Rapporteur: Anna MAGYAR (HU/ECR), lid van het parlement van het comitaat Csongrád-Csanád Referentiedocumenten: Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Mededeling inzake het uitbreidingsbeleid van de EU voor 2022 COM(2022) 528 final, SWD(2022) 332 final, SWD(2022) 333 final, SWD(2022) 334 final, SWD(2022) 335 final, SWD(2022) 336 final, SWD(2022) 337 final, SWD(2022) 338 final

BELEIDSAANBEVELINGEN

HET EUROPEES COMITÉ VAN DE REGIO’S (CvdR),

Algemene opmerkingen

1.

neemt met grote belangstelling kennis van de mededeling van de Commissie over het uitbreidingsbeleid van de EU voor 2022, de verslagen over de kandidaat-lidstaten Albanië, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië en Turkije, en de verslagen over de potentiële kandidaat-lidstaten Bosnië en Herzegovina en Kosovo (1);

2.

herinnert aan het historische belang van het besluit van de Europese Raad van 23 juni 2022 dat Oekraïne en Moldavië de status van kandidaat-lidstaat toekent. De Europese Raad erkende eveneens het Europese perspectief van Georgië en bevestigde dat hij bereid is het land de status van kandidaat-lidstaat toe te kennen zodra werk is gemaakt van de prioriteiten die in het advies van de Commissie over zijn toetredingsaanvraag zijn vermeld. Het CvdR ziet uit naar het uitbreidingspakket 2023 van de Commissie, waarin voor het eerst ook verslag zal worden uitgebracht over de vorderingen van de nieuwe kandidaat-lidstaten.

3.

Het CvdR herhaalt zijn engagement voor een op verdiensten gebaseerde uitbreiding die bijdraagt tot vrede, democratie, welvaart, veiligheid en stabiliteit in Europa. Tegelijkertijd is het CvdR van mening dat de EU haar uitbreidingsproces nieuw leven moet inblazen om haar geostrategische relevantie en geloofwaardigheid te behouden, door een duidelijk stappenplan en tijdschema vast te stellen, zinvollere stimulansen voor hervormingen te bieden en in te zetten op een geleidelijke integratie, bijvoorbeeld op het gebied van de eengemaakte markt en de energie-, digitale en groene transitie. Van de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten verwacht het CvdR dat zij hun verantwoordelijkheid nemen en hun toezeggingen en politieke wil op geloofwaardige wijze gestand doen door de nodige hervormingen door te voeren.

4.

Het CvdR herhaalt dat het voorstander is van toetreding van alle landen van de Westelijke Balkan tot de EU, zoals uiteengezet in de agenda van Thessaloniki voor de Westelijke Balkan in 2003, mits zij aan alle toetredingscriteria voldoen, en benadrukt in dit verband dat het van belang is positieve signalen af te geven aan de landen van de Westelijke Balkan om hun inzet voor toetreding tot de EU, dat helaas een langdurig proces is, te bevorderen.

5.

Het is verheugend dat het uitbreidingsproces in 2022 een nieuwe impuls heeft gekregen: Oekraïne, Moldavië en Bosnië en Herzegovina hebben de status van kandidaat-lidstaat gekregen en de onderhandelingen met Albanië en Noord-Macedonië zijn van start gegaan. Ook het besluit van de Raad over visumliberalisering voor Kosovo wordt door het CvdR toegejuicht.

6.

Het CvdR herinnert eraan dat vooruitgang in de door de EU gefaciliteerde dialoog tussen Belgrado en Pristina geboden is op weg naar toetreding. Het verzoekt de betrokken partijen snelle vorderingen te maken in het normaliseringsproces, eerdere overeenkomsten ten uitvoer te leggen en verdere stappen te zetten in de richting van de brede, juridisch bindende overeenkomst.

7.

De rechtsstaat, de goede werking van de democratische instellingen, corruptiebestrijding en hervorming van het openbaar bestuur zijn sleutelgebieden waaraan de EU de vorderingen van de kandidaat-lidstaten op weg naar het lidmaatschap toetst. Het CvdR is bezorgd over de beperkte vooruitgang en de talrijke uitdagingen op dit gebied. De kandidaat-lidstaten en de potentiële kandidaat-lidstaten wordt verzocht hun inspanningen op te voeren om te voldoen aan de criteria met betrekking tot vooral de grondrechten, met speciale aandacht voor de bescherming van minderheden en mediapluralisme.

8.

Het CvdR spreekt zijn tevredenheid uit over de top EU-Westelijke Balkan in Tirana op 6 december 2022 en de verklaring van Tirana, waarbij alle partners zich hebben aangesloten. Ook is het ingenomen met het energiesteunpakket van de Commissie ter waarde van 1 miljard EUR aan subsidies, dat de Westelijke Balkan zal helpen de gevolgen van de energiecrisis te verzachten en de energietransitie in de regio te versnellen. Verder vindt het CvdR het een goede zaak dat de Westelijke Balkan deel uitmaakt van de gemeenschappelijke aankoopregeling voor gas, lng en waterstof. Het juicht het toe dat de EU via de Energiegemeenschap haar elektriciteitsmarkt openstelt voor de Westelijke Balkan.

9.

Het CvdR is klaar om met Albanië samen te werken in een gemengd raadgevend comité. De Stabilisatie- en Associatieraad zou de desbetreffende verklaring moeten goedkeuren. Voorts zou een soortgelijke procedure moeten worden gestart voor Oekraïne, Moldavië en Bosnië en Herzegovina.

10.

Het CvdR benadrukt dat efficiëntere communicatie noodzakelijk is, ook op lokaal niveau, om de voordelen van de Europese integratie onder de aandacht te brengen en desinformatie tegen te gaan.

11.

Het CvdR benadrukt dat een gunstig klimaat voor de ontwikkeling en werking van onafhankelijke media en het maatschappelijk middenveld een voorwaarde is voor de duurzaamheid en onomkeerbaarheid van de complexe hervormingen die in het kader van het toetredingsproces worden doorgevoerd, en de grondslag vormt voor de ontwikkeling van de lokale democratie.

12.

Geleidelijke afstemming op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU (GBVB) is van cruciaal belang is voor kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten op hun weg naar toetreding tot de EU, alsook een verplichting die voortvloeit uit hun respectieve onderhandelingskaders.

Specifieke opmerkingen per land

Albanië

13.

Het CvdR is ingenomen met de eerste, op 19 juli 2022 gehouden intergouvernementele conferentie met Albanië.

14.

Het juicht het toe dat Albanië vorderingen heeft gemaakt op een aantal fundamentele gebieden en in het bijzonder op het gebied van de rechtsstaat, met name door de uitvoering van een alomvattende justitiële hervorming, waarmee gestaag vooruitgang is geboekt, en door een intensievere bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad. Wel zijn verdere inspanningen geboden op het gebied van de rechtsstaat, corruptiebestrijding, de strijd tegen de georganiseerde misdaad, minderheidsvraagstukken en de vrijheid van meningsuiting.

15.

Het is positief dat het doorlichtingsproces gestaag is voortgezet en tastbare resultaten heeft opgeleverd. Het CvdR is ingenomen met de herstelde werking van het Hooggerechtshof en het Grondwettelijk Hof.

16.

Het CvdR is zeer te spreken over de goedkeuring van secundaire wetgeving inzake minderheden. Met betrekking tot de kaderwet van 2017 inzake de bescherming van nationale minderheden blijft het er bij Albanië op aandringen de resterende drie uitvoeringsbesluiten snel goed te keuren en ten uitvoer te leggen met inachtneming van de Europese normen. Deze nog hangende uitvoeringsbesluiten betreffen zelfidentificatie, het gebruik van de moedertaal in contacten met de lokale overheid, en de criteria voor het vaststellen van nieuwe minderheden.

17.

Het verheugt het CvdR dat Albanië zich constructief blijft inzetten voor regionale samenwerking en de bevordering van goede nabuurschapsbetrekkingen, die essentiële elementen van het uitbreidingsproces en van het stabilisatie- en associatieproces blijven.

18.

Het CvdR prijst de volledige aanpassing van Albanië aan het GBVB van de EU en zijn actieve en positieve rol als niet-permanent lid van de VN-Veiligheidsraad.

Bosnië en Herzegovina

19.

Het CvdR is ingenomen met het besluit van de Europese Raad van 15 december 2022 om Bosnië en Herzegovina de status van kandidaat-lidstaat te verlenen.

20.

De autoriteiten zouden dit nieuwe momentum moeten benutten en dringend werk moeten maken van de toetreding tot de EU, vooral door alle 14 in het advies van de Commissie genoemde kernprioriteiten gestalte te geven, want dit is voor het openen van toetredingsonderhandelingen met de EU vereist, met bijzondere nadruk op de dringende afronding van de reeds verlate constitutionele en electorale hervorming.

21.

Het CvdR dringt er bij Bosnië en Herzegovina op aan om uitvoering te geven aan de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en zijn eigen grondwettelijk hof en zijn kieswet zodanig te wijzigen dat de drie constituerende volkeren van het land wettelijk vertegenwoordigd worden in de overheidsorganen en dat alle burgers in alle organen kunnen worden verkozen.

22.

De beperkte vooruitgang op weg naar toetreding baart het CvdR zorgen; het is echter ingenomen met stappen zoals de goedkeuring van wijzigingen in de wet inzake overheidsopdrachten, de goedkeuring van de alomvattende strategie voor het beheer van de overheidsfinanciën door alle bestuursniveaus, de benoeming van vier ontbrekende rechters bij het grondwettelijk hof van de federale entiteit en de ratificatie van verschillende overeenkomsten die nodig zijn voor samenwerking in EU-programma’s.

23.

Bosnië en Herzegovina wordt met klem verzocht belangrijke stappen te zetten in de hervorming van het openbaar bestuur op alle bestuursniveaus om de rechtsstaat kracht bij te zetten en na te denken over de ontwikkeling van een strategie inzake overgangsjustitie.

24.

De recente stappen die het land heeft ondernomen op het gebied van grenscontrole en migratie zijn verheugend. Het is belangrijk dat de grondrechten van migranten en vluchtelingen worden beschermd. Bosnië en Herzegovina worden aangemoedigd om de strategie en het actieplan inzake migratie goed te keuren.

Kosovo

25.

Het CvdR verwelkomt het verzoek van Kosovo om toetreding tot de EU, waaruit een duidelijke geopolitieke strategische keuze naar voren komt.

26.

Verheugend is het langverwachte akkoord over visumliberalisering voor Kosovo.

27.

Kosovo wordt aangemoedigd om verdere inspanningen te leveren teneinde werk te maken van de uitdagingen op zijn Europese traject. Benadrukt zij dat het tempo van het toetredingsproces zal afhangen van de vooruitgang op het gebied van de rechtsstaat, de grondrechten en de normalisering van de betrekkingen met Servië.

28.

Het CvdR onderstreept het belang van een alomvattende, juridisch bindende overeenkomst voor de normalisering van de betrekkingen tussen Servië en Kosovo, zodat beide landen vooruitgang kunnen boeken op hun respectieve weg naar de EU. Alle partijen wordt verzocht hun inspanningen te verdubbelen om oplossingen te vinden voor de oprichting van een vereniging van gemeenten met een Servische meerderheid in Kosovo.

29.

Het CvdR spreekt zijn waardering uit voor Kosovo om zijn voortdurende aansluiting bij het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU.

Montenegro

30.

Het CvdR is tevreden met de algemene vooruitgang die tot dusver is geboekt bij de toetredingsonderhandelingen, waarbij alle hoofdstukken zijn geopend en drie voorlopig zijn afgesloten. Het dringt erop aan te voldoen aan de tussentijdse ijkpunten voor de rechtsstaat die zijn vastgesteld in de hoofdstukken 23 en 24, als voorwaarde voor het afsluiten van aanvullende hoofdstukken.

31.

Het dringt er bij alle politieke actoren in Montenegro op aan verantwoordelijkheid te tonen en polarisatie te overwinnen, en roept hen op zich te onthouden van maatregelen die de institutionele crisis verder kunnen verergeren en de democratische instellingen van het land zouden kunnen ondermijnen. Het benadrukt dat in de eerste plaats de werking van de democratische instellingen moet worden hersteld. Het CvdR is bezorgd over de politieke volatiliteit en de instabiliteit van de regering, die de toetredingsonderhandelingen hebben vertraagd. Het dringt er bij alle politieke krachten op aan om werk te maken van constructieve besprekingen, zodat essentiële beleidshervormingen kunnen worden overeengekomen die op brede politieke consensus in het parlement kunnen rekenen.

32.

Het CvdR spreekt zijn waardering uit voor de benoeming van drie nieuwe rechters voor het Grondwettelijk Hof, die voorzien in een quorum, als een belangrijke stap op weg naar een volledig functionerend grondwettelijk toezicht op wetgevings- en verkiezingsprocedures.

33.

Verheugend is de constructieve inzet die Montenegro aan de dag blijft leggen bij de verdere uitbouw van regionale samenwerking en het bevorderen van goede nabuurschapsbetrekkingen.

34.

Het CvdR prijst de voortdurende volledige afstemming van Montenegro op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU, met inbegrip van de beperkende maatregelen van de EU. Het is echter bezorgd over de toegenomen buitenlandse desinformatiecampagnes en hybride dreigingen uit Rusland, die de religieuze tolerantie in het land in gevaar kunnen brengen en de publieke opinie over toetreding tot de EU kunnen beïnvloeden.

35.

Het CvdR is ingenomen met de positieve stappen in de strijd tegen corruptie en de georganiseerde misdaad en moedigt Montenegro aan zijn inspanningen op te voeren. Het dringt er bij Montenegro op aan meer werk te maken van zijn inspanningen op kritieke gebieden zoals de vrijheid van meningsuiting, de media, de bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad.

36.

Het CvdR is ingenomen met de goedkeuring van de wet inzake lokaal zelfbestuur en beveelt aan het stemschema in de verschillende gemeenten te coördineren om bij te dragen tot een cultuur van politieke consensus.

37.

De Montenegrijnse autoriteiten worden aangemoedigd om lokale zelfbesturen meer autonome besluiten toe te vertrouwen. Het CvdR staat achter de betrokkenheid van lokale overheden bij de formulering van belangrijke wetgeving om het rechtskader van het land te verbeteren.

Noord-Macedonië

38.

Het CvdR is ingenomen met de eerste, op 19 juli 2022 gehouden intergouvernementele conferentie met Noord-Macedonië.

39.

Er zij op gewezen dat de autoriteiten in Noord-Macedonië hun inspanningen nog steeds moeten opvoeren en politieke wil moeten tonen om het verkiezingsproces verder te verbeteren. Een alomvattende herziening van de kieswetgeving is geboden, in overeenstemming met de resterende aanbevelingen van de OVSE/ODIHR en de Commissie van Venetië.

40.

Het is een goede zaak dat enige vooruitgang is geboekt op het gebied van de fundamentele beginselen en met name op het gebied van de rechtsstaat, met inbegrip van de bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad. Wel zijn verdere inspanningen nodig, op basis van een consensus tussen de partijen. Het CvdR moedigt in dit verband alle partijen in het parlement aan om constructief te blijven samenwerken.

41.

Het CvdR is ingenomen met de vooruitgang die is geboekt op het gebied van de onafhankelijkheid, professionaliteit en onpartijdigheid van het gerechtelijk apparaat. Verdere aanhoudende inspanningen worden aangemoedigd. Het CvdR is tevens tevreden over de aanhoudende inspanningen ter bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad, ook in zaken op hoog niveau.

42.

De autoriteiten wordt verzocht te goeder trouw bilaterale overeenkomsten ten uitvoer te leggen, waaronder de Prespa-overeenkomst met Griekenland en het Verdrag inzake vriendschap, goed nabuurschap en samenwerking met Bulgarije, aangezien goede nabuurschapsbetrekkingen en regionale samenwerking de kern vormen van het uitbreidingsproces.

43.

Het CvdR prijst de volledige afstemming van Noord-Macedonië op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU.

Servië

44.

Het CvdR neemt kennis van de algehele vooruitgang die tot dusver in de toetredingsonderhandelingen is geboekt en dringt aan op versnelling en verdieping van de hervormingen met betrekking tot de rechtsstaat en de grondrechten (met inbegrip van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht). Het dringt erop aan dat Servië doortastend optreedt in de strijd tegen corruptie en de georganiseerde misdaad en bij het onderzoek naar en de vervolging van oorlogsmisdaden. Het CvdR wil ook dat er meer werk wordt gemaakt van de bescherming van minderheden, mediavrijheid en vooruitgang in de normalisering in het kader van de dialoog tussen Belgrado en Pristina, zoals aangegeven in het onderhandelingskader, hetgeen bepalend zal zijn voor het algemene tempo van de toetredingsonderhandelingen.

45.

Het CvdR is te spreken over de vooruitgang die is geboekt met de grondwettelijke hervorming waarmee de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht wordt versterkt en verzoekt Servië alle wetten en voorschriften uit te vaardigen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat de hervormingen concreet worden doorgevoerd.

46.

Het CvdR dringt er bij de Servische autoriteiten op alle bestuursniveaus op aan zich krachtig in te zetten voor de waarden van de EU en deze uit te dragen, een atmosfeer te scheppen die onderhandelingen begunstigt, alsook ondubbelzinnig te communiceren over de aspiraties van het land ten aanzien van de integratie in de EU en over de betrekkingen met de EU als belangrijkste politieke en economische partner van Servië.

47.

Het CvdR onderstreept het oordeel van de Europese Commissie dat in de verslagperiode geen vooruitgang is geboekt met betrekking tot de aanbevelingen van vorig jaar inzake de vrijheid van meningsuiting en benadrukt dat de uitvoering van de mediastrategie aanzienlijke vertraging heeft opgelopen. Servië wordt opgeroepen de mediastrategie op een transparante, doeltreffende en inclusieve manier uit te voeren. Er moeten aanvullende stappen worden gezet om de vrijheid van de media verder te vergroten. Positief zijn de activiteiten van de werkgroep voor de veiligheid van journalisten, maar verdere inspanningen zijn nodig om de vrijheid van meningsuiting te waarborgen. Belangrijk is dat mogelijke bedreigingen van journalisten worden voorkomen. Het CvdR neemt nota van het lopende onderzoek en de lopende vervolging van dergelijke gevallen en dringt er bij de autoriteiten op aan verdere inspanningen op dit gebied te leveren. Servië wordt opgeroepen desinformatie, waaronder manipulatieve anti-EU-verhalen, te blijven bestrijden.

48.

Helaas heeft Servië zich niet aangesloten bij de beperkende maatregelen van de EU tegen Rusland; verder betreurt het CvdR de ondertekening van overeenkomsten over gezamenlijke prioriteiten op het gebied van het buitenlands beleid met Rusland, ondanks de steun van Servië voor de resolutie van de Algemene Vergadering van de VN over de schending van de territoriale integriteit van Oekraïne. Het CvdR wijst erop dat Servië volgens het onderhandelingskader verplicht is zijn beleid ten aanzien van derde landen en zijn standpunten binnen internationale organisaties geleidelijk aan te passen aan het beleid en de standpunten van de EU en haar lidstaten. Servië wordt verzocht zijn inspanningen voor volledige aanpassing op te voeren en wordt aangespoord om desinformatie en anti-EU-propaganda afkomstig van Ruslandgezinde media tegen te gaan.

49.

Het is een goede zaak dat Servië heeft toegezegd om regionale samenwerking actief te bevorderen. Het CvdR moedigt Servië aan zijn inspanningen ter versterking van goede nabuurschapsbetrekkingen en grensoverschrijdende samenwerking voort te zetten.

Turkije

50.

Turkije is een kandidaat-lidstaat en het CvdR bevestigt nogmaals dat de EU er strategisch belang bij heeft om coöperatieve betrekkingen met Turkije te ontwikkelen die beide partijen op vele gebieden van gemeenschappelijk belang tot voordeel strekken. Het CvdR stelt echter tot zijn spijt vast dat Turkije zich verder van de Europese Unie verwijdert.

51.

Het CvdR spreekt nogmaals zijn hoge verwachting uit dat alle in het verleden gesloten overeenkomsten worden nageleefd en onverwijld worden uitgevoerd. Het roept Turkije op zich te onthouden van hernieuwde provocaties of unilaterale acties die in strijd zijn met het internationaal recht, en af te zien van acties die de stabiliteit ondermijnen en retoriek die niet bevorderlijk is voor de dialoog.

52.

Het CvdR roept op tot volledige eerbiediging van de soevereiniteit van alle EU-lidstaten en pleit voor een duidelijker betrokkenheid van de EU om tot een integrale regeling van de kwestie-Cyprus te komen, overeenkomstig de desbetreffende resoluties van de VN-Veiligheidsraad. Het veroordeelt de unilaterale acties van Turkije met betrekking tot Varosha en verzoekt Turkije om verder te werken aan de normalisering van de betrekkingen met de Republiek Cyprus. Unilaterale acties die de spanning kunnen opvoeren en het vooruitzicht op een vreedzame regeling kunnen ondermijnen, moeten worden vermeden. Het CvdR veroordeelt de illegale activiteiten van Turkije in gebieden die onder de jurisdictie van EU-lidstaten vallen ten stelligste, alsook de schendingen van hun grondgebied, territoriale wateren en luchtruim, waaronder het recht op exploratie en exploitatie van natuurlijke hulpbronnen.

53.

Het CvdR spreekt zijn bezorgdheid uit over de verdere en zeer zorgwekkende achteruitgang op essentiële terreinen als het EU-acquis, de aanzienlijke verslechtering van de bevordering en handhaving van de mensenrechten, de rechtsstaat en de fundamentele vrijheden en de kernwaarden van de Europese Unie. Het CvdR maakt zich zorgen over de nieuwe wet inzake desinformatie, die de vrijheid van meningsuiting en de onafhankelijke media in Turkije verder zou kunnen beknotten.

54.

Het CvdR spreekt opnieuw zijn bezorgdheid uit over het feit dat er nog steeds gekozen burgemeesters met geweld uit hun ambt worden gezet en dat er in hun plaats bestuurders worden geïnstalleerd die door de regering zijn aangewezen, alsook dat er nog altijd lokale vertegenwoordigers worden gearresteerd. Het roept Turkije op om, overeenkomstig het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie en de aanbevelingen van de Commissie van Venetië, af te zien van maatregelen die de werking van de lokale democratie belemmeren en die schadelijk zijn voor het algemene democratische klimaat, ook op regionaal en lokaal niveau. Turkije moet ook intensiever samenwerken met de Raad van Europa en diens bevoegde organen en instellingen, hun belangrijke aanbevelingen opvolgen, onverkort uitvoering geven aan het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en andere internationale mensenrechteninstrumenten waarbij Turkije partij is, en alle arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens ten uitvoer leggen overeenkomstig artikel 46 van het EVRM. Het CvdR roept Turkije op opnieuw toe te treden tot het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.

55.

Lovenswaardig zijn de aanhoudende aanzienlijke inspanningen van Turkije om bijna vier miljoen vluchtelingen op te vangen en in hun behoeften te voorzien. Turkije wordt verzocht te zorgen voor de volledige en niet-discriminerende tenuitvoerlegging van de verklaring EU-Turkije van 2016, ook ten aanzien van de Republiek Cyprus, met inbegrip van de verplichting alle nodige maatregelen nemen om te voorkomen dat nieuwe routes voor illegale migratie van Turkije naar de EU over land of over zee ontstaan, en samen te werken met de buurlanden. Het dringt er voorts op aan dat de overnameovereenkomst tussen de EU en Turkije volledig en effectief ten aanzien van alle lidstaten wordt toegepast. Het CvdR merkt op dat het geen enkele poging van derde landen om migranten voor politieke doeleinden te gebruiken zal dulden.

56.

Het CvdR waardeert Turkijes constructieve rol bij het faciliteren van de uitvoer van Oekraïens graan, maar stelt bezorgd vast dat het land zich verder van de Europese Unie blijft verwijderen. Turkije wordt verzocht de GBVB-standpunten van de EU te onderschrijven. Verder benadrukt het CvdR dat het van het allergrootste belang is te voorkomen dat de beperkende maatregelen van de EU die zijn vastgesteld naar aanleiding van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne worden omzeild, en roept Turkije op deze beperkende maatregelen uit te voeren en ervoor te zorgen dat deze maatregelen volledig worden nageleefd, met name rekening houdend met het vrije verkeer van producten binnen de douane-unie EU-Turkije.

De rol van lokale en regionale overheden in het uitbreidingsproces

57.

Het CvdR herinnert eraan dat zeventig procent van het EU-acquis op subnationaal niveau wordt uitgevoerd, en pleit ervoor om bij de samenwerking met en de betrokkenheid van lokale en regionale overheden bij uitbreidingsgerelateerde aangelegenheden beste praktijken te verkennen en toe te passen, aangezien deze overheden strategische partners in het proces zijn alsook belangrijke actoren om burgers de vruchten van het uitbreidingsproces te laten plukken.

58.

Het CvdR verzoekt de uitbreidingslanden optimaal gebruik te maken van de door de EU verstrekte instrumenten voor peer-to-peercapaciteitsopbouw, zoals TAIEX, om institutionele ontwikkeling en capaciteitsopbouw op lokaal niveau te ondersteunen. Zij zouden ook kunnen werken aan jumelages tussen EU-steden en steden in kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten. Het vindt het een goede zaak dat de Commissie bereid is om in dit verband actiever op te treden. Het verzoekt de Commissie de nodige financiële middelen voor dergelijke capaciteitsopbouwprogramma’s uit te trekken en met het CvdR samen te werken teneinde meer bekendheid te geven aan de instrumenten die voor lokale en regionale overheden beschikbaar zijn.

59.

Het CvdR herhaalt dat de hervorming van het openbaar bestuur in de landen van de Westelijke Balkan staat of valt met goed bestuur op lokaal niveau. Het is verheugend dat de Commissie een beleidsaanpak wil ontwikkelen (en daartoe stappen heeft ondernomen) die dimensies van meerlagig bestuur omvat in het kader voor de hervorming van het openbaar bestuur.

60.

Het CvdR benadrukt dat een gunstig klimaat voor de totstandbrenging en bloei van onafhankelijke media en een actief, sterk en open maatschappelijk middenveld een voorwaarde is voor de duurzaamheid en onomkeerbaarheid van de complexe hervormingen die in het kader van het toetredingsproces worden doorgevoerd, en de grondslag vormt voor de ontwikkeling van de lokale democratie.

61.

Het CvdR benadrukt dat de agenda voor economische groei en het scheppen van banen in de Westelijke Balkan niet volledig kan worden verwezenlijkt als het potentieel om de lokale economie verder te ontwikkelen niet wordt benut en het ondernemingsklimaat in lokale gemeenschappen niet wordt verbeterd. Het steunt initiatieven om meer gestructureerde dialogen aan te gaan met gemeenten en netwerken van gemeenten in de regio’s door middel van regelmatig overleg, ook in de desbetreffende werkgroepen.

62.

Het CvdR benadrukt dat de lokale en regionale overheden een belangrijke rol spelen in het proces van aanpassing aan de EU en uiteindelijke toepassing van de regels van de EU. De samenwerking tussen het centrale en het lokale niveau in het integratieproces moet worden opgevoerd, met name op het gebied van harmonisatie van de wetgeving, ontwikkeling van economie en investeringen, hervorming van het openbaar bestuur met inbegrip van de ontwikkeling van de lokale openbare dienstverlening, landbouw en voedselzekerheid, klimaatbeleid en groene transitie, overheidsopdrachten en sociaal beleid.

63.

Het CvdR onderstreept het belang van politieke pluraliteit in de vertegenwoordiging in gemengde raadgevende comités. Alle kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten wordt verzocht constructief samen te werken met de regerende en de oppositiepartijen om te zorgen voor een brede consensus over belangrijke hervormingen op het traject van het land naar de EU.

64.

Het CvdR juicht het toe dat het belang van de lokale dimensie en contacten tussen mensen wordt erkend in de IPA-verordening en het bijbehorende programmeringsproces. Het verzoekt de Commissie verder te onderzoeken of het mogelijk is de samenwerking op centraal en lokaal niveau en de grensoverschrijdende samenwerking op lokaal niveau, ook tussen lidstaten en begunstigde landen, te vergemakkelijken, teneinde de beschikbare middelen optimaal te benutten.

65.

Het CvdR is verheugd dat er een netwerk van contactpunten voor EU-integratie wordt opgezet bij gemeenten, gecoördineerd door de EU-delegaties in de uitbreidingslanden. Het spoort in dit verband aan tot het delen van beste praktijken en geleerde lessen.

66.

Het CvdR verzoekt de Commissie de indicatoren voor het meten van de vooruitgang die is geboekt bij de hervormingen van het openbaar bestuur te verfijnen door lokale en regionale overheden daarbij te betrekken.

67.

Ontvolking is een groot probleem dat aanzienlijke gevolgen heeft voor de lokale en regionale duurzaamheid. Het CvdR verzoekt de Commissie gebruik te maken van bestaande instrumenten om deze ontwikkeling tegen te gaan, met inbegrip van middelen in het kader van het IPA en regionale programma’s.

68.

Het CvdR is te spreken over initiatieven ter bevordering van de participatie van jongeren en is in dit verband ingenomen met de openstelling van het programma voor jonge gekozen politici (YEP) van het CvdR voor afgevaardigden uit kandidaat- en potentiële kandidaat-lidstaten van de EU.

69.

Het CvdR verwelkomt de succesvolle invoering van “roaming tegen thuistarief” in de zes economieën van de Westelijke Balkan per 1 juli 2021. De Commissie en de betrokken landen wordt verzocht er harder voor te ijveren om de landen van de Westelijke Balkan meer te integreren met de interne markt van de EU. De mogelijkheden van de gemeenschappelijke regionale markt moeten worden benut. Het CvdR is ingenomen met de gezamenlijke verklaring van telecomexploitanten uit de EU en de Westelijke Balkan over de verlaging van de roamingkosten tussen de EU en de Westelijke Balkan in 2023, met het oog op de volledige afschaffing ervan.

70.

Het CvdR steunt de uitvoering van het economisch en investeringsplan (EIP) voor de Westelijke Balkan van de Commissie, alsook de Groene en Digitale Agenda, die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de groene transitie, digitalisering, vervoers- en energie-infrastructuur, sociale en regionale ontwikkeling, en herinnert eraan dat lokale en regionale overheden in dit verband een belangrijke rol spelen en daarom bij de uitvoeringsfase moeten worden betrokken.

71.

Het CvdR dringt aan op nauwe samenwerking tussen lokale en regionale overheden, het maatschappelijk middenveld en deskundigenpanels ter bescherming van de natuur en de biodiversiteit en om de transitie naar hernieuwbare energie te versnellen, teneinde de klimaatcrisis te bestrijden en een groene en rechtvaardige transitie voor de regio tot stand te brengen.

72.

Het CvdR wijst erop dat de lokale en regionale overheden dicht bij de burgers staan en daarom een sleutelrol kunnen spelen bij de bevordering en handhaving van de Europese waarden en de bescherming van de grondrechten, en een belangrijke rol vervullen bij de bestrijding van racisme, haatzaaiende uitingen en discriminatie, de bescherming van kwetsbare groepen en minderheden en de versterking van de sociale samenhang. In dit opzicht is de bescherming van de rechten van nationale minderheden van het grootste belang.

---

(1)  Deze benaming laat de standpunten over de status van Kosovo onverlet en is in overeenstemming met Resolutie 1244 (1999) van de VN-Veiligheidsraad en het advies van het Internationaal Gerechtshof over de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo.