Strafrechtelijke bestrijding van fraude die de financiële belangen van de EU schaadt

KERNPUNTEN

Toepassingsgebied

De richtlijn heeft betrekking op:

• fraude en andere strafbare feiten, zoals corruptie, wederrechtelijke toe-eigening of het witwassen van geld, die schadelijk zijn voor de financiële belangen van de EU, dat wil zeggen voor de EU-begroting, de begrotingen van de instellingen, organen en instanties van de EU die op grond van de verdragen zijn opgericht en de begrotingen die zij direct dan wel indirect beheren en controleren;
• ernstige strafbare feiten die een inbreuk vormen op het gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde (btw), zoals btw-carrouselfraude¹ — strafbare feiten worden als ernstig beschouwd wanneer zij betrekking hebben op het grondgebied van twee of meer EU-lidstaten en er een totale schade van ten minste 10 000 000 EUR mee is gemoeid.

De richtlijn bevat gemeenschappelijke regels inzake sancties en verjaringstermijnen met betrekking tot de strafbare feiten waarop de onderhavige richtlijn betrekking heeft.

Definities

Elk van de volgende strafbare feiten is op EU-niveau gedefinieerd:

• opzettelijk gepleegde fraude met betrekking tot uitgaven die al dan niet verband houden met aanbestedingen en met betrekking tot ontvangsten uit eigen middelen uit de btw en andere ontvangsten;
• witwassen van geld, zoals omschreven in Richtlijn (EU) 2015/849 (zie samenvatting);
• passieve en actieve corruptie, wanneer opzettelijk gepleegd;
• wederrechtelijke toe-eigening, wanneer opzettelijk gepleegd.

De richtlijn geeft een definitie van “overheidsfunctionarissen” — EU- en nationale functionarissen (ook in lidstaten) — en deze definitie is relevant voor de definitie van witwassen van geld, corruptie en wederrechtelijke toe-eigening.

De strafbare feiten zoals in de richtlijn omschreven, vallen onder de verantwoordelijkheid van het Europees Openbaar Ministerie, een onafhankelijk EU-orgaan dat bevoegd is om deze strafbare feiten te onderzoeken, te vervolgen en aan de bevoegde nationale rechtbanken voor te leggen.

Gemeenschappelijke aanpak

In alle lidstaten (met uitzondering van Denemarken en het Verenigd Koninkrijk (¹)):

• moeten al deze feiten bestraft worden als strafbare feiten, evenals de poging tot, uitlokking van en medeplichtigheid aan een dergelijk feit;
• rechtspersonen² dienen aansprakelijk te worden gesteld voor alle strafbare feiten die tot hun voordeel zijn gepleegd, inclusief de mogelijkheid dat strafrechtelijke vervolging kan worden ingesteld tegen personen die dader of alleen verantwoordelijke zijn.

Sancties

De richtlijn voorziet in minimale “doeltreffende, evenredige en afschrikkende” strafrechtelijke sancties.

Deze bestaan onder meer uit een sanctie van minimaal vier jaar gevangenisstraf:

• wanneer de financiële schade aan de EU-begroting de drempel van 100 000 EUR overstijgt;
• in geval van ernstige strafbare feiten tegen het gemeenschappelijk btw-stelsel;
• voor andere ernstige, in het nationale recht omschreven omstandigheden.

Indien met het strafbaar feit een schade van minder dan 10 000 EUR is gemoeid, kunnen lidstaten in andere dan strafrechtelijke sancties voorzien.

Met betrekking tot rechtspersonen bevat de richtlijn naast geldboetes verschillende andere soorten sancties (al dan niet strafrechtelijk).

Het plegen van bovengenoemde feiten in het verband van een criminele organisatie als omschreven in Kaderbesluit 2008/841/JBZ (zie samenvatting) levert een verzwarende omstandigheid op (het feit wordt als ernstiger beschouwd).

Deze sancties vormen geen belemmering voor:

• de mogelijkheid tot strengere sancties in de nationale wetgeving;
• de uitoefening van disciplinaire bevoegdheden door de bevoegde autoriteiten ten aanzien van overheidsfunctionarissen.

De richtlijn heeft ook betrekking op:

• de bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van strafbare feiten die de EU-begroting schaden;
• het vestigen van een rechtsmacht ten aanzien van dergelijke strafbare feiten;
• minimale verjaringstermijnen waardoor de feiten voldoende lange tijd nadat deze zijn gepleegd kunnen worden onderzocht en vervolgd, en waardoor sancties, die na een veroordeling voor het begaan van deze feiten zijn opgelegd, ten uitvoer kunnen worden gelegd.

Samenwerking tussen lidstaten en instellingen, organen en instanties van de EU

• De lidstaten, het Europees Openbaar Ministerie, het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken en het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) moeten samenwerken in de strijd tegen de strafbare feiten die onder deze richtlijn vallen. OLAF — en, voor zover van toepassing, het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken — verlenen technische en operationele bijstand om de coördinatie van de door de lidstaten ingestelde onderzoeken te vergemakkelijken.
• Indien de Europese Rekenkamer en de controleurs die belast zijn met het controleren van de begrotingen van de instellingen, organen en instanties van de EU of van de door de instellingen beheerde en gecontroleerde begrotingen, iets ontdekken dat op grond van deze richtlijn als strafbaar aangemerkt zou kunnen worden, moeten zij dit melden aan het Europees Openbaar Ministerie, OLAF en de andere bevoegde autoriteiten. Lidstaten moeten ervoor zorgen dat hun nationale controleorganen hetzelfde doen.