EUROPESE COMMISSIE
Brussel, 4.6.2025
COM(2025) 211 final
Aanbeveling voor een
AANBEVELING VAN DE RAAD
inzake het economisch, sociaal, werkgelegenheids-, structuur- en begrotingsbeleid van Kroatië
{SWD(2025) 211 final}
EUROPESE COMMISSIE
Brussel, 4.6.2025
COM(2025) 211 final
Aanbeveling voor een
AANBEVELING VAN DE RAAD
inzake het economisch, sociaal, werkgelegenheids-, structuur- en begrotingsbeleid van Kroatië
{SWD(2025) 211 final}
Aanbeveling voor een
AANBEVELING VAN DE RAAD
inzake het economisch, sociaal, werkgelegenheids-, structuur- en begrotingsbeleid van Kroatië
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121, lid 2, en artikel 148, lid 4,
Gezien Verordening (EU) 2024/1263 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2024 betreffende de doeltreffende coördinatie van het economisch beleid en betreffende het multilaterale begrotingstoezicht en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad 1 , en met name artikel 3, lid 3,
Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,
Gezien de resoluties van het Europees Parlement,
Gezien de conclusies van de Europese Raad,
Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,
Gezien het advies van het Comité voor sociale bescherming,
Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,
Overwegende hetgeen volgt:
Algemene overwegingen
(1)In Verordening (EU) 2024/1263, die op 30 april 2024 in werking is getreden, worden de doelstellingen vermeld van het kader voor economische governance, waarmee wordt beoogd gezonde en houdbare overheidsfinanciën, duurzame en inclusieve groei en veerkracht te bevorderen door middel van hervormingen en investeringen, en buitensporige overheidstekorten te voorkomen. In de verordening is bepaald dat de Raad en de Commissie multilateraal toezicht uitoefenen in de context van het Europees Semester overeenkomstig de doelstellingen en vereisten van het VWEU. Het Europees Semester betreft met name de opstelling van en het toezicht op de uitvoering van landspecifieke aanbevelingen. De verordening bevordert ook de nationale verantwoordelijkheid voor het begrotingsbeleid en benadrukt de focus op de middellange termijn, in combinatie met een doeltreffendere en coherentere handhaving. Elke lidstaat moet bij de Raad en de Commissie een nationaal budgettair-structureel plan voor de middellange termijn indienen met zijn budgettaire, hervormings- en investeringsverbintenissen, over een periode van vier of vijf jaar, afhankelijk van de duur van de nationale legislatuurperiode. Het netto-uitgavenpad 2 in die plannen voor de middellange termijn moet voldoen aan de voorwaarden van de verordening, met inbegrip van de vereisten om de overheidsschuld aan het einde van de aanpassingsperiode op een plausibel neerwaarts pad te brengen of te houden of op een prudent niveau onder 60 % van het bruto binnenlands product (bbp) te houden en om het overheidstekort op middellange termijn onder de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp te brengen en/of te houden. Indien een lidstaat zich overeenkomstig de criteria van de verordening verbindt tot relevante hervormingen en investeringen, kan de aanpassingsperiode met maximaal drie jaar worden verlengd.
(2)Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad 3 , waarbij de herstel- en veerkrachtfaciliteit (“de RRF”) is ingesteld, is op 19 februari 2021 in werking getreden. De RRF biedt de lidstaten financiële ondersteuning voor de uitvoering van hervormingen en investeringen, en biedt door de Unie gefinancierde budgettaire stimulansen. Conform de prioriteiten van het Europees Semester voor de coördinatie van het economisch beleid, stimuleert de RRF het economisch en sociaal herstel alsmede duurzame hervormingen en investeringen, met name om de groene en de digitale transitie te bevorderen en de economieën van de lidstaten veerkrachtiger te maken. Zij helpt ook de overheidsfinanciën te versterken en de groei en werkgelegenheid op middellange en lange termijn te stimuleren, de territoriale cohesie binnen de Unie te verbeteren en de verdere uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten te ondersteunen.
(3)Verordening (EU) 2023/435 van het Europees Parlement en de Raad 4 (“de REPowerEU-verordening”), die op 27 februari 2023 is vastgesteld, heeft tot doel de Unie geleidelijk onafhankelijker te maken van de invoer van Russische fossiele brandstoffen. Dat draagt bij tot de energiezekerheid en de diversificatie van de energievoorziening van de Unie en vergroot het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, de opslagcapaciteit voor energie en de energie-efficiëntie. Kroatië heeft een nieuw REPowerEU-hoofdstuk toegevoegd aan zijn nationale herstel- en veerkrachtplan om belangrijke hervormingen en investeringen te financieren die de REPowerEU-doelstellingen helpen verwezenlijken.
(4)Op 15 mei 2021 heeft Kroatië overeenkomstig artikel 18, lid 1, van Verordening (EU) 2021/241 zijn herstel- en veerkrachtplan ingediend bij de Commissie. Op grond van artikel 19 van die verordening heeft de Commissie de relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie en samenhang van het herstel- en veerkrachtplan beoordeeld overeenkomstig de in bijlage V opgenomen beoordelingsrichtsnoeren. Op 28 juli 2021 heeft de Raad zijn uitvoeringsbesluit tot goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Kroatië 5 vastgesteld, dat op 7 december 2023 werd gewijzigd op grond van artikel 18, lid 2, om de maximale financiële bijdrage voor niet terug te betalen financiële steun bij te werken en het REPowerEU-hoofdstuk erin op te nemen 6 . De tranches worden vrijgegeven als de Commissie overeenkomstig artikel 24, lid 5, verklaart dat Kroatië de desbetreffende in het uitvoeringsbesluit van de Raad vastgelegde mijlpalen en streefdoelen op bevredigende wijze heeft verwezenlijkt. Voor een bevredigende verwezenlijking is vereist dat de verwezenlijking van eerdere mijlpalen en streefdoelen voor dezelfde hervorming of investering niet is teruggedraaid.
(5)Op 21 januari 2025 heeft de Raad op aanbeveling van de Commissie een aanbeveling vastgesteld tot goedkeuring van het nationale budgettair-structurele plan voor de middellange termijn van Kroatië 7 . Het plan is ingediend in overeenstemming met artikel 11 en artikel 36, lid 1, punt a), van Verordening (EU) 2024/1263, heeft betrekking op de periode van 2025 tot 2028, en omvat een over vier jaar gespreide begrotingsaanpassing.
(6)Op 26 november 2024 heeft de Commissie een advies vastgesteld over het ontwerpbegrotingsplan 2025 van Kroatië. Op dezelfde dag heeft de Commissie overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1176/2011 het waarschuwingsmechanismeverslag 2025 goedgekeurd, waarin zij Kroatië niet heeft genoemd als een van de lidstaten waarvoor een diepgaande evaluatie nodig is. De Commissie heeft ook een aanbeveling vastgesteld voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone, en een voorstel gedaan voor het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid voor 2025, waarin de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten wordt geanalyseerd. De Raad heeft de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone 8 vastgesteld op 13 mei 2025 en het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid goedgekeurd op 10 maart 2025.
(7)Op 29 januari 2025 heeft de Commissie het kompas voor concurrentievermogen gepubliceerd, een strategisch kader dat de komende vijf jaar het mondiale concurrentievermogen van de EU moet stimuleren. Daarin worden de drie transformatieve voorwaarden voor duurzame economische groei vastgesteld: i) innovatie; ii) decarbonisatie en concurrentievermogen; en iii) veiligheid. Om de innovatiekloof te dichten, streeft de EU ernaar industriële innovatie te stimuleren, de groei van start-ups te ondersteunen door middel van initiatieven zoals de EU-strategie voor start-ups en scale-ups, en de invoering van geavanceerde technologieën zoals artificiële intelligentie en kwantumcomputing te bevorderen. Met het oog op een groenere economie heeft de Commissie een alomvattend actieplan voor betaalbare energie en een Clean Industrial Deal uiteengezet, opdat de overgang naar schone energie kosteneffectief en concurrentievriendelijk blijft, met name voor energie-intensieve sectoren, en een motor is voor groei. Om buitensporige afhankelijkheden te verminderen en de veiligheid te vergroten, zet de Unie zich in voor sterkere mondiale handelspartnerschappen, gediversifieerde toeleveringsketens en een veilige toegang tot kritieke grondstoffen en schone energiebronnen. Die prioriteiten worden geschraagd door horizontale enablers, namelijk een vereenvoudiging van de regelgeving, een verdieping van de eengemaakte markt, de financiering van het concurrentievermogen en een spaar- en investeringsunie, het bevorderen van vaardigheden en hoogwaardige banen, en een betere coördinatie van het EU-beleid. Het kompas voor concurrentievermogen is afgestemd op het Europees Semester en zorgt ervoor dat het economisch beleid van de lidstaten in overeenstemming is met de strategische doelstellingen van de Commissie, waarbij een uniforme aanpak van economische governance wordt opgezet ter bevordering van duurzame groei, innovatie en veerkracht in de Unie.
(8)In 2025 blijft het Europees Semester voor coördinatie van het economisch beleid zich ontwikkelen naast de uitvoering van de RRF. De volledige uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen blijft essentieel voor de verwezenlijking van de beleidsprioriteiten in het kader van het Europees Semester, aangezien de plannen helpen bij het doeltreffend aanpakken van alle of een aanzienlijk deel van de problemen die zijn aangehaald in de relevante landspecifieke aanbevelingen die in de afgelopen jaren zijn gedaan. Deze landspecifieke aanbevelingen blijven evenzeer van belang voor de beoordeling van de gewijzigde herstel- en veerkrachtplannen overeenkomstig artikel 21 van Verordening (EU) 2021/241.
(9)De landspecifieke aanbevelingen 2025 hebben betrekking op alle belangrijke uitdagingen op het gebied van economisch beleid die niet voldoende worden aangepakt met maatregelen in de herstel- en veerkrachtplannen, met inachtneming van de relevante uitdagingen in de landspecifieke aanbevelingen van 2019-2024.
(10)Op 4 juni 2025 heeft de Commissie het landverslag 2025 voor Kroatië gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Kroatië heeft geboekt bij de uitvoering van de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen en werd de balans opgemaakt van de uitvoering door Kroatië van het herstel- en veerkrachtplan. Op basis van die analyse zijn in het landverslag de dringendste uitdagingen voor Kroatië in kaart gebracht. Ook werd de vooruitgang beoordeeld die Kroatië heeft geboekt bij de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten en bij de verwezenlijking van de kerndoelen van de Unie inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding, alsook bij de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties.
Beoordeling van het jaarlijks voortgangsverslag
(11)Op 21 januari 2025 heeft de Raad de volgende maximale groeipercentages van de netto-uitgaven voor Kroatië aanbevolen: 6,4 % in 2025, 4,9 % in 2026, 4,1 % in 2027 en 3,7 % in 2028. Deze komen overeen met de maximale cumulatieve groeipercentages die zijn berekend ten opzichte van 2023: 26,2 % in 2025, 32,3 % in 2026, 37,8 % in 2027 en 42,9 % in 2028. Op 22 mei 2025 heeft Kroatië zijn jaarlijkse voortgangsverslag 9 ingediend over de naleving van de aanbevolen maximale groeipercentages van de netto-uitgaven en de uitvoering van hervormingen en investeringen in antwoord op de belangrijkste uitdagingen die in de landspecifieke aanbevelingen van het Europees Semester zijn vastgesteld. Het jaarlijkse voortgangsverslag vormt ook een afspiegeling van de halfjaarlijkse verslaglegging van Kroatië over de vooruitgang die is geboekt met de verwezenlijking van zijn herstel- en veerkrachtplan, in overeenstemming met artikel 27 van Verordening (EU) 2021/241.
(12)De Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de gevolgen daarvan vormen een existentiële uitdaging voor de Europese Unie. De Commissie heeft aanbevolen de nationale ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact op gecoördineerde wijze te activeren ter ondersteuning van de inspanningen van de EU om tot een snelle en aanzienlijke verhoging van de defensie-uitgaven te komen. Dit voorstel werd door de Europese Raad van 6 maart 2025 toegejuicht. Naar aanleiding van het verzoek van Kroatië van 27 mei 2025, heeft de Raad op [date] op aanbeveling van de Commissie een aanbeveling aangenomen op grond waarvan Kroatië kan afwijken van de aanbevolen maximale groeipercentages van de netto-uitgaven en deze kan overschrijden 10 .
(13)Volgens door Eurostat gevalideerde gegevens 11 is het overheidstekort van Kroatië gestegen van 0,8 % van het bbp in 2023 tot 2,4 % in 2024, terwijl de overheidsschuld is gedaald van 61,8 % van het bbp eind 2023 tot 57,6 % eind 2024. Volgens de berekeningen van de Commissie komen deze ontwikkelingen overeen met een groei van de netto-uitgaven van 17,4 % in 2024. In het jaarlijkse voortgangsverslag voor 2025 raamt Kroatië de groei van de netto-uitgaven in 2024 op 17,5 %. Volgens de ramingen van de Commissie was de begrotingskoers 12 , die nationaal gefinancierde en door de EU gefinancierde uitgaven omvat, in 2024 expansief, met 1,8 % van het bbp.
(14)Volgens het jaarlijkse voortgangsverslag wordt in het macro-economische scenario dat aan de begrotingsprognoses van Kroatië ten grondslag ligt, in 2025 een reële bbp-groei van 3,3 % verwacht en wordt de CPI-inflatie in 2025 op 2,9 % geraamd. Volgens de voorjaarsprognoses 2025 van de Commissie zal het reële bbp in 2025 groeien met 3,2 % en in 2026 met 2,9 %, met een GICP-inflatie van 3,4 % in 2025 en 2,0 % in 2026.
(15)Volgens het jaarlijkse voortgangsverslag zal het overheidstekort in 2025 naar verwachting stijgen tot 2,9 % van het bbp en zal de overheidsschuldquote eind 2025 naar verwachting zijn gedaald tot 56,9 %. Deze ontwikkelingen komen overeen met een groei van de netto-uitgaven met 7,6 % in 2025. In de voorjaarsprognoses 2025 van de Commissie wordt uitgegaan van een overheidstekort van 2,7 % van het bbp voor 2025. De stijging van het tekort in 2025 is voornamelijk het gevolg van een sterke groei van de kapitaaluitgaven naar aanleiding van een verwachte intensivering van de uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, het overloopeffect van de hervorming van het beloningsstelsel voor ambtenaren en een verdere stijging van de pensioenuitgaven als gevolg van de wijziging van de indexeringsformule. Volgens de berekeningen van de Commissie komen deze ontwikkelingen overeen met een groei van de netto-uitgaven van 7,9 % in 2025. Volgens de ramingen van de Commissie zal de begrotingskoers, die nationaal gefinancierde en door de EU gefinancierde uitgaven omvat, in 2025 expansief zijn, met 0,8 % van het bbp. De overheidsschuldquote zal eind 2025 naar verwachting zijn gedaald tot 56,3 %. De daling van de schuldquote in 2025 is voornamelijk toe te schrijven aan het noemereffect van de verwachte nominale bbp-groei.
(16)Volgens de voorjaarsprognoses 2025 van de Commissie zullen in 2025 uitgaven ten belope van 1,8 % van het bbp worden gefinancierd met niet-terugbetaalbare steun (subsidies) uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit, tegenover 0,9 % van het bbp in 2024. Met niet-terugbetaalbare steun van de herstel- en veerkrachtfaciliteit gefinancierde uitgaven worden hoogwaardige investeringen en productiviteitsverhogende hervormingen mogelijk gemaakt zonder rechtstreekse gevolgen voor het overheidssaldo en de overheidsschuld van Kroatië.
(17)De defensie-uitgaven van de overheid in Kroatië bedroegen in 2021 1,0 % van het bbp, in 2022 1,0 % van het bbp en in 2023 1,3 % van het bbp 13 . Volgens de voorjaarsprognoses 2025 van de Commissie zullen de defensie-uitgaven in 2024 1,4 % van het bbp en in 2025 1,5 % van het bbp bedragen. Dit komt overeen met een stijging van 0,5 procentpunten van het bbp ten opzichte van 2021. In de periode waarvoor de nationale ontsnappingsclausule wordt geactiveerd (2025-2028) kan Kroatië opnieuw prioriteit aanbrengen in de overheidsuitgaven of de overheidsinkomsten te verhogen, zodat langdurig hogere defensie-uitgaven de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar brengen.
(18)Volgens de voorjaarsprognoses 2025 van de Commissie zullen de netto-uitgaven in Kroatië in 2025 met 7,9 % en in 2024 en 2025 cumulatief met 26,6 % toenemen. Volgens de voorjaarsprognoses 2025 van de Commissie zal de groei van de netto-uitgaven van Kroatië in 2025 boven het aanbevolen maximale groeipercentage komen (afwijking 14 van 0,6 % van het bbp op jaarbasis). Wanneer 2024 en 2025 samen worden beschouwd, zal het cumulatieve groeipercentage van de netto-uitgaven naar verwachting ook boven het aanbevolen maximale groeipercentage komen (afwijking van 0,2 % van het bbp). De verwachte afwijking valt op basis van de huidige prognoses voor defensie-uitgaven echter binnen de flexibiliteit die de nationale ontsnappingsclausule biedt.
(19)Het jaarlijkse voortgangsverslag omvat geen begrotingsprognoses voor de periode na 2025. Op basis van de op de afsluitdatum van de prognoses bekende beleidsmaatregelen wordt in de voorjaarsprognoses 2025 van de Commissie uitgegaan van een overheidstekort van 2,6 % van het bbp in 2026. Deze ontwikkelingen komen overeen met een groei van de netto-uitgaven met 4,9 % in 2026. Volgens de ramingen van de Commissie zal de begrotingskoers, die nationaal gefinancierde en door de EU gefinancierde uitgaven omvat, in 2026 grotendeels neutraal zijn. De Commissie verwacht dat de overheidsschuldquote eind 2026 zal zijn toegenomen tot 56,4 %. De toename van de schuldquote in 2026 is voornamelijk het gevolg van stock-flow adjustments die de schuldpositie vergrootten.
Belangrijkste beleidsuitdagingen
(20)Overeenkomstig artikel 19, lid 3, punt b), van Verordening (EU) 2021/241 en criterium 2.2 van bijlage V bij die verordening bevat het herstel- en veerkrachtplan een uitgebreide reeks elkaar versterkende hervormingen en investeringen die uiterlijk in 2026 moeten zijn uitgevoerd. Daarvan wordt verwacht dat zij helpen bij het doeltreffend aanpakken van alle of een aanzienlijk deel van de uitdagingen die in de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen zijn vastgesteld. Om het concurrentievermogen van Kroatië op lange termijn te stimuleren door middel van de groene en de digitale transitie, en tegelijk sociale rechtvaardigheid te waarborgen, is het van essentieel belang om binnen deze krappe termijn te komen tot de afronding van de doeltreffende uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan. Om de toezeggingen van het herstel- en veerkrachtplan uiterlijk in augustus 2026 na te komen, is het voor Kroatië van essentieel belang de uitvoering van hervormingen en investeringen te versnellen door de bijbehorende uitdagingen op het gebied van beperkte bestuurlijke capaciteit, complexe procedures voor overheidsopdrachten, trage vergunningsprocedures en inefficiënte coördinatie aan te pakken. De systematische betrokkenheid van lokale en regionale autoriteiten, sociale partners, het maatschappelijk middenveld en andere relevante belanghebbenden blijft belangrijk om te zorgen voor een breed gevoelde verantwoordelijkheid voor de succesvolle uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan.
(21)De uitvoering van cohesiebeleidsprogramma’s, die steun uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO), het Fonds voor een rechtvaardige transitie (JTF), het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF +) en het Cohesiefonds (CF) omvatten, is in Kroatië versneld. Het is van belang aanhoudend inspanningen te leveren voor de snelle uitvoering van deze programma’s, waarbij de effecten in de praktijk worden gemaximaliseerd. Kroatië neemt in het kader van zijn cohesiebeleidsprogramma’s reeds maatregelen ter versterking van het concurrentievermogen en de groei. Tegelijkertijd wordt Kroatië nog steeds geconfronteerd met uitdagingen, onder meer op gebieden als het verbeteren van het concurrentievermogen en de innovatieprestaties, betaalbare huisvesting, waterweerbaarheid, actief arbeidsmarktbeleid voor kansarme groepen, bij- en omscholing, langdurige zorg en de-institutionalisering. Overeenkomstig artikel 18 van Verordening (EU) 2021/1060 moet Kroatië, als onderdeel van de tussentijdse evaluatie van de fondsen van het cohesiebeleid, elk programma evalueren, onder meer rekening houdend met de uitdagingen zoals benoemd in de landspecifieke aanbevelingen 2024. In de op 1 april 2025 vastgestelde voorstellen van de Commissie 15 is de termijn voor het indienen van een beoordeling van de resultaten van de tussentijdse evaluatie voor elk programma verlengd tot na 31 maart 2025. Daarnaast voorzien de voorstellen in de nodige flexibiliteit voor het versnellen van de uitvoering van het programma en van stimulansen waarmee lidstaten middelen vanuit het cohesiebeleid kunnen toewijzen aan vijf strategische prioritaire gebieden van de Unie, te weten concurrentievermogen op het gebied van strategische technologieën, defensie, huisvesting, waterweerbaarheid en de energietransitie.
(22)Het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) biedt ruimte voor het investeren in een belangrijke strategische prioriteit van de EU door het concurrentievermogen van de EU te versterken. STEP wordt gefinancierd vanuit elf bestaande EU-fondsen. Daarnaast kunnen de lidstaten ook aan het InvestEU-programma bijdragen door investeringen in prioritaire gebieden te ondersteunen. Kroatië kan deze initiatieven inzetten ter ondersteuning van de ontwikkeling of vervaardiging van kritieke technologieën, onder meer van schone en hulpbronnenefficiënte technologieën.
(23)Naast de economische en sociale uitdagingen die worden aangepakt via het herstel- en veerkrachtplan en andere EU-fondsen, heeft Kroatië te maken met verschillende aanvullende uitdagingen met betrekking tot arbeids- en vaardighedentekorten, decarbonisatie en energie-efficiëntie, innovatie, toegang tot gediversifieerde bronnen van financiering, het ondernemingsklimaat en sociale inclusie.
(24)De prestaties van Kroatië op het gebied van onderzoek en innovatie (O&I) worden steeds beter, maar de vooruitgang wordt belemmerd door aanhoudende structurele uitdagingen, in het bijzonder de zeer versnipperde openbare sector voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, die bestaat uit talrijke openbare onderzoeksinstituten en faculteiten van universiteiten. Door het grote aantal entiteiten raken de middelen verwaterd en wordt samenwerking belemmerd, hetgeen leidt tot een lagere onderzoeksoutput en minder ruimte voor samenwerking tussen het bedrijfsleven en de academische wereld en voor technologieoverdracht. Kroatië heeft in het kader van zijn herstel- en veerkrachtplan hervormingen doorgevoerd om het aantal openbare onderzoeksinstellingen te verminderen. Het zou echter nuttig zijn om de reikwijdte, de ambitie en de uitvoeringssnelheid van deze inspanningen te vergroten. De overheidsuitgaven voor O&O als percentage van het bbp blijven onder het EU-gemiddelde en zijn in de afgelopen jaren gestagneerd. Ook blijven het aandeel van de bedrijfsuitgaven voor O&O en het gebruik van innovatieregelingen door bedrijven ruim onder het EU-gemiddelde, wat leidt tot suboptimale prestaties.
(25)Financiering wordt in Kroatië nog steeds voornamelijk verstrekt door banken; marktfinanciering speelt een relatief kleinere rol. Bedrijven blijven sterk afhankelijk van eigen middelen en bancaire leningen, en de toegang tot de spaargelden van particulieren via de kapitaalmarkten blijft beperkt vanwege het nog steeds lage niveau van rechtstreekse deelname van retailbeleggers aan deze markten, ondanks enige vooruitgang. Binnenlandse institutionele beleggers als pensioenfondsen en verzekeraars spelen een beperkte rol bij de financiering van innovatieve bedrijven. De relatief bescheiden omvang en de beperkte liquiditeit van de binnenlandse kapitaalmarkten beperken de uitstapmogelijkheden voor investeerders in durfkapitaal en eigen vermogen, waardoor het financieringstekort voor innovatieve bedrijven nog groter wordt. Hervormingen in het kader van het herstel- en veerkrachtplan en de strategie voor de ontwikkeling van kapitaalmarkten zijn gericht op de bevordering van regionale integratie, digitalisering en diversificatie van financieringsmogelijkheden. Er moet verdere vooruitgang worden geboekt met de bevordering van durfkapitaal, particulier aandelenkapitaal en financiële geletterdheid, en het verbeteren van het investeringsklimaat.
(26)In overeenstemming met het kompas voor concurrentievermogen moeten alle EU-, nationale en lokale instellingen zich meer inspannen om hun regels te vereenvoudigen en hun administratieve procedures te versnellen. De Commissie heeft ambitieuze doelstellingen geformuleerd voor de vermindering van de administratieve lasten: met ten minste 25 % voor alle bedrijven en met ten minste 35 % voor kmo’s. Ook heeft zij nieuwe tools in het leven geroepen om deze doelstellingen te verwezenlijken, met inbegrip van stelselmatige stresstests van het corpus van EU-wetgeving en een betere dialoog met belanghebbenden. Om aan deze ambitie tegemoet te komen, moet ook Kroatië actie ondernemen. 66 % van de bedrijven ziet complexiteit van administratieve procedures als een beperking bij het zakendoen in Kroatië 16 . Het ondernemingsklimaat in Kroatië wordt nog steeds geteisterd door structurele problemen, zoals een tekort aan arbeidskrachten en vaardigheden, complexe regelgeving en administratieve inefficiëntie, die een grote rem zetten op investeringen en groei. Belemmeringen in de regelgeving in sectoren als de detailhandel en voor bepaalde beroepen beperken de mededinging, en vertragingen bij de omzetting van EU-richtlijnen vergroten de onzekerheid en nalevingslasten voor bedrijven. De maatregelen in het herstel- en veerkrachtplan op het gebied van digitalisering van openbaar bestuur, bevordering van de mededinging en vereenvoudiging van procedures, zijn belangrijke stappen voorwaarts. Het zou echter nuttig zijn om de reikwijdte, de ambitie en het tempo van de vereenvoudiging van de regelgeving en van de bestuurlijke modernisering te vergroten.
(27)De territoriale versnippering van de Kroatische overheidsdiensten is van invloed op de efficiëntie ervan en vergroot de regionale verschillen. Ook zijn de verantwoordelijkheden en middelen op lokaal niveau niet op elkaar afgestemd. Hierdoor varieert de kwaliteit van de overheidsdiensten die in het land worden verleend en vallen de beheerkosten hoger uit omdat veel kleine lokale overheden niet over voldoende financiële en administratieve middelen beschikken om de diensten te leveren die onder hun bevoegdheden vallen. Maatregelen in het kader van het herstel- en veerkrachtplan helpen wel met de aanpak van de ernstige versnippering door financiële stimulansen te bieden voor fusies van lokale bestuurseenheden, maar deze stimulansen worden voornamelijk gebruikt voor de fusie van functies en maar beperkt voor daadwerkelijke fusies van lokale bestuurseenheden. Het zou nuttig zijn om de reikwijdte van deze stimulansen te vergroten en daarnaast eventuele nieuwe wetgeving in te voeren om te waarborgen dat er daadwerkelijk fusies plaatsvinden.
(28)In de eerste helft van 2024 had Kroatië de op twee na hoogste elektriciteitsprijs in de EU voor zakelijke/industriële afnemers. Dit blijft een belemmering vormen voor het kostenconcurrentievermogen van Kroatische bedrijven. Ondanks een recordstijging van de zonne-energiecapaciteit met 397 MW in 2024, blijft het aandeel van zonne-energie in de elektriciteitsopwekking laag (onder de 6 %). Tegen deze achtergrond kan een snellere uitrol van nieuwe capaciteit voor hernieuwbare energie — met name zonne-energie en oplossingen voor niet-fossiele flexibiliteit — bijdragen tot een daling van de prijzen. Een grootschaliger gebruik van hernieuwbare energie, waaronder zonne-energie, wordt belemmerd door een onzeker regelgevingskader. Zo heeft de nationale toezichthouder voor energie (HERA) nog geen geactualiseerde tarieven voor netaansluitingen vastgesteld, hetgeen onzekerheid creëert voor potentiële investeerders en tot gevolg heeft dat bepaalde projecten geen financiering kunnen krijgen. Om het gebruik van hernieuwbare energie in Kroatië aan te moedigen, is het van cruciaal belang dat meer wordt geïnvesteerd in het elektriciteitsnet, in aanvulling op de investeringen die zijn opgenomen in het Kroatische herstel- en veerkrachtplan. Op korte termijn moeten met dit doel voor ogen maatregelen worden getroffen om projecten voor hybride opslag en hernieuwbare energie te bevorderen. In 2023 was bij slechts 24 % van de particuliere consumenten een slimme meter geïnstalleerd, aanzienlijk minder dan de EU-doelstelling van 80 %. Om ten volle te kunnen profiteren van een grootschaliger gebruik van hernieuwbare energie, is, in aanvulling op de maatregelen in het herstel- en veerkrachtplan en dynamische contracten, aanzienlijke financiering nodig voor de installatie van slimme meters om consumenten meer macht te geven en vraagrespons te bevorderen. Door de administratieve procedures voor de uitvoering van hernieuwbare-energieprojecten, ook in gebouwen met meerdere appartementen, te herzien en vereenvoudigen, kan de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen worden verminderd. De administratieve procedures voor het oprichten van energiegemeenschappen moeten eveneens worden herzien, aangezien er nog steeds weinig geregistreerde energiegemeenschappen zijn.
(29)Er zijn energie-efficiëntiemaatregelen nodig om de positieve dynamiek die is ontstaan door het herstel- en veerkrachtplan vast te houden en sneller stappen voorwaarts te maken op gebieden als: i) renovatie van gebouwen; ii) beschikbaarheid van energie-efficiënte huisvesting, met name sociale huisvesting; en iii) de vervanging van olie- en gasketels door warmtepompen en andere efficiëntere en groenere oplossingen. Door de onevenredig hoge belastingen op elektriciteit voor zowel particuliere als industriële afnemers worden bovendien niet de juiste prijssignalen afgegeven om elektrificatie te stimuleren. Gezien de kwetsbaarheid van het land voor klimaatgerelateerde risico’s en de mogelijke economische gevolgen daarvan, zou Kroatië ook baat hebben bij versnelde klimaataanpassing en waterweerbaarheid door middel van een snelle uitvoering en nauwgezette monitoring van beleid op het gebied van klimaataanpassing en duurzaam waterbeheer op basis van op de natuur gebaseerde en klimaatbestendige investeringen in strategische infrastructuur.
(30)Wegvervoer is in Kroatië de meest gebruikte vorm van vervoer voor zowel passagiers als vracht. Hervormingen en investeringen in het kader van het Kroatische herstel- en veerkrachtplan, zoals de modernisering van spoorweginfrastructuur, de bevordering van groen vervoer en de invoering van intelligente vervoerssystemen, dragen al bij aan deze doelstellingen. Er zijn echter nog steeds inspanningen nodig. De modernisering van de vervoersinfrastructuur en het rollend spoorwegmaterieel, de aanmoediging van het gebruik en de verdere vergroening van het openbaar vervoer, de invoering van intelligente vervoerssystemen en de bevordering van het gebruik van emissievrije voertuigen, bijvoorbeeld door een herziening van de fiscale prikkels, kunnen een grote bijdrage leveren aan het koolstofvrij maken van de vervoerssector en een vermindering van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de vraag naar energie. In 2023 had Kroatië het laagste aandeel hernieuwbare brandstoffen in de vervoerssector van de hele EU (0,9 % tegenover een EU-gemiddelde van 10,8 %). Door de regels voor het mengen en bijmengen van biobrandstoffen te herzien, kan het gebruik van alternatieve brandstoffen worden gestimuleerd. Kroatië verstrekt aanzienlijke subsidies voor fossiele brandstoffen en er is geen plan voor een geleidelijke afschaffing vóór 2030. Subsidies voor fossiele brandstoffen die geen doelgerichte oplossing bieden voor energiearmoede of reële problemen op het gebied van energiezekerheid en die elektrificatie in de weg staan en niet cruciaal zijn voor het concurrentievermogen van het bedrijfsleven, moeten als eerste geleidelijk worden afgeschaft. De subsidies voor fossiele brandstoffen, zoals het nog steeds geldende noodprijsplafond voor aardolieproducten en gas, en de gedeeltelijke compensatie van accijnzen op diesel in het commerciële vervoer in Kroatië zijn economisch inefficiënt, houden de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in stand en ontmoedigen elektrificatie en de transitie naar emissievrije voertuigen en andere duurzame oplossingen.
(31)De positieve trends op de Kroatische arbeidsmarkt zetten zich door, maar de aanhoudende structurele en regionale uitdagingen doen afbreuk aan het concurrentievermogen en groeipotentieel. In veel sectoren is sprake van een tekort aan arbeidskrachten en een vaardighedentekort, en de arbeidsparticipatie blijft achter bij het EU-gemiddelde, met name voor kwetsbare groepen als ouderen, laaggeschoolden en personen met een handicap. De werkgelegenheidskloof voor gehandicapte personen is aanzienlijk groter geworden, waardoor het risico van armoede en sociale uitsluiting voor kansarme groepen toeneemt. De beperkte deelname aan volwasseneneducatie, vooral buiten de hoofdstedelijke regio, beperkt de ontwikkeling van vaardigheden die relevant zijn voor de arbeidsmarkt en heeft tot gevolg dat vaardigheden niet op de arbeidsmarkt aansluiten. Kroatië voert diverse maatregelen uit om beter tegemoet te komen aan de behoeften van de arbeidsmarkt, waarvan sommige worden ondersteund in het kader van het herstel- en veerkrachtplan en door het Europees Sociaal Fonds Plus. Het gaat hierbij onder meer om maatregelen in de vorm van actief arbeidsmarktbeleid, bijscholings- en omscholingsprogramma’s en hervormingen om buitenlandse werknemers beter in de arbeidsmarkt te integreren. Deze inspanningen moeten echter worden geïntensiveerd en de doeltreffendheid ervan moet worden verbeteren door ze meer te richten op kwetsbare groepen, opleidingskloven te dichten en deelname aan volwasseneneducatie en de verwerving van voor de arbeidsmarkt relevante vaardigheden te bevorderen, onder meer door middel van hoogwaardige leerplannen op verschillende onderwijsniveaus. Als stappen voorwaarts worden gemaakt met de hervorming van het onderwijsstelsel, kunnen de deelname aan voor- en vroegschoolse educatie en opvang en de onderwijstijd op scholen worden verhoogd, hetgeen de basisvaardigheden ten goede komt en een betere basis garandeert voor onderwijs en de verwerving van vaardigheden in latere stadia. Er zijn nog steeds inspanningen nodig om het aantal gekwalificeerde wiskunde- en natuurkundeleraren te verhogen teneinde de vaardigheden op deze terreinen te verbeteren en het aantal leerlingen dat kiest voor een studie op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM) te verhogen.
(32)Ondanks enige vooruitgang en aanzienlijke beleidsinspanningen wordt Kroatië nog steeds met grote sociale uitdagingen geconfronteerd. Zo is er nog steeds sprake van veel armoede en inkomensongelijkheid, vooral onder ouderen, personen met een handicap en plattelandsbewoners. In 2023 was het risico op armoede of sociale uitsluiting wederom hoog in Kroatië. Het effect van sociale overdrachten (zonder pensioenen) op de armoedebestrijding behoort tot de zwakste in de EU en de toereikendheid en dekking van minimuminkomensregelingen en werkloosheidsuitkeringen blijven beperkt. De pensioenen zijn relatief laag, en bovendien wordt de houdbaarheid van het stelsel op de proef gesteld door demografische druk en een traditie van vervroegde uittreding. De beschikbaarheid van langdurige zorg is beperkt. De toegang tot thuiszorg en gemeenschapsgerichte zorg is nog ontoereikend, met als gevolg dat mantelzorgers, met name vrouwen, een onevenredig zware zorglast dragen waardoor ze minder vaak werken of werk zoeken. Door een doeltreffende en gecoördineerde uitvoering te waarborgen van het nationale beleidsplan voor huisvesting 2030, kan huisvesting betaalbaarder worden gemaakt. Het aanpakken van deze uitdagingen zou ook bijdragen tot de ondersteuning van opwaartse sociale convergentie, in overeenstemming met de tweede landenanalyse van de diensten van de Commissie op basis van het kader voor sociale convergentie 17 .
(33)De ongelijke spreiding van artsen vormt een ernstige belemmering voor de toegang tot gezondheidszorg in afgelegen en plattelandsgebieden. Om het tekort aan werknemers te verhelpen, zijn initiatieven nodig om het aantal gezondheidswerkers te vergroten en hun opleiding, werving en retentie te verbeteren, met bijzondere aandacht voor geografische verschillen. Het percentage van de bevolking dat gebruikmaakt van onlinegezondheidsdiensten behoort tot de laagste in de EU. Hoewel in het kader van het herstel- en veerkrachtplan telegeneeskundediensten in afgelegen en eilandgebieden worden ondersteund, zijn gecoördineerde inspanningen vereist om gelijke toegang tot diensten van gezondheidszorg, met name primaire en poliklinische/ambulante zorg, te bevorderen.
(34)Aangezien de economieën van de lidstaten van de eurozone in hoge mate met elkaar zijn verweven en zij collectief bijdragen tot de werking van de economische en monetaire unie, heeft de Raad in 2025 de lidstaten van de eurozone aanbevolen actie te ondernemen, onder meer via hun herstel- en veerkrachtplannen, teneinde uitvoering te geven aan de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone van 2025. Voor Kroatië dragen de aanbevelingen 2, 3, 4 en 5 bij tot de uitvoering van de eerste aanbeveling voor de eurozone inzake concurrentievermogen, dragen de aanbevelingen 4 en 5 bij tot de uitvoering van de tweede aanbeveling voor de eurozone inzake veerkracht, en draagt aanbeveling 1 bij tot de uitvoering van de derde aanbeveling voor de eurozone inzake macro-economische en financiële stabiliteit (aanbevelingen uit 2025).
BEVEELT AAN dat Kroatië in 2025 en 2026 actie onderneemt om:
1.de algehele defensie-uitgaven te verhogen en de defensieparaatheid te verbeteren in overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad van 6 maart 2025; de maximale groeipercentages van de netto-uitgaven te eerbiedigen die de Raad op 21 januari 2025 heeft aanbevolen, en in dat kader de marge uit hoofde van de nationale ontsnappingsclausule te benutten voor hogere defensie-uitgaven;
2.met het oog op de toepasselijke termijnen voor de tijdige voltooiing van de hervormingen en investeringen uit hoofde van Verordening (EU) 2021/241, de uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan, met inbegrip van het REPowerEU-hoofdstuk, te versnellen; de uitvoering van de cohesiebeleidsprogramma’s (EFRO, JTF, ESF +, CF) te versnellen, en hierbij in voorkomend geval de kansen te benutten die de tussentijdse evaluatie biedt; EU-instrumenten, waaronder de mogelijkheden die InvestEU en het platform voor strategische technologieën voor Europa bieden, optimaal te benutten om het concurrentievermogen te verbeteren;
3.iets te doen aan de versnippering van openbare onderzoeksinstituten en universiteiten door in prestatieovereenkomsten doelen te formuleren die consolidatie, samenwerking en, indien relevant, fusies bevorderen, in combinatie met financiële stimulansen om de wetenschappelijke output en het rendement op overheidsinvesteringen in O&O te verhogen; investeringen in onderzoek en innovatie te bevorderen; de toegang tot diverse financieringsbronnen voor bedrijven te verbeteren en kapitaalmarkten te bevorderen door de deelname van retailbeleggers, onder meer aan de obligatiemarkt, verder te vergemakkelijken, belemmeringen voor notering aan te pakken en de corporate governance te versterken om de aandelenmarkt aantrekkelijker te maken; de regelgeving verder te vereenvoudigen, regelgevingsinstrumenten te verbeteren en de administratieve lasten te verminderen door middel van digitalisering, zodat het gemakkelijker wordt om bedrijven op te richten en uit te breiden; de capaciteit en efficiëntie van het openbaar bestuur op lokaal niveau te versterken door functies en/of gemeenten samen te voegen;
4.de hoge elektriciteitsprijzen voor bedrijven aan te pakken door de uitrol van projecten op het gebied van hernieuwbare energie en de aansluiting ervan op het net te versnellen; netwerken voor elektriciteitstransmissie en -distributie verder te verbeteren, te investeren in elektriciteitsopslag en de installatie van slimme meters te bevorderen; de vergunningverlening, onder meer voor energiegemeenschappen, te stroomlijnen en de procedures voor de plaatsing van fotovoltaïsche installaties in gebouwen met meerdere appartementen te vereenvoudigen; de uitvoering van energie-efficiëntiemaatregelen te versnellen, met name in woongebouwen, de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in de verwarmingssector te verminderen en de installatie van warmtepompen te versnellen; de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de vraag naar energie in de vervoerssector te verminderen door duurzaam stadsvervoer, spoorvervoer en de elektrificatie van wegvervoer te bevorderen, onder meer door de herziening van gerichte fiscale prikkels; concrete maatregelen te treffen om de subsidies voor fossiele brandstoffen, met name in de vervoersector, af te bouwen; de recente daling van het aandeel van hernieuwbare energie in de vervoerssector aan te pakken door de regels inzake biobrandstoffen te herzien;
5.de tekorten aan arbeidskrachten en vaardigheden terug te dringen door belemmeringen voor arbeidsparticipatie weg te nemen, te zorgen voor een sterkere onderwijsbasis op elk niveau, met name wat betreft basisvaardigheden en vaardigheden op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM), bij- en omscholing te verbeteren, actief arbeidsmarktbeleid effectiever te richten op kwetsbare groepen en de inspanningen om talent aan te trekken, te ontwikkelen en te behouden op te schroeven; het arbeidsmarktbeleid en de afstemming ervan op sociale diensten te versterken; armoede en inkomensongelijkheid te verminderen door de toereikendheid van sociale uitkeringen, met inbegrip van pensioenen, te vergroten zonder dat de houdbaarheid van de begroting hierdoor in gevaar komt; de toegang tot langdurige formele thuis- en gemeenschapsgerichte zorg te verbeteren; een evenwichtige geografische spreiding van gezondheidswerkers en -voorzieningen, investeringen in e-gezondheidszorg en nauwere samenwerking tussen alle overheidsniveaus op het gebied van gezondheidsbeleid te bevorderen.
Gedaan te Brussel,
Voor de Raad
De voorzitter