14.7.2015   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 230/33

Rapporteur:

Gonçalo LOBO XAVIER

Corapporteur:

Nicola KONSTANTINOU

1.1

De Europese verpakkingsindustrie staat voor meerdere uitdagingen. Vanwege haar doorslaggevende rol in een aantal sectoren vervult de verpakkingsindustrie een spilfunctie voor het concurrentievermogen van de Europese economie. Europa moet zijn leiderspositie op dit gebied behouden en trends t.a.v. verpakkingen hooghouden die het milieu, de veiligheid en merken betreffen. Die leiderspositie moet volgens het EESC op de volgende vier pijlers worden gegrondvest: hulpbronnenefficiëntie; O&O en innovatie; de sociale dialoog, en duurzaamheid en aanpassingsvermogen.

2.1

De verpakkingsindustrie is op tal van manieren nuttig in ons dagelijks leven. De daarmee nagestreefde doelstellingen zijn velerlei: bescherming (door verpakkingen wordt voorkomen dat goederen breken, bederven of besmet raken en kunnen goederen langer worden opgeslagen); verkoopbevordering (ingrediënten, verschijningsvormen, reclameboodschappen en merken); voorlichting (informatie over de identiteit, de bereidingswijze en het gebruik van een product, gegevens over de voedingswaarde en duur van de opslag, op veiligheid gerichte waarschuwingen, contactgegevens, instructies voor het openen van de verpakking en afvalverwerking); gemak (bereiding, opdiening, opslag en opdeling van het product); gebruik (voorzieningen voor consumenten, kleinhandelaren en vervoersbedrijven); productbehandeling (vervoer van producent naar kleinhandel, inrichting van het verkooppunt); afvalvermindering (verwerking, hergebruik van nevenproducten, opslag en vervoer van energie).

2.2

De verpakkingsindustrie is zo rijk geschakeerd dat beleid ervoor ook breed opgezet en gevarieerd moet zijn. Voor deze waardevolle industrie moet behoedzaam te werk worden gegaan en rekening worden gehouden met de noodzaak om zich aan regels en wetten te houden en moeten de verscheidenheid en — uiteraard — het concurrentievermogen ervan in aanmerking worden genomen.

2.3

Naast problemen die de meeste sectoren gemeen hebben, kampen afzonderlijke subsectoren natuurlijk ook nog met geheel eigen, specifieke moeilijkheden. De verklaring daarvoor is dat aan verschillende producten verschillende eisen worden gesteld, vooral als het gaat om normen en certificaten.

2.4

Dat verpakkingen kunnen worden gebruikt om bekendheid te geven aan innoverende en kwaliteitsproducten, is een kans voor Europa. Vandaar dat meerdere maatregelen tot doel hebben om duidelijk aan te geven dat de verpakte goederen innoverend en van hoge kwaliteit zijn. Waar het altijd weer op neerkomt, is dat producten uit de EU moeten worden onderscheiden van producten die uit andere delen van de wereld komen.

2.5

Andere onmisbare aandachtspunten in deze discussie zijn de logistiek in de verpakkingsindustrie en de toegang tot de voor deze industrie benodigde grondstoffen.

Uit voorgaande aandachtspunten kan moeiteloos worden afgeleid dat de Europese verpakkingsindustrie voor enorme uitdagingen staat.

Onderhavig advies is vooral bedoeld om de Europese instellingen op de hoogte te brengen van een aantal aanbevelingen die het EESC/de CCMI als van doorslaggevend belang beschouwt voor de stimulering van de Europese economie in het algemeen en van de verpakkingsindustrie in het bijzonder. Net als op andere gebieden moet Europa ook hier weer het voortouw nemen en aandringen op de naleving van regels en wetten die de economie echt vooruithelpen en op duurzame wijze worden toegepast om de interne markt nieuw leven in te blazen; niet „bescherming”, maar „vertrouwen en toepassing van wettelijke voorschriften” moet het devies zijn.

2.6

Het heikele vraagstuk van de in de verpakkingsindustrie gebruikte grondstoffen vraagt om een zorgvuldige analyse waarvan het doel is om de open markt onverlet te laten en voor gelijke concurrentievoorwaarden voor alle marktspelers te zorgen.

2.7

Voorwaarde voor de instandhouding van behoorlijke werkgelegenheid op lange termijn in de verpakkingsindustrie is dat er tussen belanghebbenden een gecoördineerde en inclusieve dialoog op gang wordt gebracht. Door die dialoog kan de verpakkingsindustrie ook beter inspelen op veranderingen en zich beter aanpassen aan de behoeften van consumenten en de vraag in een bredere maatschappelijke context. De mogelijkheden van de sociale dialoog om de sector te consolideren, worden nu nog onvoldoende benut; daar moet dringend iets aan worden gedaan.

2.8

Duurzaamheid en billijke oplossingen voor als de verpakkingsindustrie zich aan veranderingen moet aanpassen of tot omschakeling moet overgaan om aan de vraag op de markt te voldoen, zijn alleen mogelijk als belanghebbenden voor hun inzet een groot aantal verschillende kanalen wordt geboden. De Commissie zou moeten stimuleren dat er een behoorlijk gestructureerde en georganiseerde sociale dialoog over aan de verpakkingsindustrie gerelateerde vraagstukken wordt gevoerd. Daarbij gaat het om de structuur van de verpakkingsindustrie, maar ook om het concurrentievermogen ervan en alle daarmee verband houdende kwesties, zoals werkgelegenheid, vaardigheden, aanpassingsvermogen en het voortbestaan van (de banen in) de verpakkingsindustrie. Daarnaast zou er een kanaal moeten worden gecreëerd waarin de diverse actoren en instellingen over en weer kunnen communiceren. Dit kanaal kan dan dienen als platform voor blijken van belangstelling uit bredere kring (maatschappelijke bewegingen, consumenten, werknemers, werkgevers, regeringen enz.). Hierdoor kunnen alle belanghebbende partijen een rol gaan spelen in de verpakkingsindustrie en kunnen zij bij de meer algemene maatschappelijke spilfunctie van die industrie worden betrokken.

3.1

De Europese verpakkingsindustrie bestrijkt een groot aantal verschillende activiteiten en heeft veel vergelijkbare problemen met andere sectoren gemeen, maar staat — nu en op de korte en de middellange termijn — ook voor geheel eigen grote uitdagingen. De Europese verpakkingsindustrie bestaat uit ondernemingen die verpakkingen van glas, metaal, plastic, hout en papier produceren en samen goed zijn voor 6,5 miljoen banen in Europa (3) (Eurostat).

3.2

Die ondernemingen produceren niet alleen uiteenlopende producten, maar passen ook tal van verschillende procedés toe om voor specifieke markten en bijzondere gebruiksdoeleinden producten te creëren. Elk van die producten vraagt om aparte randvoorwaarden en brengt allerhande problemen en kenmerken met zich mee.

Zo is het energieverbruik een aanzienlijke kostenfactor voor ondernemingen die glazen verpakkingen produceren. Ook dragen juist die ondernemingen veel bij aan de verwezenlijking van de streefcijfers van de EU voor de vermindering van afval (omdat 80 % van de grondstoffen wordt gerecycled) en aan de verkleining van de ecologische voetafdruk van hun regio.

3.3

Een ander belangrijk aspect is het verband tussen de grondstoffen die voor verpakkingen worden gebruikt en de hogere kosten voor het vervoer van voor verpakkingen bestemde grondstoffen (zoals golfkarton en -buizen), dat nadelig heeft uitgewerkt op de verpakkingsindustrie. De gevolgen van de energiekosten in de toeleveringsketen — let op de afstand die producten (bv. gedrukt materiaal) afleggen alvorens in de verpakkingsindustrie te worden gebruikt — werken dus door in de verpakkingsindustrie.

3.4

Metaal kan keer op keer worden gerecycled zonder dat de kwaliteit erop achteruitgaat. Vandaar dat de sector een nog grotere bijdrage levert aan de verwezenlijking van de Europese streefcijfers voor recyclage.

3.5

Van glas worden flessen en potten en andere houders van producten gemaakt. Daarmee maakt de productie van glazen verpakkingen (volgens Eurostat 60 % van de hele glasproductie en 90  000 werknemers) het leeuwendeel uit van de glasindustrie in de EU. Door de toegenomen automatisering, de consolidering en de concurrentie op lage kosten is de werkgelegenheid in de hele glasindustrie afgenomen. Invoer vanuit landen buiten de EU verhevigt de concurrentie. Het aantal fabrieken dat niet ver van of aan de grens met de EU ligt en gevestigd is in landen waar de arbeidskosten lager zijn en de regelgeving minder streng is, is toegenomen. Als gevolg daarvan is er overcapaciteit op de korte termijn en worden de prijzen onder druk gezet.

De grootste producenten in de EU zijn Frankrijk, Duitsland en Italië, waarop andere landen volgen. Glas is een hulpbronnenefficiënte stof en kan eindeloos worden gerecycled. Zo is het energieverbruik — meer dan in andere ondernemingen — een aanzienlijke kostenfactor voor ondernemingen die glazen verpakkingen produceren. Ook dragen juist die ondernemingen veel bij aan de verwezenlijking van de streefcijfers van de EU voor de vermindering van afval (omdat 80 % van de grondstoffen wordt gerecycled) en aan de verkleining van de ecologische voetafdruk van hun regio. Andere segmenten van de sector zijn, vanwege het materiaal dat zij gebruiken en de producten die zij produceren, minder afhankelijk van energie.

3.6

Dat de toeleveringsketen van de verpakkingsindustrie complex is, komt doordat ondernemingen die papieren en kartonnen verpakkingen (karton, golfkarton, dunne kartonnen en golfkartonnen platen e.d.) leveren, zelf vaak ook papier produceren en onderdeel zijn van een kringloop waarin papierpulp wordt gemaakt en de inkt uit gebruikt materiaal wordt gehaald, maar waarin ook basisproducten van hout worden gebruikt.

3.7

Dat neemt niet weg dat plastic verpakkingen ook hun eigen kenmerken hebben; in tal van industriële organisaties zijn niet alle subsectoren vertegenwoordigd. Plastic verpakkingen worden geleverd op andere dan bovenvermelde markten, te weten aan eindgebruikers zoals autofabrikanten, cosmeticabedrijven en bedrijven die gezondheidsbevorderende goederen en houders voor voorverpakt voedsel produceren. Toch wordt deze subsector maar door één organisatie vertegenwoordigd. Bij plastic verpakkingen spelen ook milieuoverwegingen een rol: de productie van plastic boodschappentassen, de moeilijkheden bij de verwijdering van plastic afval en de afbraak van de bestanddelen ervan.

3.8

De productie van verpakkingen is zo gevarieerd dat er een overvloed aan organisaties is opgericht om al die verschillende producties te vertegenwoordigen. Dat op zich werpt al belemmeringen op voor samenwerking tussen ondernemingen en werknemers t.a.v. belangrijke vraagstukken als de duurzaamheid van het milieu en het in goede banen leiden van veranderingen. Het grote aantal handelsorganisaties dat verpakkingsondernemingen vertegenwoordigt, is tekenend voor het gesegmenteerde karakter van de verpakkingsindustrie. Zo produceren bedrijven die aluminium leveren, vaak ook aluminiumverpakkingen en hebben zij hun eigen handelsorganisatie (European Aluminium Organisation). Maar ook bedrijven die in metalen verpakkingen zijn gespecialiseerd en blikken voor dranken (van staal en aluminium) produceren, hebben hun eigen handelsorganisatie, terwijl ondernemingen die in stalen producten zijn gespecialiseerd, weer een andere handelsorganisatie hebben.

3.9

Gezien het belang van de verpakkingsindustrie (qua bijdrage aan het bbp en aan de werkgelegenheid) moet bijzondere aandacht worden geschonken aan deze sectorspecifieke vraagstukken. De verpakkingsindustrie is dermate gesegmenteerd dat daarmee bedrijven in de bovenloop worden bediend die de hele economie bestrijken en veel verder gaan dan de traditionele markten.

3.10

Verpakkingen voldoen aan een aantal behoeften en zorgen voor productbescherming (door verpakkingen wordt voorkomen dat goederen breken, bederven of besmet raken), verkoopbevordering (informatie over de identiteit, de bereidingswijze en het gebruik van een product, merken, gegevens over voedingswaarde en op de veiligheid gerichte waarschuwingen), voorlichting over productbehandeling (vervoer en inrichting van verkooppunten) en vermindering van verpakkingsafval (verwerking, opslag en vervoer van energie). Verder is het ontwerp van verpakkingen vooral van belang vanwege de pogingen die worden ondernomen om de CO2-emissies terug te dringen, omdat het ontwerp van verpakkingen er mede toe bijdraagt dat de voor het vervoer van goederen beschikbare ruimte een zo groot mogelijk aantal goederen kan omvatten. De rol die verpakkingen in de vermindering van de hoeveelheid afval spelen, heeft aan belang gewonnen doordat onlinebedrijven, zoals Amazon, heel veel verpakkingen zijn gaan gebruiken. De vraag wie de „verantwoordelijke partij” is, moet dan ook worden gesteld.

Zo gebruikt Amazon systemen om verpakkingen gemakkelijk te openen. Door vanaf 2008 niet langer van plastic en riemen gebruik te maken, heeft Amazon drastisch verandering gebracht in de behandeling van 2 00  000 producten van 2  000 fabrikanten. Dit heeft geleid tot een vermindering van het verbruik van karton met 5,4 miljoen m2, van het verbruik van generiek materiaal met 11  203,7 ton en van het totale volume aan dozen met 4 10  000 m3. Uiteindelijk draagt de consument de eindverantwoordelijkheid voor verpakkingsafval, maar de producent, of tussentijdse gebruiker, moet er belang bij hebben dat verpakkingen zo weinig mogelijk afval opleveren.

3.11

Onderstaande vraagstukken moeten grondig worden onderzocht om inzicht te verkrijgen in de huidige stand van zaken en mogelijke oplossingen aan te dragen waardoor de Europese verpakkingsindustrie concurrerend en duurzaam kan blijven en behoorlijke banen kan blijven bieden aan duizenden werknemers die daarvan afhangen.

3.12

Veranderingen in de beschikbaarheid van grondstoffen zullen van invloed zijn op de prijzen en op de beschikbaarheid van eindproducten van de verpakkingsindustrie en kunnen de activiteiten van die industrie dus ernstig verstoren. Daarom moet onderzoek worden gedaan naar de aanjagers en trends die bepalend zijn voor de beschikbaarheid van grondstoffen. Dan kan de industrie vooruitlopen op toekomstige veranderingen en daaraan verbonden mogelijke verstoringen voorkomen. Zo staan ondernemingen die metalen verpakkingen produceren, zwaar onder druk vanwege scherpe stijgingen in de prijzen voor grondstoffen en energie.

3.13

De Commissie heeft in 2012 het Europees innovatiepartnerschap voor grondstoffen gelanceerd als oplossing voor de problemen bij de toelevering van houtachtige en minerale grondstoffen.

3.14

De prijs voor secundaire grondstoffen voor papieren verpakkingen is omhooggestuwd door de — voornamelijk uit Azië afkomstige — vraag. De producenten van die verpakkingen kunnen deze extra kosten niet eenvoudigweg aan hun klanten doorberekenen. De vraag uit China heeft zwaar doorgewogen in de stijging van de prijs voor gerecycled materiaal voor papieren verpakkingen (de prijs voor hergebruikt papier is sinds 2006 bijna verdubbeld, terwijl de prijs voor gerecycled papier in diezelfde tijd met nagenoeg 50 % is gestegen). De kans is groot dat die prijzen in de nabije toekomst zullen blijven stijgen.

4.1

Volgens Eurostat werken er in Europa zo’n 60  000 mensen voor ondernemingen die metalen verpakkingen (staal en aluminium) produceren, tegen 3 55  000 mensen in de algemene Europese staalindustrie. Metal Packaging for Europe raamt het aantal mensen dat in de aluminiumindustrie werkt, op 80  000, waardoor het aantal mensen dat voor de hele Europese waardeketen voor aluminium werkt, uitkomt op 2 55  000. Er zijn in de verpakkingsindustrie al banen verloren gegaan en het einde daarvan is nog niet in zicht. Die banen gingen verloren vanwege consolidatie in de sector of de concurrentie met overzeese landen (4).

4.2

Van belang voor werkgevers en werknemers is dat de Europese verpakkingsindustrie haar concurrentievoordeel behoudt, technologische innovaties onverkort gebruikt en duurzame kwaliteitsgoederen produceert.

4.3

Overzeese concurrentie blijft neerwaartse druk uitoefenen op de arbeidsvoorwaarden voor werknemers in de verpakkingsindustrie, terwijl we juist van die werknemers verwachten dat zij welvaart genereren, innoverende technologie toepassen en — daar komt het uiteindelijk op neer — de verpakkingsindustrie levensvatbaar houden en de komende generaties een toekomst blijven bieden.

4.4

De Europese verpakkingsindustrie blijft gebukt gaan onder overcapaciteit. Die overcapaciteit versterkt nog eens de neerwaartse druk van de overzeese concurrentie op de lonen en de arbeidsvoorwaarden. Kortom, de neerwaartse druk op de werkgelegenheid in de verpakkingsindustrie is het gecombineerde resultaat van concurrentie en overcapaciteit.

4.5

De verpakkingsindustrie kan materiaal recycleren en bergt daardoor mogelijkheden in zich om de lidstaten van de EU meer economische voordelen te bieden. Verpakkingen worden steeds vaker gerecycled of zijn zelf gemaakt van gerecycled materiaal uit andere sectoren. Dat recyclage goed is voor het milieu, behoeft geen betoog en wordt in documenten van de Commissie maar al te vaak benadrukt. Dat neemt niet weg dat de verpakkingsindustrie de resultaten op dit gebied nog kan verbeteren voor de lidstaten. Daarnaast kan de verpakkingsindustrie de kringloopeconomie vervolmaken door de uitvoer van twijfelachtig afval te voorkomen en invoerders van verpakkingen die niet volgens de milieuvriendelijkste methoden zijn geproduceerd, de toegang tot de Europese markten te ontzeggen (5). Bedrijven die metalen of aluminiumverpakkingen produceren en samen goed zijn voor 16 % van alle in Europa geproduceerde aluminiumproducten, zijn afhankelijk van de winning van grondstoffen (bauxiet) en de recyclage van metaalafval.

4.6

Consumentenbescherming doordat cruciale productinformatie of advies over het gebruik van een product wordt gegeven, is een ander betekenisvol en belangrijk aspect van de verpakkingsindustrie in Europa. Consumenten rekenen er terecht op dat de goederen die zij aanschaffen, door verpakkingen worden beschermd en dat verpakkingen dienen om voedsel en dranken te conserveren en gezondheidsrisico’s als gevolg van besmet voedsel te voorkomen. Kleinhandelaren hebben vergelijkbare verwachtingen, maar willen bovendien dat goederen door hun verpakkingen langer in de schappen kunnen blijven liggen.

4.7

Vorm en structuur van de industrie van de toekomst hangen in meer of mindere mate af van innovatie en investeringen in technologie; zo biedt 3D-printing een kans voor de sector en consumenten, maar hangt het welslagen van de invoering en de toepassing ervan in de sector in hoge mate af van de samenwerking in de sector en de verwachtingen van de consumenten. De industrie moet gebruikmaken van de beschikbare technologie en moet zich — middels een naar behoren gevoerde dialoog — aanpassen.

4.8

Er wordt gewerkt aan de geschiktste methoden om de verpakkingsindustrie om te schakelen en aan veranderingen aan te passen, maar het potentieel daarvan kan alleen ten volle worden benut als de Europese instellingen daarbij helpen. Die hulp kan de vorm krijgen van financiële steun of van de oprichting van een forum waar de sociale partners verder kunnen discussiëren. De verpakkingsindustrie zou die weg verder moeten bewandelen met de EU.

4.9

Duurzame en haalbare oplossingen kunnen alleen worden bereikt als werknemers en werkgevers in de verpakkingsindustrie samenwerken en als de sociale dialoog in de lidstaten en in EU-verband daar de weg vrij voor maakt. Daarom is de oprichting van een comité voor een sectorale sociale dialoog voor de verpakkingsindustrie van cruciaal belang voor de oplossing van een aantal van de in onderhavig advies aangekaarte problemen.