Advies van het Europees Comité van de Regio’s over de strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de grondrechten in de EU

(2021/C 440/09)

Rapporteur:

Jean-Luc VANRAES (BE/Renew Europe)

Lid van de gemeenteraad van Ukkel

Referentiedocument:

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de grondrechten in de EU

COM(2020) 711 final

BELEIDSAANBEVELINGEN

HET EUROPEES COMITÉ VAN DE REGIO’S

is ingenomen met de nieuwe strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de grondrechten van de EU (het Handvest), omdat daarin de rol van de lokale en regionale overheden als centrale spelers bij de bevordering en bescherming van de rechten uit het Handvest specifiek wordt erkend.

De lokale en regionale overheden, die van fundamenteel belang zijn voor de democratische legitimiteit, zouden permanent moeten worden betrokken bij de bevordering van de waarden van het Handvest en bij het toezicht op de naleving van de daarmee samenhangende beginselen.

Het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) is het ermee eens dat de EU de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden en ervaringen tussen alle bestuursniveaus (nationaal, regionaal en lokaal) en de ontwikkeling van specifiekere richtsnoeren en opleiding m.b.t. het Handvest moet blijven stimuleren.

Specifieke richtsnoeren zijn nuttig om uit te leggen waarom de grondrechten belangrijk zijn voor de lokale en regionale overheden. Daartoe kunnen onder meer voorbeelden worden gegeven van de manier waarop zij van het Handvest gebruik kunnen maken.

Het CvdR pleit voor meer samenwerking met de Raad van Europa om de toepassing van het Handvest van de grondrechten van de EU te versterken.

Het is verheugend dat de Europese Commissie van plan is om vanaf 2021 jaarlijks verslag uit te brengen over de toepassing van het Handvest van de grondrechten in de lidstaten. De Commissie zou in die verslagen goede praktijkvoorbeelden en ervaringen van steden en regio’s met de toepassing van het Handvest moeten opnemen en voorafgaand daaraan steden en regio’s al actief moeten benaderen. In dit verband is samenwerking met het CvdR belangrijk.

Nationale en Europese verenigingen van lokale en regionale overheden kunnen in dit verband een grote rol spelen. Het CvdR wil nauwer met hen gaan samenwerken om de lokale en regionale overheden bewuster te maken van het Handvest en ervoor te zorgen dat ze het beter begrijpen.

Het CvdR vindt het relevant contactpunten en een netwerk op te zetten die de informatie-uitwisseling over het Handvest en het delen van goede praktijkvoorbeelden tussen de verschillende bestuursniveaus vergemakkelijken en die de lokale en regionale overheden aan de hand van richtsnoeren ook duidelijk kunnen maken hoe ze hun beleid in volledige overeenstemming met het Handvest kunnen vormgeven.

Het CvdR is ingenomen met de middelen die de Europese Commissie via het programma Rechten en Waarden heeft toegewezen om gemeenten en verenigingen te helpen samen te werken bij kwesties van gemeenschappelijk belang door de uitwisseling van goede praktijken mogelijk te maken en netwerken van steden op te zetten.

10.

Het CvdR acht het van belang, zoals de Europese Commissie voorstelt, dat alle lidstaten lokale coördinatoren aanwijzen, die duidelijke taken moeten krijgen met het oog op de uitvoering van het Handvest.

11.

Aangezien de lokale en regionale overheden een sleutelrol spelen om de toepassing van het Handvest te waarborgen, is deelname van het CvdR aan de interinstitutionele dialoog over het Handvest essentieel.

12.

Alvorens EU-middelen toe te kennen moet de Europese Commissie systematisch, via een duidelijke en transparante procedure, controleren of het Handvest wordt toegepast. Naleving van artikel 2 VEU, waarin de waarden van de Unie zijn verankerd, moet een voorwaarde zijn om voor EU-middelen in aanmerking te komen. Een van de overwegingen van Verordening (EU) 2020/2092 van 16 december 2020 betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (1) luidt: “In zijn conclusies van 21 juli 2020 heeft de Europese Raad verklaard dat de financiële belangen van de Unie moeten worden beschermd overeenkomstig de in de verdragen verankerde algemene beginselen, met name de in artikel 2 VEU vervatte waarden.” In dezelfde verordening wordt bepaald dat bij de uitvoering door de lidstaten van de Uniebegroting eerbiediging van de rechtsstaat, die onlosmakelijk is verbonden met de eerbiediging van de democratie en van de grondrechten, “een essentiële voorwaarde [is] voor naleving van het in artikel 317 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) verankerde beginsel van goed financieel beheer”.

13.

Het CvdR stelt voor om ter gelegenheid van de Dag van Europa (9 mei) en in het kader van de Conferentie over de toekomst van Europa het Handvest op passende wijze in discussies aan bod te laten komen en het aldus meer bekendheid te geven, en verzoekt zijn leden om volledig toegankelijke en inclusieve lokale activiteiten te stimuleren die het cruciale belang van de grondrechten en het Handvest voor onze democratieën en onze burgers uitleggen en onder de aandacht brengen.

14.

Het CvdR is het er volledig mee eens dat de EU toetreedt tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.

15.

Het CvdR beveelt aan een orgaan op te richten dat toeziet op de correcte toepassing van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

16.

In voor jongeren en kinderen bedoelde programma’s zoals bijvoorbeeld Euroscola, eTwinning en het Europees Solidariteitskorps zou permanent nadruk moeten komen te liggen op de financiering van acties in verband met het Handvest van de grondrechten, zodat zij er kennis van kunnen nemen.

17.

Het CvdR beveelt voorts aan dat de Europese Unie het Europees Sociaal Handvest onderschrijft om ervoor te zorgen dat alle grondrechten optimaal worden beschermd.

18.

Dit zal een belangrijke mijlpaal vormen in de versterking van de toepassing van het Handvest in de EU en zal de EU tegelijkertijd sterken in haar pogingen om mensenrechten in haar externe optreden centraal te stellen.

Brussel, 1 juli 2021.

De voorzitter van het Europees Comité van de Regio's

Apostolos TZITZIKOSTAS

(1) https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2020/2092/oj