaving en de onderlinge verbanden tussen geestelijke en lichamelijke gezondheid en belangrijke gezondheidsdeterminanten.

(25)

De Raad neemt er ook nota van dat de Commissie voornemens is binnen vijf jaar na de aanneming van deze aanbeveling verslag uit te brengen over de vooruitgang die is geboekt bij de uitvoering van deze aanbeveling, op basis van de door de lidstaten verstrekte informatie.

(26)

De “Richtsnoeren inzake bescherming tegen blootstelling aan tabaksrook, zoals goedgekeurd door de tweede Conferentie van de partijen bij de Kaderovereenkomst van de WHO voor de bestrijding van tabaksgebruik” zouden in aanmerking moeten worden genomen. De lidstaten zouden moeten worden aangemoedigd om verder te gaan dan de maatregelen die in die richtsnoeren beschreven staan.

(27)

Deze aanbeveling heeft een bredere reikwijdte dan Aanbeveling 2009/C 296/02 en vervangt deze, met als doel de mensen in de Unie beter te beschermen tegen tweedehands rook en tweedehands aerosolen, een positieve bijdrage te leveren aan de tabakgerelateerde doelstellingen van het Europees kankerbestrijdingsplan en bij te dragen tot de vermindering van de prevalentie en tot de denormalisering van roken en het gebruik van nieuwe producten.

(28)

Het denormaliseren van roken en het verminderen van de prevalentie van roken en van het gebruik van nieuwe producten vereisen een uitgebreide reeks maatregelen op het niveau van de Unie. Daarom is het belangrijk dat deze aanbeveling gepaard gaat met een grondige evaluatie en herziening van de tabakswetgeving van de EU, waarbij met name de bezorgdheid over de toegang van jongeren tot nieuwe tabaks- en nicotineproducten wordt weggenomen,