Vrijstelling voor onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten (van 2023)

KERNPUNTEN

Soorten onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten die onder de verordening vallen

De verordening is van toepassing op overeenkomsten tussen twee of meer partijen die voorzien in:

• gezamenlijke onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten met betrekking tot producten en technologieën, met inbegrip van de gezamenlijke exploitatie van de resultaten van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten (productie en/of distributie van de daaruit voortvloeiende producten, of exploitatie van de daaruit voortvloeiende intellectuele-eigendomsrechten (IE-rechten);
• gezamenlijke tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten met betrekking tot producten of technologieën, met inbegrip van de gezamenlijke exploitatie van de resultaten van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten;
• gezamenlijk gebruik van de resultaten van gezamenlijke of tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten die in het kader van een eerdere overeenkomst tussen dezelfde partijen zijn uitgevoerd.

De verordening is ook van toepassing wanneer de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst bepalingen bevat over de toekenning of verlening van intellectuele-eigendomsrechten aan de partijen of aan een entiteit die door deze partijen is opgericht, indien de bepalingen nodig zijn voor de uitvoering van de overeenkomst en niet haar hoofddoel zijn.

Voorwaarden voor vrijstelling

De onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst moet bepalen dat alle partijen volledige toegang moeten krijgen tot de eindresultaten van de gezamenlijke of tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten, met het oog op verder onderzoek, ontwikkeling en exploitatie. Dit omvat alle daaruit voortvloeiende intellectuele-eigendomsrechten en knowhow (praktische informatie die geheim, wezenlijk en geïdentificeerd is). Er zijn uitzonderingen voor overeenkomsten die productie- of distributietaken toekennen aan een of meer partijen en voor overeenkomsten waarbij onderzoeksinstituten, academische instellingen of bedrijven zijn betrokken die onderzoek en ontwikkeling als dienst leveren zonder normaal actief te zijn op het gebied van de exploitatie van resultaten.

Waar de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst niet voorziet in de gezamenlijke exploitatie van de resultaten, moet de overeenkomst elke partij toegang verlenen tot de reeds bestaande knowhow van de andere partijen indien die knowhow onmisbaar is om de resultaten te exploiteren.

Elke gezamenlijke exploitatie moet beperkt worden tot de resultaten die onmisbaar zijn voor de productie van de producten of de toepassing van de technologieën die voortvloeien uit de gezamenlijke of tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten en die door intellectuele-eigendomsrechten worden beschermd of die knowhow vormen.

Wanneer de productie van de producten die afkomstig zijn van de gezamenlijke of tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten aan een of meer van de partijen wordt toegewezen, verplicht de overeenkomst die partijen tot het uitvoeren van de orders voor de producten van de andere partijen, tenzij:

• de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst voorziet in distributie door een gezamenlijk team of entiteit of door een derde partij; of
• de partijen zijn overeengekomen dat alleen de producerende partij of partijen de producten mogen distribueren.

Marktaandeeldrempels en duur van de vrijstelling

Wanneer de partijen bij de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst daadwerkelijke of potentiële concurrenten zijn op markten voor de levering van bestaande producten of technologieën die kunnen worden verbeterd, gesubstitueerd of vervangen door de producten of technologieën die voortvloeien uit de gezamenlijke of tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten, is de vrijstelling van toepassing voor de duur van de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst, indien het gezamenlijke marktaandeel van de partijen op deze markten op het moment van de ondertekening van de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst niet meer dan 25 % bedraagt. Er zijn speciale regels voor het berekenen van marktaandelen voor tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten.

Wanneer de partijen geen daadwerkelijke of potentiële concurrenten zijn op de markten voor de levering van bestaande producten of technologieën die kunnen worden verbeterd, gesubstitueerd of vervangen door de producten of technologieën die voortvloeien uit de gezamenlijke of tegen betaling verrichte onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten, is er geen marktaandeeldrempel en geldt de vrijstelling voor de duur van de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten.

Voor onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten die voorzien in de gezamenlijke exploitatie van de resultaten, blijft de vrijstelling van toepassing gedurende zeven jaar nadat de producten of technologieën die uit de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten voortvloeien, voor het eerst in de interne markt op de markt worden gebracht en daarna zolang het gezamenlijke marktaandeel van de partijen op de relevante markten voor deze producten of technologieën niet meer dan 25 % bedraagt. Zodra deze drempel is overschreden, blijft de vrijstelling van toepassing gedurende twee opeenvolgende kalenderjaren.

Marktaandelen worden berekend op basis van gegevens betreffende de waarde van de verkopen of, indien deze gegevens niet beschikbaar zijn, op basis van gegevens over de omvang van de verkopen of andere betrouwbare marktinformatie, zoals uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling.

Hardcore beperkingen

De vrijstelling is niet van toepassing op onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten met hardcore beperkingen, waaronder:

• beperkingen op de vrijheid van de partijen om zelfstandig onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te verrichten op een gebied dat geen verband houdt, of na de voltooiing van de gezamenlijke overeenkomst, op hetzelfde gebied of een verbonden gebied;
• beperkingen op productie of verkoop, met uitzonderingen voor het vaststellen van productie- en verkoopdoelen waarbij de partijen de resultaten van de gezamenlijke onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten benutten;
• het vaststellen van de prijzen voor de verkoop van de producten of technologieën aan derden, met uitzondering van de prijzen die aan directe afnemers in rekening worden gebracht wanneer de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst voorziet in gezamenlijke distributie;
• beperkingen op actieve of passieve verkoop van de daaruit voortvloeiende producten of technologieën aan bepaalde gebieden of klanten, met uitzondering van onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten die voorzien in een exclusieve licentieverlening van de resultaten tussen de partijen of in de exclusieve distributie door een van de partijen.

Uitgesloten beperkingen

De vrijstelling geldt niet voor de volgende verplichtingen in onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten (als de verplichting in kwestie van de overeenkomst kan worden losgekoppeld, kan de rest van de overeenkomst nog steeds van de vrijstelling profiteren):

• verplichtingen om, na de voltooiing van de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten, IE-rechten van de partijen in de interne markt die relevant zijn voor de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten, niet aan te vechten, onverminderd de mogelijkheid om te voorzien in de beëindiging van de overeenkomst in geval van een dergelijk bezwaar;
• verplichtingen om, nadat de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst verloopt, IE-rechten van de partijen in de interne markt die de resultaten van de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten beschermen, niet aan te vechten, onverminderd de mogelijkheid om te voorzien in de beëindiging van de overeenkomst in geval van een dergelijk bezwaar
• het niet verlenen van licenties aan derden voor de productie of toepassing van de daaruit voortvloeiende producten of technologieën, met uitzondering van onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten die voorzien in de exploitatie van de resultaten door een of meer van de partijen.

Intrekking van de groepsvrijstelling

Het voordeel van de groepsvrijstelling kan worden ingetrokken door de Europese Commissie of door nationale mededingingsautoriteiten op grond van artikel 29 van Verordening (EG) nr. 1/2003 indien zij tot de bevinding komen dat een bepaalde onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst gevolgen heeft die onverenigbaar zijn met artikel 101, lid 3, VWEU.

In het bijzonder mag de Commissie dit recht uitoefenen wanneer:

• het bestaan van een onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst de mogelijkheid voor derden om voor de betrokken gebieden onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te verrichten, substantieel beperkt;
• de partijen zonder objectief gerechtvaardigde reden de resultaten van hun onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten niet exploiteren ten aanzien van derden;
• de producten of technologieën geen daadwerkelijke mededinging ondervinden;
• het bestaan van de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst de mededinging op het gebied van innovatie op een bepaald gebied substantieel beperkt.

Er zijn overgangsbepalingen voor overeenkomsten die op 30 juni 2023 reeds van kracht waren en die onder de vorige groepsvrijstelling voor onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten vielen (Verordening (EU) nr. 1217/2010), maar die niet voldoen aan de voorwaarden van de nieuwe groepsvrijstelling. Deze overeenkomsten blijven vrijgesteld onder de groepsvrijstelling tot en met 30 juni 2025.