EUROPESE COMMISSIE
Brussel, 27.6.2025
COM(2025) 334 final
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD
over de uitvoering van de financiële bijstand aan de landen en gebieden overzee in het kader van het besluit betreffende de LGO-associatie, met inbegrip van Groenland, en het 11e Europees Ontwikkelingsfonds in 2024
Verslag over de uitvoering van de financiële bijstand aan de
landen en gebieden overzee in het kader van
het besluit betreffende de LGO-associatie, met inbegrip van Groenland,
en het 11e Europees Ontwikkelingsfonds in 2024
Inleiding
2024 was het vierde uitvoeringsjaar van de zevenjarige financieringsperiode in de betrekkingen tussen de Europese Unie (EU) en de 13 landen en gebieden overzee (LGO), die van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2027 loopt, na de vaststelling in oktober 2021 van het besluit betreffende de LGO-associatie, met inbegrip van Groenland, (nieuw LGO-besluit).
Het partnerschap tussen de LGO en de EU is gebaseerd op deel IV van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en het nieuwe LGO-besluit, dat is vastgesteld op grond van artikel 203 van het VWEU. Overeenkomstig artikel 1 van het nieuwe LGO-besluit heeft het besluit tot doel de duurzame ontwikkeling van de LGO te ondersteunen en de waarden van de Unie overal ter wereld te bevorderen.
In het nieuwe LGO-besluit zijn twee eerdere instrumenten - het vorige LGO-besluit, dat door het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) werd ondersteund, en het besluit met betrekking tot Groenland, dat uit de EU-begroting werd gefinancierd - samengevoegd tot één uit de EU-begroting gefinancierd instrument, dat nu op alle LGO van toepassing is.
Het nieuwe besluit vormt de basis voor de programmering van de samenwerking met de LGO in de periode 2021-2027, die gepaard gaat met een diepgaande politieke en beleidsdialoog. Voor deze periode is een bedrag van 500 miljoen EUR toegewezen aan het nieuwe LGO-besluit.
Gezien de specifieke behoeften en uitdagingen van de LGO ligt de nadruk van de samenwerking in 2021-2027 op acties op gebieden van wederzijds belang voor de LGO en de EU. Op basis van de meerjarige indicatieve programma’s (MIP’s) zijn met name de groene transitie, digitalisering, werkgelegenheid en groei, en menselijke ontwikkeling aangemerkt als prioritaire samenwerkingsgebieden in het kader van het nieuwe LGO-besluit, in overeenstemming met de Global Gateway-strategie van de EU. Alle 16 MIP’s - 12 territoriale MIP’s plus het regionale MIP voor de Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden, 2 regionale MIP’s voor het Caribisch gebied en de Stille Oceaan en 1 intraregionaal MIP - zijn sinds eind 2023 van kracht, en de resterende acties, met name met betrekking tot de intraregionale enveloppe, zullen voor het einde van de programmeringsperiode worden goedgekeurd.
In 2024 liep de uitvoering van verschillende op grond van het vorige LGO-besluit uit het 11e Europees Ontwikkelingsfonds gefinancierde acties, door.
Dit verslag heeft bijgevolg betrekking op de activiteiten en ondersteuning in 2024 in het kader van beide besluiten:
-deel I van dit verslag betreft de vooruitgang die is geboekt in het kader van het vorige LGO-besluit, dat in 2024 werd gefinancierd uit het 11e EOF;
-deel II laat de vorderingen zien bij de uitvoering van het besluit betreffende de LGO-associatie, met inbegrip van Groenland (nieuw LGO-besluit), overeenkomstig artikel 86 ervan;
-in deel III staat de in de dialoog tussen de EU en de LGO in 2024 geboekte vooruitgang centraal;
-deel IV biedt een overzicht van de volgende stappen in 2025 en daarna;
-de bijlage bevat gegevens over de financiële bijstand die in 2024 aan de LGO werd verstrekt.
I.SAMENWERKING IN HET KADER VAN HET 11e EOF voor LGO in 2024
Financiële middelen op grond van het 11e EOF voor LGO (vorig LGO-besluit)
De middelen van het 11e EOF voor LGO in de periode 2014-2020 zijn als volgt toegekend in overeenstemming met bijlage II bij het vorige LGO-besluit:
·229,5 miljoen EUR voor de territoriale (bilaterale) samenwerking;
·100 miljoen EUR voor regionale samenwerking en samenwerking tussen “alle LGO”;
·21,5 miljoen EUR voor humanitaire en noodhulp;
·5 miljoen EUR voor rentesubsidies en technische bijstand in het kader van de LGO-investeringsfaciliteit;
·8,5 miljoen EUR voor studies en technische bijstand.
In het kader van het 11e EOF kwamen 16 LGO in aanmerking voor een territoriale toewijzing. Naast de drie regionale programma’s bevordert ook het enige thematische programma voor “alle LGO” (Green Overseas, lopend) de samenwerking tussen LGO.
De vroegere LGO van het Verenigd Koninkrijk blijven in aanmerking komen voor EOF-middelen en middelen ontvangen tot alle lopende programma’s zijn afgesloten.
Situatie in 2024
a)Territoriale samenwerking
·Caribisch gebied
Aruba voltooide de uitvoering van zijn hogeronderwijsprogramma met de invoering van het curriculum op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM) van de universiteit en de voltooiing van de infrastructuurwerken voor de bouw van de nieuwe faculteit en laboratoria, die in mei 2024 officieel werden geopend.
In Bonaire eindigde het programma voor begrotingssteun voor jongeren met de goedkeuring van het jeugdbeleid en werden de saldobetalingen in december 2024 verricht. Dankzij het programma was 68 % van de jeugdwerkers naar behoren gekwalificeerd (hoger secundair beroepsonderwijs).
In Sint-Maarten waren uitdagingen gemoeid met de werkzaamheden aan aanbestedingsdossiers voor de uitvoering van een actie in de sector water en sanitaire voorzieningen. Daarom werd vóór eind 2024 een aanvullingsactie bij het besluit ondertekend, zodat de uitvoeringsmodaliteit kon worden gewijzigd via een bijdrageovereenkomst met de aan een pijlerbeoordeling onderworpen organisatie UNOPS. De werkzaamheden moeten in 2025 van start gaan.
Op Curaçao werden in het kader van het programma om de veerkracht van het eiland te vergroten, ook verdere voorbereidende werkzaamheden met betrekking tot het aanbestedingsdossier verricht. Het contract zal naar verwachting begin 2025 worden ondertekend.
·Stille Oceaan
Voor Wallis en Futuna heeft de Commissie begin 2024 de resultaten gevalideerd van een haalbaarheidsstudie waarin een alternatieve technische oplossing wordt gepresenteerd voor de bouw van de Leava-werf op Futuna. Op grond daarvan werd aan het gebied een verlenging met vierentwintig maanden (tot augustus 2026) van de uitvoeringsperiode van de financieringsovereenkomst toegekend. Het project wordt rechtstreeks uitgevoerd door het gebied, in samenwerking met de Franse autoriteiten.
b)Regionale samenwerking
·Stille Oceaan
In de Stille Oceaan liep het programma voor regionale samenwerking Protege (Pacific Territories Regional Project for Sustainable Ecosystem Management, 36 miljoen EUR), dat was gericht op de bestrijding van klimaatverandering en de achteruitgang van ecosystemen, ten einde. Het programma is erin geslaagd duurzame en klimaatbestendige economische ontwikkeling (met een nadruk op de verbetering van de biodiversiteit en hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen) en de toepassing van beste landbouw- en visserijpraktijken in de LGO in de Stille Oceaan te bevorderen.
·Caribisch gebied
In het Caribisch gebied is het regionale programma Resembid (Resilience, Sustainable Energy and Marine Biodiversity; 42,67 miljoen EUR toegewezen, waarvan 2,67 miljoen EUR COVID-19-steun uit de B-enveloppe) gericht op het versterken van de weerbaarheid, duurzame energie en de mariene biodiversiteit. Dankzij Resembid hebben de LGO hun capaciteiten op het gebied van crisis- en rampenbeheersing verder versterkt, geslaagde energie-efficiëntie- en energiebesparende maatregelen getroffen en hun wetgevende en institutionele capaciteit voor het beheer van de mariene biodiversiteit vergroot. In 2024 is de uitvoering in versneld tempo voortgezet door middel van 47 subsidieprojecten die alle 12 begunstigde grondgebieden bestreken (eind 2024 waren 40 projecten in uitvoering en 7 projecten afgelopen). Naar verwachting zal de uitvoering van het programma in oktober 2025 worden voltooid.
· Indische Oceaan
Het RECI-programma (Restoration of Islands Ecosystems in the Indian Ocean, 4 miljoen EUR) is in 2024 voortgezet en op 4 december afgesloten. Met het programma is een aantal belangrijke resultaten geboekt, zoals een verbetering van de bioveiligheid, ecologische herstelactiviteiten en de uitroeiing van invasieve soorten op een aantal eilanden van de Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden. 70 % van de wereldwijde populatie geelneusalbatrossen werd dankzij het programma beschermd. Wat communicatie betreft, werd gewerkt aan een documentaire en diverse persartikelen en werden activiteiten op het gebied van kennisuitwisseling uitgevoerd.
·Het thematische programma voor alle LGO: Green Overseas (GO)
Het Green Overseas (GO)-programma, met een begroting van 17,8 miljoen EUR, wordt zowel in de EU- als in de Britse LGO uitgevoerd. Het programma is in 2019 van start gegaan en de uitvoering ervan loopt tot en met 31 december 2025. Het accent ligt op het versnellen van de energietransitie en het bevorderen van klimaatbestendigheid, onder meer via steun voor de implementatie van projecten op het gebied van hernieuwbare energie. In 2024 is de vraaggestuurde GO-faciliteit (die eind 2023 werd gelanceerd) snel van start gegaan om de verschillende LGO te helpen investeringsprojecten op de bovengenoemde terreinen voor te bereiden. Dat leidde tot de selectie van in totaal 34 afzonderlijke projecten voor diverse onderzoeken of technische bijstand ter ondersteuning van acties die rechtstreeks te maken hebben met klimaatactie. Het GO-programma gaf ook aanleiding tot de organisatie van een forum voor klimaatfinanciering, dat van 7 tot en met 11 oktober 2024 in Brussel werd gehouden. Het forum bracht meer dan 120 deelnemers uit de LGO bijeen, die onderwerpen als toegang tot multilaterale en bilaterale fondsen, het aanboren van particuliere financiering, de totstandbrenging van een gunstig klimaat en de versterking van de financiële veerkracht bespraken. In dit kader bood het forum een breder regionaal perspectief op de rol die de LGO van de EU spelen binnen hun regio en in desbetreffende samenwerkingsinitiatieven van de EU voor het Caribisch gebied, de Stille Oceaan, de Indische Oceaan en de Atlantische en de Arctische regio. De bijdragen van vertegenwoordigers van de EU-lidstaten (Denemarken, Frankrijk en Nederland) en het VK, alsook van de verenigingen van LGO van de EU en van het VK (OCTA en UKOTA), maakten het evenement nog relevanter. Er namen ook instellingen voor ontwikkelingsfinanciering als het Agence Française de Développement (AFD), de Europese Investeringsbank (EIB) en de Wereldbank, evenals desbetreffende VN-agentschappen, en commerciële investeerders aan het forum deel.
c)Technische bijstand en institutionele ondersteuning
Het LGO-jongerennetwerk (OCT-YN), dat in eerste instantie werd gefinancierd vanuit de Faciliteit voor technische samenwerking (560 000 EUR), startte zijn activiteiten in 2022. Een eerste groep van 25 jongeren (20-28 jaar) uit tien verschillende LGO werd geselecteerd om een leertraject van één jaar te volgen om zo meer te weten te komen over het EU-LGO-partnerschap en de werking van de Europese instellingen, en daarbij tegelijkertijd met EU-deskundigen, beleidsmakers en gelijkgezinde jongeren uit andere LGO te netwerken.
In 2024 werd een aanvullingsakte bij het uitvoeringscontract ondertekend (in het kader van de steunmaatregelen uit hoofde van het nieuwe LGO-besluit) om een extra toewijzing aan de begroting en een verlenging van het OCT-YN-programma tot juli 2025 mogelijk te maken. Het tweede cohort heeft zijn mandaat met succes afgerond en er is een nieuw cohort van 25 jongeren, met leden uit alle 13 LGO, geselecteerd.
In het kader van hun mandaat van één jaar brachten de leden van het OCT-YN (derde cohort) in november 2024 een studiebezoek van een week aan Brussel, woonden zij diverse webinars en onlinebijeenkomsten bij, en namen zij deel aan evenementen met betrekking tot LGO en/of jongeren over desbetreffende onderwerpen. Daarnaast leverden sommige alumni en leden van het OCT-YN in februari 2024 een bijdrage aan het LGO-EU-forum en in oktober 2024 aan het Green Overseas Climate Finance Forum. Weer anderen zijn betrokken bij de uitbreiding van de lopende communicatiecampagne over het LGO-EU-partnerschap.
d)Europese Investeringsbank (EIB)
De 11e EOF-LGO-investeringsfaciliteit (aanvangskapitaal van 48,5 miljoen EUR) - door de EIB beheerd uit hoofde van het vorige LGO-besluit van 2013 - heeft financiering verschaft voor activiteiten in de LGO. De EIB heeft de financiering van de faciliteit aangevuld met eigen middelen (tot 100 miljoen EUR). De faciliteit is op grond van het nieuwe LGO-besluit opgehouden te bestaan en de werkzaamheden zijn in 2020 en 2021 afgerond. De cumulatieve nettoterugbetalingen die voortvloeien uit de LGO-investeringsfaciliteit worden als jaarlijkse extra toewijzingen toegevoegd aan de niet-bestemde middelen in het kader van het nieuwe LGO-besluit. Tot 2027 wordt er ongeveer 35 miljoen EUR aan terugbetalingen verwacht, waarvan eind 2024 circa 21 miljoen EUR is ontvangen.
De LGO komen momenteel in aanmerking voor het InvestEU-fonds, dat particuliere en publieke investeringen bevordert op vier beleidsterreinen: duurzame infrastructuur; onderzoek, innovatie en digitalisering; kleine en middelgrote ondernemingen; en sociale investeringen en vaardigheden. Het fonds wordt uitgevoerd door internationale en/of nationale financieringsinstellingen (zoals de EIB, InvestNL, BPI France en Noordse Investeringsbank).
II.SAMENWERKING IN HET KADER VAN HET NIEUWE LGO-BESLUIT IN 2024
Financiële middelen op grond van het nieuwe LGO-besluit
Het voor de LGO in de periode 2021-2027 beschikbare bedrag van 500 miljoen EUR is als volgt toegewezen, gebaseerd op bijlage I bij het besluit:
·164 miljoen EUR voor de territoriale (bilaterale) toewijzingen aan andere LGO dan Groenland;
·225 miljoen EUR voor de territoriale (bilaterale) toewijzing aan Groenland;
·76 miljoen EUR voor regionale samenwerking, waarvan 15 miljoen EUR voor intraregionale samenwerking tussen de LGO en buurlanden die geen LGO zijn;
·22 miljoen EUR voor studies en technische bijstand;
·13 miljoen EUR aan niet-bestemde middelen voor onvoorziene omstandigheden, nieuwe behoeften of opkomende problemen en nieuwe internationale initiatieven en prioriteiten.
Na 31 december 2027 worden geen middelen meer vastgelegd, tenzij de Raad met eenparigheid van stemmen en op voorstel van de Commissie anders besluit.
Twaalf (van de dertien) LGO komen in aanmerking voor een bilaterale toewijzing uit hoofde van het nieuwe LGO-besluit, gedefinieerd aan de hand van de in dat besluit vastgestelde criteria. De Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden, die als enige van de LGO onbewoond zijn, komen overeenkomstig artikel 84, lid 1, van het nieuwe LGO-besluit in aanmerking voor regionale financiering en bijgevolg voor een specifiek regionaal programma in plaats van een bilaterale toewijzing.
Met drie regionale programma’s voor respectievelijk het Caribisch gebied, de Stille Oceaan en de Indische Oceaan wil men de samenwerking bevorderen tussen LGO in dezelfde regio met vergelijkbare problemen en prioriteiten. De uitwerking en uitvoering van alomvattende regionale programma’s en projecten op dit gebied worden ondersteund door acties die worden gefinancierd in het kader van de regionale toewijzing. Een belangrijk nieuw element van het nieuwe LGO-besluit is de intraregionale enveloppe, waarbij middelen opzij worden gezet om de samenwerking te stimuleren tussen de LGO en naburige staten in Afrika, de Cariben en de Stille Oceaan (ACS-staten) en/of andere derde landen, en ook met de ultraperifere gebieden van de EU.
Situatie in 2024
a)Territoriale samenwerking
In november 2024 werd één meerjarig actieprogramma goedgekeurd: Duurzaam toerisme voor Wallis en Futuna - 20,4 miljoen EUR, volledig afgestemd op de prioriteiten van de Green Deal, de agenda voor het digitale tijdperk en de agenda voor werkgelegenheid en groei.
In het kader van deze actie werd tot eind 2024 een totaalbedrag van 352,45 miljoen EUR vrijgegeven, ofwel > 70 % van de totale enveloppe in het kader van het nieuwe LGO-besluit van 500 miljoen EUR. In 14 van de 16 goedgekeurde MIP’s komen onderwerpen die verband houden met de Green Deal, aan bod. Dat betekent dat ongeveer 47 % van de totale middelen in het kader van het nieuwe LGO-besluit bestemd is voor samenwerking op het gebied van de Green Deal (bv. hernieuwbare energie, biodiversiteit, rampenrisicovermindering, duurzame landbouw, afvalwaterbeheer en groene groei).
Wat de uitvoering in de Stille Oceaan betreft, werd in Frans-Polynesië de eerste uitbetaling van 6 miljoen EUR (vaste tranche) gedaan voor de actie op het gebied van duurzaam waterbeheer. Dankzij de steun in het kader van het nieuwe LGO-besluit is het aantal gemeenten dat burgers drinkwater verschaft, gestegen van negen naar twaalf. Nieuw-Caledonië ontving de eerste betaling (vaste tranche) van 6 miljoen EUR voor zijn begrotingssteunprogramma voor energietransitie. In reactie op de crisis die Nieuw-Caledonië in mei 2024 trof, is een bedrag van 1 miljoen EUR als extra toewijzing toegevoegd aan het bestaande begrotingssteunprogramma. De betaling zal in 2025 plaatsvinden, samen met de uitbetaling van de tweede vaste jaarlijkse tranche van 6 miljoen EUR (in totaal 7 miljoen EUR).
In het Caribisch gebied werd in 2024 een financieringsovereenkomst voor waterbeheer en sanitaire voorzieningen (4,6 miljoen EUR) ondertekend met Bonaire. Sint-Eustatius ontving een eerste uitbetaling (vaste tranche) van 950 000 EUR voor zijn programma voor duurzame landbouw, met inbegrip van afvalwaterbeheer en het Blue Circle-project voor omleiding van regenwater. Saint Barthélemy ontving een tweede uitbetaling (vaste tranche) van 875 000 EUR voor zijn programma voor risicobeheersing in verband met rampen, in het kader waarvan een geslaagd project voor de verzameling van geografische gegeven werd uitgevoerd en twee opleidingssessies voor crisisbeheersingspersoneel werden georganiseerd. Op Saba steunt de EU het energiebeleid voor de periode 2020-2025, waarmee het aandeel van hernieuwbare energie zal worden verhoogd tot 60 %. Dit zal onder meer worden bereikt door middel van de bouw van aanvullende infrastructuur voor hernieuwbare energie (waaronder een nieuw zonne-energiepark). Alle noodzakelijke studies voor de bouw van het zonne-energiepark waren eind 2024 voltooid. De aanbesteding zal naar verwachting in 2025 worden gepubliceerd. Op Aruba werd eind 2023 een besluit genomen ten aanzien van het begrotingssteunprogramma voor e-overheid van 14,2 miljoen EUR en in februari 2024 werd de financieringsovereenkomst ondertekend. Wanneer de uitvoering in 2025 van start gaat, zal de eerste tranche (5,2 miljoen EUR) worden uitbetaald.
De samenwerking met Saint-Pierre en Miquelon gaat op kruissnelheid door met de uitvoering van zijn begrotingssteunprogramma voor duurzaam toerisme. In 2024 is de uitvoering versneld van allerlei sectoraal beleid op gebieden als de groene transitie, digitalisering, duurzaam toerisme en bevordering van de inclusie van jongeren en personen met een handicap. Er werd een tweede uitbetaling van 6,85 miljoen EUR gedaan.
In Groenland is de begrotingssteun van de EU voor onderwijs, die via het onderwijsprogramma voor 2024-2025 loopt, gericht op omscholing en bijscholing, verbeterde curricula voor het beroepsonderwijs en het welzijn van studenten, afgestemd op de nieuwe Groenlandse onderwijsstrategie. De financieringsovereenkomst werd in juni 2024 ondertekend, gevolgd door de uitbetaling van de eerste vaste tranche van 26,25 miljoen EUR. Er wordt momenteel aan de uitvoering gewerkt.
In de periode 2021-2027 werd de samenwerking tussen de EU en Groenland voor het eerst uitgebreid naar andere terreinen dan onderwijs, met de ontwikkeling van het programma voor groene groei dat gericht is op duurzame energie, kritieke grondstoffen, milieu, onderzoek en toerisme. Het MIP voor een bedrag van 22,5 miljoen EUR werd in 2023 goedgekeurd, en de uitvoering van de begrotingssteuncomponent (15 miljoen EUR) ging in september 2024 van start. De resterende middelen (7,5 miljoen EUR) zullen naar verwachting worden uitgevoerd met de hulp van uitvoerende partners. In overeenstemming met de Global Gateway-strategie van de EU zal de EU via het programma voor groene groei naar verwachting beter gepositioneerd zijn om in Groenland stappen voorwaarts te maken met de groene transitie. In het kader van het programma wordt ook de uitvoering gefinancierd van het memorandum van overeenstemming (MoU) inzake waardeketens voor duurzame grondstoffen dat in november 2023 met Groenland is ondertekend.
Betrekkingen en beleidsdialoog tussen de EU en Groenland in 2024
2024 was een uitzonderlijk jaar in de betrekkingen tussen de EU en Groenland, waarin het partnerschap nieuwe hoogtepunten bereikte. Naast de uitbreiding van de samenwerking naar nieuwe terreinen in het kader van het programma voor groene groei heeft de EU door middel van verschillende belangrijke mijlpalen laten zien vastbesloten te zijn haar partnerschap met dit gebied te versterken. De opening van het kantoor van de Europese Commissie in Nuuk, de goedkeuring van de routekaart in het kader van het bestaande memorandum van overeenstemming door Commissievoorzitter Von der Leyen tijdens haar bezoek aan Groenland in maart en het bezoek van commissaris Urpilainen in september zijn hiervan slechts enkele voorbeelden.
In 2024 werden drie beleidsdialogen met Groenland gehouden (in januari, juni en december), waarbij het beleidsspectrum van de betrokkenheid van de EU werd uitgebreid naar digitale transformatie en connectiviteit. Van 30 september tot en met 4 oktober vond bovendien de allereerste commerciële missie EU-Groenland plaats in Nuuk. Aan deze missie, die was gericht op innovatie en investeringen in duurzame grondstoffen en hernieuwbare energie, namen meer dan 80 personen deel, waaronder beleidsmakers, vertegenwoordigers van de overheid, financiële instellingen van de EU (waaronder de EIB), alsook EU- en lokale bedrijven. Deze commerciële missie - een van de verwachte resultaten van de gezamenlijke routekaart voor de uitvoering van het memorandum van overeenstemming inzake waardeketens voor duurzame grondstoffen - vormde een tastbaar bewijs van de inspanningen van de EU om de samenwerking met Groenland te verdiepen en investeringen in de particuliere sector te faciliteren.
Het kantoor van de EU in Nuuk is volledig operationeel. Het faciliteert het beheer van de aanzienlijke EU-steun aan Groenland (225 miljoen EUR via de bilaterale enveloppe in het kader van het nieuwe LGO-besluit) en draagt bij tot de verdieping van het partnerschap, onder meer door middel van beleidsdialogen. Verder verschaft het kantoor informatie en bevordert het private en publieke investeringen van de EU in Groenland in samenwerking met de desbetreffende diensten van de Commissie en andere partners, met inbegrip van de Europese Investeringsbank, met oog voor de toepasselijke financiële instrumenten van de EU en ter ondersteuning van de prioriteiten van de Global Gateway.
b)Regionale samenwerking
Wat regionale enveloppen betreft, zijn in november 2024 twee meerjarige actieplannen goedgekeurd:
-Duurzaam beheer van het natuurlijk kapitaal van de Caribische LGO - 21 miljoen EUR;
-Versterking van groene en blauwe voedselsystemen in de LGO in de Stille Oceaan - 36 miljoen EUR.
Voor beide regionale programma’s zullen de desbetreffende financieringsovereenkomsten naar verwachting in 2025 worden ondertekend, zodat de uitvoering voor het einde van het jaar van start kan gaan. De programma’s hebben betrekking op gemeenschappelijke prioriteiten van de LGO in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, zoals voedselzekerheid en biodiversiteit. In overeenstemming met de Global Gateway-investeringsagenda EU-LAC is binnen het regionale programma voor het Caribisch gebied de strijd tegen de Sargassum-algen als een van de belangrijkste prioriteiten aangemerkt en zal publiek-private samenwerking worden bevorderd om deze uitdaging om te buigen in economische kansen.
De werkzaamheden met betrekking tot de regionale actie voor de Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden werden in 2024 voortgezet, en het uitvoeringscontract voor MARIO (Préservation de écosystèmes marins et gestion sustainable des Ressources naturelles du Sud-Ouest de l’Océan Indien, 4 miljoen EUR) werd in december 2024 bij AFD, het Franse agentschap voor ontwikkelingssamenwerking, ondertekend. De actie is gericht op het behoud van de biodiversiteit en ecologische functies van de mariene milieus van de Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden en de zuidwestelijke Indische Oceaan.
Daarnaast zet de EU met het nieuwe LGO-besluit specifieke middelen opzij voor intraregionale samenwerking teneinde de regionale integratie van de LGO in hun respectieve regio’s te versterken, mondiale uitdagingen, zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en voedselonzekerheid, aan te pakken, en duurzame ontwikkeling na te streven door middel van verbeterde connectiviteit. Hiertoe wordt een enveloppe van 15 miljoen EUR voorzien, en het overeenkomstige MIP werd in november 2023 goedgekeurd.
De uitwisselingen met de LGO in elke regio over de programmering van deze middelen werden in 2024 voortgezet en in 2025 moeten twee acties worden gepresenteerd, één voor de Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden en één voor Groenland. Voor de Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden zullen via het GOPI-project (beheer van hoefdieren en geïntroduceerde predatoren in het nationaal park van de Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden en Réunion) uitdagingen op het gebied van de bescherming van de biodiversiteit worden aangepakt. Met het voor Groenland ontvangen voorstel wordt beoogd door middel van de aanleg van micro-infrastructuur de duurzame integratie te bevorderen van beschermde gebieden, zoals Unesco-locaties, zodat deze kunnen worden benut door de toeristische sector. In het Caribisch gebied hebben de LGO voor hun intraregionale programma collectief gekozen voor digitale connectiviteit (met inbegrip van onderzeese kabels) en cyberbeveiliging, en is begonnen met de voorbereiding van een haalbaarheidsstudie waarin rekening zal worden gehouden met de bredere Caribische regio en verwante Global Gateway-initiatieven.
c)Technische bijstand en institutionele ondersteuning
In 2024 werd wederom technische bijstand verleend, met name om de autoriteiten van de LGO te helpen met de formulering van nieuwe acties voor de regionale programma’s voor het Caribisch gebied en de Stille Oceaan en voor het territoriale programma van Wallis en Futuna. Naar aanleiding van een verzoek van de LGO om een grotere participatie van de LGO in horizontale EU-programma’s (waaronder Horizon Europa, BESTLIFE2030, Erasmus+ en de Connecting Europe Facility) te bevorderen, is de Commissie een overeenkomst aangegaan met een gespecialiseerde dienstverlener. De deskundigen zullen in 2025 toegewijde opleidingssessies ontwikkelen en organiseren.
Wat communicatie betreft, is begin 2024 een communicatiecampagne over het partnerschap tussen LGO en de EU met de slogan “Partners in Change” van start gegaan. De campagne, die voornamelijk via sociale media wordt uitgevoerd, is gericht op jongeren in de LGO en op lokale besluitvormers. In de campagne wordt gewezen op de positieve effecten van het partnerschap tussen de EU en de LGO en worden lokale projecten belicht die in de LGO worden uitgevoerd in het kader van de Global Gateway-strategie. De eerste geslaagde territoriale campagnes vonden plaats in Groenland en Frans-Polynesië.
Daarnaast steunde de EU de associatie van de landen en gebieden overzee (OCTA) door middel van technische bijstand bij de organisatie van de institutionele dialoog met de EU en de ministeriële conferentie van de OCTA, die in februari 2024 in Brussel werd gehouden in de marge van het LGO-EU-forum. Zoals hieronder nader uiteengezet wordt, vormden de ernstige zwakke punten op administratief en institutioneel gebied binnen de OCTA ook dit jaar een belemmering voor een doeltreffendere en soepelere dialoog tussen de LGO en de EU.
De associatie van de landen en gebieden overzee (OCTA)
De Commissie steunt de associatie van de landen en gebieden overzee (OCTA) al heel lang en duidelijk, en erkent haar belangrijke rol bij de uitvoering van het partnerschap tussen de EU en de LGO. Vanaf 2018 is de Commissie, na daarvoor steun via technische bijstand te hebben verleend, de lopende kosten van het secretariaat van de OCTA gaan financieren door middel van subsidieovereenkomsten, waarom de associatie had gevraagd.
De OCTA is gevestigd in Brussel en heeft de rechtsvorm van een private entiteit krachtens het Belgisch recht (een non-profitorganisatie). Sinds 2020 heeft de associatie te kampen gehad met toenemende interne administratieve problemen, die hebben geleid tot het bevriezen van haar bankrekening in 2022, een blokkade die pas in mei 2023 officieel werd opgeheven. Daardoor was het secretariaat van de OCTA grote delen van 2022 en 2023 verlamd en werd niet voldaan aan de voorwaarden voor het tekenen van nieuwe subsidieovereenkomsten.
De Commissie heeft de subsidieovereenkomsten voor 2020 en 2021 in 2023 en 2024 door een externe auditeur laten controleren en de eerste bevindingen zijn doorgegeven aan de OCTA. Voor de subsidie van 2022 heeft de Commissie een uitgebreid uitgavenverificatieverslag opgesteld.
De Commissie heeft de regelmatige dialoog met de OCTA en de LGO over dit onderwerp voortgezet, onder meer tijdens de tripartiete bijeenkomst van oktober 2024, en de OCTA aangemoedigd de nodige maatregelen te treffen om haar internecontrolesystemen te versterken en haar bestuurlijke capaciteit en governancepraktijken te verbeteren. Tijdens de jaarlijkse Ministeriële Conferentie van de OCTA in de marge van het LGO-EU-forum van 2024 hebben de leden een strategische update goedgekeurd van de visie van de associatie “OCTA towards a new strategic future”, waarin het accent ligt op politieke en strategische dialoog, betrokkenheid van de leden, communicatie en transparantie, en, tot slot, samenwerking op strategische gebieden.
III.INSTITUTIONELE DIALOOG IN 2024
In het nieuwe LGO-besluit worden drie fora voor dialoog beschreven (artikel 14):
Het LGO-EU-forum
Het jaarlijkse forum is het hoogste politieke platform voor de dialoog tussen de LGO en de EU. De laatste editie stond oorspronkelijk gepland voor het laatste kwartaal van 2023, maar is uiteindelijk uitgesteld tot februari 2024 en vond plaats in Brussel, met Groenland als roulerend voorzitter van de OCTA. Er werd op hoog niveau deelgenomen aan dit forum, dat het partnerschap tussen de LGO en de EU een nieuwe impuls gaf. Het forum bevestigde het belang van de gebieden voor de geostrategische agenda van de EU en onderstreepte dat de LGO bij de Europese familie horen en waarden en ambities met de EU delen. Bij de besprekingen tijdens het forum werd duidelijk dat de Global Gateway-strategie van de EU ook relevant is voor de LGO en werd opnieuw bevestigd dat behoefte bestaat aan een sterke, daadkrachtige OCTA om het partnerschap naar het volgende niveau te tillen. Voorts werd gewezen op de noodzaak om de zichtbaarheid van de betrekkingen tussen de LGO en de EU te vergroten en werd de aanhoudende gezamenlijke inzet voor zinvolle betrokkenheid van jongeren bevestigd. Tijdens de Ministeriële Conferentie van de OCTA hebben de leden Aruba benoemd tot nieuwe voorzitter. Aruba nam tegelijkertijd ook het voorzitterschap van het uitvoerend comité van de OCTA over.
Trilateraal overleg/tripartiete bijeenkomsten
In 2024 werden er in Brussel drie tripartiete bijeenkomsten georganiseerd tussen de Commissie (voorzitter), de vertegenwoordigers van de LGO en de lidstaten waarmee de LGO banden hebben (in januari, juni en oktober, in alle gevallen in een hybride vorm). Zij boden een platform voor politieke en beleidsdialoog om desbetreffende informatie uit te wisselen, om na te denken over prioritaire thema’s van gemeenschappelijk belang en om de vooruitgang bij de uitvoering van het nieuwe LGO-besluit te monitoren. De tripartiete bijeenkomst van januari was toegespitst op de agenda en de organisatie van het LGO-EU-forum van 2024 en bood de gelegenheid om gezamenlijk te werken aan ideeën over de wijze waarop de rol van de LGO in de Global Gateway-strategie kan worden vormgegeven. Ook werd tijdens de tripartiete vergaderingen van 2024 gesproken over de institutionele situatie van de OCTA, waaronder de stand van zaken met betrekking tot de procedures voor audits en uitgavenverificatie van de subsidies van 2020-2022. Andere agendapunten waren de status van de voorbereidingen en de vervolgstappen voor de uitvoering van de enveloppe voor intraregionale samenwerking in het kader van het nieuwe LGO-besluit, de communicatiecampagne voor alle LGO, de samenwerking met het OCT-YN en een presentatie van het TAIEX-instrument. Tot slot stelde het tripartiete formaat de deelnemers in staat om het Green Overseas Climate Finance Forum (Brussel, oktober 2024) voor te bereiden en er opvolging aan te geven, met de gebieden te spreken over de niet-bestemde middelen in het kader van het nieuwe LGO-besluit en het mogelijke gebruik ervan, en informatie te verstrekken over het gebruik van de enveloppe in het kader van het nieuwe LGO-besluit voor studies en technische bijstand.
Ad-hocpartnerschapswerkgroepen
De partnerschapswerkgroepen zijn vraaggestuurd en er zijn in 2024 geen bijeenkomsten gehouden.
IV.VOORUITBLIK
De uitvoering van de lopende activiteiten in het kader van het vorige LGO-besluit (het 11e EOF), met name het thematische programma Green Overseas en het Caribische regionale programma Resembid, wordt voortgezet tot deze zijn afgerond, naar verwachting in 2025. Daarnaast zal naar verwachting in 2025 van start worden gegaan met de uitvoering van de laatste territoriale programma’s van het 11e EOF voor Sint-Maarten (steun voor waterbeheer en sanitaire voorzieningen) en Curaçao (ontwikkeling van veerkrachtige en duurzame gemeenschappen).
De programmering van de toewijzingen in het kader van het nieuwe LGO-besluit is afgerond, behalve voor de niet-bestemde middelen, waarvan tot dusver slechts 1 miljoen EUR is vastgelegd naar aanleiding van de crisis die Nieuw-Caledonië in 2024 trof (extra toewijzing bovenop de bestaande begrotingssteun, uit te betalen in 2025). Er zullen verdere verwante besprekingen worden gehouden, onder meer over aanvullende EU-bijstand voor wederopbouwinitiatieven in Nieuw-Caledonië, een programma voor alle LGO ter bevordering van cultuur, creatieve industrieën en duurzaam toerisme, en initiatieven die aansluiten op de Global Gateway-ambities (mogelijk in combinatie met regionale/intraregionale toewijzingen). De uitvoering in het kader van het nieuwe LGO-besluit zal in 2025 naar verwachting goed op gang komen en de eerste resultaten opleveren in de strategische sectoren van EU-betrokkenheid, met name binnen territoriale enveloppen.
Er zal verder worden gewerkt aan de voorbereiding van acties in het kader van de regionale/intraregionale MIP’s in de Stille Oceaan, de Indische Oceaan, het Caribisch gebied, en de Atlantische en de Arctische regio. Het doel is win-winpartnerschappen te bevorderen tussen de LGO en, in voorkomend geval, tussen de LGO en hun buurlanden en -gebieden, met inbegrip van ACS- en niet-ACS-landen, en ultraperifere gebieden, teneinde de rol van de LGO in desbetreffende regionale strategieën van de EU te versterken, in overeenstemming met de prioriteiten van de Global Gateway. Als concreet voorbeeld zal samenwerking met de ultraperifere gebieden van de EU in het Caribisch gebied worden bevorderd om de inspanningen en financiering voor digitale connectiviteit te bundelen, met name wat onderzeese kabels en cyberveiligheid betreft.
Voortbouwend op de dynamiek die in 2024 is ontstaan in de betrekkingen tussen de EU en Groenland, zullen de inspanningen om het partnerschap verder te intensiveren, in 2025 worden voortgezet. Het accent zal verschuiven naar het behalen van eerste concrete resultaten en het vertalen van ambities in tastbare resultaten, onder meer via de uitvoering van het programma voor groene groei en de routekaart in het kader van het bestaande memorandum van overeenstemming inzake waardeketens voor duurzame grondstoffen, dat de partijen eind 2023 hebben ondertekend. Een andere verwante kernprioriteit is de verdere versterking van de economische betrekkingen tussen de EU en Groenland, onder meer door een grotere betrokkenheid van de particuliere sector op belangrijke strategische terreinen: mineralen, hernieuwbare energie en digitaal. Het kantoor van de Europese Commissie in Nuuk zal zijn geslaagde activiteiten voortzetten en de uitwisselingen en dialoog met lokale belanghebbenden over gedeelde prioriteiten in een veranderende internationale context verder intensiveren.
Een begin 2024 gelanceerde communicatiecampagne die in 2025 zal worden voortgezet, zal de bekendheid van het LGO-EU-partnerschap verder vergroten en een positieve perceptie ervan tot stand brengen bij het grote publiek. Dit initiatief zal worden aangevuld met een speciale opleiding om in de LGO de capaciteiten te ontwikkelen die vereist zijn voor een grotere participatie in de horizontale programma’s van de EU.
De Commissie wil ook met de OCTA blijven spreken over de follow-up van de audits en de uitgavenverificatie van de subsidies van 2020, 2021 en 2022. Tegelijkertijd zullen speciale regelingen voor technische bijstand voor de OCTA worden opgezet om de capaciteit voor politieke en beleidsdialoog met de EU te vergroten en de OCTA te helpen met het beheer van horizontale kwesties.
Het volgende LGO-EU-forum, dat voor 2025 in Aruba gepland staat, zal gelegenheid bieden om de balans op te maken van de uitvoering van de financiële samenwerking in het kader van het nieuwe LGO-besluit, thema’s van gemeenschappelijk belang te bespreken, zoals regionale integratie, oceaangovernance en investeringsagenda’s in het kader van de Global Gateway, en het partnerschap tussen de EU en de LGO strategisch te sturen.