Beperkende maatregelen van de EU in verband met de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne

KERNPUNTEN

• De oorspronkelijke sancties tegen Rusland, die dateren uit 2014, zijn meerdere malen gewijzigd, bijvoorbeeld om lijsten van personen bij te werken of bestaande sancties te verlengen.
• Sinds het besluit van Rusland in februari 2022 om de niet door de regering gecontroleerde gebieden van de oblasten Donetsk en Luhansk in Oekraïne te erkennen als onafhankelijke entiteiten, en sinds de daaropvolgende invasie van Oekraïne, heeft de EU het grootste pakket beperkende maatregelen ooit aangenomen, in een reeks besluiten die 19 pakketten omvatten en gericht zijn tegen verschillende sectoren van de Russische economie en tegen personen die de Russische aanvalsoorlog steunen.

Gerichte sancties

De EU heeft verschillende soorten sancties ingesteld met verschillende doelstellingen.

Individuele sancties

Deze sancties zijn gericht tegen personen, entiteiten en lichamen die zich onder meer schuldig hebben gemaakt aan daden die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen. Deze sancties omvatten:

• het bevriezen van activa in de EU;
• het EU-burgers en -bedrijven verbieden fondsen ter beschikking te stellen;
• het verbieden van reizen van personen, waardoor zij het grondgebied van de EU niet kunnen betreden of er niet doorheen kunnen reizen;
• opnamecriteria gericht op:
  • personen of entiteiten van buiten de EU die inbreuken op het verbod op de omzeiling van EU-sancties door personen of entiteiten vergemakkelijken;
  • personen die verantwoordelijk zijn voor, steun of uitvoering geven aan de deportatie, gedwongen overdracht of assimilatie (met inbegrip van indoctrinatie) of gemilitariseerd onderwijs aan Oekraïense minderjarigen; en
  • personen of entiteiten die vaartuigen exploiteren, controleren of ondersteunen die deel uitmaken van de Russische ‘schaduwvloot’, die wordt ingezet om oliegerelateerde beperkende maatregelen te omzeilen.

De lijsten van personen, lichamen en entiteiten worden regelmatig bijgewerkt. Ze zijn ook uitgebreid met enkele door Rusland gecontroleerde entiteiten in de illegaal geannexeerde Krim en Sebastopol, en actoren in landen die geen lid zijn van de EU die directe steun aan de oorlogsinspanningen van Rusland verlenen..

In het sanctiepakket van februari 2025 wordt de lijst aangevuld met:

• nog eens 48 personen, waaronder bestuurders/directieleden van ondernemingen die betrokken zijn bij de mijnbouw- en energiesectoren, politici en gevolmachtigden uit de niet door de overheid gecontroleerde gebieden van Oekraïne, personen die betrokken zijn bij de massale ontvoering, illegale re-educatie, deportatie en gedwongen overdracht van Oekraïense kinderen naar Rusland, en twee hooggeplaatste functionarissen van de Koreaanse Arbeiderspartij;
• 35 entiteiten die werken in of zijn verbonden met het militaire-industriële complex, met inbegrip van entiteiten die militair materieel en militaire technologie produceren (d.w.z. voertuigen, raketten en bewapening) en die militaire uitrusting transporteren, entiteiten die ruwe aardolie en olieproducten transporteren, propagandistische media (NewsFront en SouthFront, die vervormde interpretaties van geschiedenis en gemanipuleerde informatie presenteren), Garantex (een cryptobeurs gebaseerd in Rusland) en exploitanten in niet-EU-landen die de oorlogsinspanningen van Rusland rechtstreeks ondersteunen, zoals een Chinese onderneming die satellietbeelden produceert.

In het sanctiepakket van mei 2025 wordt de lijst aangevuld met:

• 17 extra personen, waaronder hooggeplaatste managers en bestuurders van defensiefabrikanten, financiers van militaire activiteiten en personen die de omzeiling van EU-sancties vergemakkelijken;
• 58 aanvullende entiteiten, waaronder bedrijven in de Russische defensiesector die wapens, munitie, drones en andere aan het leger gerelateerde goederen en technologie produceren of leveren, en entiteiten in niet-EU-landen die betrokken zijn bij het omzeilen van sancties of de levering van aan beperkingen onderworpen goederen aan Rusland.

In het sanctiepakket van juli 2025 wordt de lijst aangevuld met:

• 14 bijkomende personen, waaronder leidinggevenden van wapen- en dronefabrikanten, exploitanten in de olietransportsector en personen die zich bezighouden met het omzeilen van sancties;
• 41 aanvullende entiteiten, waaronder producenten uit de defensiesector, bedrijven die olie en aardolieproducten vervoeren, buitenlandse leveranciers van goederen en technologieën waarop beperkingen van toepassing zijn, en andere actoren die de oorlogsinspanningen van Rusland ondersteunen of betrokken zijn bij het omzeilen van EU-sancties.

In het sanctiepakket van oktober 2025 wordt de lijst aangevuld met:

• 69 extra personen, waaronder zakenlieden, financiers en leidinggevenden die zijn gekoppeld aan de Russische militair-industriële en energiesector, hooggeplaatste personen die verantwoordelijk zijn voor de deportatie en gedwongen assimilatie van Oekraïense kinderen, en personen die betrokken zijn bij het omzeilen van EU-sancties of het ondersteunen van de aanvalsoorlog van Rusland;
• 45 aanvullende entiteiten, waaronder bedrijven in de defensie- en energiesector, maritieme en logistieke exploitanten en entiteiten in niet-EU-landen die de levering van goederen voor tweeërlei gebruik en geavanceerde technologieën aan Rusland vergemakkelijken of de oorlogsinspanningen van Rusland anderszins ondersteunen.

Deze laatste pakketten houden in dat de beperkende EU-maatregelen met betrekking tot maatregelen tegen het ondermijnen of bedreigen van de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne, nu in totaal meer dan 2.700 personen en entiteiten treffen.

Economische sancties

• Sancties tegen de financiële sector, met inbegrip van:
  • aanzienlijke beperkingen op de toegang van Rusland tot de EU-kapitaalmarkten en -diensten;
  • het loskoppelen van de belangrijkste Russische banken van het systeem SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication);
  • een verbod op het verstrekken van kredietbeoordelingsdiensten, crypto-activa, advies over trusts en financiële bijstand voor handel of investeringen, en een volledig transactieverbod voor belangrijke Russische banken;
  • een verbod voor EU-onderdanen om functies te bekleden in de bestuursorganen van in Rusland gevestigde rechtspersonen, entiteiten of lichamen die eigendom zijn van de Russische staat of onder zijn zeggenschap staan;
  • een verbod voor Russische onderdanen of in Rusland woonachtige natuurlijke personen om functies te bekleden in de bestuursorganen van de eigenaren/exploitanten van kritieke infrastructuur¹, Europese kritieke infrastructuur² of kritieke entiteiten;
  • sancties tegen financiële instellingen die gebruikmaken van het Russische SPFS-systeem (systeem voor de overdracht van financiële berichten) om beperkende maatregelen te omzeilen, met inbegrip van:
    • een verbod op EU-banken die gebruikmaken van de SPFS,
    • sinds februari 2025, een transactieverbod voor krediet- of financiële instellingen buiten Rusland die gebruikmaken van de SPFS,
    • sinds juli 2025, een uitbreiding van dit transactieverbod naar 22 extra Russische banken en financiële instellingen, evenals bepaalde buitenlandse financiële instellingen en aanbieders van crypto-activadiensten die de beperkende maatregelen van de EU frustreren, en
    • een verbod op transacties met het Russische Directe Investeringsfonds (RDIF) en met entiteiten waarin het aanzienlijke investeringen heeft gedaan;
  • sinds oktober 2025, maatregelen gericht op Russische financiële berichtgevings- en betalingssystemen, waaronder:
    • een verbod op het aangaan van transacties met het Nationale betalingskaartsysteem (‘Mir’) en het Snelle-betalingssysteem (‘SBP’), de voornaamste binnenlandse betalingsnetwerken van Rusland, en op het gebruik van andere soortgelijke systemen,
    • beperkte vrijstellingen, bijvoorbeeld voor diplomatieke of consulaire functies en bepaalde bestaande contracten, met een korte uitfaseringsperiode, en
    • een verbod op het verlenen van bepaalde cryptoactivadiensten, betalingsdiensten en e-gelddiensten aan Russische personen en entiteiten, met inbegrip van transacties met betrekking tot crypto-activa die worden gebruikt om de beperkende maatregelen van de EU te omzeilen;
  • sancties tegen Garantex, een in Rusland gevestigde cryptobeurs;
  • een verbod op het leveren van gespecialiseerde software voor gebruik in de Russische bank- en financiële sector;
  • bepalingen waarin wordt verduidelijkt dat de lidstaten geen scheidsrechterlijke uitspraken of buitenlandse vonnissen mogen erkennen of ten uitvoer leggen die verband houden met EU-sanctiemaatregelen, en die hen in staat stellen tot het verhalen van de kosten en schade op gesanctioneerde Russische of Belarussische personen of entiteiten die bij dergelijke procedures zijn betrokken.
• Sancties tegen de energiesector, met inbegrip van verboden op:
  • Russische steenkool en andere vaste fossiele brandstoffen;
  • de invoer, aankoop of overbrenging uit Rusland van ruwe olie en geraffineerde aardolieproducten boven een vaste prijs die bekend staat als het olieprijsplafond (met beperkte tijdelijke uitzonderingen voor bepaalde sterk afhankelijke EU-lidstaten);
  • een dynamisch mechanisme waarbij het prijsplafond voor ruwe olie wordt vastgesteld op 15 % onder de gemiddelde Urals-prijs over de afgelopen zes maanden en dat regelmatig wordt bijgewerkt om de marktontwikkelingen te weerspiegelen;
  • de uitvoer van vliegtuigbrandstof naar Rusland;
  • nieuwe investeringen in de Russische mijnbouwsector;
  • het aanbieden van gasopslagcapaciteit aan Russische onderdanen, in Rusland verblijvende natuurlijke personen of in Rusland gevestigde rechtspersonen, entiteiten of lichamen;
  • investeren in Russische vloeibare-aardgasprojecten;
  • de aankoop, invoer of overdracht van Russisch vloeibaar aardgas (LNG), verboden met ingang van 25 april 2026 (en met ingang van 1 januari 2027 voor langetermijncontracten die vóór 17 juni 2025 zijn afgesloten), waarmee wordt voortgebouwd op eerdere beperkingen die in juli 2025 werden ingevoerd op de wederuitvoer van LNG via EU-terminals die niet op het gasnet van de EU zijn aangesloten;
  • de invoer van alle acyclische koolwaterstoffen (voorheen sinds 20 december 2024 beperkt tot vloeibaar propaan), met een afbouwperiode tot 25 januari 2026 en een uitsluitend voor Hongarije geldende tijdelijke uitzondering voor bepaalde propaaninvoer tot 25 juli 2026;
  • een verbod op transacties met betrekking tot de Nord Stream- en Nord Stream 2-pijpleidingen;
  • een verbod, met ingang van 21 januari 2026, op de invoer van aardolieproducten die zijn afgeleid van Russische ruwe olie die in niet-EU-landen is verwerkt, ongeacht waar die verwerking heeft plaatsgevonden, met vrijstellingen uitsluitend voor partnerlanden (Australië, Canada, Japan, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten) die gelijkwaardige maatregelen toepassen.
• Sancties tegen lucht-, zee- en wegvervoer, met inbegrip van:
  • een verbod op de uitvoer, verkoop, levering of overdracht van alle vliegtuigen, vliegtuigonderdelen en -uitrusting, alsmede goederen die in de luchtvaartsector worden gebruikt, naar Rusland;
  • de sluiting van het EU-luchtruim voor alle vliegtuigen die in Russisch bezit zijn, geregistreerd zijn of onder Russische controle staan, met inbegrip van de privéjets van oligarchen;
  • een verbod op de uitvoer van maritieme navigatiegoederen en radiocommunicatietechnologie naar Rusland;
  • een verbod op toegang van Russische vaartuigen tot EU-havens of ‑sluizen, dat in oktober 2025 bij Besluit (GBVB) van de Raad 2025/2032 werd uitgebreid tot bepaalde havens en sluizen in niet-EU-landen die worden gebruikt ter vergemakkelijking van de overdracht van goederen die bijdragen aan de Russische productie van onbemande luchtvaartuigen (UAV’s) of raketten, of om het olieprijsplafond of andere EU-sancties te omzeilen;
  • de lijst van 557 schepen tot oktober 2025, waaraan een verbod was opgelegd om toegang te krijgen tot EU-havens en -sluizen (inclusief aanverwante diensten) om de zogenaamde ‘schaduwvloot’ aan te pakken, waarbij er in december 2025 41 bijkomende vaartuigen aan de lijst werden toegevoegd;
  • een verbod voor Russische of Wit-Russische wegvervoerondernemers om de EU binnen te komen;
  • een wegvervoersverbod voor EU-exploitanten die in handen zijn van Russische particulieren;
  • een verbod op transacties met het Russische maritieme scheepsregister;
  • een verbod voor zowel bemande als onbemande Russische vliegtuigen om te landen op, op te stijgen vanaf of te vliegen over EU-grondgebied;
  • een verbod op de rechtstreekse uitvoer van dronemotoren naar Rusland;
  • een verplichting voor vliegtuigexploitanten van niet-geplande vluchten tussen Rusland en de EU of via EU-luchtruim, die rechtstreeks door of via een niet-EU-land worden uitgevoerd, om alle relevante informatie over de vlucht op verzoek van de bevoegde lidstaat aan de bevoegde autoriteiten mee te delen;
  • een verbod op niet-EU-tankers die deel uitmaken van de Russische schaduwvloot en het olieprijsplafondmechanisme omzeilen, de Russische energiesector ondersteunen of militaire uitrusting voor Rusland of uit Oekraïne gestolen graan vervoeren.
• Sancties tegen diamanten, met inbegrip van:
  • het pakket maatregelen van de EU van december 2023 dat de rechtstreekse of indirecte invoer, aankoop of overdracht uit Rusland van niet-industriële natuurlijke en synthetische diamanten, alsmede van diamantjuwelen met ingang van 1 januari 2024 verbiedt;
  • het pakket van juni 2024 dat voorziet in een indirect verbod op de invoer van Russische diamanten, waarvoor de inwerkingtreding met de Groep van Zeven moet worden gecoördineerd.
• Sancties tegen exportcontrole en exportfinanciering, met inbegrip van:
  • een uitgebreide exportbeperking voor apparatuur, technologie en diensten voor de energie-industrie in Rusland (met enkele uitzonderingen);
  • een beperking op de uitvoer van in euro luidende bankbiljetten en de verkoop van in euro luidende effecten;
  • een beperking op producten die kunnen bijdragen tot de militaire en technologische sectoren en de defensie- en veiligheidssector van Rusland:
  • een verplichting voor moedermaatschappijen uit de EU om naar hun beste vermogen ervoor te zorgen dat hun dochterondernemingen in niet-EU-landen EU-sancties naleven; de militaire eindgebruikerslijst is uitgebreid met opname van 31 entiteiten in mei 2025 en nog eens 26 entiteiten in juli 2025, waarvan sommige zijn gevestigd in niet-EU-landen die militaire goederen en technologieën aan Rusland leveren;
  • sinds oktober 2025, strengere uitvoerbeperkingen voor nog eens 45 entiteiten, waaronder 17 in niet-EU-landen, en de uitbreiding van de lijst van gecontroleerde goederen, die nu ook extra elektronica, afstandsmeters, aan voortstuwing gerelateerde chemicaliën en specifieke metalen en legeringen omvat;
  • verdere beperkingen op specifieke goederen, zoals chemisch precursormateriaal voor energetische materialen, reserveonderdelen voor werktuigmachines en metalen en kunststoffen die in de militaire productie worden gebruikt.
• Een wapenembargo, met inbegrip van:
  • een verbod op de verkoop, levering, overdracht of uitvoer van wapens en alle soorten aanverwant materieel aan Rusland;
  • uitvoerverboden voor civiele vuurwapens;
  • een verbod op de doorvoer via het Russische grondgebied van vuurwapens, hun onderdelen en essentiële componenten en op munitie ervan die uit de EU worden uitgevoerd.
• Sancties tegen goederen voor tweeërlei gebruik en producten voor geavanceerde technologie, met inbegrip van het volgende.
  • Uitvoerverboden voor goederen voor tweeërlei gebruik en andere geavanceerde goederen en technologie die kunnen bijdragen aan de technologische verbetering van de Russische defensie- en veiligheidssector.
  • Een lijst van producten waarop beperkingen van toepassing zijn, met inbegrip van dronemotoren, verdere chemische en biologische apparatuur, stoffen en elektronische componenten voor oproerbeheersing, generatoren, speelgoeddrones, laptops, harde schijven, IT-componenten, nachtzicht- en radionavigatieapparatuur, camera’s, lenzen, zeldzame aardmetalen en verbindingen, elektronische geïntegreerde schakelingen, thermografische camera’s, elektronische componenten, halfgeleidermaterialen, fabricage- en testapparatuur voor elektronische geïntegreerde schakelingen en printplaten, precursormateriaal voor energetische materialen en precursormateriaal voor chemische wapens, optische componenten, navigatie-instrumenten, metalen die worden gebruikt in de defensiesector en scheepsuitrusting.
  • Chemische stoffen, waaronder mangaanerts en verbindingen van zeldzame aardmetalen, kunststoffen, graafmachines, monitors en elektrische apparatuur, worden ook beperkt door het 14e pakket.
  • De invoering van een niet-naar-Ruslandclausule voor EU-exporteurs, waardoor zij de wederuitvoer van gevoelige goederen en technologie (met inbegrip van slagveldartikelen) naar Rusland contractueel verbieden.
  • Een verbod op de doorvoer via het grondgebied van Rusland van goederen en technologie voor tweeërlei gebruik die uit de EU zijn uitgevoerd, om het risico op omzeiling van EU-sancties te beperken, samen met goederen en technologie die kunnen bijdragen aan de militaire en technologische verbetering van Rusland of de ontwikkeling van de defensie- of veiligheidssector, goederen en technologie die geschikt zijn voor gebruik in de luchtvaart- of ruimtevaartindustrie, en vliegtuigbrandstoffen en brandstofadditieven die uit de EU naar niet-EU-landen worden uitgevoerd. In het pakket van december 2023 werd het verbod op doorvoer uitgebreid naar alle slagveldgoederen.
  • In het pakket van juni 2023 werden 87 entiteiten toegevoegd aan de lijst van personen die rechtstreeks steun bieden aan het militair–industrieel complex van Rusland in zijn aanvalsoorlog tegen Oekraïne – de lijst bevat entiteiten in niet-EU-landen die drones produceren en uitvoeren naar Rusland, en andere partijen die betrokken zijn bij het omzeilen van sancties en het leveren van elektronische componenten aan Rusland.
  • Het pakket van december 2023 schrijft voor dat EU-exporteurs de wederuitvoer naar Rusland en de wederuitvoer voor gebruik in Rusland van bijzonder gevoelige goederen en technologie contractueel moeten verbieden bij de verkoop, levering, overdracht of uitvoer ervan naar een niet-EU-land, met uitzondering van partnerlanden. Deze vereiste heeft betrekking op verboden producten die worden gebruikt in Russische militaire systemen die gevonden worden op het slagveld in Oekraïne of die van cruciaal belang zijn voor de ontwikkeling, productie of het gebruik van die Russische militaire systemen, alsmede luchtvaartgoederen en -wapens.
  • Het pakket van december 2023 vormt ook een uitbreidng van de lijst van producten waarop beperkingen van toepassing zijn, die kunnen bijdragen aan het versterken van de defensie- en veiligheidssector van Rusland. De lijst bevat nu ook chemische stoffen, lithiumbatterijen, thermostaten, gelijkstroommotoren en servomotoren voor onbemande luchtvaartuigen (UAV’s), machinegereedschap en machineonderdelen.
  • In mei 2025 werd de lijst van militaire eindgebruikers verder uitgebreid met 31 entiteiten, waaronder ook enkele in niet-EU-landen, die drones, werktuigmachines, elektronica en andere aan het leger gerelateerde goederen en technologieën aan Rusland leveren; in juli 2025 werden nog eens 26 entiteiten toegevoegd, samen met nieuwe beperkingen op specifieke goederen, zoals chemisch precursormateriaal voor energetische materialen, reserveonderdelen voor precisiewerktuigmachines en metalen en kunststoffen die in de Russische defensiesector worden gebruikt.
• Handelsbeperkingen en -verboden voor goederen zoals ijzer, staal, kolen, cement, bitumen en asfalt, koolstof, synthetisch rubber, zeevruchten, helium, goud van Russische oorsprong en andere luxegoederen.
• Een uitvoerverbod voor producten op gebieden waar Rusland sterk afhankelijk is van de EU (waaronder halfgeleiders, gevoelige machines, vervoer en chemicaliën).
• Een verbod op het verlenen van diensten op het gebied van boekhouding, accountantscontrole, wettelijke controle, boekhouding en belastingadvies, bedrijfs- en managementadvies, public relations, architecten- en ingenieursdiensten, IT-adviesdiensten en juridisch advies aan de Russische regering en aan in Rusland gevestigde rechtspersonen, entiteiten of lichamen. In het pakket van december 2023 is deze lijst uitgebreid met software voor bedrijfsbeheer en voor industrieel ontwerp en productie.
• Een verbod op het leveren van diensten op het gebied van reclame, marktonderzoek en opiniepeilingen, alsmede op het testen van producten en technische inspecties.
• Een verbod op het verlenen van aanvullende diensten, ingevoerd in oktober 2025, waaronder:
  • commerciële ruimtegebaseerde diensten;
  • bepaalde AI-gerelateerde diensten (zoals modeltoegang, training, fijnafstemming en inferentie);
  • high-performance computing- en kwantumdiensten; en
  • bredere ingenieursgerelateerde, wetenschappelijke en technische adviesdiensten.
• Een verbod op diensten die rechtstreeks verband houden met toeristische activiteiten in Rusland.
• Het verlenen van andere diensten aan de Russische regering vereist voorafgaande toestemming, met beperkte vrijstellingen voor humanitaire, diplomatieke, energie-, civiel-nucleaire en telecommunicatiedoeleinden en voor bepaalde open-source- of trustschapsactiviteiten.
• Een verbod op het transport van goederen naar de EU over de weg via in Rusland geregistreerde aanhangwagens en opleggers, ook wanneer deze worden vervoerd door vrachtwagens die buiten Rusland zijn geregistreerd.
• Een verbod op de toegang tot EU-havens en -sluizen voor alle schepen die schip-tot-schiptransfers verrichten, indien de bevoegde autoriteiten gegronde redenen hebben om te vermoeden dat het vaartuig het verbod op de invoer van Russische ruwe olie of aardolieproducten over zee in de EU schendt, of Russische ruwe olie of aardolieproducten vervoert die boven het door de Price Cap Coalition overeengekomen prijsplafond zijn gekocht.
• Een invoerverbod op goederen uit gebieden in Oekraïne die niet door de regering worden gecontroleerd, waaronder de oblasten Donetsk, Luhansk, Zaporizja en Cherson, en uit de illegaal geannexeerde Krim en Sebastopol.
• Een invoerverbod op goederen die aanzienlijke inkomsten genereren voor Rusland (waardoor Rusland de aanvalsoorlog tegen Oekraïne kan voortzetten), zoals gietijzer en spiegelijzer (een legering van ijzer en mangaan gebruikt in de vervaardiging van staal), koper- en aluminiumdraad, folie, buizen en pijpen.
• Een verbod op de aankoop, invoer, overdracht of uitvoer van Oekraïense culturele goederen en andere goederen van archeologische, historische, culturele, zeldzame wetenschappelijke of religieuze waarde, waarvoor er redelijke gronden zijn om te vermoeden dat de goederen op onrechtmatige wijze uit Oekraïne zijn verwijderd.

Anti-omzeilingsinstrument

Het instrument werd ingevoerd als onderdeel van het sanctiepakket van juni 2023 om de groeiende omzeiling van EU-sancties aan banden te leggen. Om Rusland de middelen te ontzeggen die het land in staat stellen zijn oorlog tegen Oekraïne voort te zetten, neemt het instrument de vorm aan van passende individuele maatregelen tegen exploitanten van niet-EU-landen die de omzeiling van de sancties faciliteren. Indien er substantieel en systematisch sprake blijft van omzeiling, heeft de EU de mogelijkheid uitzonderlijke maatregelen als laatste redmiddel te nemen. In dat geval kan de Raad van de Europese Unie met eenparigheid van stemmen besluiten tot het beperken van de verkoop, levering, overdracht of uitvoer van goederen en technologie waarvan de uitvoer naar Rusland reeds verboden is met betrekking tot niet-EU-landen die aantoonbaar steeds een bijzonder hoog risico lopen om te worden gebruikt voor omzeiling. Om de omzeiling verder te belemmeren, verbiedt het pakket van december 2023 Russische onderdanen ook eigenaar te zijn van, zeggenschap uit te oefenen over of functies te bekleden in de bestuursorganen van de rechtspersonen, entiteiten of lichamen die diensten leveren op het gebied van portemonnees, rekeningen of bewaring van cryptoactiva voor Russische onderdanen en ingezetenen.

Aanvullende anti-omzeilingsmaatregel

Als onderdeel van het sanctiepakket van juli 2025 kunnen de lidstaten verlangen dat voor de uitvoer van bepaalde, in de lijst opgenomen goederen en technologieën naar een niet-EU-land waarvoor een geloofwaardig risico op omleiding naar Rusland of Belarus bestaat, vooraf een vergunning wordt verkregen. Dit nieuwe mechanisme vormt een aanvulling op het bestaande verbod op indirecte uitvoer en biedt de bevoegde autoriteiten een aanvullend handhavingsinstrument om de wederuitvoer van aan beperkingen onderworpen producten via kanalen buiten de EU te voorkomen.

Beperkingen voor de Russische media

Deze beperkingen bestaan onder meer uit de opschorting van transmissie, distributie en uitzendingen voor een aantal Russische staatsbedrijven om systematische propaganda, mediamanipulatie en desinformatie in te dammen. Het sanctiepakket van juni 2024 leverde tevens een opschorting op van de uitzendlicenties van vier andere organisaties voor hun doorlopende en onderling afgestemde activiteiten tegen het maatschappelijk middenveld in de EU en buurlanden, waarbij de feiten ernstig werden verdraaid en gemanipuleerd. Het pakket bevat tevens maatregelen die een verbod inhouden op financiële steun aan politieke partijen, niet-gouvernementele organisaties, denktanks en mediadiensten uit Rusland en verbonden landen, om Russische interferentie en propaganda te bestrijden.

Sancties tegen Belarus

Deze zijn ingevoerd gezien de situatie in dat land en de betrokkenheid van Belarus bij de Russische agressie tegen Oekraïne (zie de samenvatting).

• Snel na de vaststelling van het 14e sanctiepakket tegen Rusland, werd op 29 juni 2024 een aanpassingspakket voor Belarus aangenomen. De sancties tegen Belarus zijn grotendeels dezelfde sectorale maatregelen die tegen Rusland zijn genomen om de bestaande lacunes te dichten en de omzeilmogelijkheden te beperken. Dit pakket omvat een uitvoerverbod voor goederen en technologieën voor tweeërlei gebruik en een invoerverbod op goud, diamanten, helium, steenkool en minerale producten, met inbegrip van ruwe aardolie. Daarnaast wordt met het pakket het wegvervoerverbod uitgebreid en de clausule van maximale inspanning voor dochterondernemingen van EU-exploitanten in niet-EU-landen weerspiegeld. Ten slotte werd er een niet-naar-Belarusclausule voor EU-exporteurs toegevoegd.
• In een aanvullend sanctiepakket tegen Belarus, dat gelijktijdig met het 16e sanctiepakket tegen Rusland werd aangenomen, werd de lijst van exportproducten die de militaire en industriële capaciteit van Belarus zouden kunnen versterken, uitgebreid met onder meer chemisch precursormateriaal voor stoffen voor oproerbeheersing, software voor gecomputeriseerde NC-sturingsmachines, chroomerts en chroomverbindingen, controller gebruikt voor het aansturen van onbemande luchtvaartuigen, pyrotechnische goederen en brandbare materialen.
• In juli 2025 werd nog een sanctiepakket tegen Belarus aangenomen, gelijktijdig met het 18e sanctiepakket tegen Rusland. Het pakket verscherpt de beperkende maatregelen verder, gezien de voortdurende steun van Belarus voor de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne. Dit pakket:
  • voegde acht Belarussische entiteiten toe die actief zijn in het militair-industrieel complex, zoals defensieproducenten, UAV-fabrikanten, leveranciers van militaire optiek en fabrieken voor artilleriegranaten, aan de lijst voor de bevriezing van tegoeden;
  • voerde een verbod in op de aankoop van wapens en aanverwant materieel uit Belarus;
  • uitgebreide controles op goederen voor tweeërlei gebruik en geavanceerde technologie, met inbegrip van nieuwe machinecategorieën en chemische precursoren;
  • breidde doorvoerverboden uit naar een breder scala aan goederen waarop beperkingen van toepassing zijn; en
  • zette het verbod op financieel berichtenverkeer voor bepaalde Belarussische banken om in een transactieverbod, met beperkte vrijstellingen.
• In oktober 2025 werd een daaropvolgend sanctiepakket tegen Belarus aangenomen, gelijktijdig met het 19e sanctiepakket tegen Rusland. Daarmee werden de beperkende maatregelen verder aangescherpt als reactie op de voortdurende steun van Belarus voor de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne. Dit pakket:
  • voegde verscheidene Belarussische entiteiten die actief zijn in de defensie-, technologie- en industriële sector toe aan de lijst voor de bevriezing van tegoeden;
  • stemde de op Belarus gerichte beperkingen af op de meest recente Russische maatregelen door een verbod op cryptogerelateerde betaaldiensten in te voeren en de softwarebeperkingen uit te breiden tot de bank- en financiële sector, commerciële ruimtevaartactiviteiten, technische tests en analyses, AI en kwantumcomputing; en
  • breidde het toepassingsgebied van bestaande sectorale verboden uit om verdere omzeiling via Belarus te voorkomen.

Sancties tegen Iraanse personen en entiteiten

Deze sancties zijn ingevoerd met het oog op hun rol bij de ontwikkeling en levering van UAV’s die door Rusland worden gebruikt in de oorlog tegen Oekraïne.

• Op 20 juli 2023 stelde de Raad een nieuw kader vast voor beperkende maatregelen in het licht van de militaire steun van Iran aan de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, dat de uitvoer uit de EU naar Iran verbiedt van bij de bouw en productie van UAV’s gebruikte componenten en voorziet in reisbeperkingen en bevriezing van tegoeden die kunnen worden opgelegd aan personen die verantwoordelijk zijn voor of betrokken zijn bij het UAV-programma van Iran of dit ondersteunen (zie de samenvatting). Deze nieuwe sanctieregeling vormt een aanvulling op de drie eerder goedgekeurde pakketten dronesgerelateerde sancties die zijn gericht op personen en entiteiten. De Raad heeft op dezelfde dag ook besloten zes Iraanse personen op te nemen in de lijst volgens twee reeds bestaande sanctieregelingen voor de militaire steun van Iran voor de aanvalsoorlog tegen Oekraïne (drones) en voor het Syrische regime (luchtverdedigingssystemen).
• Op 31 mei 2024 heeft de Raad beperkende maatregelen vastgesteld tegen zes personen en drie entiteiten voor hun rol bij de overdracht van UAV’s naar Rusland ter ondersteuning van de aanvalsoorlog tegen Oekraïne of de overdracht van UAV’s of raketten naar gewapende groepen en entiteiten die vrede en veiligheid ondermijnen in het Midden-Oosten en het Rode Zeegebied, of omdat zij betrokken zijn bij het UAV-programma van Iran.
• Op 24 juni 2024 werd een Iraanse entiteit op de lijst gezet door haar betrokkenheid bij de UAV- en rakettenprogramma’s van Iran en bij de overdracht van Iraanse UAV’s naar Rusland ter ondersteuning van haar aanvalsoorlog tegen Oekraïne.
• Op 25 juli 2025 werkte de Raad de vermeldingen van twee personen en één entiteit die reeds in het kader van dit regime zijn aangewezen, bij om hun voortdurende betrokkenheid bij de levering van UAV’s, raketten en aanverwante technologie aan Rusland ter ondersteuning van diens agressieoorlog tegen Oekraïne te weerspiegelen.

Diplomatieke maatregelen

Het gaat hierbij onder meer om de opschorting van visumvrij reizen voor diplomaten en visumversoepeling voor dienstpaspoorthouders en zakenlieden.

Uitzonderingen

• Om de wereldwijde voedsel- en energiezekerheid te waarborgen, zijn de sancties niet gericht op de Russische uitvoer van landbouw- en voedingsproducten, waaronder tarwe en meststoffen, noch op de levering van olie en aardolieproducten aan niet-EU-landen.
• De tegoeden van bepaalde personen die een belangrijke rol speelden in de internationale handel in landbouw- en voedingsproducten, waaronder tarwe en meststoffen, kunnen worden vrijgegeven; fondsen en economische middelen kunnen ook aan hen ter beschikking worden gesteld.
• De EU-sancties verhinderen niet dat landen buiten de EU en hun onderdanen farmaceutische of medische producten uit Rusland kopen.
• Een noodclausule staat het vervoer van olie boven het prijsplafond, de verlening van technische bijstand, bemiddelings- of financieringsdiensten, of financiële bijstand in verband met het vervoer ervan naar niet-EU-landen toe om met spoed gebeurtenissen die ernstige gevolgen kunnen hebben voor de menselijke gezondheid en veiligheid of het milieu te voorkomen of te beperken, of als reactie op natuurrampen.

De bijlagen bij de verschillende besluiten en verordeningen bevatten lijsten van de personen, entiteiten, lichamen en de goederen en technologie waarop de beperkende maatregelen van toepassing zijn.