[pic] | EUROPESE COMMISSIE |

Brussel, 7.12.2010

COM(2010) 723 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

betreffende de herziening van de strategie van de Gemeenschap voor kwik

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

betreffende de herziening van de strategie van de Gemeenschap voor kwik

1. INLEIDING

Op 28 januari 2005 heeft de Commissie de mededeling aan de Raad en het Europees Parlement over een strategie van de Gemeenschap voor kwik[1] vastgesteld. In deze strategie komen de meeste aspecten van de levenscyclus van kwik aan de orde. De centrale doelstelling is een verlaging van de blootstelling van de mens en van de kwikconcentraties in het milieu. In de strategie worden twintig prioritaire acties geformuleerd die zowel in de EU als op internationaal niveau moeten worden ondernomen.

De strategie is met instemming begroet door de Raad in zijn conclusies van 24 juni 2005 en door het Europees Parlement in zijn resolutie van 14 maart 2006.

In hoofdstuk 11 van de mededeling zegt de Commissie voornemens te zijn "de kwikstrategie als geheel eind 2010 te evalueren". Ter ondersteuning van de herziening heeft de Commissie een externe consultant gevraagd uitvoerig onderzoek te doen naar de tenuitvoerlegging van de strategie[2]. Verder is er op 18 juni 2010 in Brussel een vergadering van de belanghebbenden georganiseerd met deelnemers uit de lidstaten, de industrie en milieu-ngo’s. In het eindverslag is zowel het in de vergadering gegeven commentaar alsook het in juli en augustus 2010 ingediende schriftelijke commentaar verwerkt.

Deze herziening is gebaseerd op de bevindingen van dit onderzoek en andere informatie waarover de Commissie beschikt. Hiermee voldoet de Commissie ook aan haar verplichting om verslag uit te brengen over de vorderingen bij multilaterale activiteiten overeenkomstig artikel 8, lid 5, van Verordening (EG) nr. 1102/2008 inzake het verbod op de uitvoer van metallisch kwik en andere kwikverbindingen en -mengsels en de veilige opslag van metallisch kwik[3]. Aan de verplichting van artikel 8, lid 2, van de verordening, om verslag uit te brengen over de lopende activiteiten inzake onderzoek naar mogelijkheden tot veilige verwijdering wordt voldaan met het onderzoeksverslag naar de "voorschriften voor faciliteiten en aanvaardingscriteria voor de verwijdering van metallisch kwik" dat beschikbaar is op de website van de Commissie (zie ook actie 9 hieronder).

2. INTERNATIONALE ONTWIKKELINGEN

Aangezien kwik zich over grote afstanden kan verspreiden, kan de blootstelling van de burgers en het milieu in de Unie niet uitsluitend met interne beleidsmaatregelen tot een aanvaarbaar niveau worden beperkt. Daarom moeten er gecoördineerde internationale maatregelen worden genomen om het kwikprobleem wereldwijd op een doeltreffende wijze aan te pakken. Dat is de reden waarom zeven acties van de kwikstrategie (actie 14 tot en met 20) gericht zijn op de ondersteuning en bevordering van internationale activiteiten. De EU heeft de Raad van bestuur van het UNEP herhaaldelijk verzocht een besluit te nemen over de opening van onderhandelingen over een mondiaal wettelijk bindend instrument voor kwik. In februari 2009 heeft de Raad van bestuur eindelijk besloten een Intergouvernementele Onderhandelingscommissie (INC) op te richten die de opdracht kreeg een mondiaal wettelijk bindend instrument te ontwikkelen waarin de meeste aspecten van de levenscyclus van kwik aan de orde komen. De eerste bijeenkomst van de INC heeft van 7 tot 11 juni 2010 in Stockholm plaatsgevonden en het proces zou begin 2013 afgerond moeten zijn. De Europese strategie voor kwik en de uitvoering daarvan beoogt een belangrijke bijdrage aan dit proces te leveren.

Na de goedkeuring van het mondiaal wettelijk bindend instrument zal de Commissie nagaan of er behoefte is aan een verdere herziening van de EU-kwikstrategie om aan de nieuwe internationale verplichtingen te voldoen.

3. TENUITVOERLEGGING VAN DE STRATEGIE

Over het geheel beschouwd is er aanzienlijke vooruitgang geboekt met de tenuitvoerlegging van de in 2005 vastgestelde acties. Hieronder wordt een kort overzicht gegeven van de vooruitgang met de twintig afzonderlijke acties. Duidelijkheidshalve is de volledige tekst van deze acties in de bijlage opgenomen.

3.1. Verlaging van de emissie

Actie 1: toepassing van IPPC

Richtlijn 2008/1/EG inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging[4] (IPPC – oorspronkelijk aangenomen in 1996) is een wettelijk bindend instrument voor de verlaging van de emissies van kwik. Door de manier waarop het instrument door de vergunningverlenende instanties van de lidstaten is toegepast, samen met een onvoldoende gebruik van de best beschikbare technieken (BBT) bij de vergunningen, is het reductiepotentieel voor kwikemissies echter niet ten volle benut. Daarom heeft de Commissie zich bijzonder ingespannen om deze situatie recht te trekken bij de grondige herziening van de IPPC-richtlijn, die heeft geresulteerd in de nieuwe richtlijn inzake industriële emissies.

Zo is in de nieuwe richtlijn inzake industriële emissies, die op 8 november 2010 is vastgesteld en die de IPPC-richtlijn gaat vervangen, de rol van BBT en daarmee samenhangende emissieniveaus aanzienlijk versterkt. Deze moeten nu door de Commissie als BBT-conclusies worden goedgekeurd en krijgen kracht van wet. De mogelijkheden voor vergunningverlenende instanties om van de met BBT samenhangende emissieniveaus af te wijken zullen worden beperkt en worden onderworpen aan strikte criteria die in de richtlijn zijn vastgesteld. Dit zal naar verwachting leiden tot een snellere vervanging van op kwik gebaseerde technologie en een vermindering van de kwikemissies in een aantal industriële sectoren, in het bijzonder de cementproductie, de non-ferrometaalindustrie, grote stookinstallaties, afvalverbrandingsinstallaties en de chloor/alkali-industrie.

Actie 2: ontwikkeling van referentiedocumenten over beste beschikbare technologieën (“BREF-documenten”)

De BREF-documenten voor de chloor/alkali-industrie, grote stookinstallaties en de non-ferrometaalindustrie worden momenteel in nauwe samenwerking met de belanghebbenden herzien. In dit verband wordt bijzondere aandacht besteed aan kwikemissies, in het bijzonder met het oog op de ontmanteling van kwikbatterijfabrieken in de chloor/alkali-industrie.

Actie 3: emissies bij de kleinschalige verbranding

In december 2005[5] is de studie "Costs and environmental effectiveness of options for reducing mercury emissions to air from small-scale combustion installations" afgerond. Volgens de bevindingen van de studie is deze bron verantwoordelijk voor ca. 16% van de totale kwikemissies in de EU. Op basis hiervan heeft de Europese Commissie in haar voorstel voor de richtlijn inzake industriële emissies aanbevolen de drempelwaarde voor de toepassing van de regels voor grote stookinstallaties van 50 MW naar 20 MW te verlagen. De EU-wetgever heeft de drempelwaarde van 50 MW echter gehandhaafd en in de richtlijn een clausule opgenomen met de eis dat de Commissie tegen eind 2012 een controle instelt op emissies onder deze drempelwaarde en zo nodig een wetgevingsvoorstel zal doen. De Commissie zal hieraan een gepaste follow-up geven.

Actie 4: beheer van amalgaamafval uit de tandheelkunde

Tandamalgaam staat op de tweede plaats als toepassing van kwik in de EU. Amalgaamafval uit de tandheelkunde wordt in Beschikking 2000/532/EG van de Commissie[6] als gevaarlijk afval gekenmerkt en valt daarom onder de bepalingen van de onlangs in werking getreden kaderrichtlijn afval[7]. De Commissie heeft in 2005 een enquête uitgevoerd naar de heersende praktijken in tandheelkundige klinieken in de lidstaten. Daaruit bleek dat de installatie van amalgaamafscheiders in veel lidstaten verplicht is en dat passende inzamelingssystemen zijn ingevoerd, maar dat dit niet in de hele EU het geval is.

Kwikemissies van tandartspraktijken vallen ook onder de EU-waterwetgeving. Kwik is ingedeeld als een prioritaire gevaarlijke stof uit hoofde van bijlage X bij de kaderrichtlijn water (KRW)[8], wat betekent dat de lidstaten op lange termijn maatregelen moeten nemen om emissies, lozingen en verliezen van deze stof stop te zetten of geleidelijk te beëindigen. Als aanvulling op de gecombineerde aanpak van de KRW stelt Richtlijn 2008/105/EC[9] milieukwaliteitsnormen op het gebied van het waterbeleid vast voor bepaalde prioritaire stoffen met inbegrip van kwik en kwikverbindingen. Wanneer niet aan deze normen voldaan wordt, moeten de lidstaten overeenkomstig artikel 11 van de KRW maatregelen nemen om deze milieudoelstellingen te bereiken.

3.2. Verlaging van het aanbod

Actie 5: uitvoerverbod voor kwik

Op 22 oktober 2008 heeft de EU-regelgever zijn goedkeuring gehecht aan Verordening (EG) nr. 1102/2008 inzake het verbod op de uitvoer van metallisch kwik en andere kwikverbindingen en -mengsels en de veilige opslag van metallisch kwik[10]. Het uitvoerverbod wordt van kracht op 15 maart 2011. Aan de hand van de verplichte verslaglegging en een overeenkomstig de verordening georganiseerde informatie-uitwisseling kan de doeltreffendheid van het verbod en de uitwerking daarvan op de mondiale kwikmarkt worden beoordeeld.

3.3. Terugdringen van de vraag

Tandamalgaam en meettoestellen zijn van bijzonder belang omdat kwik nog hoofdzakelijk in deze producten wordt gebruikt.

Actie 6: gebruik van amalgaam in de tandheelkunde

De diensten van de Commissie hebben twee wetenschappelijke comités geraadpleegd over het gebruik van amalgaam in de tandheelkunde, het Wetenschappelijk Comité voor gezondheids- en milieurisico's (WCGM) en het Wetenschappelijk Comité voor nieuwe gezondheidsrisico's (WCNG). Uit de adviezen[11],[12] van de twee comités kon niet eenduidig worden afgeleid of het nuttig was aanvullende regelgeving in te voeren om het gebruik van amalgaam in de tandheelkunde te beperken.

Aangezien sommige lidstaten het gebruik van tandamalgaam in hun nationale gezondheidszorgsystemen echter al wezenlijk hebben teruggedrongen en tandartspraktijken de tweede grootste gebruikers van kwik in de EU zijn, heeft de Commissie besloten dit gebruik van kwik aan een volledige levenscyclusbeoordeling te onderwerpen. De resultaten van deze beoordeling worden tegen eind 2011 verwacht.

Actie 7: kwikhoudende meet- en regelapparatuur

De EU-regelgever heeft op 25 september 2007 zijn goedkeuring gehecht aan Richtlijn 2007/51/EG tot wijziging van Richtlijn 76/769/EEG wat betreft de beperking van het op de markt brengen van bepaalde kwikhoudende meettoestellen[13]. Koortsthermometers en andere kwikhoudende meettoestellen (zoals manometers, barometers, bloeddrukmeters en andere thermometers dan koortsthermometers) bedoeld voor verkoop aan het grote publiek, mogen niet langer op de markt worden gebracht. De richtlijn bevat een herzieningsclausule voor een mogelijke uitbreiding van de bestaande beperkingen tot andere kwikhoudende meettoestellen.

Momenteel wordt onderzocht of deze beperking van het op de markt brengen moet worden uitgebreid tot andere meettoestellen in de gezondheidszorg en voor ander professioneel en industrieel gebruik. Door de intrekking van Richtlijn 76/769/EEG en verdere beperkingen voor het op de markt brengen, die nu de in REACH-Verordening (EG) nr. 1907/2006[14] vastgestelde procedures moeten volgen, is het rechtskader veranderd. Richtlijn 2007/51/EG is verwerkt in punt 18a van bijlage XVII ("Beperkingen op de vervaardiging, het in de handel brengen en het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen, mengsels en voorwerpen") van REACH-Verordening (EG) nr. 1907/2006, zoals gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 552/2009 van de Commissie[15]. Op verzoek van de Europese Commissie, die hiertoe verplicht is uit hoofde van haar in de herzieningsclausule opgenomen beperking van kwikhoudende meettoestellen, heeft het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) nieuwe wetenschappelijke gegevens beoordeeld en een verslag opgesteld waarin een verdere beperking van kwik in meettoestellen in de gezondheidszorg en voor ander professioneel en industrieel gebruik wordt voorgesteld. De adviesvorming over dit verslag van ECHA is op 24 september 2010 van start gegaan met een openbare raadpleging. De adviezen van de betreffende REACH-comités zullen naar verwachting in september 2011 bij de Commissie zijn ingediend. Daarna zal de Commissie beslissen of en wanneer de beperkingen in de EU van kracht zullen worden. In verband hiermee heeft SCENIHR onlangs in een advies[16] bevestigd dat er betrouwbare alternatieven beschikbaar zijn voor kwikbloeddrukmeters in de gezondheidszorg.

Actie 8: andere producten en toepassingen

In het studieverslag “Options for reducing mercury use in products and applications and the fate of mercury already circulating in society”[17] worden de meest gangbare toepassingen van kwik behandeld en wordt beoordeeld wat de mogelijkheden zijn om minder kwik in omloop te brengen. Deze studie heeft ook betrekking op actie 10.

Na het geleidelijke verbod van gloeilampen op de EU-markt door de ecodesignrichtlijn van 2005, zoals gewijzigd in 2009[18], heeft de Commissie zich gebogen over de problematiek van het kwikgehalte van de in toenemende mate gebruikte spaarlampen. Op 24 september 2010 heeft de Commissie een besluit goedgekeurd tot wijziging van de bijlage bij Richtlijn 2002/95/EG betreffende de beperking van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen in elektrische en elektronische apparatuur, waardoor de grenswaarden voor dit soort kwikhoudende lampen aanzienlijk verlaagd werd[19]. Deze lampen vallen ook onder de bepalingen betreffende de gescheiden inzameling en verwerking van Richtlijn 2002/96/EG betreffende afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA)[20]. Verder heeft de Commissie het Wetenschappelijk Comité voor gezondheids- en milieurisico's (WCGM) om advies gevraagd over kwik in bepaalde spaarlampen. Het WCGM concludeerde[21] dat het gebruik van compacte fluorescentielampen (CFL) ten opzichte van anderen onderzochte lampen bijdraagt aan een – weliswaar beperkte – vermindering van de totale kwikemissies uit lampen en uit kolengestookte elektriciteitscentrales die stroom leveren voor verlichtingsdoeleinden. Het WCGM denkt ook dat de gezondheidrisico’s van kapotte lampen voor volwassenen onwaarschijnlijk zijn. Over het risico voor kinderen kon het WCGM geen uitspraak doen omdat er geen gegevens beschikbaar zijn over de blootstelling van kinderen.

In december 2008 heeft de Commissie een herschikking voorgesteld van Richtlijn 2002/96/EG en Richtlijn 2002/95/EG, waarmee onder meer een verdere beperking van het gehalte aan gevaarlijke stoffen (met inbegrip van kwik) in afval en een betere inzameling en recycling wordt beoogd. In november 2010 is een akkoord in eerste lezing bereikt in de medebeslissingsprocedure voor Richtlijn 2002/95/EG. Het voorstel voor de herschikking van Richtlijn 2002/96/EG is nog in behandeling bij het Europees Parlement en de Raad. Richtlijn 2000/53/EG betreffende autowrakken[22] (laatstelijk gewijzigd in 2010) stelt een algemeen verbod vast op kwik in materialen en onderdelen van voertuigen. Er geldt nog een uitzondering voor koplampen en fluorescentielampen in het dashboard maar deze uitzondering geldt maar tot 1 juli 2012 (datum van de typegoedkeuring van het voertuig).

Met Richtlijn 2006/66/EG inzake batterijen en accu's, alsook afgedankte batterijen en accu's[23], is het toegestane maximumgehalte aan kwik in batterijen en accu's aanzienlijk verlaagd in vergelijking met de eerdere (ingetrokken) Richtlijn 91/57/EEG inzake batterijen.

3.4. Aanpak van overschotten en reservoirs

Actie 9: opslag

Verordening (EG) nr. 1102/2008 van het Europees Parlement en de Raad inzake het verbod op de uitvoer van metallisch kwik en andere kwikverbindingen en -mengsels en de veilige opslag van metallisch kwik stelt dat kwik uit bepaalde sectoren waar het in grote hoeveelheden wordt gebruikt, in het bijzonder de chloor/alkali-industrie, als verwijderbaar afval moet worden beschouwd. Momenteel worden specifieke criteria voor de veilige opslag van metallische kwik ontwikkeld. Deze zullen begin 2011 door de Commissie worden goedgekeurd. Daarnaast heeft de Europese chloor/alkali-industrie zich er in een vrijwillige overeenkomst toe verbonden zijn kwikoverschotten alleen naar opslagplaatsen te transporteren die hoge kwaliteitsnormen garanderen. In het kader van de verplichte verslaglegging uit hoofde van Verordening nr. 1102/2008 kan de Commissie nauwlettend toezien of deze verbintenis wordt nagekomen.

Uit hoofde van haar verplichting om de lopende activiteiten inzake onderzoek naar de mogelijkheden tot veilige verwijdering, inclusief de verharding van metallisch kwik, in het oog te houden (zie artikel 8, lid 2, van de verordening), heeft de Commissie een deskundigenverslag laten opstellen dat in de herfst van 2010 is afgerond[24]. De verbeterde verhardingstechnieken die binnenkort op de markt worden gebracht, zullen wellicht van invloed zijn op de ontwikkeling van de eisen en criteria voor de opslag van metallisch kwik. Deze werkzaamheden zijn op het moment van de goedkeuring van deze mededeling nog niet afgerond.

Actie 10: kwik in producten die nu al in circulatie zijn

De werkzaamheden met betrekking tot deze actie zijn al beschreven bij actie 8.

3.5. Bescherming tegen blootstelling

Actie 11: kwik in vis en schaal- en schelpdieren

De Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft verfijnde instrumenten ontwikkeld waarmee de blootstelling in levensmiddelen en bij bepaalde bevolkingsgroepen kan worden berekend. De nieuwe uitgebreide levensmiddelenconsumptiedatabank[25] bevat gegevens over de consumptie van levensmiddelen door kinderen en volwassenen, waarbij rekening is gehouden met de leeftijd, het geslacht en het gewicht van alle deelnemers. Zodra er nieuwe gegevens over kwik beschikbaar zijn, kunnen met behulp van deze nieuwe databank verfijnde blootstellingsbeoordelingen worden uitgevoerd.

De nationale autoriteiten hebben op basis van de voorlichtingsnota van de Commissie (zie hieronder bij actie 12) gedetailleerde adviezen gegeven over de aanwezigheid van kwik in levensmiddelen.

Om de bescherming van de gezondheid van mogelijkerwijs aan kwik blootgestelde werknemers verder te verbeteren, heeft de Commissie Richtlijn 2009/161/EU tot vaststelling van een derde lijst van indicatieve grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling[26] vastgesteld. Deze lijst omvat ook een indicatieve grenswaarde voor kwik en tweewaardige anorganische kwikverbindingen.

Actie 12: informatie over kwik in de voeding

Op basis van de in het kader van actie 11 verkregen kennis heeft de Commissie op 21 april 2008 een voorlichtingsnota[27] voor de lidstaten gepubliceerd over methylkwik in vis en visserijproducten. Deze nota bevat aanbevelingen over de maximumhoeveelheden van bepaalde vis die kwetsbare groepen (zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en jonge kinderen) zonder probleem kunnen eten en dient als leidraad voor de lidstaten bij hun consumentenvoorlichting.

3.6. Een beter inzicht

Actie 13: prioriteiten voor het onderzoek naar kwik

Sedert 2005 heeft de EU een aantal onderzoeksprojecten gefinancierd die zich bezighouden met de prioriteiten voor het onderzoek naar kwik. Nadere informatie over uit hoofde van het Zevende Kaderprogramma (KP7) en andere financieringsmechanismen voor onderzoek gefinancierde projecten is beschikbaar via de informatiedienst voor communautair onderzoek en ontwikkeling (CORDIS)[28]. Onlangs is in het kader van het Zevende Kaderprogramma voor Milieu een subsidieovereenkomst ondertekend voor een vijfjarig onderzoeksproject betreffende een mondiaal kwikobservatiesysteem (Global Mercury Observation System - GMOS), waarvan de totale kosten 8,8 miljoen euro bedragen en waaraan 24 partners uit 24 landen deelnemen. De Commissie heeft 6,8 miljoen euro bijgedragen aan de totale kosten van dit project dat officieel op 1 november 2010 van start is gegaan. GMOS moet belangrijke informatie verschaffen over de wereldwijde verplaatsing van kwik door de lucht. Deze informatie kan worden gebruikt om de doeltreffendheid van de strategieën ter vermindering van de emissies van kwik te beoordelen. Hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de beoordeling van het succes op lange termijn van het betreffende beleid op Europees en mondiaal niveau.

Het EU-financieringsinstrument voor het milieu (LIIFE) is gebruikt voor de financiering van een proefproject betreffende de veilige verwijdering van metallisch kwik[29]. Verder heeft de Europese Commissie in 2009 opdracht gegeven een studie uit te voeren over de wetenschappelijke ondersteuning met betrekking tot het kwikbeleid van de EU. De studie, waarin de bestaande voor het beleid relevante onderzoeksresultaten moeten worden geanalyseerd en samengevat, moet de Commissie solide wetenschappelijke kennis over kwik verschaffen. Ze zal een geconsolideerde inventaris geven van de bevindingen van verschillende onderzoeksprojecten van de laatste jaren. Naar verwachting zullen de resultaten van deze studie in de zomer van 2011 beschikbaar zijn.

3.7. Ondersteuning en bevordering van internationale maatregelen

De EU heeft actieve steun verleend aan de inspanningen die in het kader van het Global Mercury Programme van het UNEP zijn gedaan en in het bijzonder aan de inspanningen die tot besluit 25/5[30] van de Raad van bestuur van het UNEP hebben geleid. Besluit 25/5 stond aan het begin van een drie- tot vierjarig onderhandelingsproces dat moet uitmonden in een mondiaal bindend wettelijk instrument voor kwik (zie ook hoofdstuk 2 en acties 17 en 18). Op mondiaal niveau heeft de Europese Commissie ondersteuning geboden aan de groep voor aardobservatie die onlangs aan een nieuwe taak is begonnen, namelijk het totstandbrengen van een mondiaal observatiesysteem voor kwik.

Actie 14: bijdrage aan internationale fora en activiteiten

Naast de al genoemde activiteiten hebben de Europese Commissie en verschillende lidstaten een aantal internationale activiteiten ontplooid die bedoeld zijn voor de bewustmaking en het zoeken naar oplossingen voor het kwikprobleem. In dit verband is in oktober 2006 door de Europese Commissie in Brussel een internationale conferentie georganiseerd. De EU en haar lidstaten zijn als leden en deelnemers actief in verschillende internationale fora waarin de kwikproblematiek wordt besproken[31]. Ook op het niveau van de afzonderlijke lidstaten zijn initiatieven ontplooid, bijvoorbeeld IKIMP[32] (Integrating Knowledge to Inform Mercury Policy), een driejarig initiatief voor kennisoverdracht op het gebied van kwik in het Verenigd Koninkrijk.

Actie 15: financiering ter vermindering van de emissie van kwik bij de verbranding van kolen in derde landen

De Europese Commissie heeft UNEP 1 miljoen euro financiering verstrekt voor de uitvoering van een project betreffende de vermindering van kwikemissies bij de verbranding van kolen in de energiesector. Het zwaartepunt van het onder leiding van het IEA Clean Coal Centre[33] uitgevoerde project ligt hoofdzakelijk in landen als China, India, Rusland en Zuid-Afrika, die in hoge mate afhankelijk zijn van vaste brandstoffen. Verder heeft de Europese Commissie in 2010 een open uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd voor subsidies ten behoeve van landen die afhankelijk zijn van kolen, opkomende economieën en ontwikkelingslanden[34]. Deze subsidies ten bedrage van in totaal 3 miljoen euro dienen voornamelijk voor capaciteitsopbouw en studies. Aangezien het project zich niet alleen tot kwik beperkt, kan het ertoe bijdragen de positieve neveneffecten van emissiebeheersingstechnieken in de op kolen gebaseerde energiesector aan te tonen.

Actie 16: voorafgaande geïnformeerde toestemming voor de invoer van kwik

Al vanaf 2003 was overeenkomstig Verordening (EG) nr. 304/2003 betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen[35] (inmiddels vervangen door Verordening (EG) nr. 689/2008) waarmee het Verdrag van Rotterdam met betrekking tot voorafgaande geïnformeerde toestemming ten aanzien van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden in de internationale handel is omgezet, de voorafgaande geïnformeerde toestemming. ((Prior Informed Consent - PIC) verplicht voor de in- en uitvoer van kwikverbindingen. De PIC-procedure geldt ook voor de invoer van kwikverbindingen voor gebruik als pesticide.

Actie 17: Protocol voor zware metalen van het UNECE-Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand

De EU en 20 van haar lidstaten zijn partij bij het Protocol voor zware metalen van het UNECE-Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand. De Europese Commissie beveelt de lidstaten die dit protocol nog niet geratificeerd hebben, aan dit zo snel mogelijk te doen. In september 2008 heeft de EU voorgesteld een extra aantal kwikhoudende producten in bijlage VI bij het protocol op te nemen. Het uitvoerend orgaan van het protocol zal in december 2010 een beslissing nemen over de mogelijke opening van een onderhandelingsproces en over de reikwijdte van het onderhandelingsmandaat. Daarbij zal het in ieder geval van belang zijn te waarborgen dat de onderhandelingen in het kader van het Protocol voor zware metalen in lijn zijn met de ontwikkelingen in het kader van het toekomstige wettelijk bindende instrument betreffende kwik van het UNEP.

Actie 18: steun voor het Global Mercury Programme van het UNEP

De Europese Commissie neemt deel aan de adviesgroep voor een mondiaal kwikpartnerschap en is officieel toegetreden tot de partnerschapszone "kwikemissies uit de verbranding van kolen", terwijl Duitsland en Italië respectievelijk lid zijn van de groepen "kwikafvalbeheer" en "verplaatsing van kwik door de lucht en gevolgen daarvan". Besluit 25/5 van de Raad van bestuur van het UNEP definieert het mondiale kwikpartnerschap als een van de belangrijkste mechanismen voor de onmiddellijke uitvoering van acties op het gebied van kwik gedurende het onderhandelingsproces over het wereldwijd wettelijk bindend instrument voor kwik.

Actie 19: kwik bij de goudwinning

In 2010 zal de Europese Commissie een financiële bijdrage van 1,5 miljoen euro aan UNPD leveren voor het opzetten van de Guiana Shield Facility[36]. De faciliteit is een door verschillende donoren beheerd financieel mechanisme dat zich voornamelijk richt op activiteiten die nodig zijn om de ecologische integriteit van de ecoregio van het Guyanese schild[37] te waarborgen. Ze dient voor de financiering van projecten in het veld waarmee (onder andere) de door kleine goudzoekers (garimpeiros ) in het kader van de illegale en ongeregelde mijnbouw in Frans-Guyana, Suriname, Guyana, Venezuela en Columbia veroorzaakte risico’s moeten worden aangepakt.

Actie 20: beperken van het aanbod van kwik op internationaal niveau

Het mandaat dat de INC met besluit 25/5 van de Raad van bestuur van het UNEP heeft gekregen, omvat onder meer het beperken van het kwikaanbod, de capaciteitsopbouw voor de milieuvriendelijke opslag van kwik en het beperken van de internationale handel in kwik. De EU heeft met de goedkeuring van de verordening betreffende het uitvoerverbod van kwik (zie maatregel 5) al een bijdrage geleverd aan de algemene doelstelling. Binnen het onderhandelingsproces zal de EU haar beleidsaanpak verdedigen en onderzoeken hoe deze mettertijd in de vorm van een bindend instrument kan worden gegoten.

4. CONCLUSIES

De omzetting van de kwikstrategie is met betrekking tot bijna alle maatregelen in een gevorderd stadium:

Voor de vermindering van kwikemissies is nu een nieuw rechtskader voor grote puntbronnen van kracht. De tenuitvoerlegging van de nieuwe richtlijn inzake industriële emissies zal de EU in staat stellen haar aanzienlijke emissiereductiepotentieel te benutten door middel van het gebruik van de beste beschikbare technieken. Dit vereist echter ambitieuze omzettings- en uitvoeringspraktijken in de lidstaten, die nauwlettend zullen worden gevolgd en ondersteund door de Commissie.

Wat de vraag naar kwik in producten betreft, wordt er verder gewerkt aan de uitbreiding van de bestaande beperkingen voor het op de markt brengen voor bepaalde meettoestellen tot andere toestellen die in de gezondheidszorg worden gebruikt, in het bijzonder bloeddrukmeters, en tot ander professioneel en industrieel gebruik.

De Commissie ziet in het bijzonder de noodzaak in van meer onderzoek naar amalgaam in de tandheelkunde. Daarom is zij voornemens in 2011 een studie uit te voeren om deze kwestie meer in detail te onderzoeken en daarbij zorgvuldig aandacht te besteden aan alle aspecten van de levenscyclus van kwik.

Internationale actie is een prioriteit voor de komende jaren. Gezien de mondiale strekking van de kwikproblematiek kan interne EU-wetgeving alleen de Europese burgers geen doeltreffende bescherming bieden. Daarom wil de Commissie haar inspanningen richten op de onderhandelingen over een wereldwijd bindend instrument voor kwik onder auspiciën van het UNEP. In dit verband heeft de EU veel te bieden met de op EU-niveau al werkzame instrumenten. Zodra het internationale instrument vorm heeft gekregen, zal de Europese Commissie beoordelen welke aspecten van de levenscyclus van kwik verdere maatregelen op EU-niveau behoeven. Daarbij zal zij rekening houden met de herziening van de verordening inzake het uitvoerverbod in 2013 en met verdere voortgang in het kader van de strategie. Dit geldt in het bijzonder voor verdere, in het deskundigenverslag voorgestelde in- en uitvoerbeperkingen die in het licht van internationaal onderhandelde verplichtingen moeten worden beoordeeld.

BIJLAGE

De acties van de strategie van de Gemeenschap voor kwik (volledige tekst)

1. VERLAGING VAN DE EMISSIE

Actie 1. De Commissie zal, naarmate uit hoofde van de rapportageverplichtingen van IPPC en EPER[38] gegevens worden ingediend en in een algemenere evaluatie van de strategie aan het eind van 2010, beoordelen wat de effecten van de toepassing van IPPC op de emissie van kwik zijn en nagaan of verdergaande maatregelen, zoals communautaire emissiegrenswaarden, nodig zijn. Daarbij zal ook worden nagegaan wat de zijdelingse nuttige effecten zijn van de beperkende maatregelen die uiterlijk op 1 januari 2008 krachtens Richtlijn 2001/80/EG zullen worden ingevoerd om de emissie van zwaveldioxide door grote stookinstallaties terug te dringen.

Actie 2. De Commissie zal de lidstaten en de industrie ertoe aanzetten meer informatie te geven over het vrijkomen van kwik en technieken voor emissiepreventie en -beheersing, zodat er in BREF-documenten conclusies kunnen worden getrokken die ertoe bijdragen dat de emissie nog verder afneemt. In de tweede uitgave van het BREF-document voor de chloor/alkali-industrie zal informatie worden opgenomen in verband met het risico dat er bij de ontmanteling van kwikcellen kwik vrijkomt.

Actie 3. De Commissie zal in 2005 een studie uitvoeren naar mogelijkheden om de emissie van kwik bij de kleinschalige verbranding van kolen terug te dringen, die samen met de algemenere evaluatie van CAFE zal worden beoordeeld.

Actie 4. De Commissie zal in 2005 de uitvoering van de voorschriften van de Gemeenschap voor de behandeling van amalgaamafval uit de tandheelkunde evalueren en vervolgens de nodige maatregelen nemen om een juiste toepassing te waarborgen.

2. VERLAGING VAN HET AANBOD

Actie 5. Als proactieve bijdrage tot een voorgestelde op wereldwijde schaal georganiseerde aanpak om geleidelijk een eind te maken aan de primaire productie van kwik en te voorkomen dat overschotten opnieuw op de markt worden gebracht, zoals beschreven in hoofdstuk 10, is de Commissie van plan een voorstel in te dienen tot wijziging van Verordening (EG) nr. 304/2003 teneinde de uitvoer van kwik uit de Gemeenschap bij 2011 geleidelijk stop te zetten.

3. TERUGDRINGEN VAN DE VRAAG

Actie 6. Op korte termijn zal de Commissie de Groep van deskundigen voor medische hulpmiddelen verzoeken zich te buigen over het gebruik van kwik in amalgaam voor de tandheelkunde en een adviesaanvraag indienen bij het Wetenschappelijk Comité voor gezondheids- en milieurisico's teneinde na te gaan of aanvullende regelgeving nuttig is.

Actie 7. De Commissie is van plan in 2005 een voorstel in te dienen tot wijziging van Richtlijn 76/769/EEG[39] om het in de handel brengen van kwikhoudende meet- en regelapparatuur die niet elektrisch of elektronisch is, voor gebruik door consumenten en de gezondheidszorg aan banden te leggen.

Actie 8. De Commissie zal op korte termijn onderzoek doen naar de enkele nog resterende producten en toepassingen in de EU waarbij kleine hoeveelheden kwik worden gebruikt. Op middellange tot langere termijn zullen nog resterende toepassingen wellicht vergunningsplichtig worden en in aanmerking komen voor vervanging in het kader van de voorgestelde REACH-verordening[40], zodra deze wordt vastgesteld.

4. AANPAK VAN OVERSCHOTTEN EN RESERVOIRS

Actie 9. De Commissie zal maatregelen nemen om te werken aan de opslag van kwik uit de chloor/alkali-industrie volgens een tijdschema dat in overeenstemming is met de beoogde geleidelijke stopzetting van de uitvoer van kwik in de periode tot 2011. In eerste instantie zal de Commissie nagaan wat de mogelijkheden zijn om tot afspraken met de industrie te komen.

Actie 10. De Commissie zal op korte tot middellange termijn nader bestuderen waar het kwik terechtkomt dat in producten zit die nu al in circulatie zijn.

5. BESCHERMING TEGEN BLOOTSTELLING

Actie 11. Op korte termijn zal de EFSA nader onderzoek doen naar de specifieke consumptie van verschillende soorten vis en schaal- en schelpdieren in de voeding bij kwetsbare deelpopulaties (bijvoorbeeld zwangere vrouwen en kinderen).

Actie 12. De Commissie zal aanvullende informatie over kwik in de voeding verstrekken naarmate er nieuwe gegevens beschikbaar komen. De nationale overheid zal ertoe worden aangezet adviezen in het licht van de specifieke lokale situatie te geven.

6. EEN BETER INZICHT

Actie 13. Prioriteiten voor het onderzoek naar kwik zullen worden opgenomen in het Zevende Kaderprogramma voor OTO en andere in aanmerking komende financieringsmechanismen.

7. ONDERSTEUNING EN BEVORDERING VAN INTERNATIONALE MAATREGELEN

Actie 14. De Gemeenschap, de lidstaten en andere stakeholders moeten hun bijdrage aan internationale fora en activiteiten en bilaterale afspraken en projecten met derde landen, bijvoorbeeld voor de overdracht van technologie, voortzetten om het kwikprobleem aan te pakken.

Actie 15. De Commissie zal overwegen voor onderzoek- en proefprojecten ter vermindering van de emissie van kwik bij de verbranding van kolen in landen die sterk afhankelijk zijn van vaste brandstoffen, zoals China, India en Rusland, een specifieke financieringsregeling in te stellen die vergelijkbaar is met het CARNOT-programma dat een schoon en efficiënt gebruik van vaste brandstoffen stimuleert.

Actie 16. De Gemeenschap moet werken aan een initiatief om kwik onder de PIC-procedure van het Verdrag van Rotterdam te laten vallen.

Actie 17. De Gemeenschap en de lidstaten moeten steun blijven geven aan de werkzaamheden in het kader van het Protocol voor zware metalen van het UNECE-Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand.

Actie 18. De Gemeenschap, de lidstaten en andere stakeholders moeten ook het Global Mercury Programme van het UNEP steunen, bijvoorbeeld via de evaluatie van materialen en de beschikbaarstelling van technische kennis, mankracht en financiële middelen.

Actie 19. De Gemeenschap en de lidstaten moeten steun geven aan wereldwijde werkzaamheden die bijdragen tot een beperking van het gebruik van kwik bij de goudwinning, bijvoorbeeld het Global Mercury Project van UNDP/GEF/UNIDO. Ze zullen ook mogelijkheden bekijken om ontwikkelingslanden individueel te steunen via de verschillende instrumenten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, waarbij rekening wordt gehouden met nationale strategieën voor ontwikkeling.

Actie 20. Om het aanbod van kwik op internationaal niveau te beperken moet de Gemeenschap via een initiatief dat vergelijkbaar is met het Protocol van Montreal voor stoffen die de ozonlaag afbreken, ijveren voor een wereldwijde stopzetting van de primaire productie en andere landen aansporen om ervoor te zorgen dat overschotten niet opnieuw op de markt worden gebracht. Ter ondersteuning van deze doelstelling voorziet de voorgenomen wijziging van Verordening (EG) nr. 304/2003 in een geleidelijke stopzetting van de uitvoer van kwik uit de Gemeenschap in de periode tot 2011.

[1] COM(2005) 20 definitief.

[2] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/pdf/review_mercury_strategy2010.pdf.

[3] PB L 304 van 14.11.2008, blz. 75.

[4] PB L L 24 van 29.1.2008, blz. 8.

[5] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/.

[6] PB L 226 van 6.9.2000, blz. 3.

[7] Richtlijn 2008/98/EG, PB L 312 van 22.11.2008, blz. 3.

[8] Richtlijn 2000/60/EG, PB L 327 van 22.12.2000.

[9] PB L 348 van 24.12.2008, blz. 89.

[10] PB L 304 van 14.11.2008, blz. 75.

[11] http://ec.europa.eu/health/archive/ph_risk/committees/04_scher/docs/scher_o_089.pdf.

[12] http://ec.europa.eu/health/archive/ph_risk/committees/04_scenihr/docs/scenihr_o_016.pdf.

[13] PB L 257 van 3.10.2007.

[14] PB L 396 van 30.12.2006, blz. 1.

[15] PB L 164 van 26.6.2009, blz. 7.

[16] http://ec.europa.eu/health/archive/ph_risk/committees/04_scenihr/docs/scenihr_o_025.pdf.

[17] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/pdf/study_report2008.pdf.

[18] Richtlijn 2009/125/EG, PB L 285 van 31.10.2009, blz. 10.

[19] PB L 251 van 25.9.2010, blz. 28.

[20] PB L 37 van 13.2.2003, blz. 24.

[21] http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/environmental_risks/docs/scher_o_124.pdf.

[22] PB L 269 van 21.10.2000, blz. 34.

[23] PB L 266 van 26.9.2006, blz. 1.

[24] http://ec.europa.eu/environment/chemicals/mercury/.

[25] http://www.efsa.europa.eu/en/datex/datexfooddb.htm.

[26] PB L 338 van 19.12.2009.

[27] Voorlichtingsnota van de Europese Commissie van 21 april 2008 betreffende methylkwik in vis en visserijproducten: ec.europa.eu/food/food/chemicalsafety/contaminants/information_note_mercury-fish_21-04-2008.pdf.

[28] http://cordis.europa.eu/search.

[29] MERSADE project (http://www.mayasa.es/ing/mersade.asp); MERSADE LIFE06 ENV/ES/PREP/03.

[30] http://www.chem.unep.ch/mercury/GC25/GC25Report_English_25_5.pdf

[31] Voorbeelden hiervan zijn het Mercury Programme van het UNEP, het Protocol voor zware metalen van het UNECE-Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand, het OSPAR-Verdrag en het Verdrag van Basel.

[32] http://www.mercurynetwork.org.uk/

[33] http://www.iea-coal.org.uk

[34] https://webgate.ec.europa.eu/europeaid/online-services/index.cfm?ADSSChck=1281432803820&do=publi.detPUB&searchtype=AS&Pgm=7573841&debpub=&orderby=upd&orderbyad=Desc&nbPubliList=15&page=1&aoref=129199.

[35] PB L 204 van 31.7.2008, blz. 14.

[36] http://ec.europa.eu/europeaid/documents/aap/2010/af_aap_2010_dci-env.pdf.

[37] http://www.guianashield.org.

[38] Beschikking 2000/479/EG van de Commissie van 17 juli 2000 inzake de totstandbrenging van een Europees emissieregister van verontreinigende stoffen (EPER) overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 96/61/EG van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, PB L 192 van 28.7.2000.

[39] Richtlijn 76/769/EEG betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de beperking van het op de markt brengen en van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten, PB L 262 van 27.9.1976.

[40] Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de registratie en beoordeling van en de vergunningverlening en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (REACH), tot oprichting van een Europees Chemicaliënagentschap en tot wijziging van Richtlijn 1999/45/EG en Verordening (EG) {inzake persistente organische stoffen}, COM(2003) 644 definitief van 29.10.2003.