INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1 2. ISPA-begroting 1 3. Nieuwe ISPA-projecten 2 4. Nieuwe vastleggingen 2 5. Projecten gefinancierd tussen 2005 en 2010 2 6. Betalingen 3 7. Overzichtstabellen 3 8. Vormen en uitvoering van technische bijstand 4 9. Technische bijstand op initiatief van het begunstigde land 5 10. Technische bijstand op initiatief van de Commissie 6 11. Uitvoering 6 12. Controle van de projecten 6 13. Financieel beheer en financiële controle met inbegrip van EDIS 7 14. Risicobeoordeling 7 15. Bevindingen van de Europese Rekenkamer 8 16. Medefinancieringspartners - EIB en EBRD 8 17. Overheidsopdrachten 9 18. Mededingingsbeleid 9 19. Milieubeleid 9 20. Vervoerbeleid 10 21. Coördinatie met het IPA-instrument 10 22. Publiciteitsacties 10 INLEIDING Na de Europese Raad in Brussel in juni 2004, die aan Kroatië de status van kandidaat-lidstaat toekende, is dat land vanaf 1 januari 2005 begunstigde geweest van de ISPA. Kroatië volgde zo de landen die eerder begunstigde waren en ISPA-bijstand ontvingen sinds het instrument in 2000 in werking trad. Op 1 januari 2007 werden Bulgarije en Roemenië lid van de Europese Unie en hielden zij op begunstigde te zijn van bijstand in het kader van de pretoetreding, waaronder ISPA. Met de toetreding van deze twee landen is Kroatië de enige overblijvende ontvanger van ISPA-bijstand geworden. Dit verslag heeft derhalve uitsluitend betrekking op de ISPA-activiteiten in Kroatië. In 2010 werden de eerste twee ISPA-projecten met succes voltooid. Door de vertraging bij vier ISPA-maatregelen moest de uiterste datum voor de subsidiabiliteit van die maatregelen met een jaar worden verlengd tot eind 2011. Doordat de contractprijzen lager waren dan verwacht, werden vier maatregelen gewijzigd, zodat meer werkzaamheden met ISPA-middelen konden worden gefinancierd en/of het medefinancieringspercentage kon worden verhoogd. In 2010 hebben de nationale autoriteiten de nadruk gelegd op daadwerkelijke fysieke uitvoering, projectbeheer, monitoring en betalingen.De uitvoering van ISPA in 2010 viel samen met de uitvoering van operationele programma's die worden gefinancierd door het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) en de omvangrijke voorbereidende werkzaamheden voor het toekomstig cohesiebeleid (hoofdstuk 22 van de toetredingsonderhandelingen: Regionaal beleid en coördinatie van structurele instrumenten ). Deze drie parallelle processen vergden een aanzienlijke inbreng van de nationale administratie. ISPA-BEGROTING Overeenkomstig het activiteitgebaseerde boekhoudsysteem van de Commissie bestond de begroting van het ISPA uit twee begrotingsonderdelen: het onderdeel functionele begroting B13.01.04.02 en het onderdeel exploitatiebegroting 13.05.01.01. Het eerste onderdeel bevat de middelen voor administratieve uitgaven voor technische bijstand (TB), hoofdzakelijk voor het versterken van de delegatie van de Europese Unie bij de Republiek Kroatië, en eindigde in 2006. Het tweede onderdeel omvat de subsidies die beschikbaar werden gesteld voor de effectieve uitvoering en het doeltreffend functioneren van ISPA voor Kroatië. Begrotingsonderdeel 13.05.01.01 dekt alle uitgaven voor de medefinanciering van infrastructuurprojecten (maatregelen). In 2010 werd uit dit onderdeel in totaal 14 659 692,82 euro betaald. Tabel 1 : ISPA-begroting in 2010 – in euro's Begrotingsonderdeel | Uitgevoerde betalingen | Onderdeel functionele begroting B13.01.04.02 (in 2006 afgesloten) | 0 | Begrotingsonderdeel 13.05.01.01 (beleidsuitgaven) | 14 659 692,82 | Totaal | 14 659 692,82 | Projectfinanciering NIEUWE ISPA-PROJECTEN In 2010 werden geen nieuwe ISPA-projecten goedgekeurd. NIEUWE VASTLEGGINGEN In 2010 zijn geen nieuwe vastleggingen gedaan voor projecten in de sectoren milieu of vervoer, aangezien het ISPA-instrument in 2006 is afgelopen. PROJECTEN GEFINANCIERD TUSSEN 2005 EN 2010 In 2005 en 2006 heeft de Commissie op basis van door Kroatië ingediende voorstellen in totaal zes projecten goedgekeurd. Drie van deze projecten betreffen de milieusector, twee de vervoersector en één is een horizontale TB-maatregel (voor de organisatie van de wettelijke controlecomités en ondersteunende ISPA-uitvoeringsinstanties). De totale subsidiabele investeringskosten van deze projecten bedragen 107 474 736 euro, waarbij in totaal 59 miljoen euro, of 54,8 %, is toegekend als ISPA-subsidies. Tegen het einde van 2006 had de Commissie 100% van de ISPA-middelen die voor Kroatië waren gereserveerd, toegekend voor de periode 2005-2006 waarbij de vastleggingen op een evenwichtige manier werden verdeeld tussen de sectoren milieu en vervoer. Tabel 2 : Goedgekeurde projecten in Kroatië in 2005-2006[1] – in euro's Vervoer | 2 | 60 924 700 | 29 271 310 | 48 | 29 271 310 | Horizontale TB | 1 | 262 335 | 262 335 | 100 | 262 335 | Milieu | 7 877 349,62 | 4 001 450,43 | 11 878 800,05 | Vervoer | 12 758 806,09 | 10 658 242,39 | 23 417 048,00 | TB | 209 868,00 | 0 | 209 868,00 | Totaal | 20 846 023,71 | 14 659 692,82 | 35 505 716,05 | OVERZICHTSTABELLEN Tabel 4 hieronder geeft een overzicht van de ISPA-steunmaatregelen voor het jaar 2010 en voor de periode 2005-2010. Tabel 4 : Goedgekeurde projecten in Kroatië in 2005-2010 – in euro's Deelsector | Aantal projecten | Subsidiabele kosten | Bijdrage ISPA | 2010 | 2005 – 2010 | Water | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Water en afvalwater | 1 | 36 000 000 | 22 500 000 | 0 | 2 950 858,49 | 22 500 000 | 9 668 557,17 | Afvalwater | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Vast afval | 1 | 8 823 601 | 6 000 049 | 0 | 837 193,08 | 6 000 049 | 1 437 198,08 | Luchtkwaliteit | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Horizontale TB | 1 | 1 464 100 | 966 306 | 0 | 213 398,86 | 966 306 | 773 044,80 | Totaal sector | 3 | 46 287 701 | 29 466 355 | 0 | 4 001 450,43 | 29 466 355 | 11 878 800,05 | Vervoer | Weg | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Spoor | 1 | 60 182 962 | 28 789 180 | 0 | 10 465 390,39 | 28 789 180 | 23 031 344,00 | Weg en spoor | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Binnenwateren | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Luchthavens | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Horizontale TB | 1 | 741 738 | 482 130 | 0 | 192 852,00 | 482 130 | 385 704,00 | Totaal sector | 2 | 60 924 700 | 29 271 310 | 0 | 10 658 242,39 | 29 271 310 | 23 417 048 | Horizontale TB | TB | 1 | 262 335 | 262 335 | 0 | 0 | 262 335 | 209 868 | Totaal sector | 1 | 1 464 100 | 966 306 | 0 | 213 398,86 | 966 306 | 773 044,80 | Vervoer | Totaal sector | 1 | 741 738 | 482 130 | 0 | 192 852,00 | 482 130 | 385 704,00 | Horizontale TB | Totaal sector | 1 | 262 335 | 262 335 | 0 | 0 | 262 335 | 209 868,00 | TOTAAL | 3 | 2 468 173 |1 710 771 |0 |406 250,86 |1 710 771 |1 368 616,80 | | TECHNISCHE BIJSTAND OP INITIATIEF VAN DE COMMISSIE Vanaf het begin zijn de ISPA-maatregelen voor technische bijstand op initiatief van of namens de Commissie erop gericht geweest de EU-delegatie in staat te stellen haar ex-antecontroleprocedures te verrichten (met inbegrip van projectbeoordeling) volgens de normen die van toepassing zijn op het beheer van EU-middelen. Sinds 2006 zijn dergelijke maatregelen van technische bijstand niet meer uit ISPA gefinancierd. Zij worden sinds dat jaar allemaal uit IPA gefinancierd. Management en uitvoering UITVOERING De eerste twee projecten in Kroatië werden in december 2005 goedgekeurd en de laatste vier in juli en september 2006. Eind 2010 verkeerden alle zes ISPA-projecten in de fase van fysieke uitvoering. Twee ISPA-maatregelen zijn voltooid en voor de vier resterende maatregelen is de uiterste datum voor subsidiabiliteit verlengd tot en met 31 december 2011[2] Het bedrag waarvoor eind 2010 contracten waren gesloten, vertegenwoordigt 95,8% van de toegewezen bedragen. Eind 2010 waren twee overeenkomsten in de beoordelingsfase (werkzaamheden en leveringen). Voor drie overeenkomsten moest nog een aanbesteding worden gehouden. Dat waren: een overeenkomst voor leveringen, een kaderovereenkomst en een overeenkomst voor werkzaamheden. Wat deze laatste betreft, bestaat een risico dat de uitvoering ervan tot na de uiterste datum voor subsidiabiliteit zal voortduren. De meeste ISPA-projecten worden nu afgerond. Bijgevolg wordt hoe langer hoe meer aandacht besteed aan de voltooiing van de maatregelen binnen de gestelde termijnen en aan de zekerstelling dat de ISPA-maatregel goed functioneert en geheel aan zijn doelstellingen beantwoordt. CONTROLE VAN DE PROJECTEN Het algehele toezicht op en de evaluatie van de voortgang en effectiviteit van de uitvoering van ISPA worden gewaarborgd door reguliere vergaderingen ten kantore van de EU-delegatie, controleverslagen van de uitvoerende instanties, bezoeken ter plaatse door functionarissen van de Commissie en formeel toezicht door middel van de vergaderingen van het ISPA-toezichtcomité tweemaal per jaar in Kroatië, alsmede de ontvangst van jaarverslagen voor ieder ISPA-project van de uitvoerende instantie. In 2010 werden in Kroatië twee vergaderingen van het ISPA-toezichtcomité gehouden; respectievelijk in juni en november. Bijzondere aandacht werd besteed aan de vertraging bij milieuprojecten. In het toezichtcomité is ook een grondige discussie gevoerd over de verlenging van de termijn voor de subsidiabiliteit van vier ISPA-maatregelen. FINANCIEEL BEHEER EN FINANCIËLE CONTROLE MET INBEGRIP VAN EDIS De voornaamste eisen met betrekking tot zowel het financiële beheer en de financiële controle als de behandeling van onregelmatigheden zijn vastgesteld in de ISPA-verordening[3] en bijlage III bij het financieringsmemorandum, die van toepassing zijn in het kader van de ex-antecontrole door de Commissie. De sleutelelementen hebben betrekking op het opzetten van interne financiële controlesystemen en -procedures die kunnen zorgen voor transparante en niet-discriminerende aanbestedingsprocedures, de juistheid van de gedeclareerde uitgaven, adequate vaardigheden voor de uitvoering van interne audits, een toereikend audittraject en een passende behandeling van onregelmatigheden. De EU-delegatie in Zagreb bleef het belangrijkste mechanisme om te zorgen voor goed financieel beheer en goede financiële controle. Het percentage afgewezen ISPA-documenten bleef hoog, hetgeen een duidelijk teken is dat de Kroatische autoriteiten nog veel moeten doen om het vertrouwen te creëren dat zij in staat zijn ISPA-middelen zelfstandig op correcte wijze te beheren. DIS De uitvoeringsinstantie in Kroatië, het CFCA, moest ervoor zorgen dat zij een DIS-accreditatie (Decentralised Implementation System, gedecentraliseerd uitvoeringssysteem) kreeg overeenkomstig de bepalingen van artikel 164 van het Financieel Reglement[4]. De DIS-accreditatie werd op 13 februari 2006 door de Commissie verleend. EDIS Aangezien ISPA in 2006 afliep met de invoering van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA), werd het plan om ISPA naar EDIS te verplaatsen (met behulp van het uitgebreide gedecentraliseerde uitvoeringssysteem (EDIS), met uitsluitend ex-postcontrole door de Commissie) overbodig. Recente inspanningen van de Kroatische autoriteiten zijn daarom gericht op het voorbereiden van de IPA-structuren voor de overschakeling naar gedecentraliseerd beheer zonder ex-antecontrole, aangezien deze structuren na de toetreding zullen blijven bestaan. Intussen zal de EU-delegatie in Kroatië een belangrijke rol blijven spelen bij het toezicht op het dagelijks beheer, de uitvoering en de monitoring van de ISPA-maatregelen. RISICOBEOORDELING De voor 2010 geplande auditstrategie was gebaseerd op een analyse van de stand van de uitvoering van ISPA en de daarmee verband houdende doelstellingen van het auditdirectoraat van het directoraat-generaal Regionaal beleid. De auditstrategie stelt de doelen vast die worden gedefinieerd door de leiding van het directoraat-generaal Regionaal beleid. Deze doelstellingen worden gedefinieerd op basis van gedetailleerde besprekingen met de operationele directoraten, tijdens welke informatie over potentiële risico’s wordt uitgewisseld. De auditstrategie vermeldt dan de activiteiten voor het bereiken van de doelstellingen, rekening houdend met de geïdentificeerde risico’s. Over het algemeen worden de risico’s door de uitvoering van deze strategie tot een minimum beperkt. In 2010 is in Kroatië een audit van ISPA verricht. De eenheid audit van DG REGIO verrichtte in maart 2010 een audit van de ISPA-maatregel Herstel van de spoorlijn Vinkovci-Tovarnik-grens . De audit betrof de uitvoeringsinstantie (CFCA), de uiteindelijke begunstigde (de Kroatische Spoorwegen) en de nationale ordonnateur voor de geselecteerde maatregel. De bevindingen van de audit betreffen 1) de vertraging bij de uitvoering van een overeenkomst inzake signalisatie, 2) vertragingen tussen de bijeenkomsten voor de beoordeling van offertes en de ondertekening van de overeenkomst bij drie overeenkomsten, en 3) een blijvend hoog percentage afwijzingen door de EU-delegatie bij ex-antecontroles. Volgens het systeem van de ex-antegoedkeuring wordt voorrang gegeven aan het instellen van voldoende controleprocedures betreffende de uitvoering van projecten en betalingen. Het beheer van pretoetredingsfondsen houdt echter een risico in, aangezien de fondsen worden verstrekt door tal van organisaties en systemen. De subsidiabiliteit van uitgaven is gekoppeld aan de naleving van regels en voorwaarden die zijn vastgelegd op EU- en nationaal niveau; dit kan leiden tot complexiteit en het risico van verkeerde interpretatie. BEVINDINGEN VAN DE EUROPESE REKENKAMER In het voorjaar van 2010 verrichtte de Europese Rekenkamer een "Prestatieaudit van de pretoetredingssteun voor Kroatië". De audit betrof alle pretoetredingsinstrumenten, inclusief ISPA. De twee weken durende audit in Kroatië vond plaats in oktober 2010. Het auditverslag is nog niet voltooid[5]. MEDEFINANCIERINGSPARTNERS - EIB EN EBRD Gezien hun deskundigheid op het gebied van projectvoorbereiding en -uitvoering heeft de Commissie regelmatig met deze kredietinstellingen vergaderd, zowel op horizontaal niveau om beleidsmatige en methodologische aspecten van programmering en uitvoering te coördineren, als op nationaal niveau. De Europese Investeringsbank is niet betrokken bij enig ISPA-project in Kroatië. De Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling is de enige internationale financiële instelling die actief betrokken is bij een ISPA-project in Kroatië door middel van een lening van 10 miljoen euro voor een milieuproject dat in 2005 is goedgekeurd, namelijk het programma voor water- en afvalwaterbehandeling Karlovac. Vertegenwoordigers van de EBRD namen daarom deel aan beide vergaderingen van het ISPA-toezichtcomité die in 2010 in Kroatië werden gehouden. Bijdrage aan het beleid van de Europese Unie OVERHEIDSOPDRACHTEN De naleving van de wettelijke bepalingen voor deugdelijke, eerlijke en transparante openbare aanbestedingen, zoals is bepaald in het PRAG-vademecum, is bij de uitvoering van ISPA-projecten een van de grootste uitdagingen gebleken. Moeilijkheden bij de naleving van PRAG veroorzaakten vertraging bij de uitvoering van ISPA-projecten. De EU-delegatie in Zagreb bleef erop aandringen dat de procedures correct verlopen en dat fouten worden rechtgezet. De ex-antegoedkeuring door de Commissie die geldt voor aanbesteding en gunning van ISPA-projecten blijft derhalve volledig gerechtvaardigd, aangezien de plannen voor overschakeling op EDIS zijn ingetrokken (zie punt 15). Volgens het ex-antesysteem van goedkeuring en in overeenstemming met de DIS-beslissing voor overdracht van beheer, speelt uitsluitend het CFCA de rol van aanbestedende dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van een project, terwijl de Commissie elke stap in het aanbestedingsproces bekrachtigt. Hieruit volgt dat de Commissie, hoewel zelf geen contractpartner, een gedeelde verantwoordelijkheid draagt voor de juistheid van de gevolgde aanbestedingsprocedure (zonder goedkeuring door de Commissie hebben contracten tussen begunstigden en contractanten geen geldigheid). MEDEDINGINGSBELEID Aangezien de ISPA-bijstand direct bestemd is voor het financieren van overheidsuitgaven, of een equivalent daarvan, met betrekking tot projecten voor nutsvoorzieningen, leiden deze doorgaans niet tot onverenigbaarheid met de EU-regels inzake mededinging. Tenzij de regels inzake overheidsopdrachten worden geschonden en op voorwaarde dat alle marktdeelnemers die voldoen aan de nodige technische en wettelijke vereisten, vrije toegang hebben tot die infrastructuur, biedt dergelijke bijstand geen speciaal voordeel aan bepaalde firma’s. MILIEUBELEID Door directe bijstand te verlenen aan prioritaire milieuprojecten versnelt ISPA de uitvoering van het milieubeleid en de naleving van de EU-normen in Kroatië. Door de ervaringen die zijn opgedaan bij de ontwikkeling en uitvoering van projecten verbetert de bestuurlijke capaciteit in de milieusector. Ervaring met ISPA-milieuprojecten heeft ertoe geleid dat thans een groter aantal milieuprojecten wordt gefinancierd uit het IPA. VERVOERBELEID De vervoernetwerken in Kroatië, die zijn overeengekomen in overeenstemming met TINA (Transport Infrastructure Needs Assessment, beoordeling van de behoeften op het gebied van vervoersinfrastructuur) en REBIS (Regional Balkans Infrastructure Study, studie van de regionale Balkaninfrastructuur), zijn opgezet op basis van pan-Europese corridors. Een aantal daarvan loopt over het Kroatische grondgebied, waaronder de corridors VII (de Donau), X (Salzburg-Ljubljana-Zagreb-Belgrado-Nis-Skopje-Veles-Thessaloniki, inclusief tak Xa), alsook corridor V, die twee takken heeft in Kroatië (Vb - Boedapest, Zagreb, Rijeka, en Vc - Boedapest, Sarajevo, Ploče). Deze netwerken werden gebruikt als basis voor het plannen van de nationale vervoerstrategieën in het kader van ISPA. Daardoor maakt het enige ISPA-vervoersproject (voor spoorwegen) deel uit van de TINA- en REBIS-netwerken, d.w.z. het betreft de bouw of het herstel van een gedeelte, knooppunt of toegangspunt van de netwerken. De TEN-T-netwerken voor Kroatië zijn gebaseerd op aanbevelingen van het SEETO (South East Europe Transport Observatory, waarnemingscentrum voor vervoer in Zuidoost-Europa). Coördinatie tussen de pretoetredingsinstrumenten COÖRDINATIE MET HET IPA-INSTRUMENT Het beheer van ISPA-maatregelen en IPA-programma's van het onderdeel regionale ontwikkeling door dezelfde diensten van de Commissie garandeert een nauwe coördinatie van de activiteiten, complementariteit van de acties en continuïteit van het beleid. Publiciteit PUBLICITEITSACTIES Het ISPA-toezichtcomité kwam in juni 2010 bijeen in Karlovac, waar ISPA betrokken is bij investeringen in de water- en afvalwatersector. Ter gelegenheid van de bijeenkomst van het comité is een persconferentie georganiseerd, gevolgd door een bezoek aan het project. Bovendien wordt de bijstand van de EU bij alle investeringsprojecten bekendgemaakt via aanplakborden en publiciteitsacties in de media. [1] Sinds 2006 zijn er geen nieuwe projecten goedgekeurd omdat het ISPA-programma in dat jaar is geëindigd. [2] Na de wijziging van de "Guidelines on the Closure of Cohesion Fund and Ex-ISPA projects 2000-2006", die is aangebracht om de uiterste datum van de subsidiabiliteit van de uitgaven te verlengen tot en met 31 december 2011, zijn soortgelijke voorzieningen getroffen voor de ISPA-projecten die thans in Kroatië worden uitgevoerd. In Kroatië is voor vier ISPA-maatregelen een verlenging verleend. [3] Verordening (EG) nr. 1267/1999 van de Raad van 21 juni 1999 tot instelling van een pretoetredingsinstrument voor structuurbeleid [PB L 161 van 26.6.1999, blz. 73]. [4] Deze bepaling is echter met ingang van 1 mei 2007 geschrapt bij Verordening (EG, Euratom) nr. 1995/2006 [PB L 390 van 30.12.2006, blz. 1]. [5] Bij de opstelling van dit verslag is aan de diensten van de Commissie een verklaring inzake voorlopige bevindingen meegedeeld.