1.

De Cour de cassation (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Frankrijk) vraagt het Hof of de autoriteiten van een lidstaat ( 2 ) waar zich goederen van de erflater bevinden, zich krachtens artikel 10 van verordening nr. 650/2012 ambtshalve bevoegd moeten verklaren om uitspraak te doen over de erfopvolging in haar geheel.

2.

Aanleiding voor deze vraag is een geschil over erfrechten tussen de kinderen van een overleden Frans staatsburger, wiens laatste gewone verblijfplaats in Frankrijk ter discussie staat, en diens echtgenote (maar niet de moeder van zijn kinderen) op het tijdstip van zijn overlijden.

3.

Geen van de partijen betwist de nationaliteit van de erflater op het tijdstip van overlijden of het feit dat hij een in Frankrijk gelegen onroerend goed bezat. De partijen zijn het er alleen niet over eens waar hij op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had.

4.

In eerste aanleg heeft een Frans gerecht zich bevoegd verklaard om kennis te nemen van de door de kinderen van de overledene ingestelde vordering tot aanstelling van een gevolmachtigde voor de nalatenschap.

5.

In tweede aanleg heeft het betrokken gerecht echter geoordeeld dat de Franse gerechtelijke autoriteiten niet bevoegd waren voor de erfopvolging in haar geheel, aangezien de erflater zijn laatste verblijfplaats in het Verenigd Koninkrijk had.

6.

In het cassatieberoep betogen verzoekers dat de Franse gerechtelijke autoriteiten zich hoe dan ook op eigen initiatief bevoegd moesten verklaren, hetgeen het voorwerp is van de door de verwijzende rechter gestelde vraag.

7.

Overweging 7 luidt:

„De goede werking van de interne markt moet worden vergemakkelijkt door het wegnemen van de belemmeringen voor het vrije verkeer van personen die thans moeilijkheden ondervinden om hun rechten te doen gelden in het kader van een erfopvolging met grensoverschrijdende gevolgen. In de Europese justitiële ruimte moeten burgers op voorhand hun erfopvolging kunnen organiseren. De rechten van erfgenamen en legatarissen, van andere personen die de erflater na staan en van schuldeisers van de nalatenschap moeten daadwerkelijk worden gegarandeerd.”

8.

In overweging 23 is te lezen:

„Gelet op de toenemende mobiliteit van burgers en teneinde de goede rechtsbedeling in de Europese Unie te waarborgen en ervoor te zorgen dat er een echte band bestaat tussen de erfopvolging en de lidstaat waar de bevoegdheid wordt uitgeoefend, moet deze verordening erin voorzien dat de gewone verblijfplaats van de erflater op het tijdstip van zijn overlijden als algemeen aanknopingspunt geldt voor het bepalen van zowel de bevoegdheid als het toepasselijke recht. [...]”

9.

In overweging 27 wordt verklaard:

„De voorschriften van deze verordening zijn opgesteld om ervoor te zorgen dat de autoriteit die de erfopvolging behandelt, in de meeste gevallen, haar eigen recht kan toepassen. In deze verordening worden daarom een aantal mechanismen vastgelegd die in werking treden indien de erflater het recht van de lidstaat waarvan hij de nationaliteit bezit heeft gekozen als het recht dat zijn erfopvolging beheerst.”

10.

Overweging 30 luidt als volgt:

„Om ervoor te zorgen dat de gerechten van alle lidstaten op dezelfde gronden bevoegdheid inzake de erfopvolging kunnen uitoefenen in gevallen waarin de erflater op het tijdstip van overlijden niet zijn gewone verblijfplaats in een lidstaat had, dient deze verordening limitatief, in een hiërarchische volgorde, de gronden op te sommen, op grond waarvan deze subsidiaire bevoegdheid kan worden uitgeoefend.”

11.

In overweging 43 staat te lezen:

„De bevoegdheidsregels als bepaald in deze verordening kunnen er in bepaalde gevallen toe leiden dat een gerecht dat bevoegd is om uitspraak over de erfopvolging te doen, niet het recht van zijn eigen staat toepast. [...]”

12.

In overweging 57 is het volgende opgenomen:

„De collisieregels in deze verordening kunnen leiden tot de toepassing van het recht van een derde staat. Indien dat het geval is, moet rekening worden gehouden met de regels van internationaal privaatrecht van die staat. Als die regels voorzien in terugverwijzing naar hetzij het recht van een lidstaat, hetzij naar het recht van een derde staat die zijn eigen erfrecht zou toepassen, moet in het belang van de internationale consistentie deze terugverwijzing worden aanvaard. [...]”

13.

Artikel 4 („Algemene bevoegdheid”) bepaalt:

„De gerechten van de lidstaat waar de erflater op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had, zijn bevoegd om uitspraak te doen over de erfopvolging in haar geheel.”

14.

Artikel 10 („Subsidiaire bevoegdheid”) is als volgt verwoord:

„1.   Indien de erflater op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats niet in een lidstaat had, zijn de gerechten van een lidstaat waar zich goederen van de nalatenschap bevinden toch bevoegd om uitspraak te doen over de erfopvolging in haar geheel voor zover:

2.   Indien geen enkel gerecht in een lidstaat op grond van lid 1 bevoegd is, zijn de gerechten van de lidstaat waar zich goederen van de nalatenschap bevinden ter zake van die goederen toch bevoegd.”

15.

In artikel 15 („Toetsing van de bevoegdheid”) is het volgende opgenomen:

„Indien bij een gerecht van een lidstaat een erfrechtzaak aanhangig is gemaakt, waarvoor het volgens deze verordening niet bevoegd is, verklaart het zich ambtshalve onbevoegd.”

16.

Artikel 20 („Universele toepassing”) bepaalt het volgende:

„Elk recht dat bij deze verordening is aangewezen, wordt toegepast, ongeacht of dit het recht van een lidstaat is of niet.”

17.

XA, die de Franse nationaliteit had, is op 3 september 2015 in Frankrijk overleden, waarbij hij zijn echtgenote, TP, en zijn drie uit een eerste huwelijk geboren kinderen, YA, ZA en VA (hierna: „erfgenamen A”), als erfgenamen bij versterf heeft achtergelaten.

18.

Met het oog op de aanstelling van een gevolmachtigde voor de nalatenschap is TP door de erfgenamen A voor de president van een rechtbank in eerste aanleg, zetelend in kort geding, gebracht.

19.

Zij voerden daarbij aan dat de Franse gerechten op grond van artikel 4 van verordening nr. 650/2012 bevoegd zijn, gelet op het feit dat hun vader op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats in Frankrijk had.

20.

Het gerecht in eerste aanleg oordeelde dat dit het geval was en verklaarde zich bevoegd om kennis te nemen van de zaak, een beslissing waartegen TP hoger beroep heeft ingesteld bij de cour d’appel de Versailles (rechter in tweede aanleg Versailles, Frankrijk).

21.

Het gerecht in tweede aanleg was van oordeel dat de overledene zijn laatste gewone verblijfplaats in het Verenigd Koninkrijk had en dat de Franse gerechtelijke autoriteiten daarom op grond van artikel 4 van verordening nr. 650/2012 in casu onbevoegd waren.

22.

Voor de Cour de cassation hebben de erfgenamen A aangevoerd dat:

23.

In deze context heeft de Cour de cassation het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

„Dienen de bepalingen van artikel 10, lid 1, onder a), van [verordening nr. 650/2012] aldus te worden uitgelegd dat, indien de erflater zijn gewone verblijfplaats op het tijdstip van overlijden niet in een lidstaat had, het gerecht van een lidstaat waar de gewone verblijfplaats van de erflater niet was gevestigd maar dat vaststelt dat deze erflater de nationaliteit van die lidstaat had en aldaar gelegen goederen bezat, de in die verordening opgenomen subsidiaire bevoegdheid ambtshalve moet opwerpen?”

24.

Het verzoek om een prejudiciële beslissing is bij de griffie van het Hof ingekomen op 1 december 2020.

25.

TP, de regeringen van Spanje, Frankrijk en Tsjechië alsmede de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend.

26.

Het houden van een zitting is niet nodig geacht.

27.

In het cassatieberoep wordt het gerecht in tweede aanleg verweten dat het niet ambtshalve zijn bevoegdheid heeft opgeworpen in het licht van artikel 10 van verordening nr. 650/2012, terwijl het dat (naar verluidt) had moeten doen.

28.

De analyse van dit cassatiemiddel valt logischerwijs onder de bevoegdheid van de verwijzende rechter, die in de juiste positie verkeert om alle aspecten van het geding bij de lagere rechterlijke instanties te controleren.

29.

Zoals ik reeds heb aangevoerd, kan bij lezing van het arrest van het gerecht in tweede aanleg echter op zijn minst de vraag worden gesteld of artikel 10 van verordening nr. 650/2012 daarin al dan niet, op de een of andere manier, is toegepast.

30.

In het in cassatie bestreden arrest is artikel 10 van verordening nr. 650/2012 namelijk opgenomen onder het opschrift „Sur la compétence” (Over de bevoegdheid), wat betekent dat er op eigen initiatief een bepaling is vermeld die de partijen niet hebben ingeroepen.

31.

Het klopt dat het gerecht in tweede aanleg vervolgens een redenering uiteenzet die overeenstemt met artikel 4 van verordening nr. 650/2012. Het is echter niet geheel uitgesloten dat het zijn bevoegdheid krachtens artikel 10 van deze verordening heeft onderzocht, om (impliciet) tot de conclusie te komen dat er geen gronden waren om dat artikel toe te passen.

32.

Indien het gerecht in tweede aanleg een dergelijk onderzoek heeft verricht, dan zou het op grond van artikel 10 van verordening nr. 650/2012 zijn internationale rechterlijke bevoegdheid hebben geverifieerd. Het enige dat kan worden betwist, is zijn uitlegging van de bepaling ( 5 ) of de mogelijk verkeerde toepassing ervan in deze zaak.

33.

Na deze opmerking zal ik ingaan op de prejudiciële vraag zoals zij luidt, namelijk of er ambtshalve consequenties dienden te worden getrokken uit artikel 10 van verordening nr. 650/2012, hetgeen de rechter in tweede aanleg niet zou hebben gedaan.

34.

Vooraf moeten twee preciseringen worden gemaakt.

35.

De eerste betreft de „ambtshalve” toepassing van de Unierechtelijke regel.

36.

Het begrip heeft weliswaar betrekking op de rolverdeling tussen de rechter en de partijen in een geding, maar het is niet eenduidig: er is niet één antwoord op de vraag wat tot het ambt of de taak van de rechter behoort en wat de partijen in het geding toekomt. Het varieert naargelang van de rechtsorde en, binnen die rechtsorde, van factoren zoals het soort procedure en het voorwerp of de stand van het geding. Het verandert natuurlijk ook door de jaren heen. ( 6 )

37.

In casu zou „ambtshalve toepassing” betekenen dat de rechter de discussie over zijn bevoegdheid moet beslechten op basis van een andere regel dan die waarop partijen zich beroepen, zonder evenwel de omvang van het geschil te wijzigen of zich te baseren op andere feiten dan die welke beide partijen als vaststaand beschouwen.

38.

In dat geval zou de rechter:

39.

De aldus afgebakende gerechtelijke activiteit zou echter tot weerstand kunnen leiden omdat het eindresultaat ervan onvermijdelijk ten goede komt aan de ene partij (in casu de partij die het geschil voor de Franse rechter heeft gebracht) en nadelig is voor de andere partij (de partij die de internationale rechterlijke bevoegdheid van die rechter betwist).

40.

Indien de rechter zich bij zijn beslissing over zijn eigen bevoegdheid daarentegen uitsluitend baseert op objectieve gegevens die door geen van de partijen worden betwist, bevoordeelt hij niet de ene partij ten nadele van de andere ( 8 ) en handelt hij in het belang van de rechtsbedeling en de juiste toepassing van een instrument dat ertoe strekt de rechterlijke bevoegdheid tussen de lidstaten te verdelen.

41.

De tweede precisering betreft de reikwijdte van de prejudiciële vraag, waarmee, samengevat, wordt beoogd te verduidelijken:

42.

Hoewel de vraag betrekking heeft op artikel 10 van verordening nr. 650/2012, voor zover daarin een subsidiaire bevoegdheid wordt vastgesteld, beperkt de redenering van de verwijzende rechter zich niet tot dit artikel en omvat zij argumenten die voortvloeien uit andere artikelen van de verordening of uit het systeem in zijn geheel. ( 9 )

43.

In overeenstemming met deze argumenten dient mijn analyse verder te gaan dan het louter bestuderen van artikel 10 van verordening nr. 650/2012.

44.

Hoofdstuk II van verordening nr. 650/2012 voert een systeem van internationale rechterlijke bevoegdheid voor de erfopvolging in haar geheel in, op basis van objectieve criteria (de laatste gewone verblijfplaats van de erflater, de aanwezigheid van goederen van de nalatenschap in een lidstaat ( 10 )) en subjectieve criteria (de forumkeuze door de betrokken partijen en de aanvaarding van de bevoegdheid door de partijen in het geding ( 11 )).

45.

Dit systeem is gesloten. ( 12 ) Binnen de materiële werkingssfeer van verordening nr. 650/2012 vloeit de bevoegdheid van de gerechten van de lidstaten uitsluitend voort uit de uniforme regels die bij deze verordening zijn vastgesteld, met uitsluiting van elke andere regel. ( 13 )

46.

Verordening nr. 650/2012, die in de eerste plaats is gebaseerd op de doelstellingen „de goede rechtsbedeling in de Europese Unie te waarborgen en ervoor te zorgen dat er een echte band bestaat tussen de erfopvolging en de lidstaat waar de bevoegdheid wordt uitgeoefend” ( 14 ):

47.

In verordening nr. 650/2012 is de verhouding tussen de fora strikt genomen niet hiërarchisch, zoals het zou kunnen lijken ( 18 ), aangezien elk forum een andere feitelijke situatie bestrijkt: ofwel had de overledene zijn laatste gewone verblijfplaats in een lidstaat van de Unie (veronderstelling van artikel 4), ofwel had hij die daar niet (veronderstelling van artikel 10).

48.

In beide gevallen kan de resulterende bevoegdheid slechts worden uitgesloten indien de erflater voor een bepaald recht heeft gekozen (veronderstelling van de artikelen 5 en volgende van verordening nr. 650/2012).

49.

De – aan strikte voorwaarden gebonden – partijautonomie is in dit verband geen beginsel of spil van het systeem van bevoegdheidstoedeling, hetgeen wordt verklaard door de functie ervan, die verschilt van haar functie op andere gebieden.

50.

De overeenstemming over het forum die de partijen kunnen bereiken – in voorkomend geval de uitdrukkelijke of stilzwijgende aanvaarding van de bevoegdheid van het geadieerde gerecht – is in de eerste plaats afhankelijk van het bestaan van een rechtskeuze door de erflater. De mogelijkheid om het bevoegde gerecht te selecteren, ontstaat in feite omdat de erflater een dergelijke keuze heeft gemaakt.

51.

In verordening nr. 650/2012 wordt die mogelijkheid opgevat als een pragmatische voorziening: zij strekt ertoe te voorkomen dat forum en jus worden gescheiden door de keuze van de overledene voor een recht dat per definitie niet het recht is van de autoriteit waaraan de wetgever in eerste instantie bevoegdheid verleent. ( 19 )

52.

De mogelijkheid voor de belanghebbenden bij de erfopvolging om het bevoegde gerecht te kiezen, vloeit dus niet voort uit de overtuiging dat zelfregulering goed is of inherente voordelen heeft. Zij is, zoals ik heb aangegeven, zeer beperkt: indien de overledene zijn erfgenamen niet de plaats oplegt waar de erfrechtzaak noodzakelijkerwijs wordt behandeld ( 20 ), is het aan hem om de mogelijkheid creëren dat dit niet gebeurt in de lidstaat van zijn laatste gewone verblijfplaats (of, onder voorwaarden, in de lidstaat waar hij goederen bezat).

53.

Om de bevoegdheid van de materieel bevoegde autoriteit te kunnen omzeilen, dient de erflater het toepasselijke recht te hebben gekozen en is het tevens noodzakelijk dat: a) alle belanghebbende partijen tot een overeenkomst komen ( 21 ); of b) de partijen die niet aan deze overeenkomst deelnemen, de bevoegdheid niet betwisten ( 22 ); of c) alle partijen die voor de rechter verschijnen, de bevoegdheid van die rechter uitdrukkelijk aanvaarden ( 23 ). De weigering van één belanghebbende om zich bij de anderen aan te sluiten, volstaat om het gerecht van de lidstaat waarvan de erflater de nationaliteit heeft, uit te sluiten.

54.

Mijns inziens dienen deze vaststellingen ter nuancering van de verklaring van de verwijzende rechter dat de artikelen 4 en 10 van verordening nr. 650/2012 onder de beschikbare rechten van de partijen vallen, alsook van zijn gevolgtrekking dat „het onlogisch [zou] zijn dat de rechter op een subsidiair bevoegdheidscriterium dient te wijzen dat partijen niet van plan waren aan te voeren” ( 24 ).

55.

In de lijn van andere instrumenten voor justitiële samenwerking in burgerlijke zaken bevat verordening nr. 650/2012 bepalingen voor de toepassing van de bevoegdheidsregels. Artikel 15 met als opschrift „Toetsing van de bevoegdheid” is er een van.

56.

Volgens dit artikel zijn gerechten waarbij een erfrechtzaak aanhangig is gemaakt, verplicht om zich op eigen initiatief onbevoegd te verklaren wanneer hun bevoegdheid niet voortvloeit uit verordening nr. 650/2012. ( 25 )

57.

Deze bepaling was zonder nadere toelichting opgenomen in het door de Commissie ingediende voorstel voor een verordening en heeft geen aanleiding gegeven tot opmerkingen of discussie. ( 26 )

58.

Gelet op de gelijkenis met regels van soortgelijke strekking ( 27 ), zij erop gewezen dat een dergelijke verplichting:

59.

Artikel 15 van verordening nr. 650/2012 draagt dus bij tot de goede werking van de justitiële samenwerking in de Unie op het gebied van erfopvolging.

60.

Deze bepaling werkt echter niet automatisch in omgekeerde richting, althans niet in de letterlijke bewoordingen ervan, aangezien zij de gerechten van de lidstaten niet uitdrukkelijk gelast om de regels van verordening nr. 650/2012 ambtshalve toe te passen teneinde hun bevoegdheid op grond van deze verordening vast te stellen of te bevestigen.

61.

Artikel 10 van verordening nr. 650/2012 verleent bevoegdheid aan de lidstaat (of de lidstaten) waar zich goederen van de nalatenschap bevinden indien de erflater zijn laatste gewone verblijfplaats in een derde staat had.

62.

Deze bevoegdheid:

63.

Binnen het systeem dient artikel 10 van verordening nr. 650/2012 twee doelen:

64.

De aanwezigheid van goederen (al dan niet onderworpen aan vereisten betreffende de goederen zelf of de erflater) is een welbekend bevoegdheidscriterium in het vergelijkend recht. ( 35 ) In verordening nr. 650/2012 komt het boven op de hierboven beschreven voorwaarden inzake nationaliteit of verblijfplaats van de erflater. ( 36 ) Op deze manier is een nauwe band met de lidstaat van de aangezochte autoriteit dus niet betwistbaar, ook al had de erflater daar niet zijn laatste gewone verblijfplaats.

65.

De kwalificatie van de bevoegdheid als „subsidiair” in artikel 10 van verordening nr. 650/2012 betekent niet dat de bepaling minder normatief is dan artikel 4. Ik ben dan ook van mening dat het aangezochte gerecht die bepaling niet buiten beschouwing mag laten, ook al heeft geen van de partijen zich erop beroepen.

66.

De twee regels zijn in feite gelijkwaardig: artikel 10 verleent bevoegdheid in het geval dat de veronderstelling van artikel 4 ontbreekt, waardoor laatstgenoemd artikel eenvoudigweg niet van toepassing is.

67.

De in deze bepalingen bedoelde aanknopingspunten geven blijk van een voldoende nauw verband tussen de zaak en het forum: een nauwer verband in artikel 4, een minder nauw verband in artikel 10 van verordening nr. 650/2012 (het verschil komt tot uiting in de positie van elk van beide artikelen). Indien echter de omstandigheden van artikel 4 niet aanwezig zijn en die van artikel 10 wel, dient de normatieve consequentie uit laatstgenoemd artikel te worden getrokken.

68.

De volgende argumenten brengen mij tot deze conclusie:

69.

De verwijzende rechter voert als argument voor een hypothetische verwerping van de ambtshalve toepassing van artikel 10 van verordening nr. 650/2012 aan dat met dit artikel „wordt afgeweken van het beginsel dat rechterlijke en wetgevingsbevoegdheden samenvallen, welk beginsel als een rode draad loopt door de verordening” ( 40 ).

70.

Die redenering deel ik niet. Het streven om forum en jus te laten samenvallen is niet absoluut; de wetgever aanvaardt zelf dat scheiding ervan mogelijk is. ( 41 ) Voorts strekken de oplossingen die hij aandraagt om het parallellisme te herstellen zich uit tot het geval waarin het gerecht dat uitspraak moet doen, dit doet met toepassing van artikel 10.

71.

Er zij ook aan herinnerd dat, indien de laatste gewone verblijfplaats van de erflater niet in een lidstaat is gelegen, verordening nr. 650/2012 per definitie niet de bevoegdheid van de gerechten van het land van die verblijfplaats – en nog minder de correlatie forum/jus – kan opleggen of garanderen.

72.

Van de twee mogelijkheden (verwijzing naar de in de nationale rechtsorden voorziene fora of invoering van een voor de lidstaten gemeenschappelijke regel) heeft de Europese wetgever de laatste gekozen. Op deze manier bevordert hij tevens de doelstelling van verordening nr. 650/2012 om de rechten van erfgenamen, legatarissen en andere personen die de erflater na staan daadwerkelijk te garanderen door hun toegang tot de rechter te vergemakkelijken. ( 42 )

73.

Ik kom nu terug op de vraag van de verwijzende rechter: dient de rechter zich bevoegd te verklaren door een niet door partijen ingeroepen regel voor de toekenning van internationale rechterlijke bevoegdheid toe te passen, die betrekking heeft op feiten in het geding die niet worden betwist, maar die niet zijn aangevoerd om die bevoegdheid te onderbouwen?

74.

Op het eerste gezicht voorziet verordening nr. 650/2012 niet uitdrukkelijk in een procedurele behandeling voor artikel 10. Hieruit zou kunnen worden afgeleid dat de wetgever dit aspect niet heeft willen uniformeren en de regeling ervan daarom heeft overgelaten aan het nationale procesrecht van elke lidstaat.

75.

Ik ben echter van mening dat deze gevolgtrekking onjuist is. Mijns inziens zijn er elementen die het formele argument weerleggen en een andere opvatting mogelijk maken, wanneer de ambtshalve activiteit van de rechter plaatsvindt in omstandigheden zoals die in casu.

76.

Ik zal hieronder de gronden uiteenzetten die mijn standpunt ondersteunen. Ik zal slechts subsidiair verwijzen naar de eerste opvatting (volgens welke de oplossing van het probleem moet worden overgelaten aan het recht van elke lidstaat), voor het geval het Hof mijn standpunt niet zou delen.

77.

Ik ben van oordeel dat in de omstandigheden van het onderhavige geval het nationale gerecht waarbij op grond van artikel 4 van verordening nr. 650/2012 een zaak aanhangig is gemaakt, krachtens artikel 10 ambtshalve zijn bevoegdheid moet opwerpen, ook al hebben verzoekers zich niet op dat artikel beroepen.

78.

Mijn redenen hiervoor houden verband met: a) de toetsing van de eigen onbevoegdheid als bedoeld in artikel 15 van verordening nr. 650/2012, en b) uitspraken van het Hof over de elementen die de rechter moet evalueren om zijn internationale bevoegdheid te beoordelen wanneer een partij deze betwist.

79.

Zoals ik reeds heb opgemerkt, schrijft artikel 15 van verordening nr. 650/2012 voor dat de rechter ambtshalve een analyse verricht om zijn onbevoegdheid te toetsen.

80.

Welnu, om te bepalen of hij „volgens [deze] verordening” onbevoegd is, dient hij alle in hoofdstuk II vastgestelde criteria te onderzoeken. Hij kan zich slechts ambtshalve onbevoegd verklaren wanneer en voor zover geen enkele regel van verordening nr. 650/2012 hem bevoegdheid verleent. Het onderzoek is dus niet beperkt tot bepaalde regels van de verordening of uitsluitend de regel waarop de belanghebbende zich beroept.

81.

Hieruit leid ik af dat, indien de rechter van oordeel is dat er een bepaling bestaat op grond waarvan hij wel bevoegd is, hij niet de consequentie kan trekken uit artikel 15 van verordening nr. 650/2012, dat hij verplicht is te onderzoeken. Ook al is de regel waarop zijn bevoegdheid berust niet de regel die de verzoeker aanvoert, het zou een overdreven formalisme zijn om de ogen te sluiten voor een andere regel die, ook al wordt hij niet ingeroepen, de rechter voldoende bevoegdheid verleent om het geding voort te zetten. ( 43 )

82.

In verordening nr. 650/2012 is niet omschreven hoe de bevoegdheidstoetsing – ambtshalve dan wel op verzoek van een partij – dient te worden uitgevoerd. Met name is niet aangegeven welke gegevens het gerecht in aanmerking moet nemen of hoe het deze gegevens moet identificeren.

83.

Er staan in dit verband echter wel enkele aanwijzingen in arresten van het Hof inzake bevoegdheidstoetsing in het kader van verordening (EG) nr. 44/2001 ( 44 ).

84.

Volgens die arresten dient de rechter die deze analyse verricht zich niet te beperken tot hetgeen verzoeker aanvoert, maar juist alle elementen in aanmerking te nemen waarvan hij kennis heeft, waarbij hij evenwel niet hoeft na te gaan of er sprake is van andere elementen dan wel of de elementen waarheidsgetrouw zijn. ( 45 )

85.

Het Hof baseert zijn standpunt op het doel van een goede rechtsbedeling, dat aan verordening nr. 44/2001 ten grondslag ligt, alsook op de geboden eerbiediging van de autonomie van de rechter in de uitoefening van zijn functies. ( 46 )

86.

Ik zie niet in waarom deze rechtspraak zou moeten worden beperkt tot de specifieke bepaling die erin wordt uitgelegd, of tot gevallen waarin het bevoegdheidsonderzoek plaatsvindt op verzoek van een partij en niet ambtshalve. ( 47 )

87.

Het lijkt mij dan ook legitiem om artikel 10 in het licht van artikel 15 van verordening nr. 650/2012 aldus uit te leggen dat het de rechter niet verplicht om actief te zoeken naar een feitelijke grondslag teneinde te beslissen over zijn bevoegdheid in een bepaald geschil, maar wel om – op basis van de onbetwiste feiten – een grondslag voor zijn bevoegdheid te vinden die mogelijk verschilt van die welke door de verzoeker is aangevoerd. Ik ben van oordeel dat hij zich in dit geval ambtshalve bevoegd moet verklaren.

88.

Voor het geval deze redenering het Hof niet overtuigt, zal ik subsidiair de opvatting onderzoeken volgens welke, zoals ik heb aangegeven ( 48 ), het antwoord op de gestelde vraag moet worden overgelaten aan het procesrecht van elke lidstaat daar artikel 10 van verordening nr. 650/2012 niet voorziet in uitdrukkelijke procedureregels.

89.

Vanuit deze benadering, die als klassiek kan worden aangemerkt ( 49 ), zou het volstaan de vaste rechtspraak van het Hof toe te passen, volgens welke:

90.

Zoals gezegd voorziet verordening nr. 650/2012 niet in een specifieke procedurele behandeling voor artikel 10. Zij voorziet hier wel in voor andere bepalingen, waarin uitdrukkelijk wordt vereist dat er ofwel sprake is van een verzoek van een partij, ofwel van de ambtshalve tussenkomst van de aangezochte autoriteit. ( 52 )

91.

Het lijkt mij even verdedigbaar om het feit dat artikel 10 van verordening nr. 650/2012 op dit punt niets zegt, op te vatten als een impliciete verwijzing naar de nationale rechtsorden (wat de principiële oplossing betreft) als te stellen dat het gaat om een opzettelijke uitsluiting en niet om een loutere nalatigheid. Aangezien elders in dezelfde verordening uitdrukkelijk wordt verwezen naar het nationale procesrecht (artikelen 66 en 71), zou het feit dat artikel 10 dat niet doet, aldus kunnen worden uitgelegd dat deze materie niet wordt overgelaten aan de nationale rechtsorden. ( 53 )

92.

Indien ervan wordt uitgegaan dat de vraag van de verwijzende rechter over de rolverdeling tussen de rechter en de partijen krachtens artikel 10 van verordening nr. 650/2012 naar Frans recht moet worden beantwoord, dan zouden de gevolgen voor deze zaak als volgt zijn:

93.

De verwijzende rechter verstrekt niet voldoende informatie over zijn nationale procesrecht. ( 56 ) Bijgevolg zou elke overweging van mijn kant omtrent de vraag of het uitsluitend op verzoek van een partij toepassen van artikel 10 van verordening nr. 650/2012 in overeenstemming is met de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid, en met de eerbiediging van het nuttig effect van die bepaling, speculatief zijn.

94.

Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vraag van de Cour de cassation te beantwoorden als volgt:

„Artikel 10, lid 1, onder a), van verordening (EU) nr. 650/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen en de aanvaarding en de tenuitvoerlegging van authentieke akten op het gebied van erfopvolging, alsmede betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring, moet aldus worden uitgelegd dat wanneer de overledene zijn laatste gewone verblijfplaats niet in een lidstaat van de Europese Unie had, het gerecht van een lidstaat waar een geschil inzake erfopvolging is gerezen, zich ambtshalve bevoegd moet verklaren om de erfopvolging in haar geheel te behandelen indien, in het licht van door de partijen aangevoerde feiten die niet worden betwist, de erflater op het tijdstip van zijn overlijden de nationaliteit van die staat had en in die staat gelegen goederen bezat.”