WAT IS HET DOEL VAN DE MEDEDELING VAN DE COMMISSIE?
De mededeling van de Commissie C/2024/1645 bevat geactualiseerde richtsnoeren voor de afbakening van de relevante markt voor het mededingingsrecht van de Europese Unie (EU). Het verduidelijkt hoe de Europese Commissie markten afbakent wanneer dat vereist is voor:
handhaving van de antitrustregels op grond van artikelen 101 en 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) ingevolge Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad;
de transparantie te vergroten door de methode uit te werken die de Commissie toepast om relevante markten af te baken, waarbij wordt uitgegaan van concrete voorbeelden;
de rechtszekerheid te vergroten, en ondernemingen en belanghebbenden te helpen inzicht te krijgen in de wijze waarop markten in mededingingszaken worden afgebakend;
de administratieve lasten te verminderen door het proces van afbakening van de markt voor zowel de Commissie als externe belanghebbenden te stroomlijnen;
de groene en digitale transities van de EU te ondersteunen door rekening te houden met duurzaamheids- en innovatiefactoren in de marktafbakening als dat relevant is.
Relevante markt
De relevante markt heeft doorgaans twee dimensies:
de productmarkt, waartoe producten of diensten behoren die de afnemer op basis van kenmerken, prijs en beoogd gebruik als onderling inwisselbaar of vervangbaar beschouwt;
de geografische markt, waarmee het gebied wordt bedoeld waar de mededingingsvoorwaarden voldoende homogeen zijn en te onderscheiden zijn van die in andere gebieden.
De rol van de marktafbakening
Marktafbakening is een instrument dat:
helpt bij het onderkennen van grenzen aan concurrentie tussen ondernemingen, d.w.z. de directe en daadwerkelijke concurrentiedruk waarmee ondernemingen worden geconfronteerd;
stelt de Commissie in staat tot een berekening van de marktaandelen van ondernemingen op een bepaalde afgebakende markt.
Algemene methodologie
De Commissie gebruikt een systematische aanpak om markten af te bakenen en richt zich daarbij op vraagsubsistutie (preferenties van afnemers) en, in sommige gevallen, aanbodsubstitutie (producentflexibiliteit). De belangrijkste stappen zijn:
Afbakening van productmarkten, waarbij rekening wordt gehouden met:
vraagsubsistutie — beoordeling of afnemers zouden overstappen op alternatieve producten als antwoord op prijsstijgingen of wijzigingen van de kwaliteit, waarbij rekening wordt gehouden met factoren als productkenmerken, prijs, beoogd gebruik en de kosten van het overstappen;
aanbodsubsistutie — beoordeling of producenten snel zonder aanzienlijke kosten of vertragingen over kunnen schakelen op vervangende producten.
Afbakening van geografische markten door te analyseren of de mededingingsvoorwaarden in de verschillende regio's homogeen zijn, waarbij rekening wordt gehouden met factoren als handelsstromen, vervoerskosten en barrières op het gebied van regelgeving.
Bewijs dat voor marktafbakening wordt gebruikt
De Commissie baseert zich op een reeks bewijsmateriaal, waaronder het volgende.
Productkenmerken. Vergelijkbare kenmerken, prijs en beoogd gebruik.
Substitutie in het verleden. Historische gegevens over het overstapgedrag van afnemers.
Hypothetische substitutie. Enquêtes of interviews over hoe afnemers mogelijk reageren op veranderingen.
Inzichten uit de branche. Bijdragen van concurrenten, afnemers en branchedeskundigen.
Belemmeringen om over te schakelen. Kosten of andere obstakels die verhinderen dat afnemers overschakelen op vervangende producten.
Bijzondere overwegingen
De mededeling gaat in op bepaalde scenario's waarin marktafbakening een op de omstandigheden afgestemde aanpak kan vereisen.
Gedifferentieerde producten. Wanneer producten zeer gedifferentieerd zijn, kan de Commissie smallere markten afbakenen of juist een brede relevante markt die gedifferentieerde producten omvat.
Onderscheid tussen afnemers. Indien leveranciers verschillende voorwaarden hanteren voor verschillende afnemersgroepen, kunnen voor elke groep afzonderlijke markten worden afgebakend.
Innovatie en onderzoek en ontwikkeling. Bij zeer innovatieve sectoren kan de Commissie pijpleidingproducten (producten die nog in ontwikkeling zijn) in aanmerking nemen, markten afbakenen op basis van toekomstige substitueerbaarheid en naar eerdere innovatie-inspanningen kijken.
Multi-Sided Platforms. Voor platforms die meerdere gebruikersgroepen verbinden (zoals apps voor taxiritten), kan de Commissie een enkele markt afbakenen die alle kanten van het platform omvat, of juist afzonderlijke markten voor elke kant, afhankelijk van de substitueerbaarheid.
Aftermarkets en bundels. Voor producten met verwante aftermarkten (zoals printers en inktpatronen) kan de Commissie besluiten tot afbakening van een systeemmarkt (primaire en secundaire producten samen), van meervoudige markten (aan de ene kant primaire producten en aan de andere kant afzonderlijke markten voor secundaire producten die compatibel zijn met een specifiek merk van primaire producten) of van duale markten (primaire producten aan de ene kant en afgeleide producten aan de andere).
Marktaandelen
Marktaandelen vormen een belangrijke metriek voor de beoordeling van de mededinging, zelfs als zij niet de enige indicator voor marktmacht zijn. Bij de berekening van het marktaandeel gebruikt de Commissie de volgende informatie:
Verkoopvolume en -waarde — meestal wordt verkoopwaarde gebruikt, maar het volume kan in bepaalde gevallen belangrijker zijn.
Alternatieve maatstaven — voor specifieke markten, met name op digitale markten, kunnen andere maatstaven, zoals actieve gebruikers, bezoek aan de website of transactievolume beter geschikt zijn.
Aandelen in een bepaalde periode — marktaandelen worden gewoonlijk berekend over een periode van twaalf maanden. Op markten met seizoensgebonden of onregelmatige vraag kan dat anders zijn.
Uitdagingen en flexibiliteit
De Commissie erkent dat het niet altijd gemakkelijk is om markten af te bakenen, met name bij:
dynamische markten en snel veranderende sectoren, zoals digitale of zeer innovatieve sectoren;
grensoverschrijdende markten, waar de handelsstromen en de internationale concurrentie de afbakening van de geografische markt kunnen beïnvloeden;
opkomende trends, zoals duurzaamheidsoverwegingen, die van invloed kunnen zijn op de voorkeuren van de consument en op de concurrentiedynamiek.
De Commissie merkt ook op dat marktafbakening slechts een tussenstap is in de beoordeling van mededingingszaken en niet vooruitloopt op de uitkomst van individuele gevallen.
Geconsolideerde versie van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie — Derde deel — Het beleid en intern optreden van de Unie — Titel VII — Gemeenschappelijke regels betreffende de mededinging, de belastingen en de onderlinge aanpassing van de wetgeving — Hoofdstuk 1 — Regels betreffende de mededinging — Eerste afdeling — Regels voor de ondernemingen — Artikel 101 (oud artikel 81 VEG) (PB C 202, , blz. 88-89).
Geconsolideerde versie van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie — Derde deel: Het beleid en intern optreden van de Unie — Titel VII: Gemeenschappelijke regels betreffende de mededinging, de belastingen en de onderlinge aanpassing van de wetgeving — Hoofdstuk 1: Regels betreffende de mededinging — Sectie 1: Op ondernemingen toepasselijke mededingingsregels — Artikel 102 (oud artikel 82 VEG) (PB C 202, , blz. 89).
Geconsolideerde versie van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie — Derde deel — Het beleid en intern optreden van de Unie — Titel VII — Gemeenschappelijke regels betreffende de mededinging, de belastingen en de onderlinge aanpassing van de wetgeving — Hoofdstuk 1 — Regels betreffende de mededinging — Eerste afdeling — Regels voor de ondernemingen — Artikel 106 (oud artikel 86 VEG) (PB C 202, , blz. 90-91).
Geconsolideerde versie van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie — Derde deel — Het beleid en intern optreden van de Unie — Titel VII — Gemeenschappelijke regels betreffende de mededinging, de belastingen en de onderlinge aanpassing van de wetgeving — Hoofdstuk 1 — Regels betreffende de mededinging — Tweede afdeling — Steunmaatregelen van de staten — Artikel 107 (oud artikel 87 VEG) (PB C 202, , blz. 91-92).
Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (de “EG-concentratieverordening”) (PB L 24 van , blz. 1-22).
Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 1 van , blz. 1-25).
Achtereenvolgende wijzigingen in Verordening (EU) 1/2003 werden in de basistekst opgenomen. Deze geconsolideerde versie is enkel van documentaire waarde.