Samenvatting

Effectbeoordeling van een voorstel voor douanemaatregelen ten aanzien van de invoer van cultuurgoederen.

A. Behoefte aan actie

Waarom? Wat is het probleem? Maximaal 11 regels

In het kader van de Europese veiligheidsagenda van 2015 1 en het actieplan ter versterking van de strijd tegen terrorismefinanciering van 2016 2 heeft de Commissie aangekondigd dat zij ten laatste aan het einde van het tweede kwartaal van 2017 met een wetgevingsvoorstel tegen de illegale handel in cultuurgoederen zou komen.

Dit voorstel moet een oplossing bieden voor het illegaal binnenbrengen in de EU van cultuurgoederen uit derde landen die onrechtmatig uit hun historische en archeologische context zijn weggehaald, een praktijk die de georganiseerde misdaad, financiering van terrorisme, witwassen van geld en belastingontduiking in de hand werkt en tot een verlies van culturele identiteit en cultureel erfgoed in de landen van herkomst leidt. Het voorstel bouwt voort op EU-wetgeving die een verbod oplegt aan de handel in cultuurgoederen uit Irak en Syrië (Verordeningen (EG) nr. 1210/2003 en (EU) nr. 36/2012).

Wat moet met dit initiatief worden bereikt? Maximaal 8 regels

Dit initiatief strekt ertoe te voorkomen dat cultuurgoederen die illegaal uit een derde land zijn uitgevoerd, in de EU worden ingevoerd en opgeslagen, en wil zo de smokkel in cultuurgoederen tegengaan, de financiering van terrorisme bestrijden en het cultureel erfgoed beschermen, met name oudheidkundige voorwerpen in herkomstlanden waar een gewapend conflict heerst. Te dien einde wordt voorgesteld een gemeenschappelijke definitie voor cultuurgoederen bij invoer vast te stellen, te garanderen dat importeurs bij de aankoop van cultuurgoederen uit derde landen zorgvuldigheid betrachten, gestandaardiseerde informatie vast te stellen die het legale karakter van de goederen moet staven, te voorzien in doeltreffende afschrikmiddelen voor smokkel en de belanghebbende partijen actiever te betrekken bij de bescherming van cultureel erfgoed.

Wat is de meerwaarde van maatregelen op EU-niveau? Maximaal 7 regels 

Toezicht en controle door een lidstaat verhinderen niet dat illegale cultuurgoederen die lidstaat binnenkomen via een andere lidstaat die dergelijke maatregelen niet heeft genomen. De ongelijke behandeling van marktdeelnemers in verschillende lidstaten leidt tot discriminatie. Een gemeenschappelijke aanpak is nodig om een doeltreffende en uniforme behandeling van invoer overal in de EU te waarborgen.

B. Oplossingen

Welke wetgevende en niet-wetgevende beleidsmaatregelen zijn overwogen? Heeft een bepaalde optie de voorkeur? Waarom? Maximaal 14 regels 

De mogelijke beleidsopties werden gegroepeerd onderzocht:

Ten eerste, soft law-opties die de goodwill en de zelfdiscipline van de betrokkenen moeten stimuleren en de capaciteiten van de bevoegde autoriteiten moeten versterken (GROEP A).

Ten tweede, regelgevingsopties die twee belangrijke aspecten regelen:

- de passende afbakening van het toepassingsgebied van de cultuurgoederen die onder het initiatief moeten vallen (GROEP B);

- de documentatievereisten ter staving van het legale karakter van de goederen (GROEP C).

Meer in het bijzonder omvat groep C hiervoor de volgende opties:

a) een uitvoercertificaat afgegeven door het land van herkomst en administratieve samenwerking met het land in kwestie;

b) een importeursverklaring (affidavit) in combinatie met een Object ID-formulier dat basisinformatie over de goederen bevat;

c) een invoervergunning afgegeven door culturele autoriteiten in de EU voor alle cultuurgoederen;

d) een invoervergunning voor cultuurgoederen die een hoog risico op plundering lopen (oudheidkundige voorwerpen), alsook een importeursverklaring en een Object ID voor alle andere cultuurgoederen (combinatie van elementen van b + c).

Wie steunt welke optie? Maximaal 7 regels 

Bedrijven en belangenvertegenwoordigers zijn voorstander van niet-regelgevingsopties en hebben liever geen specifieke EU-documentatievereisten bij invoer. Wat deze vereisten betreft, lijken zij minder bezwaar te hebben tegen de importeursverklaring. De overheden van de lidstaten, ngo's en de civil society zijn voorstander van stringentere maatregelen, zoals certificaten bij uitvoer of vergunningen bij invoer; omdat in deze sector nog nooit is gewerkt met door de betrokkenen zelf opgestelde verklaringen, hebben zij twijfels over de doeltreffendheid van importeursverklaringen.

C. Effecten van de voorkeursoptie

Wat zijn de voordelen van de voorkeursoptie (indien van toepassing, anders van de belangrijkste opties)? Maximaal 12 regels

De voorkeursoptie combineert soft law-opties en regelgevingsmaatregelen voor een breed scala aan typen goederen en een minimale ouderdomsdrempel van 250 jaar. Er wordt ook voorzien in documentatievereisten om de legale herkomst van goederen aan te tonen. De verwachting is om zo door doeltreffendere controles de smokkel in cultuurgoederen tegen te gaan, de financiering van terrorisme te bestrijden en het cultureel erfgoed te beschermen, met name in herkomstlanden waar een gewapend conflict heerst.

Wat zijn de kosten van de voorkeursoptie (indien van toepassing, anders die van de belangrijkste opties)? Maximaal 12 regels

Marktdeelnemers die als bedreigd erfgoed aangemerkte cultuurgoederen (een zeer klein deel van de kunstmarkt) willen invoeren, zullen een invoervergunning moeten krijgen voordat zij deze goederen in de EU mogen invoeren. Dit zal een aantal kosten met zich meebrengen voor de importeurs, die de nodige documenten zullen moeten verzamelen en aan de autoriteiten moeten voorleggen, en ook voor de culturele autoriteiten, die de nodige deskundigheid in huis zullen moeten halen om aanvragen te onderzoeken. Voor andere goederen zullen de importeurs een importeursverklaring en een Object ID moeten invullen en aan de douane moeten voorleggen, die deze formulieren zal onderzoeken en registreren.

Wat zijn de gevolgen voor bedrijven, het mkb en micro-ondernemingen? Maximaal 8 regels

Nagenoeg alle bedrijven die actief zijn op de kunstmarkt, zijn micro- of kleine ondernemingen. Om deze reden is er bij de voorgestelde maatregelen van uitgegaan dat alle marktdeelnemers midden- of kleinbedrijven zijn; er is met andere woorden gestreefd naar oplossingen waarbij slechts beperkte operationele middelen vereist zijn en de nalevingskosten zo laag mogelijk blijven.

Zijn er significante gevolgen voor de nationale begrotingen en overheden? Maximaal 4 regels

Behalve voor de afgifte van invoervergunningen voor oudheidkundige voorwerpen en delen van monumenten, waarvoor de lidstaten de specialistische kennis in huis zullen moeten halen om de aanvragen te verwerken, zijn er met de overige maatregelen geen aanzienlijke personele middelen of uitvoeringskosten gemoeid.

Zijn er nog andere significante gevolgen? Maximaal 6 regels

De douanecontroles en andere afschrikmiddelen voor illegale handel (sancties) zullen een barrière opwerpen tegen de georganiseerde misdaad en terrorismefinanciering in de EU en het buitenland. De EU-maatregelen kunnen positieve gevolgen hebben voor derde landen waarvan het cultureel erfgoed bedreigd wordt.

Evenredigheid 

De maatregel leidt niet tot onredelijke kosten voor het bedrijfsleven en de overheid.

D. Follow-up

Wanneer wordt dit beleid geëvalueerd? Maximaal 4 regels 

De Commissie zal om de vijf jaar verslag uitbrengen over de tenuitvoerlegging van de verordening.