EUROPESE COMMISSIE
Straatsburg, 5.7.2016
SWD(2016) 225 final
GEZAMENLIJK WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN
SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING
Capaciteitsopbouw voor veiligheid en ontwikkeling
bij
het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 230/2014 van 11 maart 2014 tot vaststelling van een instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede
{COM(2016) 447 final}
{SWD(2016) 222 final}
Effectbeoordeling - Samenvatting
Capaciteitsopbouw voor veiligheid en ontwikkeling
A.Noodzaak van actie
In de conclusies van de Europese Raad van 19-20 december 2013 werd gewezen op het belang van steun voor partnerlanden en regionale organisaties, in de vorm van opleiding, advies, uitrusting en hulpmiddelen waar nodig, zodat zij crises steeds beter zelf kunnen voorkomen of beheersen
. In april 2015 hebben de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid een gezamenlijke mededeling over capaciteitsopbouw voor veiligheid en ontwikkeling (CBSD) goedgekeurd. In deze mededeling werden lacunes geconstateerd in het vermogen van de EU om de capaciteit van de partners in de veiligheidssector te ondersteunen. Geconcludeerd werd dat er "bijgevolg momenteel geen begrotingsinstrument van de EU [is] dat geschikt is voor een omvattende financiering van de capaciteitsopbouw in de veiligheidssector van de partnerlanden, meer specifiek de militaire component ervan"
. Dit is een probleem, want conflicten, onveiligheid en instabiliteit leiden tot menselijk leed, gedwongen ontheemding en schrijnende ontwikkelingsresultaten, zoals wordt erkend in de resolutie van de Verenigde Naties Onze wereld transformeren: Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, waaronder doelstelling 16 over vrede en veiligheid.
Stabiliteit en veiligheid zijn essentieel om ontwikkelingsinspanningen effect te doen sorteren en maken deel uit van brede strategieën voor de verwezenlijking van essentiële ontwikkelingsdoelstellingen, waaronder het scheppen van de voorwaarden voor vrede en menselijke veiligheid. Lacunes in de ondersteuning van CBSD belemmeren het vermogen van de EU om haar doelstellingen op het gebied van het externe optreden te verwezenlijken, waaronder het scheppen van de voorwaarden voor vrede, menselijke veiligheid en duurzame ontwikkeling.
De algemene doelstellingen van dit initiatief worden uiteengezet in artikel 21, VEU, en 208, VWEU, met name:
ervoor zorgen dat de EU-bijstand aan kwetsbare ontwikkelingslanden niet wordt ondermijnd door instabiliteit en conflicten, door alle veiligheidsactoren, ook militaire, in staat te stellen stabiliteit, vrede en recht te handhaven;
ondersteuning van de duurzame ontwikkeling van de ontwikkelingslanden op economisch, sociaal en milieugebied, met uitbanning van de armoede als voornaamste doel, waarbij de Unie en de lidstaten zich houden aan de verbintenissen en de doelstellingen die zij in het kader van de Verenigde Naties en andere internationale organisaties hebben onderschreven.
De specifieke doelstellingen zijn:
bijdragen tot meer capaciteit van partnerlanden om zelf crises te voorkomen en te beheersen;
bijdragen tot meer doeltreffendheid van ontwikkelingsacties van de Unie door samen te werken met alle veiligheidsactoren in partnerlanden, ook militaire, door steun voor capaciteitsopbouw ter ondersteuning van veiligheid en ontwikkeling; en
bijdragen tot de waarborging van de rechtsstaat, goed bestuur en meer civiele controle van en toezicht op de militaire strijdkrachten in derde landen.
EU-optreden is noodzakelijk en gerechtvaardigd gezien de in het Verdrag vastgelegde doelstellingen (artikel 21, VEU, en artikel 208, VWEU) en het subsidiariteitsbeginsel. De EU-lidstaten hebben de Commissie en de hoge vertegenwoordiger gevraagd voorstellen in te dienen waarmee de Unie intensief werk kan maken van CBSD. Brede en flexibele EU-steun voor de veiligheidssector heeft als voordeel dat er maatregelen op korte en langere termijn mogelijk zijn om alle veiligheidsactoren in een land samen te brengen en dat dergelijke steun beter kan worden gecoördineerd.
B.Oplossingen
Als het probleem niet wordt aangepakt, wordt de doeltreffendheid van het optreden van de Unie ondermijnd, evenals haar vermogen om bij te dragen tot stabiliteit en de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, met name in kwetsbare landen. Er moet dus een voorstel worden ingediend waarmee wordt tegemoetgekomen aan de noodzaak om brede financiële steun te verschaffen aan alle veiligheidsactoren in partnerlanden, ook militaire, wanneer kan worden aangetoond dat de doelstelling en de inhoud van de voorgenomen activiteiten duidelijk bijdragen tot de doelstellingen van het ontwikkelingsbeleid.
De overwogen opties betreffen aanpassing van bestaande financieringsmechanismen binnen of buiten de algemene begroting van de Unie of de ontwikkeling van een volwaardig, breed, apart financieringsinstrument. De opties behelzen verschillende maten van aanpassing van bestaande secundaire wetgeving en verschillende tijdschema's. Een oplossing op korte termijn wordt essentieel geacht, om de onmiddellijke problemen te kunnen aanpakken. Een dergelijke snelle optie zou betekenen dat de Commissie in 2016 een voorstel goedkeurt.
De conclusie van de effectbeoordeling luidt dat een herziening van het instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede
(IcSP) de meest geschikte en doeltreffende optie op korte termijn is. Voor alomvattende uitvoering op lange termijn van het CBSD-initiatief (dat wil zeggen inclusief steun voor militaire activiteiten voor defensiedoeleinden) zou een begrotingsinstrument (voor ontwikkelingstaken) moeten worden gecombineerd met een ander mechanisme, eventueel buiten de begroting.
In 2015 werden de lidstaten en andere belanghebbenden uitgebreid geraadpleegd. Daarnaast vond tussen 1 april 2016 en 27 mei 2016 online een openbare raadpleging plaats om burgers de kans te bieden feedback te geven. 94% van de respondenten onderschreef de stelling dat een doeltreffende, legitieme en verantwoordingsplichtige veiligheidssector in partnerlanden kan bijdragen tot vrede, menselijke veiligheid en duurzame ontwikkeling. Ook onderschreef 85% van de respondenten de stelling dat het versterken van het bestuur van militaire actoren, met name in kwetsbare landen, kan bijdragen tot stabiliteit en de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG's) van de VN. De openbare raadpleging was weliswaar niet representatief, maar wijst er toch op dat men het erover eens is dat optreden noodzakelijk is. Tien lidstaten dienden op 15 april 2016 een non-paper in, waarin zij betoogden dat op korte termijn het IcSP het geschiktste instrument voor CBSD is.
C.Effect van de voorkeursoptie
De herziening van het instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede (IcSP) geniet de voorkeur gezien het tijdschema, het geografische toepassingsgebied en zijn flexibiliteit voor de toepassing als crisisinstrument. Het IcSP is bedoeld voor respons in noodsituaties, crises of dreigende crises, maar ook voor steun op langere termijn voor conflictpreventie, vredesopbouw en paraatheid, alsmede voor de aanpak van mondiale, transregionale en nieuwe bedreigingen. Het IcSP bestrijkt de hele wereld en richt zich op crisisrespons in derde landen. Een herziening van het IcSP zou dus beperkt blijven tot de toevoeging van een nieuw element om een lacune te dichten, waardoor het instrument kan worden gebruikt voor steun aan alle veiligheidsactoren, ook militaire, met name voor het verstrekken van opleiding en uitrusting voor dringende behoeften op korte en middellange termijn in verband met duurzame ontwikkeling.
Steun voor militaire actoren in derde landen in het kader van EU-instrumenten op basis van artikel 209, VWEU zou nog steeds alleen bij wijze van uitzondering mogelijk zijn, in specifieke partnerlanden, in duidelijk omschreven situaties waar militaire capaciteitsopbouw een ontwikkelingsdoel dient.
Voor het initiatief zou een begrotingstoewijzing van 100 miljoen EUR moeten worden uitgetrokken voor de periode 2017-2020. Het initiatief zou worden gefinancierd door middel van herschikking binnen rubriek 4 (Europa als wereldspeler) van de algemene begroting van de Unie. Extra financiële middelen zijn niet nodig. Op de uitvoering zijn de regels van toepassing van Verordening (EU) nr. 236/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2014 tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften en procedures voor de tenuitvoerlegging van de instrumenten van de Unie ter financiering van extern optreden.
Er zijn geen extra gevolgen voor de nationale begrotingen van de EU-lidstaten of voor hun overheidsdiensten en omzettingsmaatregelen zijn niet noodzakelijk. Er valt een positief effect te verwachten voor overheden in derde landen omdat het voorgestelde initiatief meer coherentie bewerkstelligt.
Het initiatief zal een aanzienlijk langetermijneffect hebben op de economie en ontwikkeling van de betrokken landen. Gezien de beperkte bedragen waar het om gaat en aangezien het moeilijk is de causaliteit te bepalen, wordt geen voorafgaande raming van het effect uitgevoerd. Individuele maatregelen moeten ook worden getoetst op basis van projectspecifieke indicatoren. Stabiele en veilige samenlevingen zijn een voorwaarde voor duurzame ontwikkeling en meer welzijn, waardoor de druk als gevolg van kwetsbaarheid en conflicten kan afnemen.
D.Follow-up
De herziene IcSP-verordening zou van toepassing zijn tot 31 december 2020. Het vervolg van het initiatief zou moeten worden besproken in het kader van het meerjarig financieel kader (MFK) na 2020.