Oneerlijke handelspraktijken

KERNPUNTEN

• Oneerlijke handelspraktijken zijn praktijken die:
  • niet overeenkomen met de vereisten van professionele toewijding³; en
  • het koopgedrag van de gemiddelde consument wezenlijk kunnen verstoren.
• Bepaalde consumenten genieten een hoger beschermingsniveau door hun kwetsbaarheid voor de praktijk of het product, omwille van hun leeftijd (kinderen en ouderen), hun naïviteit of hun geestelijke of lichamelijke beperking.
• In Richtlijn 2005/29/EG wordt onderscheid gemaakt tussen twee categorieën handelspraktijken die oneerlijk zijn indien zij de gemiddelde consument ertoe brengen een aankoopbeslissing te nemen die hij anders niet had genomen: misleidende handelspraktijken (door een handeling of een omissie) en agressieve handelspraktijken.
• Bijlage I bij Richtlijn 2005/29/EG bevat een lijst van praktijken die in alle omstandigheden verboden zijn (een “zwarte lijst”).

Misleidende commerciële handelspraktijken

Misleidende handelingen

Een praktijk is misleidend als deze onjuiste of onware informatie bevat of de gemiddelde consument waarschijnlijk zal misleiden, ook al is de informatie misschien correct, en hem ertoe zal brengen een aankoopbeslissing te nemen die hij anders niet had genomen. Voorbeelden van zulke handelingen omvatten foute of misleidende informatie met betrekking tot:

• het bestaan of de aard van het product;
• de belangrijkste kenmerken van het product (beschikbaarheid, voordelen, risico’s, samenstelling of geografische oorsprong, te verwachten resultaten van het gebruik, enz.);
• de reikwijdte van de verplichtingen van de handelaar (met gedragscodes waaraan de handelaar zich heeft gebonden);
• de prijs of het bestaan van een specifiek prijsvoordeel;
• de noodzaak van een dienst of reparatie.

De richtlijn verbiedt ook de misleidende marketing van goederen als zijnde identiek, terwijl hun samenstelling in werkelijkheid aanzienlijk verschilt in verschillende EU lidstaten (dit wordt vaak de “duale kwaliteit” van goederen genoemd).

Misleidende omissies

• Een handeling is ook misleidend als essentiële informatie die de gemiddelde consument nodig heeft om een geïnformeerde aankoopbeslissing te nemen, wordt weggelaten of op onduidelijke, onbegrijpelijke, dubbelzinnige wijze dan wel laattijdig wordt verstrekt, waardoor de gemiddelde consument ertoe kan worden gebracht een aankoopbeslissing te nemen die hij anders niet had genomen.
• Richtlijn 2005/29/EG voorziet in een algemene lijst van informatie die als essentieel moet worden beschouwd, zoals de prijs en de belangrijkste kenmerken van het product. Er zijn aanvullende vereisten voor online verkoop, zoals verplichtingen voor onlinemarktplaatsen⁴ om consumenten op de hoogte te brengen van de belangrijkste criteria voor het bepalen van de rangschikking⁵ van de aanbiedingen die als antwoord op een zoekopdracht worden gegeven, en de verplichting om informatie te verstrekken over of en hoe de echtheid van consumentenbeoordelingen wordt gecontroleerd.

Agressieve handelspraktijken

• Aankoopbeslissingen moeten door de consument in volledige keuzevrijheid worden genomen. Een praktijk is agressief en oneerlijk wanneer intimidatie, dwang of ongepaste beïnvloeding⁶ een aanzienlijke invloed heeft op de keuzevrijheid van de gemiddelde consument en hij hierdoor een aankoopbeslissing neemt die hij anders niet zou hebben genomen.
• Er moet met verschillende elementen rekening worden gehouden om te bepalen of een handelspraktijk al dan niet als agressief wordt beschouwd. Deze omvatten:
  • de aard, de plaats en de duur van de praktijk;
  • het mogelijke gebruik van dreigende taal of gedragingen;
  • het uitbuiten door de handelaar van bepaalde omstandigheden van een dusdanige ernst (d.w.z. dood of ernstige ziekte) om het beoordelingsvermogen van de consument te beperken om het besluit van de consument met betrekking tot het product te beïnvloeden;
  • bovenmatige niet-contractuele voorwaarden ten aanzien van rechten die de consument uit hoofde van het contract wil uitoefenen (waaronder het recht om het contract te beëindigen of te wijzigen).

Praktijken die in alle omstandigheden verboden zijn (zwarte lijst)

• Richtlijn 2005/29/EG bevat een lijst van handelspraktijken die in alle omstandigheden verboden zijn. Na wijzigingen door Richtlijn (EU) 2019/2161 verbiedt deze richtlijn ook verschillende aanvullende praktijken, zoals het publiceren van valse consumentenbeoordelingen, het verbergen van reclame in zoekresultaten en het doorverkopen van tickets die de handelaar met behulp van geautomatiseerde middelen heeft verkregen (bekend als bots).
• Richtlijn (EU) 2024/825 voegt ook verschillende andere praktijken toe aan de zwarte lijst, zoals hieronder vermeld.
  • Vormen van greenwashing (misleidende beweringen over het milieu), waaronder de volgende.
    • Het maken van een algemene milieuclaim die suggereert of de indruk wekt van uitstekende milieuprestaties, zoals “milieuvriendelijk”, “ecologisch vriendelijk”, “groen”, “ecologisch”, “klimaatvriendelijk”, “koolstofvriendelijk”, “energiezuinig”, “biologisch afbreekbaar” of vergelijkbaar, zonder erkende uitstekende milieuprestaties die relevant zijn voor de claim.
    • Het weergeven van een duurzaamheidslabel dat niet is gebaseerd op een certificeringsregeling of niet is ingesteld door publieke autoriteiten. Voordat een handelaar een duurzaamheidslabel mag voeren, moet hij ervoor zorgen dat het label voldoet aan minimumvoorwaarden op het gebied van transparantie en geloofwaardigheid en dat er objectief toezicht is op de naleving van de vereisten van de regeling. Dit toezicht moet worden uitgevoerd door een derde partij wiens competentie en onafhankelijkheid van zowel de eigenaar van het systeem als de handelaar gewaarborgd zijn op basis van internationale, EU- of nationale normen en procedures.
    • Het maken van claims, gebaseerd op de compensatie van broeikasgasemissies, dat een product een neutraal, verminderd of positief effect heeft op het milieu in termen van emissies, die consumenten kunnen doen geloven dat dergelijke claims betrekking hebben op het product zelf of op de levering en productie van dat product, of dat de consumptie van dat product geen invloed heeft op het milieu.
  • Misleidende praktijken die neerkomen op vervroegde veroudering, waaronder:
    • valse beweringen over de duurzaamheid of repareerbaarheid van een goed;
    • elke commerciële communicatie met betrekking tot een goed dat een kenmerk bevat dat is geïntroduceerd om de duurzaamheid ervan te beperken ondanks het feit dat informatie over dat kenmerk en de effecten ervan op de duurzaamheid van het goed beschikbaar is voor de handelaar.

Verhaal en sancties

• Lidstaten moeten ervoor zorgen dat consumenten het recht hebben op individuele rechtsmiddelen (compensatie, prijsverlaging, enz.) wanneer zij schade ondervinden van oneerlijke handelspraktijken.
• Lidstaten moeten effectieve, evenredige en afschrikkende sancties invoeren om handelaars te straffen die de nationale regels inzake oneerlijke handelspraktijken overtreden.
• Bij het opleggen van boetes moeten de lidstaten voorzien in boetes van ten minste 4% van de omzet van de handelaar of 2 miljoen euro als er geen informatie over de omzet beschikbaar is in gevallen waarin nationale autoriteiten van verschillende landen samenwerken aan grote grensoverschrijdende inbreuken die consumenten in verschillende lidstaten treffen.

Document met richtsnoeren

In 2021 heeft de Europese Commissie bijgewerkte richtsnoeren uitgegeven betreffende de uitvoering en toepassing van Richtlijn 2005/29/EG. Deze richtsnoeren bevatten de belangrijkste concepten en regels, en praktische voorbeelden uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie en van nationale rechtbanken en overheden om de handhaving te vereenvoudigen voor nationale autoriteiten en meer juridische zekerheid voor handelaren te garanderen. Deze richtsnoeren hebben betrekking op de wijzigingen die zijn ingevoerd bij Richtlijn (EU) 2019/2161.