8.8.2013

Publicatieblad van de Europese Unie

C 229/1

ONTWERP VERORDENING (EU) Nr. …/… VAN DE COMMISSIE

van 17 juli 2013

betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun

(Voor de EER relevante tekst)

2013/C 229/02

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 4,

Gezien Verordening (EG) nr. 994/98 van de Raad van 7 mei 1998 betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap op bepaalde soorten van horizontale steunmaatregelen (1),

Na bekendmaking van de ontwerpverordening (2),

Na raadpleging van het Adviescomité inzake overheidssteun,

Overwegende hetgeen volgt:

(1)

Overheidsfinanciering die aan de criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „het Verdrag” genoemd) voldoet, vormt staatssteun en moet op grond van artikel 108, lid 3, van het Verdrag bij de Commissie worden aangemeld. Op grond van artikel 109 van het Verdrag kan de Raad evenwel bepalen welke categorieën steun van die aanmeldingsverplichting zijn vrijgesteld. Overeenkomstig artikel 108, lid 4, van het Verdrag kan de Commissie verordeningen vaststellen betreffende deze categorieën staatssteun. Op grond van Verordening (EG) nr. 994/98 heeft de Raad, overeenkomstig artikel 109 van het Verdrag, besloten dat de-minimissteun een van deze categorieën kan zijn. Op basis daarvan wordt de-minimissteun, d.w.z. aan eenzelfde onderneming toegekende steun die over een zekere periode een bepaald vast bedrag niet overschrijdt, geacht niet aan alle criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag te voldoen en is deze derhalve niet onderworpen aan de aanmeldingsprocedure.

(2)

In talrijke besluiten heeft de Commissie het begrip „steun” in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag verduidelijkt. De Commissie heeft ook haar beleid met betrekking tot een de-minimisplafond beneden hetwelk artikel 107, lid 1, van het Verdrag kan worden geacht niet van toepassing te zijn, uiteengezet, eerst in haar mededeling inzake de-minimissteun (3) en vervolgens in Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie (4) en in Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie (5). In het licht van de ervaring die bij de toepassing van Verordening (EG) nr. 1998/2006 is opgedaan, lijkt het passend een aantal van de in die verordening vastgestelde voorwaarden te herzien en die verordening te vervangen.

(3)

Het plafond van 200 000 EUR voor het bedrag aan de-minimissteun dat één onderneming gedurende een periode van drie jaar van een lidstaat mag ontvangen, dient te worden behouden. Dat plafond blijft nog steeds noodzakelijk om te garanderen dat maatregelen die onder deze verordening vallen, het handelsverkeer tussen lidstaten niet beïnvloeden en/of de mededinging vervalsen of deze dreigen te vervalsen.

(4)

Een onderneming is, voor de toepassing van de mededingingsregels van het Verdrag, elke entiteit die een economische activiteit uitoefent, ongeacht de rechtsvorm ervan en de wijze waarop zij wordt gefinancierd (6). Het Hof van Justitie heeft bepaald dat alle entiteiten die (juridisch of feitelijk) onder de zeggenschap staan van dezelfde entiteit, als één onderneming dienen te worden beschouwd (7). Ter wille van de rechtszekerheid en ten einde de regeldruk te verminderen, dient deze verordening een uitputtende lijst van duidelijke criteria vast te stellen om te bepalen wanneer twee of meer entiteiten als één onderneming moeten worden beschouwd. De Commissie heeft in de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen (hierna „kmo's” genoemd) van bijlage I bij Verordening (EG) nr. 800/2008 (8) uit de vaststaande criteria voor het definiëren van „verbonden ondernemingen” de criteria gekozen die voor de toepassing van deze verordening geschikt zijn. Die criteria zijn vertrouwd voor overheidsinstanties en zij dienen, binnen het toepassingsgebied van deze verordening, van toepassing te zijn op zowel kmo's als grote ondernemingen.

(5)

Om rekening te houden met de kleine gemiddelde omvang van ondernemingen die in het beroepsgoederenvervoer over de weg actief zijn, dient het plafond voor ondernemingen die beroepsgoederenvervoer over de weg verrichten, op 100 000 EUR te worden vastgesteld. Het aanbieden van een geïntegreerde dienstverlening waarbij het eigenlijke vervoer slechts één element is (zoals verhuizingsdiensten, post- of koerierdiensten, of diensten voor afvalophaling en -verwerking), dient niet als een vervoersdienst te gelden. Gezien de overcapaciteit in het goederenvervoer over de weg en de doelstellingen van het vervoersbeleid wat betreft congestie op de weg en het goederenvervoer, dient steun ten behoeve van de aanschaf van vervoermiddelen voor het goederenvervoer door ondernemingen die beroepsgoederenvervoer over de weg verrichten, van het toepassingsgebied van deze verordening te worden uitgesloten. Gezien de ontwikkeling van het passagiersvervoer over de weg is het niet langer passend voor deze sector een lager plafond toe te passen.

(6)

Gezien de bijzondere regels die in de sectoren van de primaire productie van landbouwproducten, in de visserij en de aquacultuur gelden, en gezien het risico dat in die sectoren steunbedragen die het in deze verordening vastgestelde plafond onderschrijden, toch aan de criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag kunnen voldoen, dient deze verordening niet op die sectoren van toepassing te zijn.

(7)

Gezien de overeenkomsten die tussen de verwerking en afzet van landbouwproducten en van niet-landbouwproducten bestaan, dient deze verordening te gelden voor de verwerking en afzet van landbouwproducten mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan. In dat verband dienen noch activiteiten op landbouwbedrijven die nodig zijn om een product voor te bereiden voor de eerste verkoop (zoals oogsten, maaien en dorsen van graan of het verpakken van eieren), noch de eerste verkoop aan wederverkopers of verwerkende bedrijven als verwerking of afzet te worden beschouwd. Het Hof van Justitie heeft verklaard (9) dat de lidstaten, wanneer de Unie een regeling voor de totstandbrenging van een gemeenschappelijke marktordening in een bepaalde landbouwsector heeft vastgesteld, zich dienen te onthouden van elke maatregel die daarvan afwijkt of er inbreuk op maakt. Daarom dient deze verordening niet van toepassing te zijn op steun waarvan het bedrag is vastgesteld op basis van de prijs of de hoeveelheid afgenomen of op de markt gebrachte producten. Evenmin dient zij van toepassing te zijn op steun waaraan de verplichting is gekoppeld om deze met primaire producenten te delen.

(8)

Deze verordening dient niet van toepassing te zijn op exportsteun of steun waarmee binnenlandse producten ten opzichte van ingevoerde producten worden begunstigd. Met name mag deze verordening niet gelden voor steun ter financiering van de oprichting en exploitatie van een distributienet in andere lidstaten of derde landen. Steun ter financiering van de kosten van deelneming aan handelsbeurzen of van studies of consultancydiensten die noodzakelijk zijn om een nieuw of een bestaand product op een nieuwe markt te introduceren, is in de regel geen exportsteun.

(9)

Deze verordening dient niet te gelden voor ondernemingen in moeilijkheden omdat het niet passend is aan ondernemingen in moeilijkheden financiële steun te verlenen buiten een herstructureringsplan om. Voorts zijn er problemen bij de vaststelling van het bruto-subsidie-equivalent van steun die aan dit soort ondernemingen wordt verleend. Met het oog op rechtszekerheid dienen duidelijke criteria te worden vastgesteld die geen beoordeling van alle specifieke kenmerken van de situatie van een onderneming vergen, om te kunnen bepalen of een onderneming voor de toepassing van deze verordening als een onderneming in moeilijkheden dient te worden beschouwd.

(10)

De periode van drie jaar dient voor de toepassing van deze verordening op voortschrijdende grondslag te worden beoordeeld, zodat bij elke nieuwe verlening van de-minimissteun het totale in het betrokken belastingjaar en in de twee voorgaande belastingjaren aan de-minimissteun verleende bedrag in aanmerking wordt genomen.

(11)

Wanneer ondernemingen actief zijn zowel in sectoren die van het toepassingsgebied van deze verordening zijn uitgesloten als in andere sectoren of activiteiten, dient deze verordening van toepassing te zijn op die andere sectoren of activiteiten, mits de lidstaten, met passende middelen zoals een scheiding van de activiteiten of een uitsplitsing van de kosten, ervoor zorgen dat de activiteiten in de uitgesloten sectoren geen de-minimissteun genieten. Hetzelfde beginsel dient te gelden wanneer ondernemingen actief zijn in sectoren waarvoor lagere de-minimisplafonds gelden. Indien niet kan worden gegarandeerd dat de activiteiten in sectoren waarvoor lagere de-minimisplafonds gelden, slechts tot die lagere plafonds de-minimissteun ontvangen, dient het laagste plafond te gelden voor àlle activiteiten van de onderneming.

(12)

Deze verordening dient regels vast te stellen om te verzekeren dat het niet mogelijk is de in specifieke verordeningen of besluiten van de Commissie vastgestelde maximale steunintensiteiten te omzeilen. Zij dient ook te voorzien in duidelijke regels inzake cumulering, die gemakkelijk zijn toe te passen.

(13)

Deze verordening sluit niet de mogelijkheid uit dat een maatregel misschien op andere gronden dan die welke in deze verordening worden uiteengezet, niet als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag wordt beschouwd, bijvoorbeeld omdat de maatregel voldoet aan het criterium van de marktdeelnemer in een markteconomie (MEOP) of omdat met de maatregel geen overdracht van staatssteunmiddelen gemoeid is.

(14)

Met het oog op transparantie, gelijke behandeling en een doelmatige monitoring dient deze verordening slechts te gelden voor de-minimissteun waarvan het bruto-subsidie-equivalent vooraf precies kan worden berekend zonder dat een risicoanalyse hoeft te worden uitgevoerd („transparante steun”). Deze precieze berekening kan bijvoorbeeld worden uitgevoerd voor subsidies, rentesubsidies en belastingvrijstellingen waarvoor een plafond geldt, of andere instrumenten die in een plafond voorzien dat kan garanderen dat het toepasselijke plafond niet wordt overschreden. De vaststelling van een plafond betekent dat de lidstaat, zolang het precieze steunbedrag niet of nog niet bekend is, dient aan te nemen dat het bedrag gelijk is aan het plafond, om te verzekeren dat diverse steunmaatregelen tezamen het in deze verordening vastgestelde plafond niet overschrijden, en om de regels inzake cumulering toe te passen.

(15)

Met het oog op transparantie, gelijke behandeling en correcte toepassing van het de-minimisplafond dienen alle lidstaten dezelfde berekeningsmethode toe te passen. Om deze berekening te vergemakkelijken, dienen steunbedragen die in een andere vorm dan een subsidie worden verleend, in bruto-subsidie-equivalent te worden omgerekend. Ter berekening van het bruto-subsidie-equivalent voor andere soorten transparante steun dan subsidies en voor in verschillende tranches uit te keren steun, dienen marktpercentages te worden gebruikt die van toepassing zijn op het tijdstip dat dit soort steun wordt verleend. Met het oog op een eenvormige, transparante en eenvoudige toepassing van de staatssteunregels dienen, voor de toepassing van deze verordening, de referentiepercentages die zijn vastgelegd in de mededeling van de Commissie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (10), als marktpercentages te gelden.

(16)

Steun vervat in leningen dient als transparante de-minimissteun te gelden indien voor het berekenen van het bruto-subsidie-equivalent de marktrente is gebruikt die van toepassing is op het tijdstip van de steunverlening. Om de behandeling te vereenvoudigen van kleine, kortlopende leningen dient deze verordening te voorzien in een duidelijke regel, die gemakkelijk is toe te passen en die rekening houdt met zowel het bedrag als de looptijd van de lening. Op basis van de ervaring van de Commissie kunnen leningen gedekt door zekerheden ten belope van ten minste 50 % van de lening en ofwel voor een bedrag van ten hoogste 1 000 000 EUR en een looptijd van maximaal vijf jaar ofwel voor een bedrag van ten hoogste 500 000 EUR en een looptijd van tien jaar, worden beschouwd als leningen met een bruto-subsidie-equivalent dat gelijk is aan het de-minimisplafond.

(17)

Steun vervat in kapitaalinjecties dient alleen als transparante de-minimissteun te gelden indien het totale, door de overheid ingebrachte bedrag het de-minimisplafond niet overschrijdt. Steun vervat in risicofinancieringsmaatregelen in de vorm van investeringen van eigen vermogen of quasi-eigen vermogen, als bedoeld in (de nieuwe richtsnoeren inzake risicofinanciering), dient alleen als transparante de-minimissteun te gelden indien het met de betrokken maatregel aan elke doelonderneming verstrekte kapitaal het de-minimisplafond niet overschrijdt.

(18)

Steun vervat in garanties dient als transparant te worden beschouwd indien het bruto-subsidie-equivalent is berekend op basis van de safe-harbour-premies die voor het betreffende soort onderneming in een mededeling van de Commissie zijn vastgesteld. Voor bijvoorbeeld kleine en middelgrote ondernemingen vermeldt de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van garanties (11) niveaus van jaarpremies waarboven een staatsgarantie geacht wordt geen steun te vormen. Om de behandeling van kortlopende garanties ten behoeve van maximaal 80 % van een betrekkelijk kleine lening te vereenvoudigen, dient deze verordening te voorzien in een duidelijke regel, die gemakkelijk is toe te passen en die rekening houdt met zowel het bedrag als de looptijd van de garantie. Deze regel dient niet te gelden voor garanties voor onderliggende transacties niet zijnde een lening, zoals garanties voor eigen-vermogenstransacties. Wanneer de garantie niet meer dan 80 % van de onderliggende lening bedraagt, het garantiebedrag niet meer dan 1 500 000 EUR bedraagt en de looptijd van de garantie niet meer dan vijf jaar bedraagt, kan de garantie worden beschouwd als een garantie met een bruto-subsidie-equivalent dat gelijk is aan het de-minimisplafond. Hetzelfde geldt indien de garantie niet meer dan 80 % van de onderliggende lening bedraagt, het garantiebedrag niet meer dan 750 000 EUR bedraagt en de looptijd van de garantie niet meer dan tien jaar bedraagt.

(19)

Wanneer het om een lening of een garantie gaat voor een bedrag dat lager is of een looptijd die korter is dan die welke in de overwegingen 16 en 18 zijn vermeld, dient het bruto-subsidie-equivalent te worden berekend door de verhouding tussen het daadwerkelijke bedrag en het in de overwegingen 16 en 18 vermelde maximumbedrag te vermenigvuldigen met de verhouding tussen de daadwerkelijke looptijd en vijf jaar maal 200 000 EUR. Zodoende zou bijvoorbeeld een lening van 500 000 EUR voor 2,5 jaar geacht worden een bruto-subsidie-equivalent van 50 000 EUR te hebben.

(20)

Bij aanmelding door een lidstaat kan de Commissie nagaan of een maatregel die geen subsidie, lening, garantie, kapitaalinjectie of risicofinancieringsmaatregel in de vorm van een investering van eigen vermogen of quasi-eigen vermogen is, een bruto-subsidie-equivalent oplevert dat het de-minimisplafond niet overschrijdt — en dus onder het toepassingsgebied van deze verordening kan vallen.

(21)

Het is de plicht van de Commissie erop toe te zien dat de staatssteunregels worden nageleefd en de lidstaten dienen, in overeenstemming met het in artikel 4, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde samenwerkingsbeginsel, de vervulling van deze taak te vergemakkelijken door de nodige instrumenten uit te werken om te waarborgen dat het totale bedrag dat eenzelfde onderneming in het kader van de de-minimisregel aan de-minimissteun wordt verleend, het totale toelaatbare plafond niet overschrijdt.

(22)	Lidstaten dienen zich, voordat zij de-minimissteun verlenen, ervan te vergewissen dat het de-minimisplafond voor hun lidstaat met de nieuwe de-minimissteun niet zal worden overschreden en dat de overige voorwaarden van deze verordening in acht worden genomen.

(23)

Om ervoor te zorgen dat de lidstaten beschikken over accurate, betrouwbare en volledige gegevens die garanderen dat door het verlenen van nieuwe de-minimissteun het plafond dat voor de betrokken onderneming geldt, niet wordt overschreden, dient van de lidstaten te worden verlangd dat zij een centraal register voor de-minimissteun aanleggen dat gegevens bevat over alle de-minimissteun die, overeenkomstig deze verordening, door overheden in die lidstaat is verleend. Het dient de lidstaten vrij te staan om te bepalen hoe zij hun register vormgeven en het geschikte mechanisme te kiezen om dit register aan te leggen in overeenstemming met hun grondwettelijke en bestuurlijke organisatie, mits geborgd wordt dat alle overheidsinstanties in de lidstaat het bedrag aan de-minimissteun dat iedere onderneming ontvangt, aan de hand van dat register kunnen controleren. Lidstaten dient voldoende tijd te worden gegund om dit soort register op te zetten.

(24)

Totdat een lidstaat een centraal register heeft aangelegd en totdat dit register een periode van drie jaar bestrijkt, dient de lidstaat de betrokken onderneming het bedrag dat aan de-minimissteun wordt verleend, mee te delen, alsmede het feit dat het de-minimissteun betreft, onder uitdrukkelijke verwijzing naar deze verordening. Voorts dient de betrokken lidstaat, alvorens dit soort steun te verlenen, van de onderneming een verklaring te verlangen over andere onder deze verordening of andere de-minimisverordeningen vallende de-minimissteun die deze onderneming gedurende het betrokken belastingjaar en de twee voorgaande belastingjaren heeft ontvangen.

(25)

Om de Commissie in staat te stellen op de toepassing van deze verordening toe te zien en potentiële verstoringen van de mededinging op het spoor te komen, dient van de lidstaten te worden verlangd dat zij jaarlijks elementaire gegevens verschaffen over de bedragen die in overeenstemming met deze verordening zijn verleend. Indien de lidstaat de Commissie heeft meegedeeld waar alle in de verslagen gevraagde gegevens publiek beschikbaar worden gesteld, dient van de lidstaat niet te worden verlangd dat deze de Commissie een verslag doet toekomen.

(26)

Gezien de ervaring van de Commissie en met name de regelmaat waarmee het over het algemeen noodzakelijk is het staatssteunbeleid te herzien, dient de geldigheidsduur van deze verordening te worden beperkt. Ingeval de geldigheidsduur van deze verordening mocht verstrijken zonder dat deze is verlengd, dienen de lidstaten te beschikken over een aanpassingsperiode van zes maanden met betrekking tot de-minimissteun die onder deze verordening viel,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Toepassingsgebied

1. Deze verordening is van toepassing op steun die aan ondernemingen wordt verleend in alle sectoren met uitzondering van:

a)	steun verleend aan in de sectoren visserij en aquacultuur actieve ondernemingen voor zover die onder Verordening (EG) nr. 104/2000 van de Raad (12) vallen;

b)	steun verleend aan in de primaire productie van landbouwproducten actieve ondernemingen;

steun verleend aan op het gebied van de verwerking en de afzet van landbouwproducten actieve ondernemingen, in de volgende gevallen:

i)	wanneer het steunbedrag wordt vastgesteld op basis van de prijs of de hoeveelheid van dergelijke van primaire producenten afgenomen producten die door de betrokken ondernemingen op de markt worden gebracht;

ii)	wanneer de steun afhankelijk wordt gesteld van de voorwaarde dat deze steun geheel of ten dele aan primaire producenten wordt doorgegeven;

steun voor werkzaamheden die verband houden met de uitvoer naar derde landen of lidstaten, met name steun die direct aan de uitgevoerde hoeveelheden is gerelateerd, en steun voor de oprichting en exploitatie van een distributienet of andere lopende uitgaven in verband met werkzaamheden op het gebied van uitvoer;

e)	steun die afhangt van het gebruik van binnenlandse in plaats van ingevoerde goederen;

f)	steun verleend aan ondernemingen in moeilijkheden in de zin van artikel 2, onder e).

2. Wanneer een onderneming actief is zowel in de in de punten a), b) of c), van lid 1 bedoelde sectoren als in sectoren die binnen het toepassingsgebied van deze verordening vallen, is deze verordening van toepassing op steun ten behoeve van activiteiten in die laatste sectoren of activiteiten, mits de lidstaten, met passende middelen zoals een scheiding van de activiteiten of een uitsplitsing van de kosten, ervoor zorgen dat de activiteiten in de uitgesloten sectoren geen de-minimissteun genieten uit hoofde van deze verordening.

Artikel 2

Definities

Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder:

a) „landbouwproducten”: de in bijlage I bij het Verdrag vermelde producten, met uitzondering van visserij- en aquacultuurproducten vermeld in bijlage I bij Verordening (EU) nr. (nog niet vastgesteld; zie het Commissievoorstel COM(2011) 416) houdende een gemeenschappelijke marktordening voor visserijproducten en aquacultuurproducten;

b) „verwerking van landbouwproducten”: een bewerking van een landbouwproduct die een product oplevert dat nog steeds een landbouwproduct is, met uitzondering van activiteiten op landbouwbedrijven die nodig zijn om een plantaardig of dierlijk product voor de eerste verkoop voor te bereiden;

c) „afzet van landbouwproducten”: het in voorraad hebben of uitstallen met het oog op verkoop, te koop aanbieden, leveren of op enige andere wijze verhandelen, met uitzondering van de eerste verkoop door een primaire producent aan wederverkopers of verwerkingsbedrijven en alle activiteiten waarmee een product voor een dergelijke eerste verkoop wordt voorbereid. Verkoop door een primaire producent aan eindgebruikers geldt als afzet indien deze plaatsvindt in speciaal daartoe voorziene afzonderlijke lokalen;

d) „één onderneming”: alle entiteiten die ten minste één van de volgende betrekkingen met elkaar hebben:

Entiteiten die via één of meerdere andere entiteiten een van de zo-even beschreven betrekkingen hebben, worden eveneens als één onderneming beschouwd;

e) „onderneming in moeilijkheden”: een onderneming die aan ten minste een van de volgende voorwaarden voldoet:

Voor de toepassing van punt e) van de eerste alinea wordt een kmo die minder dan drie jaar bestaat, alleen als een onderneming in moeilijkheden beschouwd indien deze voldoet aan punt iii) van dat punt.

Artikel 3

De-minimissteun

1. Steunmaatregelen worden geacht niet aan alle criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag te voldoen en zijn derhalve vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting van artikel 108, lid 3, van het Verdrag indien zij voldoen aan de voorwaarden die zijn vastgesteld in de leden 2 tot en met 8 van dit artikel en in de artikelen 4 en 5.

2. Het totale bedrag aan de-minimissteun dat per lidstaat aan één onderneming in de zin van artikel 2, onder d), wordt verleend, ligt niet hoger dan 200 000 EUR over een periode van drie belastingjaren.

Het totale bedrag aan de-minimissteun dat per lidstaat wordt verleend aan één onderneming in de zin van artikel 2, onder d), die in het beroepsgoederenvervoer over de weg actief is, ligt niet hoger dan 100 000 EUR over een periode van drie belastingjaren. De-minimissteun wordt niet gebruikt voor de aanschaf van vervoermiddelen voor het goederenvervoer over de weg.

3. Indien een onderneming die in het beroepsgoederenvervoer over de weg actief is, en daarnaast andere activiteiten heeft verricht waarvoor het plafond van 200 000 EUR geldt, is het plafond van 200 000 EUR van toepassing op de onderneming, mits de lidstaten, met passende middelen, zoals een scheiding van de activiteiten of een uitsplitsing van de kosten, ervoor zorgen dat het voordeel voor de activiteit van het goederenvervoer over de weg niet meer dan 100 000 EUR bedraagt en dat de de-minimisssteun niet wordt gebruikt voor de aanschaf van vervoermiddelen voor het goederenvervoer over de weg.

4. De-minimissteun is verleend op het tijdstip dat de onderneming krachtens de toepasselijke nationale wet- en regelgeving een wettelijke aanspraak op de steun verwerft.

5. De in lid 2 vastgestelde plafonds zijn van toepassing ongeacht de vorm van de de-minimissteun of het daarmee nagestreefde doel en ongeacht het feit of de door de lidstaat verleende steun geheel of ten dele uit middelen van Unieoorsprong wordt gefinancierd. De periode van drie belastingjaren wordt vastgesteld op basis van de belastingjaren zoals de onderneming die in de betrokken lidstaat toepast.

6. De in lid 2 vastgestelde plafonds worden als een subsidiebedrag uitgedrukt. Alle bedragen die worden gebruikt, zijn brutobedragen, dus vóór aftrek van belastingen of andere heffingen. Wanneer steun in een andere vorm dan een subsidie wordt verleend, is het steunbedrag het bruto-subsidie-equivalent van de steun.

Van steun die in meerdere tranches wordt betaald, wordt door discontering de waarde op het tijdstip van de toekenning ervan berekend. De rentevoet die bij discontering wordt gehanteerd, is de disconteringsvoet die op het tijdstip van de steunverlening van toepassing is.

7. Wanneer het in lid 2 vastgestelde de-minimisplafond wordt overschreden door de toekenning van nieuwe de-minimisssteun, kan geen van deze nieuwe steunmaatregelen het voordeel van deze verordening genieten.

8. In het geval van fusies of overnames wordt alle de-minimissteun die voordien aan elk van de fuserende ondernemingen is verleend, in aanmerking genomen om te bepalen of nieuwe de-minimissteun voor de nieuwe of de verwervende onderneming het plafond overschrijdt, zonder de vóór de fusie of overname rechtmatig verleende de-minimissteun ter discussie te stellen.

Indien één onderneming in twee of meer afzonderlijke ondernemingen wordt opgesplitst, wordt de vóór de splitsing verleende de-minimissteun toegerekend aan de onderneming die de steun genoot, hetgeen in beginsel de onderneming is die de activiteiten overneemt waarvoor de de-minimissteun werd gebruikt. Indien deze toerekening niet mogelijk is, wordt de-minimissteun evenredig toegerekend op basis van de boekwaarde van het aandelenkapitaal van de nieuwe ondernemingen.

Artikel 4

Berekening van het bruto-subsidie-equivalent

1. Deze verordening is alleen van toepassing op steun waarvan het bruto-subsidie-equivalent vooraf precies kan worden berekend zonder dat een risicoanalyse hoeft te worden uitgevoerd (hierna „transparante steun” genoemd). Met name worden de in de leden 2 tot en met 6 genoemde steunmaatregelen als transparante steun beschouwd.

2. Steun vervat in leningen wordt beschouwd als transparante de-minimissteun indien:

voor de lening zekerheden zijn gesteld van ten minste 50 % van de lening en de lening ofwel niet meer bedraagt dan 1 000 000 EUR (of 500 000 EUR voor ondernemingen die in het goederenvervoer over de weg actief zijn) en een looptijd van niet meer dan vijf jaar heeft, ofwel niet meer bedraagt dan 500 000 EUR (of 250 000 EUR voor ondernemingen die in het goederenvervoer over de weg actief zijn) en een looptijd van niet meer dan tien jaar heeft. Indien een lening wordt toegekend voor een bedrag dat lager ligt dan die bedragen en/of wordt toegekend voor een periode van minder dan vijf of tien jaar, wordt het bruto-subsidie-equivalent van die lening berekend als een overeenkomstig deel van het in artikel 3, lid 2, vastgestelde toepasselijke plafond, of

b)	het bruto-subsidie-equivalent is berekend op grond van het referentiepercentage dat van toepassing is op het tijdstip van de steunverlening.

3. Steun vervat in kapitaalinjecties geldt alleen als transparante de-minimissteun indien het totale door de overheid ingebrachte bedrag het de-minimisplafond niet overschrijdt.

4. Steun vervat in risicofinancieringsmaatregelen in de vorm van investeringen van eigen vermogen of quasi-eigen vermogen geldt, wat de doelonderneming betreft, alleen als transparante de-minimissteun indien het met de betrokken maatregel aan elke doelonderneming verstrekte kapitaal het de-minimisplafond niet overschrijdt.

5. Steun vervat in garanties wordt beschouwd als transparante de-minimissteun indien:

de garantie niet meer dan 80 % van de onderliggende lening bedraagt en ofwel het garantiebedrag niet meer beloopt dan 1 500 000 EUR (of 750 000 EUR voor ondernemingen die in het goederenvervoer over de weg actief zijn) en de garantie een looptijd van niet meer dan vijf jaar heeft, ofwel het garantiebedrag niet meer beloopt dan 750 000 EUR (of 375 000 EUR voor ondernemingen die in het goederenvervoer over de weg actief zijn) en de garantie een looptijd van niet meer dan tien jaar heeft. Indien het garantiebedrag lager ligt dan die bedragen en/of de garantie wordt toegekend voor een periode van minder dan vijf of tien jaar, wordt het bruto-subsidie-equivalent van die lening berekend als een overeenkomstig deel van het in artikel 3, lid 2, vastgestelde toepasselijke plafond, of

b)	het bruto-subsidie-equivalent wordt berekend op basis van de safe-harbour-premies die in een mededeling van de Commissie zijn vastgesteld (14); of

vóór de tenuitvoerlegging de methode voor het berekenen van het bruto-subsidie-equivalent van de garantie door de Commissie is aanvaard na aanmelding van die methode bij de Commissie op grond van een op dat tijdstip toepasselijke verordening die de Commissie op staatssteungebied heeft vastgesteld, en de goedgekeurde methode uitdrukkelijk is toegespitst op het soort garanties en het soort onderliggende transacties die in het kader van de toepassing van deze verordening in het geding zijn.

6. Steun vervat in andere instrumenten geldt als transparante de-minimissteun indien het instrument voorziet in een plafond dat kan garanderen dat het toepasselijke plafond niet wordt overschreden.

Artikel 5

Cumulering

1. De-minimissteun die overeenkomstig deze verordening wordt verleend, mag worden gecumuleerd met de-minimissteun die overeenkomstig Verordening (EU) nr. 360/2012 van de Commissie (15) wordt verleend, tot en met de in die verordening vastgestelde plafonds. Deze steun mag worden gecumuleerd met de-minimissteun die overeenkomstig andere de-minimisverordeningen wordt verleend, tot en met het in artikel 3, lid 2, vastgestelde plafond.

2. De-minimissteun wordt niet gecumuleerd met staatssteun ten behoeve van dezelfde in aanmerking komende kosten of met staatssteun ten behoeve van dezelfde risicofinancieringsmaatregel indien deze cumulering leidt tot het overschrijden van de hoogste steunintensiteit die of het steunbedrag dat in de specifieke omstandigheden van elke zaak door een groepsvrijstellingsverordening of een besluit van de Commissie is vastgesteld.

Artikel 6

Monitoring en verslaglegging

1. De lidstaten zetten tegen 31 december 2015 een centraal register voor de-minimissteun op. Dit centrale register bevat informatie over elke begunstigde (onder meer of het een kleine, middelgrote of grote onderneming betreft en de economische sector van haar hoofdactiviteit (NACE-code op afdelingsniveau (16)), de datum van steunverlening en het bruto-subsidie-equivalent van elke de-minimissteunmaatregel die in overeenstemming met deze verordening door een autoriteit in die lidstaat is verleend). Dit register bevat alle de-minimismaatregelen die vanaf 1 januari 2016, overeenkomstig deze verordening, worden verleend.

2. Lid 3 is van toepassing totdat een lidstaat een centraal register heeft opgezet en totdat het register een periode van drie jaar bestrijkt.

3. Wanneer een lidstaat voornemens is overeenkomstig deze verordening de-minimissteun aan een onderneming te verlenen, stelt deze de onderneming schriftelijk in kennis van het voorgenomen steunbedrag (uitgedrukt als bruto-subsidie-equivalent) en van het feit dat het de-minimissteun betreft, waarbij uitdrukkelijk naar deze verordening wordt verwezen en de titel en de vindplaats ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie worden vermeld. Wanneer overeenkomstig deze verordening in het kader van een regeling de-minimissteun wordt verleend aan verschillende ondernemingen en in het kader van die regeling aan die ondernemingen uiteenlopende bedragen aan individuele steun worden verleend, kan de betrokken lidstaat ervoor kiezen deze verplichting te vervullen door de ondernemingen een vast bedrag mee te delen dat met het in het kader van die regeling maximaal te verlenen steunbedrag overeenstemt. In dat geval wordt het vaste bedrag gebruikt om te bepalen of het in artikel 3, lid 2, vastgestelde plafond in acht is genomen. Alvorens de steun te verlenen, verlangt de lidstaat van de betrokken onderneming een (schriftelijke of elektronische) verklaring over alle andere, onder deze verordening of andere de-minimisverordeningen vallende de-minimissteun die deze onderneming gedurende de twee voorgaande belastingjaren en het lopende belastingjaar heeft ontvangen.

4. Een lidstaat verleent pas nieuwe de-minimissteun overeenkomstig deze verordening nadat deze zich ervan heeft vergewist zowel dat dit het totale aan de betrokken onderneming aan de-minimissteun verleende bedrag niet zodanig doet toenemen dat het in artikel 3, lid 2, vastgestelde plafond wordt overschreden, als dat alle voorwaarden van de artikelen 1 tot en met 5 in acht zijn genomen.

5. De lidstaten leggen dossiers aan die alle gegevens bevatten met betrekking tot de toepassing van deze verordening. Deze dossiers bevatten alle gegevens die nodig zijn om te kunnen nagaan of de voorwaarden van deze verordening in acht zijn genomen. De dossiers betreffende individuele de-minimissteun worden gedurende tien belastingjaren vanaf de datum van de steunverlening bewaard. Voor de-minimissteunregelingen worden de dossiers bewaard gedurende 10 jaar te rekenen vanaf de datum van de laatste individuele steunverlening op grond van dat soort regeling. De betrokken lidstaat verstrekt de Commissie op haar schriftelijk verzoek binnen 20 werkdagen, of binnen de langere termijn die in het verzoek is vastgesteld, alle gegevens die de Commissie nodig acht om te kunnen nagaan of aan de voorwaarden van deze verordening is voldaan, en met name het totale bedrag aan de-minimissteun dat een onderneming overeenkomstig deze verordening en overeenkomstig andere de-minimisverordeningen heeft ontvangen.

6. De lidstaten brengen jaarlijks bij de Commissie verslag uit over de toepassing van deze verordening. Deze verslagen bevatten:

a)	het totale bedrag aan de-minimisssteun dat in de betrokken lidstaat overeenkomstig deze verordening in het voorgaande kalenderjaar is verleend, uitgesplitst naar economische sector en naar bedrijfsomvang (kleine, middelgrote of grote onderneming) van de begunstigde ondernemingen;

b)	het totale aantal begunstigden van de-minimisssteun die in de betrokken lidstaat overeenkomstig deze verordening in het voorgaande kalenderjaar is verleend, uitgesplitst naar economische sector en naar bedrijfsomvang (kleine, middelgrote of grote onderneming) van de begunstigde ondernemingen;

c)	alle overige informatie over de toepassing van deze verordening die de Commissie verlangt en die tijdig, voordat het verslag moet worden ingediend, nader wordt aangegeven.

Het eerste verslag wordt ingediend tegen 30 juni 2017 en bestrijkt het kalenderjaar 2016. Indien alle in de verslagen gevraagde gegevens door de lidstaat publiek beschikbaar worden gesteld, wordt van de lidstaat niet verlangd dat deze de Commissie een verslag doet toekomen. Jaarlijks maakt de Commissie een synthese bekend van de gegevens uit die jaarlijkse verslagen, met onder meer het totale bedrag aan de-minimissteun dat iedere lidstaat overeenkomstig deze verordening heeft verleend.

Artikel 7

Overgangsbepalingen

1. Alle individuele de-minimissteun die tussen 2 februari 2001 en 30 juni 2007 was verleend en die aan de voorwaarden van Verordening (EG) nr. 69/2001 voldoet, wordt geacht niet aan alle criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag te voldoen en is bijgevolg van de aanmeldingsverplichting uit hoofde van artikel 108, lid 3, van het Verdrag vrijgesteld.

2. Alle individuele de-minimissteun die tussen 1 januari 2007 en 30 juni 2014 is verleend en die aan de voorwaarden van Verordening (EG) nr. 1998/2006 voldoet, wordt geacht niet aan alle criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag te voldoen en is bijgevolg van de aanmeldingsverplichting uit hoofde van artikel 108, lid 3, van het Verdrag vrijgesteld.

3. Na het verstrijken van de toepassingsduur van deze verordening kan alle de-minimissteun die aan de voorwaarden van deze verordening voldoet, nog gedurende zes maanden geldig ten uitvoer worden gelegd.

Artikel 8

Inwerkingtreding en toepassingsduur

Deze verordening treedt in werking op 1 januari 2014 en is van toepassing van 1 januari 2014 tot en met 31 december 2020.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 17 juli 2013.

Voor de Commissie

De voorzitter

[…] […]

(1) PB L 142 van 14.5.1998, blz. 1.

(2) PB C 229 van 8.8.2013, blz. 1.

(3) PB C 68 van 6.3.1996, blz. 9.

(4) Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de-minimissteun, PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30.

(5) Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op de-minimissteun (PB L 379 van 28.12.2006, blz. 5).

(6) Arrest van 10 januari 2006, zaak C-222/04, Ministero dell'Economia e delle Finanze/Cassa di Risparmio di Firenze SpA e.a., Jurispr. 2006, blz. I-289.

(7) Arrest van 13 juni 2002, zaak C-382/99, Nederland/Commissie, Jurispr. 2002, blz. I-5163.

(8) Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie van 6 augustus 2008 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (PB L 214 van 9.8.2008, blz. 3).

(9) Arrest van 12 december 2002, zaak C-456/00, Frankrijk/Commissie, Jurispr. 2002, blz. I-11949.

(10) PB C 14 van 19.1.2008, blz. 6.

(11) PB C 155 van 20.6.2008, blz. 10.

(12) Verordening (EG) nr. 104/2000 van de Raad van 17 december 1999 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector visserijproducten en producten van de aquacultuur (PB L 17 van 21.1.2000, blz. 22).

(13) Verordening (EG) nr. 1060/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 inzake ratingbureaus (PB L 302 van 17.11.2009, blz. 1).

(14) Thans de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van garanties (PB C 155 van 20.6.2008, blz. 10).

(15) Verordening (EU) nr. 360/2012 van de Commissie van 25 april 2012 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen economisch belang verrichtende ondernemingen (PB L 114 van 26.4.2012, blz. 8).

(16) Overeenkomstig artikel 2, lid 1, onder b), van en bijlage I bij Verordening (EG) nr. 1893/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot vaststelling van de statistische classificatie van economische activiteiten NACE Rev. 2 en tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 3037/90 en enkele EG-verordeningen op specifieke statistische gebieden (PB L 393 van 30.12.2006, blz. 1).

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

8.8.2013

Publicatieblad van de Europese Unie

C 229/12

Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1. j) van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening))

2013/C 229/06

DEEL I

Steun nr.

GBER 8/13/REG

EVA-staat

Noorwegen

Regio

Alle regio's in Roemenië

Regionale-steungebied

Steunverlenende autoriteit

Naam

Innovation Norway

Adres

PO Box 448 Sentrum

0104 Oslo

NORWAY

Webpagina

http://www.innovationnorway.com

Benaming van de steunmaatregel

Noors financieel mechanisme (2009-2014)

Programma voor groene industriële innovatie — ROEMENIË

Nationale rechtsgrondslag (referentie desbetreffende nationale officiële publicatie)

Voorstel 1 S (2012-2013) „Het ministerie van Buitenlandse Zaken” blz. 85-95

http://www.regjeringen.no/nb/dep/ud/dok/regpubl/prop/2012-2013/prop-1-s-20122013.html?id=703276

Weblink naar de volledige tekst van de steunmaatregel

http://www.norwaygrants-greeninnovation.no

Type maatregel

Steunregeling

Ad hoc-steun

—

Duur

Steunregeling

Van 12.3.2013 tot en met 30.4.2016

Betrokken economische sector(en)

Alle economische sectoren komen voor steun in aanmerking

Alle economische sectoren

Soort begunstigde

Kmo

Grote ondernemingen

Micro-ondernemingen

Ngo's

Begrotingsmiddelen

Totaal gepland jaarbudget in het kader van de regeling

Totaal bedrag (2013-2016) 21 768 200 EUR

Steuninstrument (art. 5)

Subsidie

DEEL II

Algemene doelstellingen (lijst)	Doelstellingen (lijst)		Maximale steunintensiteit in % of maximaal steunbedrag in NOK	Kmo-verhogingen in %
Regionale investerings- en werkgelegenheidssteun (art. 13)	Steunregeling		De steunintensiteit, uitgedrukt als contant bruto-subsidie-equivalent, overschrijdt de regionale steundrempel die op het tijdstip van de steunverlening voor het betrokken steungebied in Roemenië geldt, niet.	20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
Kmo-steun ten behoeve van investeringen en werkgelegenheid (art. 15)			20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
Steun voor milieubescherming (art. 17-25)	Investeringssteun die ondernemingen in staat stelt verder te gaan dan communautaire normen inzake milieubescherming of, bij ontstentenis van communautaire normen, het niveau van milieubescherming te doen toenemen (art. 18) Gelieve te verwijzen naar de betrokken norm		35 %	20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
	Steun voor de aanschaf van nieuwe vervoersmiddelen die verder gaan dan communautaire normen of die, bij ontstentenis van communautaire normen, het niveau van milieubescherming doen toenemen (art. 19)		35 %	20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
	Kmo-steun ten behoeve van vroege aanpassing aan toekomstige communautaire normen (art. 20)		15 % voor kleine ondernemingen en 10 % voor middelgrote ondernemingen indien de tenuitvoerlegging en voltooiing meer dan drie jaar vóór de datum van inwerkingtreding van de norm plaatsvinden (10 % voor kleine ondernemingen, indien minder dan drie jaar)
	Milieu-investeringssteun ten behoeve van energiebesparende maatregelen (art. 21)		60 %	20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
	Milieu-investeringssteun ten behoeve van hoogrenderende warmtekrachtkoppeling (art. 22)		45 %	20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
	Milieu-investeringssteun ter stimulering van energie uit hernieuwbare energiebronnen (art. 23)		45 %	20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
	Steun ten behoeve van milieustudies (art. 24)		50 %	20 % voor kleine ondernemingen 10 % voor middelgrote ondernemingen
Kmo-steun ten behoeve van consultancy en deelneming aan beurzen (art. 26-27)	Steun voor advisering ten gunste van kmo’s (art. 26)		50 %
	Kmo-steun ten behoeve van deelneming van kmo's aan beurzen (art. 27)		50 %
Steun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (art. 30-37)	Steun aan onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten (art. 31)	Fundamenteel onderzoek (art. 31, lid 2, onder a))	100 %
		Industrieel onderzoek (art. 31, lid 2, onder b))	50 %	10 % voor middelgrote ondernemingen 20 % voor kleine ondernemingen Een verhoging met 15 % is mogelijk tot een maximale steunintensiteit van 80 % indien aan de voorwaarden van artikel 31, lid 4, onder b), is voldaan
		Experimentele ontwikkeling (art. 31, lid 2, onder c))	25%	10 % voor middelgrote ondernemingen 20 % voor kleine ondernemingen Een verhoging met 15 % is mogelijk tot een maximale steunintensiteit van 80 % indien aan de voorwaarden van artikel 31, lid 4, onder b), is voldaan
	Steun voor technische haalbaarheidsstudies (art. 32)		75 % (industrieel onderzoek) en 50 % (experimentele ontwikkeling) voor kmo's 65 % (industrieel onderzoek) en 40 % (experimentele ontwikkeling) voor grote ondernemingen
	Steun voor kmo's ten behoeve van kosten voor industriële-eigendomsrechten (art. 33)		De steunintensiteit zal niet hoger liggen dan de intensiteit voor onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten (art 31, leden 3 en 4)
	Steun voor jonge innoverende ondernemingen (art. 35)		1 miljoen EUR
	Steun voor innovatieadviesdiensten en voor diensten inzake innovatieondersteuning (art. 36)		200 000 EUR per begunstigde over een periode van drie jaar
	Steun voor het uitlenen van hooggekwalificeerd personeel (art. 37)
Opleidingssteun (art. 38-39)	Specifieke opleiding (art. 38, lid 1)		25 %	10 % voor middelgrote ondernemingen 20 % voor kleine ondernemingen
	Algemene opleiding (art. 38, lid 2)		60 %	10 % voor middelgrote ondernemingen 20 % voor kleine ondernemingen

8.8.2013

Publicatieblad van de Europese Unie

C 229/18

Uitnodiging om overeenkomstig artikel 1, lid 2, in deel I van Protocol nr. 3 bij Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie, opmerkingen te maken over staatssteun met betrekking tot de financiering van concerthal en congrescentrum Harpa te Reykjavík (IJsland)

2013/C 229/09

Bij Beschikking nr. 128/13/COL van 20 maart 2013, die na deze samenvatting in de authentieke taal is weergegeven, heeft de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA de procedure van artikel 1, lid 2, in deel I van Protocol nr. 3 van de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie ingeleid. De IJslandse autoriteiten zijn door middel van een afschrift van deze beschikking in kennis gesteld.

Met deze bekendmaking nodigt de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA de EVA-Staten, de EU-lidstaten en belanghebbenden uit hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken door deze binnen één maand vanaf de datum van deze bekendmaking te zenden aan:

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Griffie

Belliardstraat 35

1040 Brussel

BELGIË

Deze opmerkingen zullen ter kennis van de IJslandse autoriteiten worden gebracht. Een belanghebbende die opmerkingen maakt, kan, met opgave van redenen, schriftelijk verzoeken om vertrouwelijke behandeling van zijn identiteit.

SAMENVATTING

De procedure

In september 2011 ontving de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd) een klacht dat de IJslandse Staat en de gemeente Reykjavík congres- en restaurant-/cateringdiensten in concerthal en congrescentrum Harpa (Harpa — Tónlistar- og ráðstefnuhúsið í Reykjavík) (hierna "Harpa" genoemd) zouden subsidiëren. De Autoriteit heeft vervolgens twee verzoeken om inlichtingen gezonden, die door de IJslandse autoriteiten zijn beantwoord.

Doelstelling van de maatregel

In 2004 organiseerden de IJslandse Staat en de gemeente Reykjavík een oproep voor een publiek-private samenwerking (PPS) voor de bouw, het ontwerp en de exploitatie van een concerthal en congrescentrum van 28 000 m2. Nadat het beste voorstel was geselecteerd, werd op 12 januari 2007 begonnen met concerthal en congrescentrum Harpa. Door de financiële ineenstorting op IJsland werd de bouw van Harpa in 2008 opgeschort. Kort nadien bereikten de burgemeester van Reykjavík en de minister van Onderwijs een akkoord waarbij de Staat en de gemeente het project zouden afbouwen zonder de particuliere partner. Op 20 augustus 2011 werd het gebouw officieel geopend.

Harpa moet onderdak bieden aan uiteenlopende diensten en activiteiten. Zowel het IJslands Symfonisch Orkest als de IJslandse Opera hebben langlopende contracten gesloten voor het gebruik van bepaalde faciliteiten binnen Harpa. Daarnaast biedt Harpa ruimte voor congressen en zijn er vier congresruimtes van verschillende omvang. Harpa ontvangt ook diverse andere artistieke evenementen zoals pop- en rockconcerten van zowel IJslandse als buitenlandse artiesten. Andere activiteiten in Harpa zoals catering, restaurants, een muziekwinkel en een meubelzaak worden geëxploiteerd door commerciële partijen die accommodatie in Harpa huren. Deze accommodatie wordt op marktvoorwaarden aan de commerciële partijen verhuurd en daarvoor werden uitnodigingen tot inschrijving georganiseerd, waarna het beste bod werd geaccepteerd.

Harpa is volledig in handen van de IJslandse Staat (54 %) en de gemeente Reykjavík (46 %), die jaarlijks substantiële bijdragen verstrekken naar rato van hun deelneming in het project. Sinds Harpa is opengegaan, wordt jaarlijks een aanzienlijk exploitatieverlies gemaakt dat uit de begrotingen van de IJslandse Staat en de gemeente Reykjavík wordt gedekt.

Opmerkingen van de IJslandse autoriteiten

Volgens de IJslandse autoriteiten is met de financiering van Harpa geen staatssteun gemoeid, omdat zij er terdege hebben voor gezorgd dat er voor de verschillende activiteiten binnen de concerthal en het congrescentrum een gescheiden boekhouding wordt gevoerd. Ter staving van dit argument hebben de IJslandse autoriteiten rapporten ingediend van twee accountantskantoren betreffende de boekhoudkundige scheiding van de ondernemingen die bij de exploitatie van Harpa betrokken zijn. De IJslandse autoriteiten hebben ook een prijsanalyse meegedeeld, waarin zij een vergelijking hebben gemaakt met (in omvang en capaciteit) vergelijkbare congresfaciliteiten in Reykjavík. Voorts betogen de IJslandse autoriteiten dat de congresactiviteiten positief bijdragen aan de andere activiteiten in Harpa en dat, zonder deze congresactiviteiten, de kosten die ten laste zouden vallen van andere activiteiten, aanzienlijk hoger zouden zijn.

De vraag of er sprake is van staatssteun

Voordelen uit staatsmiddelen aan een onderneming toegekend

Aangezien de IJslandse Staat en de gemeente Reykjavík samen het jaarlijkse exploitatietekort van Harpa dekken door jaarlijks een bepaald bedrag uit hun begrotingen bij te dragen, zijn hiermee staatsmiddelen gemoeid in de zin van artikel 61 van de EER-Overeenkomst.

De Autoriteit is van mening dat zowel de bouw als de exploitatie van infrastructuur een economische activiteit op zich vormen indien die infrastructuur wordt — of zal worden — gebruikt om goederen of diensten op een markt aan te bieden (1). Sommige van de activiteiten die in Harpa plaatsvinden (zoals congressen, theatervoorstellingen of popconcerten) kunnen aanzienlijke aantallen klanten aantrekken, waarbij zij concurreren met particuliere congressen, theaters of andere muziekevenementen. Daarom stelt de Autoriteit zich op het voorlopige standpunt dat de ondernemingen die bij de exploitatie van Harpa betrokken zijn, voor zover zij commerciële activiteiten uitoefenen, als ondernemingen kwalificeren.

Voorts is de Autoriteit van mening dat de publieke financiering van de bouw van Harpa een economisch voordeel zou vormen — en dus steun —, omdat het project zonder die financiering namelijk niet zou zijn gerealiseerd. Bovendien wordt aan de bij de exploitatie van Harpa betrokken ondernemingen een voordeel in de vorm van winstderving verleend wanneer de Staat en de gemeente geen rendement verlangen op hun investering in de concerthal en het congrescentrum, voor zover die ondernemingen commerciële activiteiten uitoefenen, zoals het aanbieden van accommodatie voor congressen of andere artistieke evenementen. Uit de voorlopige beoordeling van de Autoriteit blijkt dus dat een selectief economisch voordeel niet op alle niveaus (bouw, exploitatie en gebruik) kan worden uitgesloten.

Vervalsing van de mededinging en beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen

Aangezien de markt voor de organisatie van internationale evenementen zoals congressen en evenementen openstaat voor concurrentie tussen aanbieders van faciliteiten en organisatoren van evenementen, die doorgaans activiteiten verrichten waarvoor handelsverkeer tussen EER-Staten bestaat, mag beïnvloeding van het handelsverkeer worden aangenomen. In dit geval is, gezien het karakter van de congressector, beïnvloeding van het handelsverkeer tussen bepaalde aangrenzende EER-Staten zelfs nog waarschijnlijker (2). Daarom is het voorlopige standpunt van de Autoriteit dat de maatregel de mededinging dreigt te verstoren en het handelsverkeer binnen de EER ongunstig dreigt te beïnvloeden.

De verenigbaarheid van de steun

Overeenkomstig artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst, als uitgelegd door de Autoriteit en ontwikkeld door de Europese Commissie in het kader van het vroegere artikel 87, lid 3, onder d), VEG (thans artikel 107, lid 3, onder d), VWEU), kunnen steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen als verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst worden beschouwd, wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de EER niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De IJslandse autoriteiten hebben verklaard dat het hoofddoel van de betrokken maatregelen het bevorderen van de cultuur was door de bouw van een concerthal die onderdak kon bieden voor zowel het IJslands Symfonisch Orkest als de IJslandse Opera. De Autoriteit kon accepteren dat de bouw en exploitatie van een faciliteit voor een symfonisch orkest en een opera, gezien de culturele doelstelling, kon kwalificeren als steun ter bevordering van cultuur.

De Autoriteit kan accepteren dat infrastructuur zoals Harpa ook kan worden gebruikt om onderdak te bieden aan diverse commerciële activiteiten zoals restaurants, cafés, winkels, congressen en popconcerten. Om echter te vermijden dat de mededinging wordt verstoord, dienen bepaalde garantiemechanismen te worden opgezet die moeten verhinderen dat er kruissubsidiëring plaatsvindt tussen de commerciële activiteiten en de culturele activiteiten die subsidie ontvangen. De Autoriteit stelt vast dat de IJslandse autoriteiten niet de noodzakelijke garantiemechanismen hebben opgezet om te voorkomen dat dit soort kruissubsidiëring plaatsvindt. Bijgevolg heeft de Autoriteit, na een voorlopige beoordeling, twijfel of de bouw en exploitatie van Harpa op grond van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst verenigbaar kan worden verklaard.

Conclusie

In het licht van de voorgaande overwegingen heeft de Autoriteit besloten de formele onderzoeksprocedure van artikel 1, lid 2, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie in te leiden ten aanzien van de financiering van concerthal en congrescentrum Harpa. Belanghebbenden wordt verzocht hun opmerkingen te maken binnen één maand na bekendmaking van deze mededeling in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Overeenkomstig artikel 14 van Protocol nr. 3 kan alle onrechtmatige steun van de begunstigden worden teruggevorderd.

EFTA SURVEILLANCE AUTHORITY DECISION

No 128/13/COL

of 20 March 2013

to initiate the formal investigation procedure into potential State aid involved in the financing of the Harpa Concert Hall and Conference Centre

(Iceland)

THE EFTA SURVEILLANCE AUTHORITY (‘THE AUTHORITY’),

HAVING REGARD to:

The Agreement on the European Economic Area (‘the EEA Agreement’), in particular to Article 61 and Protocol 26,

The Agreement between the EFTA States on the establishment of a Surveillance Authority and a Court of Justice (‘the Surveillance and Court Agreement’), in particular to Article 24,

Protocol 3 to the Surveillance and Court Agreement (‘Protocol 3’), in particular to Article 1 of Part I and Article 4(4) and Articles 6 and 13 of Part II,

Whereas:

I. FACTS

1. Procedure

(1)

On 19 September 2011, the Authority received a complaint, dated 13 September 2011 (Event No 608967), concerning the alleged subsidising by the Icelandic State and the City of Reykjavík (‘the City’) of conference services and restaurant/catering services in the Harpa Concert Hall and Conference Centre (‘Harpa’) (3).

(2)	By letter dated 14 October 2011, the Authority requested additional information from the Icelandic authorities (Event No 609736). By a letter dated 30 November 2011 (Event No 617042), the Icelandic authorities replied to the request and provided the Authority with the relevant information.

(3)

The case was the subject of discussions between the Authority and the Icelandic authorities as well as the lawyer representing the holding company responsible for Harpa’s operations, at the package meeting in Reykjavík on 5 June 2012. Shortly after the meeting, the Authority sent a follow up letter, dated 9 July 2012 (Event No 637627), to the Icelandic authorities inviting them to provide information on certain outstanding issues.

(4)

By letter dated 21 August 2012 (Event No 644771), the Icelandic authorities submitted additional information. By letter dated 27 September 2012 (Event No 648320), the Icelandic authorities submitted a memorandum concerning the separation of accounts as well as a statement from the accounting firm PWC.

(5)	Finally, the Icelandic authorities submitted information by e-mail dated 11 February 2013 (Event No 662444) and by letter dated 7 March 2013 (Event No 665434).

2. The complaint

(6)

The complainant has alleged that unlawful State aid is being provided by the Icelandic State and the City to the companies involved in the operation of Harpa. The complainant referred to the State budget for the year 2011 where the Ministry of Finance allocated ISK 419 400 000 to the operation of Harpa and additional ISK 44 200 000 for building costs and maintenance. The Municipality’s budget foresaw a substantial allocation of funds to the Harpa project for the year 2011 amounting to a total of ISK 391 526 000. Furthermore, the Municipality contributed a substantial amount to the project in the years 2009-2010.

(7)

The complainant claims that the contribution from both the Icelandic Government and the City is partly being used to subsidise the conference service and the restaurant/catering services in the music hall and conference centre. The contributions in question are fairly high and according to the complainant, there is no transparency in how they are being used. The complainant maintains that this State aid affects the market for the conference business in the European Economic Area (‘EEA’) as a whole and is not limited to competitors on the Icelandic market. It therefore constitutes an infringement of Article 61 of the EEA Agreement.

(8)

The complainant provided the Authority with extracts from the Icelandic State budget for the year 2011 as well as an extract from the City’s budget for the same year. Furthermore, the complainant provided a purchase agreement for Harpa and general information on the conference market in Iceland. However, the complainant noted that due to the lack of transparency it was difficult to gather detailed information on the obligations of the Icelandic State and the City to contribute funds to the companies involved in the operation of Harpa as well as information on Harpa’s business model and on the separation of accounts.

3. Harpa Concert Hall and Conference Centre

3.1. Background

(9)

In 1999, the Mayor of Reykjavík along with representatives of the Icelandic Government announced that a concert and conference centre would be constructed in the centre of Reykjavík. In late 2002, the Icelandic State and the City signed an agreement regarding the project and the following year the company Austurhöfn-TR ehf. was founded with the purpose of overseeing the project.

(10)

In 2004, the Icelandic State and the City initiated a public-private partnership (‘PPP’) bid concerning the construction, design and operation of the concert hall and conference centre. There were four companies that bid for the contract. In 2005, the evaluation committee of Austurhöfn-TR ehf. concluded that the offer from Portus ehf. was the most favourable one and subsequently the Icelandic State and the City entered into a contract with Portus ehf. for the construction and operation of a concert and conference centre (4). The construction of Harpa began on 12 January 2007.

(11)

Due to the financial collapse in Iceland in October 2008, the construction of Harpa was put on hold. However, shortly after the collapse, the Mayor of Reykjavík and the Minister for Education reached an agreement which entailed that the State and the City would continue with the construction of Harpa without the private partner. After an amended and restated project agreement was concluded, the construction project continued (hereinafter referred to as ‘the project agreement’) (5). On 20 August 2011, Harpa was formally opened. The building is 28 000 square meters and is located at Austurbakki 2, 101 Reykjavík.

(12)

Harpa is meant to accommodate various services and operations. Both the Icelandic Symphony Orchestra and the Icelandic Opera have entered into long-term contracts for the use of certain facilities within Harpa. Moreover, Harpa accommodates conferences and there are four conference halls of different sizes. Harpa also houses various other events such as pop and rock concerts with both Icelandic and foreign artists.

(13)

Other activities in Harpa such as catering, restaurants, a music shop and a furniture shop are operated by private companies who rent the facilities. According to the Icelandic authorities, these facilities are leased on market terms and were subject to public tenders, where the most favourable offers were accepted.

3.2. The ownership and corporate structure of Harpa

(14)

Harpa Concert Hall and Conference Centre is owned by the Icelandic State (54 %) and Reykjavík City (46 %) and therefore constitutes a public undertaking. The entire Harpa project has been overseen by Austurhöfn-TR ehf. which is a limited liability company, established by the Ministry of Finance on behalf of the Icelandic State and the City in order to take over the construction and running of the Harpa project (6).

(15)

Until recently there were several limited liability companies involved in Harpa's operations, namely: Portus ehf., which was responsible for Harpa real estate and operations, and Situs ehf., which was responsible for other buildings planned in the same area. Portus had two subsidiaries: Totus ehf., which owned the real estate itself, and Ago ehf., which was responsible for all operations in Harpa and leased the property from Totus. Situs also had two subsidies: Hospes ehf., which would have owned and operated a hotel which is to be constructed in the area, and Custos ehf., which was to own and operate any other buildings in the area.

(16)

However, in order to minimise operational costs and increase efficiency, the board of Austurhöfn-TR ehf. decided in December 2012 to simplify the operational structure of Harpa by merging most of the limited liability companies involved in its operations into one company. The State and the City therefore founded the company Harpa — tónlistar- og ráðstefnuhús ehf. which is to oversee all of Harpa's operations. Simplifying the infrastructure of Harpa is a part of a long-term plan to make Harpa’s operations sustainable.

(17)	The following chart explains in broad terms the organisational structure of Harpa after the changes to its corporate structure entered into effect (7):

3.3. The financing of Harpa’s operations

(18)

As previously noted, Harpa is fully owned by the Icelandic State and the City through Austurhöfn-TR ehf. The obligations of the State and the City are regulated by Article 13 of the project agreement from 2006 (8). The annual payments of the State and the City are covered by their respective budgets. According to the State budget for 2011, the annual State contribution was expected to amount to ISK 424,4 million. For the year 2012, the expected amount to be contributed by the State was ISK 553,6 million. In the year 2013, there is expected to be an increase in the public funding of Harpa as the City and the State have approved an additional ISK 160 million contribution. All public contributions to Harpa are borne in accordance with the participation in the project, i.e. the State pays 54 % and the City 46 %. The contributions are also indexed with the consumer price index.

(19)

In addition to the contribution provided for in the State and the City’s budgets, the Government and the City have undertaken an obligation to grant a short-term loan for the operation of Harpa until long-term financing necessary to fully cover the cost of the project is completed. As from 2013, the total amount of the loan was ISK 794 million with an interest rate of 5 % and a 200 bp premium. The Icelandic authorities have however announced their intention to convert the loan into share capital in the companies operating Harpa (9).

(20)

The State and the City allocate funds on a monthly basis in order pay off loan obligations in connection with Harpa. Since the project is meant to be self-sustainable, the profits must cover all operational costs. The funds from the owners are therefore, according to the Icelandic authorities, only meant to cover outstanding loans (10).

(21)	According to the project agreement, there is to be a financial separation between the different companies involved in the operation of Harpa and between the different operations and activities:

(22)

13.11.1

The private partner will at all times ensure that there is financial separation between the real estate company, the operation company, Hringur and the private partner. Each entity shall be managed and operated separately with regards to finances.

(23)

13.11.2

The private partner will at all times ensure that there is sufficient financial separation, i.e. separation in book-keeping, between the paid for work and other operations and activities within the CC. The private partner shall at all times during the term be able to demonstrate, upon request from the client, that such financial separation exists.

(24)

The operations of Harpa are divided into several categories: 1. the Icelandic Symphony Orchestra; 2. the Icelandic Opera; 3. other art events; 4. conference department; 5. operations; 6. ticket sales; 7. operating of facilities; 8. management cost. All these cost categories now fall under Harpa — tónlistar- og ráðstefnuhús ehf. and the revenue and costs attributed to each of these categories are included in the budget under the relevant category. Common operational costs such as salary, housing (heating and electricity) and administrative costs are divided among the categories according to a cost allocation model (11).

(25)

According to the projected annual account of Austurhöfn-TR ehf. for the year 2012, the company was expected to sustain a significant operating loss corresponding to a total negative EBITDA of ISK 406,5 million. The conference part of Harpa's operation was run at a negative EBITDA of ISK 120 million in 2012 and the same goes for ‘other art events’ (negative EBITDA of ISK 131 million). The projected annual accounts and earning analysis for the year 2013 also foresee a considerable operating loss, a total negative EBITDA of around ISK 348 million, with both the conference activities and ‘other art events’ operating at a loss (12).

(26)

As previously noted, the operation in Harpa is now overseen by a single company, Harpa — tónlistar- og ráðstefnuhús ehf., which is devoted to making the Harpa project as profitable as possible. According to the Icelandic authorities, the overall aim is to make the operations gradually sustainable. Nevertheless, Harpa has since its opening been operated with an annual deficit that has been covered over the budgets of the Icelandic State and Reykjavík City (13). According to projections submitted by the Icelandic authorities, the conference activities in Harpa are expected to become gradually sustainable and by the year 2016 the authorities project that Harpa’s conference operations will run at a positive EBITDA of ISK 3,5 million (14). However, by the year 2016 the ‘other art events’ are still expected to run at a negative EBITDA of around ISK 93 million.

4. Comments by the Icelandic authorities

(27)	The Icelandic authorities argue that the financing of the companies involved in the operation of Harpa does not involve State aid since they have properly ensured that the companies keep separate accounts for the different activities within the concert hall and the conference centre.

(28)

The Icelandic authorities have claimed that revenues from conference and concert activities have been accounted for separately from other activities, while costs had not been accounted for separately up until now. The Icelandic authorities have acknowledged the need for accounting for conference activities separately from concert activities, as well as costs associated with these activities, and they aimed at having such a separation functional in January 2012.

(29)

Furthermore, the Icelandic authorities claim that there is now a sufficient separation of accounts. In order to validate this claim, they have put forward statements from two accounting firms, PWC and KPMG. According to PWC, the separation of accounts for the companies involved in the operation of Harpa is sufficient. The profits are attributed to the relevant operational category and the common operational costs are divided between all operational categories. According to the report from KPMG, the property management team of Harpa has divided the building’s square meters based on function and usage and the related costs are allocated accordingly.

(30)

With regard to the conference operations, according to the Icelandic authorities, Harpa — tónlistar- og ráðstefnuhús ehf. is not itself active on the conference market. The company however leases conference rooms either to one-off conference organisers or to specialised conference businesses. Furthermore, the Icelandic authorities have noted that that there are no competing conference centres in Iceland capable of hosting large-scale conferences like Harpa. According to the Icelandic authorities, the conference business positively contributes to other activities in Harpa. If Harpa — tónlistar- og ráðstefnuhús ehf. would not operate the conference business, the costs other activities would have to carry would be considerably higher. In order to show that the conference aspect of Harpa is not being subsidised, the Icelandic authorities submitted a pricing analysis from KPMG where they compared the prices of comparable conference facilities, based on size and capacity. According to KPMG’s analysis, the price for a full day, the price per guest and the price per square meter are on average much higher for the facilities in Harpa than for comparable facilities offered in competing conference facilities.

(31)	Lastly, the Icelandic authorities maintain that the financial contributions from the State and the City are fully allocated for payment of outstanding loans and are not used in order to subsidise the conference hosting aspect.

II. ASSESSMENT

1. The presence of State aid within the meaning of Article 61(1) of the EEA Agreement

(32)	Article 61(1) of the EEA Agreement reads as follows:

(33)

‘Save as otherwise provided in this Agreement, any aid granted by EC Member States, EFTA States or through State resources in any form whatsoever which distorts or threatens to distort competition by favouring certain undertakings or the production of certain goods shall, in so far as it affects trade between contracting parties, be incompatible with the functioning of this Agreement.’

(34)	In the following chapters the financing of the companies involved in the operation of Harpa Concert Hall and Conference Centre will be assessed with respect to these criteria.

1.1. State resources

(35)	According to Article 61(1) of the EEA Agreement, a measure must be granted by the State or through State resources in order to constitute State aid.

(36)

At the outset, the Authority notes that both local and regional authorities are considered to be equivalent to the State (15). Consequently, the state for the purpose of Article 61(1) covers all bodies of the State administration, from the central government to the City level or the lowest administrative level as well as public undertakings and bodies. Furthermore, municipal resources are considered to be State resources within the meaning of Article 61 of the EEA Agreement (16).

(37)

Since the Icelandic State and the City of Reykjavík cover jointly the annual deficit of the companies involved in the operation of Harpa by annually contributing a certain amount from their budgets, State resources are involved. Furthermore, the converting of loans into share capital also entails a transfer of State resources since the State and the City would forgo their entitlement to receive a full repayment of the outstanding loans. Therefore, the first criterion of Article 61(1) of the EEA Agreement is fulfilled.

1.2. Undertaking

(38)

In order to constitute State aid within the meaning of Article 61 of the EEA Agreement, the measure must confer an advantage upon an undertaking. Undertakings are entities engaged in an economic activity, regardless of their legal status and the way in which they are financed (17). Economic activities are activities consisting of offering goods or services on a market (18). Conversely, entities that are not commercially active in the sense that they are not offering goods and services on a given market do not constitute undertakings.

(39)

The Authority is of the opinion that both the construction and operation of an infrastructure constitute an economic activity in itself (and are thus subject to State aid rules) if that infrastructure is, or will be used, to provide goods or services on the market (19). In this case, the conference hall and concert centre is intended for e.g. hosting conferences as well as music, culture and ‘other art events’ on a commercial basis, i.e. for the provision of services on the market. This view has been confirmed by the Court of Justice of the European Union in the Leipzig/Halle case (20). Consequently, in infrastructure cases, aid may be granted at several levels: construction, operation and use of the facilities (21).

(40)

As previously noted, Harpa Concert Hall and Conference Centre hosts concerts by the Icelandic Symphony Orchestra, the Icelandic Opera, various other art events as well as conferences. In the view of the Icelandic authorities, only the conference aspect of Harpa’s operation constitutes an economic activity. All other activities should therefore be classified as non-economic. However, the Authority has certain doubts in this regard.

(41)

Some of the activities taking place in Harpa, notably conferences, theatre performances, popular music concerts etc., can attract significant numbers of customers while they are in competition with private conference centres, theatres or other music venues. Therefore, the Authority takes the view that the Harpa Concert Hall and Conference Centre and the companies involved in its operation, in so far as they engage in commercial activities, qualify as an undertaking (22). The companies involved in the operation of Harpa must be regarded as vehicles for pursuing the common interest of its owners, that is to support cultural activities in Iceland.

1.3. Advantage

(42)	In order to constitute State aid within the meaning of Article 6l of the EEA Agreement, the measure must confer an economic advantage on the recipient.

(43)

Regarding the financing of the construction of Harpa, State aid can only be excluded if it is in conformity with the market economy investor principle (‘MEIP’) (23). According to the Icelandic authorities, the State and the City had initially hoped that a private investor would finance the realisation of the project. However, due to the financial crisis, it became impossible to carry out the project without public funding. The direct grant by the State and the City is thus claimed to be necessary, as without it there were not enough funds to finance the project. The Authority therefore considers, at this stage, that the public financing of the construction of Harpa would constitute an economic advantage and thus aid, since the project would admittedly not have been realised in the absence of public funding and the participation by the State and the City was essential to the Harpa project as a whole.

(44)

It follows from the Authority’s decisional practice that when an entity carries out both commercial and non-commercial activities, a cost-accounting system that ensures that the commercial activities are not financed through State resources allocated to the non-profit making activities must be in place (24). This principle is also laid down in the Transparency Directive (25). The Directive does not apply directly to the case at hand. However, the Authority is of the opinion that the principles of operating economic activities on commercial terms with separate accounts, and a clear establishment of the cost accounting principles according to which separate accounts are maintained, still apply.

(45)

As described in Section I.3 above, the operations of Harpa are divided into several categories, e.g. hosting the Icelandic Symphony Orchestra and the Icelandic Opera as well as other art events and conferences, which can be divided into economic and non-economic activities (i.e. cultural activities). The Icelandic authorities have however not properly ensured, through either amending the organisational structure of Harpa or by other administrative action, that there is a clear and consistent separation of the accounts for the different activities of the concert hall and conference centre. Simply dividing the losses associated with the operation of the building and common administrative costs between the different activities of Harpa, both the economic and non-economic, based on estimated usage and other criteria cannot be seen as a clear separation of accounts under EEA law. This situation therefore may lead to cross-subsidisation between non-economic and economic activities.

(46)

Additionally, an advantage is conferred on the companies involved in the operation of Harpa in the form of foregone profits when the State and the City do not require a return on their investment in the concert hall and conference centre, in so far as those companies engage in commercial activities, such as the hosting of conferences or ‘other art events’. Any business owner or investor will normally require a return on its investment in a commercial undertaking. Such a requirement effectively represents an expense for the undertaking. If a State- and municipally-owned undertaking is not required to generate a normal rate of return for its owner this effectively means that the undertaking benefits from an advantage whenever the owner foregoes that profit (26).

(47)

The Authority considers that the announced conversion of loans, in the amount of ISK 904 million, could also constitute an advantage, should the conversion not be concluded on market terms. However, since the Authority has not received a detailed description of the loan conversion agreement it is not in the position to assess whether an advantage is present or not.

(48)	The preliminary assessment of the Authority thus shows that an economic advantage cannot be excluded at any level (construction, operation and use).

1.4. Selectivity

(49)	In order to constitute State aid within the meaning of Article 6l of the EEA Agreement, the measure must be selective.

(50)

The Icelandic authorities provide funding to the companies involved in the operation of Harpa. The funding is used to cover the losses stemming from the different activities within Harpa, including economic activities such as the hosting of conferences. This system of compensation, under which cross-subsidisation may occur, is not available to other companies that are active on the conference market in Iceland or elsewhere.

(51)	In light of the above, it is the Authority’s preliminary view that the companies involved in the operation of Harpa receive a selective economic advantage compared to their competitors on the market.

1.5. Distortion of competition and effect on trade between contracting parties

(52)	The measure must be liable to distort competition and affect trade between the contracting parties to the EEA Agreement to be considered State aid within the meaning of Article 61(1) of the EEA Agreement.

(53)

According to settled case law, the mere fact that a measure strengthens the position of an undertaking compared with other undertakings competing in intra-EEA trade is considered to be sufficient in order to conclude that the measure is likely to affect trade between contracting parties and distort competition between undertakings established in other EEA States (27). The State resources allocated to the companies involved in the operation of Harpa, in order to cover their losses, constitute an advantage that strengthens Harpa’s position compared to that of other undertakings competing in the same market.

(54)

As the market for organising international events is open to competition between venue providers and event organisers, which generally engage in activities which are subject to trade between EEA States, the effect on trade can be assumed. In this case, the effect on trade between certain neighbouring EEA States is even more likely due to the nature of the conference industry. Moreover, the General Court has recently, in its Order concerning the Ahoy complex in the Netherlands, held that there was no reason to limit the market to the territory of that Member State (28).

(55)	Therefore, in the preliminary view of the Authority, the measure threatens to distort competition and affect trade within the EEA.

1.6. Conclusion with regard to the presence of State aid

(56)

With reference to the above considerations the Authority cannot, at this stage and based on its preliminary assessment, exclude that the measure under assessment includes elements of State aid within the meaning of Article 61(1) of the EEA Agreement. Under the conditions referred to above, it is thus necessary to consider whether the measure can be found to be compatible with the internal market.

2. Compatibility assessment

(57)	The Icelandic authorities have not put forward any arguments demonstrating that the State aid involved in the financing of the companies involved in the operation of Harpa could be considered as compatible State aid.

(58)

Support measures caught by Article 61(1) of the EEA Agreement are generally incompatible with the functioning of the EEA Agreement, unless they qualify for a derogation under Article 61(2) or (3) or Article 59(2) of the EEA Agreement and are necessary, proportional and do not cause undue distortion of competition.

(59)

The derogation in Article 61(2) is not applicable to the aid in question, which is not designed to achieve any of the aims listed in this provision. Further, the aid under assessment in this case cannot be considered to qualify as public service compensation within the meaning of Article 59(2) of the EEA Agreement.

(60)	The EEA Agreement does not include a provision corresponding to Article 107(3)(d) of the Treaty on the Functioning of the European Union. The Authority nevertheless acknowledges that State aid measures may be approved on cultural grounds on the basis of Article 61(3)(c) of the EEA Agreement (29).

(61)

On the basis of Article 61(3)(c) of the EEA Agreement, aid to promote culture and heritage conservation may be considered compatible with the functioning of the EEA Agreement, where such aid does not affect trading conditions and competition in the EEA to the extent that is considered to be contrary to the common interest. The Authority must therefore assess whether granting aid to the various activities in Harpa can be justified as aid to promote culture on the grounds of Article 61(3)(c) of the EEA Agreement.

(62)

It should be noted that the principles laid down in Article 61(3)(c) of the EEA Agreement have been applied to cases somewhat similar to the case at stake (30). The Icelandic authorities have stated that the primary objective of the measure in question was to promote culture through the construction of a concert hall that could house both the Icelandic Symphony Orchestra and the Icelandic Opera. Similar multipurpose cultural centres already exist in most other European cities. Harpa is to be Iceland’s national concert hall, providing a necessary cultural infrastructure that was missing in Iceland and it will act as the focal point for the development and advancement of those performance arts in Iceland. The concert centre will therefore contribute to the development of cultural knowledge and bring access to cultural educational and recreational values to the public (31).

(63)

In view of the above, the Authority considers that, given its cultural purpose, the construction and operation of a Symphony and Opera facility would qualify as aid to promote culture within the meaning of Article 61(3)(c) of the EEA Agreement. However, the Authority has doubts as to whether aid granted to subsidise conference and other art events, on a commercial basis, can be justified under Article 61(3)(c) and this aid must therefore be assessed separately.

(64)

Concerning necessity, proportionality and whether the measure is likely to distort competition, the Authority has the following observations. As previously noted the main reason for constructing Harpa was the apparent need for a suitable concert hall to accommodate both the Icelandic Symphony Orchestra and the Icelandic Opera. Given the scale of the project it is understandable that an infrastructure such as Harpa would also be used to house various commercial activities such as restaurants, coffee shops, stores, conferences and popular concerts. However, in order not to distort competition, safeguards must be put in place to ensure that there is no cross subsidisation between the commercial activities and the heavily subsidised cultural activities. This can be achieved by either tendering out facilities for the commercial activities, thereby ensuring that the economic operator pays market price for the facilities and does not benefit from cross subsidisation, or by sufficiently separating the economic activities from the non-commercial activities by establishing a separate legal entity or a sufficient system of cost allocation and separate accounts that ensures a reasonable return on investment. The Icelandic authorities have already taken the former approach with regard to the restaurants, catering services and shops within Harpa. The same approach has however not been taken with regard to the hosting of conference and ‘other art events’ which are currently overseen by a company owned by the State and the City, Harpa — tónlistar- og ráðstefnuhús ehf., and run at a considerable negative EBITDA. The Authority therefore cannot see that the Icelandic authorities have put the necessary safeguards in place to ensure that cross subsidisation does not occur between the cultural and the purely commercial activities within Harpa.

(65)	Consequently, following its preliminary assessment, the Authority has doubts whether the proposed project could be deemed compatible under Article 61(3)(c) of the EEA Agreement, at this stage at all three levels of possible aid (construction, operation and use) in accordance with the above.

(66)	At this stage, the Authority has not carried out an assessment with respect to other possible derogations, under which the measure could be found compatible with the functioning of the EEA Agreement. In this respect, the Icelandic authorities have not brought forward any further specific arguments.

3. Procedural requirements

(67)

Pursuant to Article 1(3) of Part I of Protocol 3, ‘[t]he EFTA Surveillance Authority shall be informed, in sufficient time to enable it to submit its comments, of any plans to grant or alter aid. […] The State concerned shall not put its proposed measures into effect until th[e] procedure has resulted in a final decision.’

(68)

The Icelandic authorities did not notify the aid measures to the Authority. Moreover, the Icelandic authorities have, by constructing and operating Harpa, put those measures into effect before the Authority has adopted a final decision. The Authority therefore concludes that the Icelandic authorities have not respected their obligations pursuant to Article 1(3) of Part I of Protocol 3. The granting of any aid involved is therefore unlawful.

4. Opening of the formal investigation procedure

(69)

Based on the information submitted by the complainant and the Icelandic authorities, the Authority, after carrying out the preliminarily assessment, is of the opinion that the financing of the companies involved in the operation of the Harpa Concert Hall and Conference Centre — within the context of the project as outlined above — might constitute State aid within the meaning of Article 61(1) of the EEA Agreement. Furthermore, as outlined above, the Authority has doubts as regards the compatibility of the potential State aid with the functioning of the EEA Agreement.

(70)	Given these doubts and the impact of potential State aid on the investments of private operators it appears necessary that the Authority opens the formal investigation procedure.

(71)

Consequently, and in accordance with Article 4(4) of Part II of Protocol 3, the Authority is obliged to initiate the formal investigation procedure provided for in Article 1(2) of Part I of Protocol 3. The decision to open a formal investigation procedure is without prejudice to the final decision of the Authority, which may conclude that the measures in question are compatible with the functioning of the EEA Agreement or that they do not constitute aid.

(72)	The opening of the procedure will also enable interested third parties to comment on the questions raised and on the impact of the Harpa project on relevant markets.

(73)

In light of the foregoing considerations, the Authority, acting under the procedure laid down in Article 1(2) of Part I of Protocol 3, hereby invites the Icelandic authorities to submit their comments and to provide all documents, information and data needed for the assessment of the compatibility of the measures within one month from the date of receipt of this Decision.

(74)	The Authority must remind the Icelandic authorities that, according to Article 14 of Part II of Protocol 3, any incompatible aid unlawfully granted already to the beneficiaries will have to be recovered, unless (exceptionally) this recovery would be contrary to a general principle of EEA law.

(75)

Attention is drawn to the fact that the Authority will inform interested parties by publishing this letter and a meaningful summary of it in the Official Journal of the European Union. It will also inform interested parties, by publication of a notice in the EEA Supplement to the Official Journal of the European. All interested parties will be invited to submit their comments within one month of the date of such publication,

HAS ADOPTED THIS DECISION:

Article 1

The financing and operation of the Harpa Concert Hall and Conference Centre constitutes State aid within the meaning of Article 61(1) of the EEA Agreement. The Authority has doubts as regards the compatibility of the State aid with the functioning of the EEA Agreement.

Article 2

The formal investigation procedure provided for in Article 1(2) of Part I of Protocol 3 is initiated regarding the aid referred to in Article 1.

Article 3

The Icelandic authorities are invited, pursuant to Article 6(1) of Part II of Protocol 3, to submit their comments on the opening of the formal investigation procedure within one month from the notification of this Decision.

Article 4

The Icelandic authorities are requested to provide, within one month from notification of this Decision, all documents, information and data needed for assessment of the measures under the State aid rules of the EEA Agreement.

Article 5

This Decision is addressed to Iceland.

Article 6

Only the English language version of this Decision is authentic.

Done at Brussels, 20 March 2013.

For the EFTA Surveillance Authority

Oda Helen SLETNES

President

Sabine MONAUNI-TÖMÖRDY

College Member

(1) Zie punt 19 van het besluit van de Commissie betreffende steunmaatregel SA.33618 — Zweden — Financiering van de arena in Uppsala (PB C 152 van 30.5.2012, blz. 18).

(2) Zie punt 45 van de beschikking van het EU-Gerecht van 26 januari 2012, zaak T-90/09, Mojo Concerts en Amsterdam Music Dome Exploitatie/Commissie (PB C 89 van 24.3.2012, blz. 22).

(3) For the purposes of this Decision, ‘Harpa’ will refer to the building itself and its facilities.

(4) Project agreement between Austurhofn-TR ehf. and Eignarhaldsfelagid Portus ehf, signed on 9 March 2006.

(5) Amended and restated project agreement between Austurhofn-TR ehf. and Eignarhaldsfelagid Portus ehf, signed on 19 January 2010.

(6) Further information on Austurhöfn-TR ehf. can be found on their website: http://www.austurhofn.is/

(7) Information available online at: http://en.harpa.is/media/english/skipur-1.jpg

(8) As amended and restated in 2010.

(9) The Icelandic authorities have not yet outlined the particulars of this arrangement.

(10) See memorandum issued by the Director of Harpa, dated 24 September 2012 (Event No 648320).

(11) See report by KPMG, dated 7 February 2013 (Event No 662444).

(12) Ibid.

(13) According to the Icelandic authorities, Harpa’s losses mostly stem from high real estate taxes.

(14) The key factor in this revenue growth is the expected increase in the conference business.

(15) See Article 2 of Commission Directive 2006/111/EC on the transparency of financial relations between Member States and public undertakings (OJ L 318, 17.11.2006, p. 17), incorporated at point 1a of Annex XV to the EEA Agreement.

(16) See the Authority’s Decision No 55/05/COL, Section II.3, p. 19 with further references, published in OJ L 324, 23.11.2006, p. 11 and EEA Supplement No 56, 23.11.2006, p. 1.

(17) Case C-41/90 Höfner and Elser v Macroton [1991] ECR I-1979, paragraphs 21-23 and Case E-5/07 Private Barnehagers Landsforbund v EFTA Surveillance Authority [2008] Ct. Rep. 61, paragraph 78.

(18) Case C-222/04 Ministero dell’Economica e delle Finanze v Cassa di Risparmio di Firenze SpA [2006] ECR I-289, paragraph 108.

(19) See the Commission Decision in Case SA.33618 (Sweden) Financing of the Uppsala arena (OJ C 152, 30.5.2012, p. 18), paragraph 19.

(20) Case C-288/11 P Mitteldeutsche Flughafen and Flughafen Leipzig-Halle v The European Commission, 19 December 2012, paragraphs 40-43, not yet published.

(21) See the Commission Decision in Case SA.33728 (Denmark) Financing of a new multiarena in Copenhagen (OJ C 152, 30.5.2012, p. 6), paragraph 24.

(22) See the Commission Decision in Case N 293/08 (Hungary) Cultural aid for multifunctional community cultural centres, museums, public libraries (OJ C 66, 20.3.2009, p. 22), paragraph 19.

(23) See the Commission Decision in Case SA.33728 (Denmark) Financing of a new multiarena in Copenhagen (OJ C 152, 30.5.2012, p. 6), paragraph 25.

(24) ESA Decision No 142/03/COL regarding reorganisation and transfer of public funds to the Work Research Institute (OJ C 248, 16.10.2003, p. 6, EEA Supplement No 52, 16.10.2003, p. 3), ESA Decision No 343/09/COL on the property transactions engaged in by the Municipality of Time concerning property numbers 1/152, 1/301, 1/630, 4/165, 2/70, 2/32 (OJ L 123, 12.5.2011, p. 72, EEA Supplement No 27, 12.5.2011, p. 1).

(25) Commission Directive 2006/111/EC of 16 November 2006 on the transparency of financial relations between Member States and public undertakings as well as on financial transparency within certain undertakings (OJ L 318, 17.11.2006, p. 17), incorporated at point 1a of Annex XV to the EEA Agreement.

(26) Case C-234/84 Belgium v Commission [1986] ECR I-2263, paragraph 14.

(27) Case E-6/98 The Government of Norway v EFTA Surveillance Authority [1999] Report of the EFTA Court p. 76, paragraph 59; Case 730/79 Philip Morris v Commission [1980] ECR 2671, paragraph 11.

(28) Case T-90/09 Mojo Concerts BV and Amsterdam Music Dome Exploitatie BV v The European Commission, Order of the General Court of 26 January 2012, paragraph 45, published in OJ C 89, 24.3.2012, p. 36.

(29) See for example paragraph 7 (with further references) of the Authority’s Guidelines on State aid to cinematographic and other audiovisual work, available at the Authority’s webpage at: http://www.eftasurv.int/state-aid/legal-framework/state-aid-guidelines/

(30) See Commission Decision in Case N 122/10 (Hungary) State aid to Danube Cultural Palace (OJ C 147, 18.5.2011, p. 3) and Commission Decision in Case N 293/08 (Hungary) Cultural aid for multifunctional community cultural centres, museums, public libraries (OJ C 66, 20.3.2009, p. 22).

(31) See Commission Decision in Case SA.33241 (Cyprus) State support to the Cyprus Cultural Centre (OJ C 377, 23.12.2011, p. 11), paragraphs 36-39.

8.8.2013

Publicatieblad van de Europese Unie

C 229/31

Uitnodiging om opmerkingen te maken overeenkomstig artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 bij de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie over staatssteunvraagstukken met betrekking tot mogelijke steun voor de Nasjonal digital læringsarena (NDLA)

2013/C 229/10

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA heeft bij Besluit nr. 136/13/COL van 27 maart 2013, dat na deze samenvatting in de authentieke taal is weergegeven, de procedure ingeleid van artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 bij de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie. De Noorse autoriteiten zijn hiervan in kennis gesteld door middel van een afschrift van het betrokken besluit.

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA verzoekt hierbij de EVA-staten, de lidstaten van de EU en andere belanghebbenden hun opmerkingen over de betrokken maatregel binnen een maand na bekendmaking van deze mededeling in te dienen bij de:

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Griffie

Belliardstraat 35

1040 Brussel

BELGIË

Deze opmerkingen zullen ter kennis van de Noorse autoriteiten worden gebracht. Een belanghebbende die opmerkingen maakt, kan, met opgave van redenen, schriftelijk verzoeken om vertrouwelijke behandeling van zijn identiteit.

SAMENVATTING

Achtergrond

In Noorwegen geldt leerplicht voor alle kinderen in de leeftijd van 6 tot 16 jaar; het onderwijs is gratis en wordt gegeven via openbare scholen. In 2006 besloten de Noorse autoriteiten in het kader van het „kennispromotie-initiatief” (Kunnskapsløftet) dat alle Noorse scholen bijzondere aandacht moesten besteden aan de mogelijkheden van kennisverwerving door gebruikmaking van informatie- en communicatietechnologie. Hiertoe wijzigden de Noorse autoriteiten de onderwijswet en verplichtten zij de gemeenten om het benodigde gedrukte en digitale lesmateriaal kosteloos aan de leerlingen te verstrekken.

In mei 2006 stelde de Noorse regering een bedrag van 50 miljoen NOK beschikbaar voor de ontwikkeling en het gebruik van dergelijke digitale leermiddelen. In juni 2006 verzocht het ministerie van Onderwijs de gemeenten gezamenlijk een aanvraag om toekenning van de beschikbare middelen in te dienen. In augustus 2006 besloten de onderwijsdiensten van 18 van de 19 gemeenten een gemeentelijk samenwerkingsverband aan te gaan en de NDLA op te richten als regionaal samenwerkingsorgaan op grond van §27 van de wet op het lokaal bestuur.

Vervolgens richtten de deelnemende gemeenten een verzoek om toekenning van de middelen tot het ministerie van Onderwijs. Het ministerie stelde een bedrag van 30,5 miljoen NOK voor het project beschikbaar, op voorwaarde dat de verantwoordelijke rechtspersoon erop zou toezien dat de verplichting zou worden nagekomen die in het kader van het initiatief op de gemeenten rust, dat deze rechtpersoon geen economische activiteiten zou ontplooien, en dat de aankoop van digitaal lesmateriaal en ontwikkelingsdiensten conform de regelgeving inzake overheidsopdrachten zou plaatsvinden.

Vervolgens wezen de gemeenten respectievelijk 21,1 miljoen NOK (2008), 34,7 miljoen NOK (2009), 58,8 miljoen NOK (2010) en 57,7 miljoen NOK (2011) aan het project toe. Deze bedragen waren deels afkomstig van de reguliere begrotingsmiddelen van de gemeenten voor de financiering van onderwijsactiviteiten en deels van de bovengenoemde bijkomende middelen, die het ministerie van Onderwijs voor dit specifieke project aan de gemeenten ter beschikking had gesteld.

Besluit en arrest van het Hof

Op 12 oktober 2011 keurde de Autoriteit Besluit nr. 311/11/COL goed, waarin zij tot de conclusie kwam dat de maatregel geen staatssteun vormde in de zin van artikel 61, lid 1, EER (hierna „het besluit” genoemd). Op 9 januari 2012 ging de verzoekster tegen dit besluit in beroep en op 11 december 2012 werd het besluit door het EVA-Hof vernietigd (1).

Beoordeling van de maatregel

De aanwezigheid van staatssteun

Naar aanleiding van het arrest betwijfelt de Autoriteit of de NDLA geen economische activiteiten ontplooit. Zij verlangt met name nadere informatie over de overgang van het initiatief van de projectfase naar de formele oprichting van de NDLA als regionaal samenwerkingsorgaan op grond van §27 van de wet op het lokaal bestuur.

Verder verlangt de Autoriteit meer informatie over de mate waarin de wijziging van de rechtspositie van invloed is geweest op het besluitvormingsproces. Zij dient met name te onderzoeken in hoeverre de NDLA zijn werkterrein kan uitbreiden zonder toestemming of zelfs tegen de wil van de deelnemende gemeenten, en of de huidige situatie verschilt van de situatie die vóór de formele oprichting van dit orgaan bestond.

Bovendien zal de Autoriteit de financiering van de NDLA nader onderzoeken, zowel ten tijde van de projectfase als na de officiële oprichting ervan.

Verder dient de Autoriteit nauwkeuriger na te gaan op welke wijze de parameters voor de openbare aanbestedingsprocedures worden vastgesteld die door de NDLA worden gebruikt om goederen aan te kopen en personeel aan te werven.

Ten slotte heeft de Autoriteit meer informatie nodig over de gevolgen van de maatregel voor de medinging en de handel.

Verenigbaarheid van de steun

Op basis van de beschikbare informatie kan de Autoriteit vooralsnog geen oordeel geven over de verenigbaarheid van de maatregel. Zij heeft daarvoor meer informatie nodig.

Conclusie

Gezien het bovenstaande heeft de Autoriteit besloten de formele onderzoekprocedure in te leiden overeenkomstig artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 bij de overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie. Belanghebbenden worden verzocht hun opmerkingen binnen een maand na bekendmaking van deze mededeling in het Publicatieblad van de Europese Unie in te dienen.

EFTA SURVEILLANCE AUTHORITY DECISION

No 136/13/COL

of 27 March 2013

opening the formal investigation procedure into potential aid to the Nasjonal digital læringsarena (NDLA)

(Norway)

THE EFTA SURVEILLANCE AUTHORITY (‘THE AUTHORITY’)

HAVING REGARD to:

The Agreement on the European Economic Area (‘the EEA Agreement’), in particular to Articles 61 to 63 and Protocol 26,

The Agreement between the EFTA States on the Establishment of a Surveillance Authority and a Court of Justice (‘SCA’), in particular to Article 24,

Protocol 3 to the SCA (‘Protocol 3’), in particular to Article 1 of Part I and Articles 4(4) and 6 of Part II,

Whereas:

I. FACTS

1. Procedure

(1)

By letter dated 15 April 2010 Den Norske Forleggerforening, the Norwegian Publishers Association (‘NPA’), sent a complaint alleging that illegal State aid has been granted to the Nasjonal digital læringsarena (‘NDLA’). The letter was received and registered by the Authority on 16 April 2010 (Event No 553723). Following a telephone conference on 15 July 2011 the complainant provided additional information by email on the same day (Event No 608593).

(2)

By letter dated 2 July 2010 (Event No 558201), the Authority requested additional information from the Norwegian authorities. By letter dated 9 August 2010 (Event No 566179), the Norwegian authorities requested an extension of the time limit for sending a response. The request for an extension was granted by the Authority by letter dated 12 August 2010 (Event No 566397). By letter dated 9 September 2010 (Event No 568942), the Norwegian authorities replied to the information request. In addition, discussions between the Authority and the Norwegian authorities regarding the case took place at a meeting in Norway on 13-14 October 2010. Additional information from the Norwegian authorities was sent to the Authority by letter dated 1 December 2010 (Event No 579405).

(3)

The Authority considered that further information was necessary and sent another request for information by letter dated 4 February 2011 (Event No 574762). The Norwegian authorities replied to the information request by letter dated 7 March 2011 (Event No 589528). Upon request the Norwegian authorities provided further clarifications by emails 2 May 2011 (Event No 596402) and 12 August 2011 (Event No 608596).

(4)

On 12 October 2011 the Authority adopted Decision No 311/11/COL deciding that the measure did not constitute State aid within the meaning of Article 61(1) EEA (hereafter: the Decision). On 9 January 2012 the applicant brought an action against the decision and by its judgment dated 11 December 2012 the EFTA Court annulled the decision (hereafter: the Judgment) (2).

2. The complaint

(5)

The complainant is the Norwegian Publishers Association, which represents i.a. companies which are or could be active in the development and distribution of digital learning material. The complaint concerns the Norwegian government’s and the county municipalities granting of funds as well as the transfer of a content management system to the NDLA. The NDLA is an entity which has been founded as an inter-county cooperation body by 18 Norwegian municipalities (3) in order to develop or purchase digital learning material with a view to publishing the material on the internet free of charge.

(6)

The complainant submits that the NDLA has four main areas of activity: firstly, the NDLA develops and supplies learning resources for the upper secondary school; secondly, the NDLA procures learning resources from third party suppliers; thirdly, the NDLA ensures the quality of learning resources; and fourthly, the NDLA develops and manages the content management system which operates the website through which the digital learning material is published (these activities are hereafter also referred to as ‘purchase, development and supply of digital learning materials’).

(7)

The complainant submits that the granting of funds to the NDLA for the purchase, development and supply of digital learning material constitutes illegal State aid to the NDLA. In that regard the complainant emphasises that — in his view — the NDLA is not an integrated part of the public administration but rather an undertaking within the meaning of State aid rules. The complainant recalls that according to established case law an undertaking is an entity which is engaged in economic activities. The complainant suggests that according to the ECJ case law an economic activity is an activity, which could, at least in principle, be carried out by a private undertaking in order to make profits. Then, the complainant argues that any entity, which carries out an activity which could be carried out to make profits, is engaged in an economic activity. The complainant further submits that there was a market for digital learning material prior to the activities of the NDLA and that the NDLA competes at present with private undertakings offering digital learning resources. The complainant claims that on this basis the development and supply of digital learning resources constitutes an economic activity. The complainant further suggests that the other activities of the NDLA are closely linked to the development and supply of digital learning resources and are therefore also to be considered as economic in nature.

(8)

Furthermore, the complainant argues that the funds offered by the Ministry of Education and from the county municipalities to the NDLA for the purchase of digital learning material from third party suppliers also constitute State aid. Finally, the complainant submits that the fact that the State also made its content management system available to the NDLA free of charge — according to the complainant — also amounts to State aid.

(9)	The complainant notes that the measure has not been notified. He continues to argue that Article 59(2) EEA is not applicable and concludes that — in the absence of a notification — the Norwegian State has granted State aid contrary to State aid rules.

3. Background

3.1. The educational system in Norway

(10)	Education in Norway is mandatory for all children aged from 6 to 16 and is provided through a system of free public schools. This system is divided into a compulsory elementary school (age 6 to 13), a compulsory lower secondary school (age 13 to 16), and the upper secondary school (age 16 to 19).

(11)

In 2006 the Norwegian authorities decided in the course of the ‘Knowledge Promotion Initiative’ (Kunnskapsløftet) that all Norwegian schools were to emphasise certain basic skills in all subjects. One of these skills is the ability to learn a given subject by using information and communication technology. This requirement was introduced in the national curricula for pupils in the 10-year compulsory school (i.e. school for grades 1 to 9) and for pupils in the first year of upper secondary education (i.e. school for grades 10 to 12) and apprenticeships. Under the Norwegian Education Act (4) the county municipalities are responsible for meeting these requirements. Furthermore, in 2007 the Norwegian authorities amended the Education Act and obliged the county municipalities to provide the pupils with the necessary printed and digital learning materials free of charge.

(12)

It should be noted that until that time, pupils in Norwegian upper secondary school (grades 10 to 12) had to purchase their learning material themselves based on the choice of learning material designated by the schools in compliance with the national curricula (5). Under the new Education Act, county municipalities are obliged to provide all learning material, i.e. digital learning material as well as physical learning material such as books, to pupils free of charge (6).

(13)

The obligation of providing digital and physical learning material for free constitutes a considerable financial burden for the Norwegian county municipalities. In view of these additional costs, the Norwegian government decided already in 2006 to provide additional funds. The provision of these funds is laid down in a revised State budget which was adopted in May 2006:

‘The Government aims to introduce free teaching material for secondary education. At the same time, it is desirable to encourage the use of digital learning materials in secondary education. As part of the efforts to bring down the cost for each student through increased access to and use of digital teaching aids, the Government proposes to allocate NOK 50 million as a commitment to the development and use of digital learning resources.

Counties are invited to apply for funding for the development and use of digital learning resources. Applications from counties may include one, several, or all secondary schools in the county, and may include one or more subjects. The objective of the grant is to encourage the development and use of digital learning resources, and to help reduce students' expenses for teaching aids.

The funds can be used for the provision or for local development of digital learning resources. The funds shall not be used for the preparation of digital infrastructure for learning. The intention is to give priority to applications that involve inter-county cooperation.’ (7)

(14)

In June 2006 the Ministry of Education submitted an invitation to the county municipalities to jointly apply for the available funds of NOK 50 million. The letter describes the objectives and the concept of the initiative as follows:

‘The Ministry of Education has the following objectives for the initiative:

—	To increase access to and use of digital learning materials in secondary education.

—	To develop secondary schools and school owners’ competence as developers and/or purchasers of digital learning materials.

—	To Increase the volume and diversity of digital teaching materials aimed at secondary schools.

—	Over time to reduce students' expenses for teaching aids.

[…]

The funds can be used to purchase digital learning resources and to locally develop digital learning resources.’ (8)

(15)

In August 2006 the heads of education of the 19 Norwegian county municipalities met to discuss the possibility of a joint application for the funds in question based on the requested inter-county cooperation. While the municipality of Oslo decided not to participate in a cooperative project, the other 18 municipalities decided to enter into the inter-county cooperation and to set up the NDLA to manage the process. Each of these municipalities subsequently adopted the following resolution:

‘The County Council passes a resolution for the following counties, Akershus, Aust-Agder, Buskerud, Finnmark, Hedmark, Hordaland, Nordland, Nord-Trondelag, More og Romsdal, Oppland, Rogaland, Sogn og Fjordane, Sor-Trondelag, Telemark, Troms, Vest-College, Vesold and Østfold, to establish an inter-county cooperation body, the NDLA, with its own Board in accordance with §27 of the Local Government Act. The purpose of this collaboration is to facilitate the purchase, development, deployment and organisation of digital learning resources for all subjects in upper secondary education. The result shall be free digital learning material that facilitates active learning and sharing…’ (9)

(16)

Subsequently, an application for the State funds was submitted to the Ministry of Education, which in April 2007 granted the funds under a number of conditions:

‘The Ministry requests further that the counties jointly identify a responsible legal entity that will take care of the counties’ responsibility for digital learning resources under this initiative. Such an entity can be e.g. a corporation, an inter (county) municipal corporation or a host (county) municipality but it cannot itself engage in economic activity.

[…]

The Ministry expects that the purchase of digital learning materials and development services are performed in accordance with the regulations for public procurement. The development of digital learning resources by county employees is to be regarded as an activity for its own account, provided that the counties do not gain any profits from this activity. The development by people who are not county employees must be regarded as the purchase of services and should be evaluated based on the rules and regulations for public procurement in the usual way.’ (10)

(17)	Following the approval of the funds the Ministry of Education transferred over a period of three years NOK 30,5 million (NOK 17 million in 2007, NOK 9 million in 2008 and NOK 4,5 million in 2009) to the participating municipalities for the NDLA project.

(18)

Besides, following the amendment of the Education Act in 2007, the county municipalities were compensated for the obligations to provide (physical and digital) learning material through an increase in the county municipal grant scheme. This compensation was based on the estimated costs of providing learning materials in all subjects. The compensation amounted to NOK 287 million in 2007, NOK 211 million in 2008, NOK 347 million in 2009 and NOK 308 million in 2010.

(19)	The participating municipalities decided to use part of these funds for the NDLA project. The county municipalities allocated NOK 21,1 million (2008), NOK 34,7 million (2009), NOK 58,8 million (2010) and NOK 57,7 million (2011) to the project.

(20)	The EFTA Court emphasised that it is apparent from the case file that the NDLA was active as an ad hoc cooperation before it was formally established as an inter-county cooperation body pursuant Article 27 of the Norwegian Local Government Act (11).

(21)	There are currently two other projects concerning digital learning in Norway. Firstly, the municipality of Oslo has applied for a similar grant for its own project (Real Digital). Secondly, the Ministry of Education itself is working on a similar project (Utdanning).

(22)

The municipality of Oslo does not participate in the NDLA project and has submitted an application for funding for its own project called Real Digital. The Norwegian government accepted the application from Oslo and granted NOK 13,5 million to the municipality of Oslo over a period of two years (NOK 8 million in 2007 and NOK 5,5 million in 2008). It should be noted that the funds provided to the municipality of Oslo are not subject to the complaint at hand.

(23)

The Ministry of Education has decided to provide its own system for access to digital learning material. In that regard the Ministry can both develop digital learning material and/or acquire such learning material from third party suppliers. The Ministry acknowledges that there might be areas where the activities of the Ministry of Education might overlap with the activities of the NDLA. In its letter stating the conditions of the grant the Ministry of Education reserved itself the right to reallocate funds originally earmarked for the NDLA to the Ministry’s own project. The relevant funds provided to the Ministry of Education are not subject to the complaint at hand.

3.2. National legal basis for the measure

(24)

The legal basis for the funds paid by the Ministry of Education to the NDLA is the State budget resolution of the Stortinget in combination with the delegation of competence to the Ministry of Education to approve applications for grants. The legal basis for the grants from the county municipalities to the NDLA is budget resolution of the participating county municipalities.

3.3. Recipient

(25)

The NDLA is organised as an inter-county cooperation body under Article 27 of the Local Government Act. This provision stipulates that municipalities or county municipalities may join forces to solve mutual tasks. The cooperation should take place through a board appointed by the relevant municipal or county municipal boards. The board may be empowered to adopt decisions concerning the operation and organisation of the inter municipal cooperation. Moreover, the provision stipulates that the articles of association of such cooperation shall determine the appointment and representation in the board, the area of activities, whether the participating municipalities shall make financial contributions, whether the board may enter into loan agreements or in other ways make the participating municipalities liable for financial obligations and, finally, how such cooperation shall be abolished.

(26)

Participation in such cooperation is only open for municipalities and county municipalities. Neither the State nor other State entities or private parties can participate. The cooperation must be sincere in the sense that the law prohibits that the competence to govern the cooperation is delegated to one municipality. This is so since municipal tasks and obligations shall remain the responsibility of each municipality (12).

3.4. Amount

(27)	As indicated above, so far the county municipalities have transferred NOK 21,1 million in 2008, NOK 34,7 million in 2009 and NOK 61,6 million in 2010 to the NDLA project. In 2010 the county municipalities allocated NOK 58,8 million to the project and in 2011 this amount was NOK 56,9 million.

3.5. Duration

(28)	The NDLA project is not subject to a limited duration.

4. The Decision

(29)	On 12 October 2011 the Authority adopted Decision No 311/11/COL holding that the measure did not constitute State aid within the meaning of Article 61(1) EEA. The Authority found that the NDLA was not to be considered as an undertaking because it did not carry out an economic activity.

(30)

In that regard the Authority, firstly, noted that, according to established case law and decision practice, in setting up and maintaining the national education system the State fulfils its duties towards its own population in the social, cultural and educational fields (13). The Authority observed that the purchase, development and supply of learning material is inextricably linked to the provision of teaching content and is thus an inherent part of the actual teaching itself. In that regard it noted that the learning material forms both the basis and the framework for teaching and that the development of learning material is closely linked to the curriculum which is also established by the public authorities.

(31)

Secondly, the Authority pointed out that, for a service to be considered as non-economic, it must be provided based on the principle of national solidarity, which means that the activity must be funded by the public purse and not through remuneration. In other words, there should be no connection between the actual costs of the service provided and the fee paid by those benefiting from the activity (14). In that regard the Authority concluded that this requirement was fulfilled because the NDLA is entirely funded by the State and distributes the developed or purchased learning material free of any charge.

(32)

Thirdly, the Authority noted that in cases in which the activity in question is carried out by entities other than the State itself, the recipient of the funds (public or private) must be subject to the control of the State to the extent that the recipient merely applies the law and cannot influence the statutory conditions of the service (i.e. the amount of the contributions, the use of assets and the fixing of the level of benefits) (15). In that regard the Authority noted that the participating municipalities have established the NDLA as an inter-county cooperation body in accordance with Article 27 of the local government act, referred to above. In view of the above, the Authority concluded in its Decision that the NDLA did not carry out an economic activity. Consequently, the NDLA did not act as an undertaking and the funds which the county municipalities transferred to it did not constitute State aid.

5. Judgment in Case E-1/12

(33)	On 11 December 2012 the EFTA Court annulled Decision No 311/11/COL. The EFTA Court concluded that the Authority did not carry out a sufficient examination into several issues and should have opened the formal investigation procedure.

(34)

Firstly, the EFTA Court noted that the NDLA was active as an ad hoc cooperation before it was formally established as an inter-county cooperation body pursuant to Article 27 of the Norwegian Local Government Act. According to the EFTA Court it remains unclear how this change in the legal and organisational status may have changed the decision-making process and the source of funding (16).

(35)

Secondly, the EFTA Court stated that it remains unclear whether the legislation imposes the obligation to provide the services free of charge on the counties or on the NDLA (17). According to the EFTA Court this circumstance raises serious difficulties with regard to the application of the principle of solidarity.

(36)

Thirdly, the EFTA Court stated that there are aspects related to the autonomy of the NDLA which remain unclear. First, the EFTA Court noted that it is unclear, how the decisions to expand the NDLA’s activities were taken and by whom (18). Furthermore, the EFTA Court pointed out that Article 8 of the Articles of Association of the NDLA states that ‘the board (of the NDLA) has the competence to impose financial obligations on the participants (19).’ Moreover, it follows from the judgment that the annulled decision lacked information as regards the autonomy of the the NDLA to set the parameters for the public procurement procedure through which it purchases goods on the market and hires staff (20).

II. ASSESSMENT

1. The presence of State aid

(37)

According to Article 61(1) EEA ‘[s]ave as otherwise provided in this Agreement, any aid granted by EC Member States, EFTA States or through State resources in any form whatsoever which distorts or threatens to distort competition by favouring certain undertakings or the production of certain goods shall, in so far as it affects trade between Contracting Parties, be incompatible with the functioning of this Agreement.’

1.1. State resources

(38)

A measure is financed by the State or through State resources, if it results in a burden on the budget of a public authority or on a public or private undertaking provided that the measure is imputable to the State (21). In the case at hand the financing of the project results in a burden on the budget of the counties and of the Ministry of Education and Research. Consequently, the measure is financed by the State within the meaning of Article 61(1) of the EEA.

1.2. Advantage to an undertaking

(39)

As mentioned above, the Authority concluded in its previous decision that the county municipalities’ provision of free, and in this case digital learning material for pupils in the national elementary and secondary school system to be a part of the State's fulfilment of its duty in the educational field and hence a non-economic activity provided under the principle of solidarity as such material is fully funded by the State.

(40)	However, in its judgment the EFTA Court addressed several aspects relating not to the nature of the activity as such but rather to organisational aspects of the NDLA, its financing and autonomy, which should have led the Authority to open a formal investigation procedure.

(41)

The EFTA Court noted that the Articles of Association of the NDLA foresaw that the formalised cooperation would enter into force on 1 July 2009 (22). At the same time, the EFTA Court noted that the county municipalities resolutions of August 2006 foresaw that the inter-county cooperation would enter into force on 1 January 2010 (23). In view of the above and taking into account that the NDLA was already active as an ad hoc cooperation before it was formally established, the EFTA Court found that the Authority should have investigated the effects of the organisational changes and legal status of the NDLA may have affected its decision making process and the sources of its funding and how it may have changed over time (24).

(42)

The Authority’s Decision described the project phase of the NDLA; the Authority thus acknowledges that the information in the case file does indeed suggest that the NDLA entered into force on 1 July 2009 and thus six months earlier than originally foreseen in the resolutions which the county-municipalities had adopted several years earlier.

(43)

The complainant has not alleged that the NDLA in its project phase, i.e. before its entry into force as a inter municipal cooperation under Article 27 of the local government act, did engage in any other activities than what it has done after its formal establishment Nevertheless, the EFTA Court points out that the lack of information about how the county municipalities organised their cooperation to comply with their obligations to provide learning material in the NDLA project phase may have an impact on the classification of the activities as non-economic. For that reason the Court emphasised that the Authority should have carried out an investigation on the effects of the change in legal status on the decision making process in the NDLA (25).

(44)	In that regard it is the Authority’s understanding that prior to the formal establishment the project was managed by the ‘forum for the county municipalities Heads of Education’ (hereafter: FFU) (26), which appointed board members to carry out delegated tasks in the project phase.

(45)

After the NDLA had been formally established and according to §7(2) of the Articles of Association the forum of the counties’ Heads of Education became the Supervisory Board which remains responsible for the overall management. The forum of the counties’ Heads of Education appoints the Management Board management board. According to §7(1) of the Articles of Association the Management Board is composed of five members with one member of the FFU and at least one representative of the training regions (i.e. Northern Region, South Western Region and Eastern Region. According to §8 of the Articles of Association, the task of the Management Board is to ensure that the NDLA is able to perform its duties under §2 of the Articles of Association, namely to ensure that (1) that digital educational materials are available to users free of charge, (2) that secondary school is characterised by collaboration and sharing (3) that students and teacher actively participate in teaching and learning, (4) that academic institutions and networks across the country are a driving force in the development of excellent digital learning material and (5) that the market provides content and services for students and teachers needs. Furthermore, the Management Board has the authority to incur financial obligations on the participants in that regard. However, §7(2) of the Articles of Association explicitly states that the Management Board only exercises its authority on the basis of delegation decisions of the Supervisory Board and that the Supervisory Board may instruct the Management Board and overrule its decisions.

(46)

The Authority requests the Norwegian government and any interested third parties to explain whether they consider the NDLA to be an undertaking within the meaning of Article 61(1) EEA. In particular they are asked to explain in more detail how the counties cooperated in the NDLA project phase and, in particular, to clarify at what time the NDLA entered into force and whether this entry into force of the municipal cooperation affected the decision making process and the sources of the NDLA’s funding. Moreover, the Norwegian authorities are invited to elaborate on the nature, practice and use of inter municipal cooperation under Article 27 of the local government act, including whether such cooperation is considered separate legal entities or not under Norwegian law.

(47)

The Authority moreover requests the Norwegian authorities to explain to what extent the change in legal status effected the decision making process, in particular, to what extent the NDLA can expand the scope of its activities without the consent of the participating municipalities or even against their will, and if the present situation differs from the situation prior to the formal establishment of the NDLA on 1 July 2009 (27). The Authority also invites the Norwegian authorities to explain in more detail the funding of the NDLA, both in its project phase and after the formal entry into force up to and including 2012 (28).

(48)

The EFTA Court also found that it was unclear from the Decision whether the obligation to provide digital learning material free of charge falls upon the county municipalities or upon the NDLA (29). The EFTA Court noted that in the annulled Decision, the Authority ‘refers to the Norwegian legislation and states that it obliged the counties to provide the pupils with the necessary printed and digital learning materials free of charge’ (emphasis added) (30). The EFTA Court further noted that in the assessment on the autonomy of the NDLA, the annulled decision states that the NDLA cannot decide on charging fees to the end consumer ‘… since the legal framework obliges the NDLA to provide its services free of charge’ (emphasis added) (31). The judgment also refers to that the Authority at the oral hearing explained that it is the counties which bear the statutory obligation to offer this service free of charge and that they had decided to offer this service jointly through the NDLA (32).

(49)

In the view of that the EFTA Court considered the above mentioned statements in the decision to represent an implicit contradiction (as it was not clear who was the client of the NDLA), the Authority notes that the notion of ‘legal framework’ is wider than that of ‘legislation’. The reference to the legal framework encompasses not only the statutory obligation in national law (such as the Education Act), but also resolutions (such as the resolutions passed by the county municipalities in August 2006), as well as administrative acts (such as the April 2007 award of funding by the Ministry of Education) and the Articles of Association of the NDLA. The Authority does therefore not consider the above mentioned statements to contain any implicit contradiction.

(50)

However, based on the EFTA Court’s judgment the Authority invites the Norwegian authorities to explain in more details how the obligation to provide free learning material has been imposed on the county municipalities in the Public Education Act, and how the county municipalities involved in the NDLA have fulfilled this obligation through the NDLA cooperation as set out in the Articles of Association.

(51)	Finally, the Court found that the decision did not contain sufficient information on the possibility of the NDLA to set the parameters for the public procurement procedures through which it purchases goods and hires staff (33).

(52)	The Authority therefore invites the Norwegian authorities to provide more detail on how the parameters for the public procurement procedures through which the NDLA purchases goods and hires staff are set.

(53)	Consequently the Authority expresses doubts as to whether the NDLA, wholly or partly, before or after its formal entry into force, may be considered as an undertaking under the EEA State aid rules.

1.3. Selectivity

(54)

It is established case law that a measure is selective if it derogates from the common regime inasmuch as it differentiates between economic operators who are otherwise in the same legal and factual situation (34). In that regard the Authority notes that if the NDLA were to be considered as an undertaking, the funding of it would be selective since other operators would not benefit from a similar funding.

1.4. Effect on competition and trade

(55)

It is established case law that a measure distorts or threatens to distort competition in a way that affects trade between Contracting Parties if it strengthens the position of the recipient compared with other companies (35) and if the recipient is active in a sector, in which trade between Contracting Parties takes place (36). In that regard the Norwegian authorities noted that the relevant geographic market for provision of learning materials made to fit the national Norwegian curricula should to a great extent be limited to Norway, so that the effects on cross-border trade are not significant. The Authority cannot at this stage and based on the information at hand conclude on the effects of the measure on competition and trade. The Authority therefore invites Norway to provide further information in that regard.

2. Compatibility

(56)

The Norwegian authorities submitted that if one were to view the funding of the NDLA as State aid, then it would qualify as a compensation for a service of general economic interest under Article 59(2) EEA. However, based on the information at hand the Authority cannot at this stage conclude on the compatibility of the measure. The Authority therefore invites Norway to provide further information in that regard.

3. Conclusion

(57)

Based on the information submitted by the complainant and by the Norwegian authorities, and taking into account the judgment of the EFTA Court, the Authority has doubts as to whether the grants to the NDLA constitute State aid within the meaning of Article 61(1) EEA. Furthermore, the Authority has doubts regarding the compatibility of the measure with the functioning of the EEA Agreement.

(58)

Given these doubts and the impact of potential State aid on the investments of private operators it appears necessary that the Authority opens the formal investigation procedure. Consequently, and in accordance with Article 4(4) of Part II of Protocol 3, the Authority is obliged to initiate the formal investigation procedure provided for in Article 1(2) of Part I of Protocol 3.

(59)	The decision to open a formal investigation procedure is without prejudice to the final decision of the Authority, which may conclude that the measures in question are compatible with the functioning of the EEA Agreement or that they do not constitute State aid.

(60)	The opening of the procedure will also enable interested third parties to comment on the questions raised and on the impact of the measure on the relevant markets.

(61)

In light of the foregoing considerations, the Authority, acting under the procedure laid down in Article 1(2) of Part I of Protocol 3, hereby invites the Norwegian authorities to submit their comments and to provide all documents, information and data needed for the assessment of the compatibility of the measures within one month from the date of receipt of this Decision.

(62)	Further, the Authority invites the Norwegian authorities to forward a copy of this Decision to the potential recipients of the aid immediately.

(63)

The Authority would like to remind the Norwegian authorities that, according to Article 14 of Part II of Protocol 3, any incompatible aid unlawfully put at the disposal of the beneficiaries will have to be recovered, unless this recovery would be contrary to a general principle of EEA law. Moreover, according to Article 15 Part II of Protocol 3, the powers of the Authority to order the recovery of aid are subject to a limitation period of 10 years. This period begins on the day on which the unlawful aid is awarded. Any action taken by the Authority with regard to this unlawful aid shall interrupt the limitation period.

(64)

Attention is drawn to the fact that the Authority will inform interested parties by publishing this letter and a meaningful summary of it in the EEA Supplement of the Official Journal of the European Union. It will also inform interested parties, by publication of a notice in the EEA Supplement to the Official Journal of the European. All interested parties will be invited to submit their comments within one month of the date of such publication,

HAS ADOPTED THIS DECISION:

Article 1

The formal investigation procedure, provided for in Article 1(2) of part I of Protocol 3 is initiated regarding the potential State aid to the NDLA.

Article 2

The Norwegian authorities are invited, pursuant to Article 6(1) of Part II of Protocol 3, to submit their comments on the opening of the formal investigation procedure within one month of the notification of this Decision.

Article 3

The Norwegian authorities are requested to provide within one month from notification of this Decision, all documents, information and data needed for assessment of the nature and compatibility of the aid measure.

Article 4

This Decision is addressed to the Kingdom of Norway.

Article 5

Only the English version of this Decision is authentic.

Done at Brussels, 27 March 2013.

For the EFTA Surveillance Authority

Oda Helen SLETNES

President

Sabine MONAUNI-TÖMÖRDY

College Member

(1) Zaak E-1/12 Den norske Forleggerforening (nog niet gepubliceerd).

(2) See footnote 1.

(3) Norway is divided into 19 municipalities, all of which participate in the NDLA project with the exception of the county municipality of Oslo. Participants are therefore the municipalities of Akershus, Aust-Agder, Buskerud, Finnmark, Hedmark, Hordaland, Nordland, Nord-Trøndelag, Møre og Romsdal, Oppland, Rogaland, Sogn og Fjordane, Sør-Trøndelag, Telemark, Troms, Vest-Agder, Vestfold and Østfold.

(4) Act of 17 July 1998 No 61 relating to Primary and Secondary Education and Training (The Education Act).

(5) As the national curricula set out the objectives for the learning outcome of all classes, the content of the learning material must respect the objectives of the national curricula.

(6) Sections 3-l and 4A-3 of the Education Act states that the county municipality is responsible for providing pupils with the necessary printed and digital teaching material as well as digital equipment free of charge.

(7) Translation made by the Authority.

(8) See footnote 7.

(9) See footnote 7.

(10) See footnote 7.

(11) Case E-1/12 Den norske Forleggerforening, para. 117 (not yet published).

(12) NOU 1996:5 pkt. 8.1.2.

(13) Case 263/86 Humbel [1988] ECR 5383, para. 18; Case E-05/7 Private Barnehagers Landsforbund [2008] EFTA Ct. Rep. 64, para. 82; Commission decision No 118/2000 France — Aide aux clubs sportifs professionels, OJ C 333, 28.11.2001, p. 6.

(14) Joined Cases C-264/01, C-306/01 and C-355/01 AOK Bundesverband and Others [2004] ECR I-2493, para. 47; Case C-160/91 Poucet [1993] ECR I-637, paras. 11 and 12.

(15) Case C-160/91 Poucet [1993] ECR I-637, para. 15 and 18; Joined Cases C-264/01, C-306/01 and C-355/01 AOK Bundesverband and Others [2004] ECR I-2493, paras. 46-57; Case C-218/00 Cisal die Battistello Venanzi [2002] ECR I-691, para. 31-46. These cases concern health and social insurances. However, the fact that the Commission explicitly refers to these cases in the context of professional services indicates that the assessment can be generally applied (see Commission Communication ‘Report on Competition in Professional Services’ of 9.2.2004 (COM(2004) 83 final, Fn. 22).

(16) See footnote 11.

(17) Case E-1/12 Den norske Forleggerforening, para. 123 (not yet published).

(18) Case E-1/12 Den norske Forleggerforening, para. 127 (not yet published).

(19) Case E-1/12 Den norske Forleggerforening, paras. 128-130 (not yet published).

(20) Case E-1/12 Den norske Forleggerforening, para. 131 (not yet published).

(21) Case C-482/99 France v Commission (Stardust) [2002] ECR I-4397, para. 52.

(22) Case E-1/12 Den norske Forleggerforening, para. 115 (not yet published).

(23) The EFTA Court refers to the submission from Norway dated 9 September 2010, p. 3.

(24) See footnote 11.

(25) See footnote 11.

(26) The Norwegian wording is: ‘Forum for fylkesutdanningssjefer’.

(27) See footnote 11.

(28) See footnote 11.

(29) Case E-1/12 Den norske Forleggerforening, paras. 121-123 (not yet published).

(30) The EFTA Court seems to refer to para. 12 and footnote 4 of the annulled decision according to which ‘Section 3-1 and 4A-3 of the Education Act states that the county municipality is responsible for providing pupils with the necessary printed and digital teaching material as well as digital equipment free of charge.’

(31) The EFTA Court refers to para. 45 of the annulled decision in para. 121 of the Judgment.

(32) See footnote 17.

(33) See footnote 20.

(34) Case C-143/99 Adria-Wien Pipeline [2001] ECR I-8365, para. 41; Cases C-106/09 P and C-107/09 P Commission and Spain v Gibraltar and UK (Gibraltar corporate tax) [2011] not yet published, para. 36.

(35) Case 730/79 Philip Morris Holland BV v Commission, [2005] ECR, 2671, para. 11.

(36) Case 102/87, France v Commission (SEB), [1988], 4067, Case C-310/99, Italian Republic v Commission, [2002] EC R I-289, para. 85, Case C-280/00, Altmark Trans GmbH and Regierungspräsidium Magdeburg v Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH (Altmark), [2003] ECR, I-7747, para. 77; Case T-55/99, Confederación Espanola de Tranporte de Mercancias (CETM) v Commission, [2000] ECR II-3207, para. 86.

8.8.2013

Publicatieblad van de Europese Unie

C 229/43

Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

2013/C 229/11

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag.

ENIG DOCUMENT

VERORDENING (EG) Nr. 510/2006 VAN DE RAAD

inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen (2)

„ANTEP BAKLAVASI”/„GAZİANTEP BAKLAVASI”

EG-nummer: TR-PGI-0005-0781-10.07.2009

BGA ( X ) BOB ( )

1. Naam

„Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası”

2. Lidstaat of derde land

Turkije

3. Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1. Productcategorie

Categorie 2.4.

Brood, gebak, suikerwerk, biscuits en andere bakkerswaren

3.2. Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

„Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” is een zoet gebak dat gemaakt is van lagen filodeeg die zijn gevuld met griesmeelcrème en pistachenoten uit Antep en gezoet met siroop.

Afhankelijk van het type dat in de handel wordt gebracht (droog of vers), moeten de basisgrondstoffen in de volgende gemiddelde percentages (met een tolerantie van ± 3 %) in het product voorkomen:

	Normaal (vers)	Droog
Deeg	25 %	30 %
Pistachenoten uit Antep (Antep fıstığı)	10-11 %	10-11 %
Griesmeelcrème	12-13 %	—
Gewone boter	15-20 %	20-25 %
Siroop	35-36 %	35-36 %

Het verschil tussen droge en verse „baklava” is dat droge geen griesmeelcrème bevat.

Kenmerken van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası”:

Aroma: is afkomstig van pistachenoten uit Antep (Antep fıstığı) en van gewone boter;

Kleur: het oppervlak van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” is goudgeel en het onderste deel is donkergroen door de pistachenoten uit Antep (Antep fıstığı);

Textuur: het bovenste deel is enigszins krokant vanwege de deeglagen. Het onderste deel is stroperig;

Vorm: het product moet vóór het bakken worden gesneden. De stukjes kunnen verschillende vormen hebben, maar hebben meestal gelijkvormige, korte rechthoekige vormen, een shuttlevorm (diamant), amuletvorm (driehoekig) of vierkante vorm of ze hebben wortelachtige vormen (lange, driehoekige plakken vanaf het midden naar de randen van een ronde schaal).

3.3. Grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

Ingrediënten van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası”:

—

Pistachenoten uit Antep (Antep fıstığı): het gebruik van pistachenoten uit Antep is verplicht voor „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası”. De Antep-pistachenoot hoort van nature thuis in de provincie Gaziantep en is in Turkije een geregistreerd landbouwproduct. Het is een donkergroene noot met een sterk aroma. Volgens de productspecificaties zijn er vijf typen en is de pistachenoot lang, ovaal of rond van vorm en donkergroen van kleur. De noot heeft een eiwitgehalte tussen 21,77 % en 23,77 % en een vetgehalte tussen 56,27 % en 59,89 %. De Antep-pistachenoten kunnen grof of fijn worden gehakt;

—	Gewone boter: 99,9 % zuivere, van melk gemaakte boter zonder zout of andere additieven;

—	Griesmeelcrème (wordt enkel gebruikt voor het „normale” (verse) product): melk wordt gekookt tot 105-108 °C en griesmeel wordt toegevoegd (100 g griesmeel op 1 kg melk). Het mengsel wordt verwarmd tot 100 °C totdat het stolt, waarna men het laat afkoelen;

—	Meel: van harde tarwe („durum”);

—	Zetmeel: tarwezetmeel;

—	Siroop: gemaakt van suiker of zoetstof (voor diabetici). Ongeveer 350-360 g siroop wordt toegevoegd aan 1 kg van het baklavamengsel. Honing mag niet worden gebruikt;

—	Eieren: drie eieren op 1 kg meel (voor de bereiding van het deeg);

—	Zout: 10 g steenzout op 1 kg meel (voor de bereiding van het deeg);

3.4. Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong)

—

3.5. Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

De bereiding van het deeg, de bereiding van de baklava en het bakken ervan.

3.6. Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz.

„Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” kan per gewicht of per portie in schalen of verpakkingen in de handel worden gebracht. Indien het product verpakt wordt, kunnen kartonnen dozen worden gebruikt, maar deze moeten bekleed zijn met aluminiumfolie of ander, even waterdicht materiaal. Een briefje met de serveertip „Isıtarak servis yapınız” („vóór het serveren opwarmen”) kan in de doos worden geplaatst.

3.7. Specifieke voorschriften betreffende de etikettering

Indien „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” wordt verkocht in droge vorm, moet de term kuru („droog”) op de verpakking worden vermeld.

Etiketten met de termen „BGA” en „Antep Baklavası” of „Gaziantep Baklavası” moeten worden bevestigd op het zichtbare oppervlak van de verpakking, evenals het volgende logo:

4. Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het productiegebied bestaat uit de gehele provincie Gaziantep, in het zuidoosten van Anatolië. De provincie grenst in het zuiden aan Syrië, in het oosten aan Bicerik en Halfeti, in het noordoosten aan Adiyaman, in het noorden aan Kahramanmaras, in het westen aan Osmaniye en in het zuidwesten aan Hatay.

5. Verband met het geografische gebied

5.1. Specificiteit van het geografische gebied

De provincie Gaziantep is het centrum van de pistachenotenteelt in Turkije. Pistachenoten in het algemeen worden in Turkije antep fıstığı („Antep-pistachenoten”) genoemd, omdat het Turkse woord voor „pistachenoot” ontleend is aan de naam van de stad Gaziantep (verkort „Antep”).

In Gaziantep worden reeds eeuwenlang producten gemaakt van de Antep-pistachenoot.

Ervaring van de ambachtslieden:

Het baklavadeeg bereiden, het deeg dun uitrollen, zetmeel tussen de lagen strooien, de lagen op de schaal plaatsen, de crème en Antep-pistachenoten uitspreiden over het deeg, de baklava in gelijke plakken snijden, de baklava bestrijken met gewone boter, bakken en siroop eraan toevoegen — dit alles vereist een grote mate van vaardigheid. „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” moet worden bereid en gebakken door ambachtslieden die deze vaardigheden in de regio Gaziantep hebben verworven.

5.2. Specificiteit van het product

„Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” onderscheidt zich van andere baklava door de felle goudgele kleur, de textuur, de structuur en het donkergroene onderste gedeelte ervan. Het belangrijkste verschil is echter gelegen in de smaak en het aroma van Antep-pistachenoten en gewone boter.

De bereiding van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” vereist een grote mate van vaardigheid.

De reputatie van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” is gebaseerd op de combinatie van de rijkdom aan ingrediënten en de methode waarbij ervaren ambachtslieden het product handmatig bakken. Vóór het eten is de geur van zuivere boter overheersend. Een goed bereide baklava smelt onmiddellijk in de mond. Dit zijn de belangrijkste specifieke kenmerken van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası”.

5.3. Causaal verband tussen het geografische gebied en de kwaliteit of de kenmerken van het product (voor een BOB) dan wel van een bepaalde hoedanigheid, de faam of een ander kenmerk van het product (voor een BGA)

„Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” uit Gaziantep geniet sinds de 19e eeuw een hoge faam vanwege de onderscheidende productiemethode, de speciale kenmerken van de ingrediënten en de handmatige bakmethode die de ervaren ambachtslieden toepassen. Verschillende beroemde families produceren sinds de jaren 1870 al generaties lang traditiegetrouw „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası”.

De belangrijkste grondstof is de pistachenoot uit Antep (Antep fıstığı), een geregistreerd landbouwproduct in Turkije. De sterke smaak en het bijbehorende aroma van de pistachenoten blijven bewaard in het eindproduct en geven het onderste gedeelte van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” zijn donkergroene kleur.

„Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” wordt genoemd in boeken over Gaziantep en de Turkse keuken en in brochures over Gaziantep van het ministerie van Cultuur en Toerisme.

Gaziantep Folklorundan Notlar (Optekeningen uit de folklore van Gaziantep), een boek dat in 1959 werd geschreven door Cemil Cahit Güzelbey, een onderzoeker uit Gaziantep, vermeldt (blz. 86) dat „pistachenoten worden gebruikt door producenten van baklava”. Het boek vertelt ook het verhaal (blz. 87) van een bezoek aan Gaziantep door de Turkse minister van Volksgezondheid. Tijdens een diner waarbij de minister soep met pistachenoten, rijst met pistachenoten, baklava met pistachenoten en ten slotte ijs met pistachenoten opgediend kreeg, vroeg hij schertsend: „Mag ik alstublieft een glas water zonder pistachenoten?”.

In een uitgave uit 2001 van de reisgids Frommer’s Turkey (Lynn A. Levine, 2001; John Wiley & Sons) wordt gezegd dat „de belangrijkste aanspraak van Gaziantep op faam de geweldige baklava is die er wordt gemaakt. Met meer dan 500 baklavabakkerijen in de stad is een „baklavatocht” iets wat de bezoeker absoluut moet doen, met name tijdens de pistachenotenoogst in september”.

Daarnaast wordt in Cooking the Turkish Way (Kari Cornell, 2004) vermeld (blz. 14) dat „de stad Gaziantep in het oosten van Anatolië bekend staat om zijn pistachenoten en zijn met siroop gezoete baklava”.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(Artikel 5, lid 7, van Verordening (EG) nr. 510/2006 (3))

De Turkse regering heeft de nationale bezwaarprocedure ingeleid met de bekendmaking van de registratie voor erkenning van „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası” als een BGA in het officiële publicatieblad van de Turkse Republiek, nr. 26505 van 27 april 2007.

De volledige tekst van de productspecificatie is beschikbaar op de website van het Turkse octrooi-instituut:

http://www.turkpatent.gov.tr/portal/default_en.jsp?sayfa=172 (klik op „Antep Baklavası”/„Gaziantep Baklavası”).

(1) PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

(2) Vervangen door Verordening (EU) nr. 1151/2012.

(3) Vgl. voetnoot 2.

		ISSN 1977-0995 doi:10.3000/19770995.C_2013.229.nld
Publicatieblad van de Europese Unie		C 229

Uitgave in de Nederlandse taal	Mededelingen en bekendmakingen	56e jaargang 8 augustus 2013

Nummer	Inhoud	Bladzijde
	II Mededelingen
	MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE
	Europese Commissie
2013/C 229/01	Uitnodiging opmerkingen te maken over de ontwerpverordening van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de toepassing van de Europese Unie op de minimis-steun	1

2013/C 229/02	Ontwerp Verordening (EU) nr. …/… van de Commissie van 17 juli 2013 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun ( 1 )	1

	Munteenheid	Koers
USD	US-dollar	1,3305
JPY	Japanse yen	129,21
DKK	Deense kroon	7,4571
GBP	Pond sterling	0,85955
SEK	Zweedse kroon	8,7261
CHF	Zwitserse frank	1,2321
ISK	IJslandse kroon
NOK	Noorse kroon	7,8995
BGN	Bulgaarse lev	1,9558
CZK	Tsjechische koruna	25,978
HUF	Hongaarse forint	299,52
LTL	Litouwse litas	3,4528
LVL	Letlandse lat	0,7025
PLN	Poolse zloty	4,2170
RON	Roemeense leu	4,4330
TRY	Turkse lira	2,5713
AUD	Australische dollar	1,4878
CAD	Canadese dollar	1,3868
HKD	Hongkongse dollar	10,3197
NZD	Nieuw-Zeelandse dollar	1,6826
SGD	Singaporese dollar	1,6868
KRW	Zuid-Koreaanse won	1 486,17
ZAR	Zuid-Afrikaanse rand	13,2109
CNY	Chinese yuan renminbi	8,1416
HRK	Kroatische kuna	7,4975
IDR	Indonesische roepia	13 683,68
MYR	Maleisische ringgit	4,3301
PHP	Filipijnse peso	58,258
RUB	Russische roebel	43,9480
THB	Thaise baht	41,831
BRL	Braziliaanse real	3,0641
MXN	Mexicaanse peso	16,8685
INR	Indiase roepie	81,4960

Datum en tijdstip van sluiting	4.7.2013
Duur	4.7.2013-31.12.2013
Lidstaat	Portugal
Bestand of groep bestanden	BFT/AE45WM
Soort	Blauwvintonijn (Thunnus thynnus)
Gebied	Atlantische Oceaan, ten oosten van 45° WL, en Middellandse Zee
Vissersvaartuigtype(s)	—
Referentienummer	16/TQ40

Datum en tijdstip van sluiting	4.7.2013
Duur	4.7.2013-31.12.2013
Lidstaat	Verenigd Koninkrijk
Bestand of groep bestanden	SAN/2A3A4. en beheersgebieden SAN/123_1, _2, _3, _4, _6
Soort	Zandspiering en bijvangsten (Ammodytes spp.)
Gebied	EU-wateren van IIa, IIIa en IV en EU-wateren van de beheersgebieden voor zandspiering 1, 2, 3, 4 en 6 (uitgezonderd de wateren binnen 6 zeemijl van de basislijnen van het Verenigd Koninkrijk bij Shetland, Fair Isle en Foula)
Vissersvaartuigtype(s)	—
Referentienummer	17/TQ40

	IV Informatie
	INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE
	Europese Commissie
2013/C 229/03	Wisselkoersen van de euro	10

	INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN
2013/C 229/04	Door de lidstaten meegedeelde informatie betreffende sluiting van de visserij	11

2013/C 229/05	Door de lidstaten meegedeelde informatie betreffende sluiting van de visserij	11

	INFORMATIE OVER DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE
	Toezichthoudende Autoriteit van de EVA
2013/C 229/06	Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1. j) van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening))	12

2013/C 229/07	Geen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst	16

2013/C 229/08	Geen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst	17

2013/C 229/09	Uitnodiging om overeenkomstig artikel 1, lid 2, in deel I van Protocol nr. 3 bij Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie, opmerkingen te maken over staatssteun met betrekking tot de financiering van concerthal en congrescentrum Harpa te Reykjavík (IJsland)	18

2013/C 229/10	Uitnodiging om opmerkingen te maken overeenkomstig artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol 3 bij de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie over staatssteunvraagstukken met betrekking tot mogelijke steun voor de Nasjonal digital læringsarena (NDLA)	31

	V Adviezen
	ANDERE HANDELINGEN
	Europese Commissie
2013/C 229/11	Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen	43

Datum waarop het besluit is genomen	:	10 april 2013
Nummer van de steunmaatregel	:	70521
Nummer van het besluit	:	145/13/COL
EVA-staat	:	IJsland
Benaming (en/of naam van de begunstigde)	:	vermeende staatssteun voor Landsbankinn door af te zien van een verwachte opbrengst van overheidsmiddelen
Rechtsgrondslag	:	artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst
Type maatregel	:	geen steun
Economische sectoren	:	financiële diensten