10.2.2011   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 42/54

—

beveelt aan dat de EU zich blijft inzetten voor een brede en open gestructureerde dialoog met de overheidsinstanties, oppositiegroeperingen en het maatschappelijk middenveld in Wit-Rusland,met de duidelijke boodschap dat de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst alsnog kan worden geratificeerd en dat het land alsnog in aanmerking kan komen voor alle Europese nabuurschaps- en partnerschapsinstrumenten (ENPI) met alle economische voordelen van dien, mits de regering zich bereid toont om daadwerkelijk van beleid te veranderen, mensenrechten en het principe van de rechtsstaat hoog in het vaandel gaat dragen en hervormingen blijft doorvoeren om de lokale en regionale overheden meer gewicht te geven;

—

zet zich ervoor in dat de huidige vormen van territoriale samenwerking met Wit-Rusland – onder meer via daarvoor bedoelde INTERREG-programma's in de EU-grensregio's –worden voortgezet en verder uitgebouwd en moedigt de betrokken lokale en regionale overheden en ngo's aan om over de grenzen heen contacten aan te knopen en het grensverkeer te vergemakkelijken;

—

dringt er ten sterkste bij de Wit-Russische regering op aan om ook leden van de oppositie op te nemen in de delegatie voor de parlementaire vergadering van Euronest;

—

nodigt vertegenwoordigers van de lokale en regionale overheden en ngo's van Wit-Rusland uit om als waarnemer deel te nemen aan vergaderingen van de lokale en regionale overheden van EU-lidstaten, teneinde meer twinning-projecten op gang te brengen en persoonlijke contacten te bevorderen;

—

acht het raadzaam dat er nog meer wordt gewerkt vanuit de gevestigde discussiefora, zoals het Civil Society Forum en het forum van Minsk van het in Minsk gevestigde filiaal van het Duitse internationale instituut voor onderwijs en uitwisseling te Dortmund („Internationales Bildungs- und Begegnungswerk Dortmund” – IBB Johannes Rau) en dat de dialoog tussen Wit-Russische overheid, oppositie, ngo's, wetenschappers en media stelselmatig wordt verdiept en geïnstitutionaliseerd.

Rapporteur

:

Werner Heinrich Jostmeier (DE/EVP), lid van het parlement van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen

1.

erkent het belang van Wit-Rusland, zijn geschiedenis, zijn culturele identiteit en zijn cultureel erfgoed. Deze factoren maken Wit-Rusland tot een cruciaal land voor de algehele ontwikkeling van Oost-Europa en tot een brug tussen Oost en West waarlangs verdere samenwerking tussen de Europese Unie en de voormalige republieken van de Sovjet-Unie mogelijk is. Deelname van Wit-Rusland aan het Oostelijk Partnerschap is voor de EU-lidstaten derhalve van groot strategisch, economisch en cultureel belang.

2.

Om het land dichter bij de Europese Unie te brengen is het belangrijk dat de EU-instrumenten ter democratisering en modernisering van het lokale en regionale bestuur met zorg en met oog voor de historische en culturele ontwikkeling worden gekozen en toegepast.

3.

De vorderingen die in het kader van het Oostelijk Partnerschap gemaakt worden, dienen voor elk deelnemend land afzonderlijk te worden beoordeeld. Er is geen universele formule voor de democratisering van landen, al helemaal niet voor de postcommunistische landen in Oost-Europa die weinig ervaring hebben met de idee van de rechtsstaat, sociale mobiliteit of markteconomische vrijheden. Het Comité beseft dat elk land zijn eigen verleden heeft en zich cultureel, sociaal en economisch in zijn eigen tempo moet kunnen ontwikkelen.

4.

Dit neemt niet weg dat een land als Wit-Rusland, dat aangeeft geïnteresseerd te zijn in deelname aan het Oostelijk Partnerschap en in normalisering van de betrekkingen met de Europese Unie en de Raad van Europa, ook bereid moet zijn de universele mensenrechten te respecteren, de doodstraf af te schaffen en dus rigoureus de weg van hervormingen in te slaan en daaraan uitvoering te geven door bijv. een grotere participatie aan twinning-projecten, uitbreiding van stedenpartnerschappen en discussiefora met organisaties uit het maatschappelijk middenveld en versterking van de interregionale en grensoverschrijdende samenwerking, met name met de buurlanden Polen, Litouwen en Letland. Hierop zij met name gewezen, omdat de Commissie in oktober dit jaar de balans wil opmaken van haar betrekkingen met Wit-Rusland en hieraan mogelijk verstrekkende consequenties zal verbinden voor de toekomstige samenwerking en de verdere deelname aan het Oostelijk Partnerschap.

5.

Als instelling die dicht bij de burger staat en als vertegenwoordigend lichaam van de lokale en regionale overheden is het Comité voor Wit-Rusland de partner bij uitstek voor verdere samenwerking in het kader van het Oostelijk Partnerschap. De veelzijdige contacten van het Comité bieden een goede basis voor toenadering tot Wit-Rusland en kunnen helpen om „van onderop” bij te dragen tot democratisering en verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking in Wit-Rusland.

6.

De bilaterale partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Wit-Rusland uit 1995 is nog niet geratificeerd door het Europees Parlement. De formele basis voor de samenwerking ontbreekt, omdat de inspanningen van Wit-Rusland tot dusverre ontoereikend zijn gebleken. Wit-Rusland is het enige deelnemerland van het Oostelijk Partnerschap (OP) dat geen volwaardige partner is in het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) en niet voldoet aan de standaardvoorwaarden van de Raad van Europa en de Europese Unie, zoals het instellen van een moratorium op doodvonnissen en executies. Het land komt daarom slechts in aanmerking voor enkele multilaterale programma's en instrumenten van het ENB.

7.

De EU wil de banden met Wit-Rusland aanhalen door de grensoverschrijdende en interregionale samenwerking te versterken en het land te laten deelnemen aan de financieringsinstrumenten van het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) in het kader van het Oostelijk Partnerschap. Verdere integratie wil zij met het oog op de evaluatie van de samenwerking met Wit-Rusland die voor oktober dit jaar gepland is, laten afhangen van de gemaakte vorderingen op het gebied van de democratie, rechtsstaat en opbouw van een maatschappelijk middenveld. Het Comité acht dit een verstandige beslissing.

8.

Het Comité is ingenomen met de uitnodiging van de Commissie om zijn steentje bij te dragen aan het Oostelijk Partnerschap en wijst erop dat de lokale en regionale overheden klaarstaan om met alle mogelijke middelen dit partnerschap te ondersteunen en de banden met Wit-Rusland aan te halen.

9.

De Wit-Russische regering heeft in een recent verleden politieke gevangenen vrijgelaten, toestemming verleend voor de opening van een vertegenwoordiging van de Commissie in Minsk en oogluikend het Civil Society Forum voor democratie en versterking van het maatschappelijk middenveld in Wit-Rusland toegelaten en daarmee de eerste stappen gezet om de rechten van de mens en het beginsel van de rechtsstaat beter te waarborgen.

10.

Met voldoening kan worden vastgesteld dat instrumenten uit hoofde van het Europees nabuurschapsbeleid en actieprogramma's als TAIEX en EIDHR, gericht op het bevorderen van de democratie en de mensenrechten, hun eerste vruchten hebben afgeworpen en tot een verbetering van de politieke situatie in Wit-Rusland hebben geleid.

11.

Positief is ook de samenwerking met het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR) van de OVSE op het punt van de kieswetgeving. Met het oog op de presidentsverkiezingen van eind 2010/begin 2011 is het belangrijk dat deze samenwerking wordt voortgezet, om een eerlijk en transparant verloop van de verkiezingen te waarborgen. Ook is het van belang dat internationale waarnemers worden toegelaten tot de verkiezingen en dat zij tevens kunnen toezien op de voorbereidingen en de evaluatie en afwikkeling achteraf.

12.

Het Comité wijst daarnaast op het belang van de verkiezingswaarnemingsmissies van het Congres van Europese lokale en regionale overheden van de Raad van Europa, waarin het zelf ook participeert, en beveelt aan om deze gemeenschappelijke delegaties ook in de toekomst aan de verkiezingswaarnemingsmissies bij de lokale en regionale overheden van Wit-Rusland te laten deelnemen.

13.

De betrekkingen tussen Wit-Rusland en andere OP-landen lijken zich sinds 2009 eveneens in een overwegend gunstige richting te ontwikkelen. De diplomatieke activiteiten die Wit-Rusland met resp. Oekraïne, Georgië en Azerbeidzjan is gaan ontplooien, duiden op de aanzet tot een regionale samenwerking op multilaterale basis tussen de landen in het gebied tussen de Oost- en Zwarte Zee.

14.

Des te zorgwekkender is het dat de betrekkingen tussen de EU en Wit-Rusland in de eerste helft van 2010 dreigen te stagneren door toenemende schendingen van mensenrechten in Wit-Rusland, systematische onderdrukking van ngo's en teleurstellend verlopen gemeenteraadsverkiezingen, waarbij van de in totaal bijna 25 000 kandidaten op de lijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen slechts 2 % deel uitmaakte van oppositiepartijen.

15.

De jongste berichten over schending van de persvrijheid, tegenwerking van buitenlandse mediavertegenwoordigers, aantasting van de vrijheid van etnische minderheden in Wit-Rusland, de voltrekking van twee doodvonnissen in maart dit jaar, nieuwe restrictieve maatregelen en programma's tegen de oppositie in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen en de acties van de geheime dienst in het hele land tegen de campagne „Vertel de waarheid” op 18 mei 2010, waarbij huizen en kantoren van diverse oppositieleden werden doorzocht, zijn zeer verontrustend. Het Comité maakt zich steeds meer zorgen over de huidige repressieve maatregelen van de regering om de mediavrijheid en met name het internet aan banden te leggen, terwijl deze zo belangrijk zijn voor de communicatie tussen oppositiegroeperingen en ook een cruciale rol zullen spelen bij de komende presidentsverkiezingen.

16.

Het Comité roept de regering in Wit-Rusland uitdrukkelijk op terug te keren op het pad van de democratisering en onverwijld een einde te maken aan het opleggen en uitvoeren van de doodstraf, schending van de mensenrechten, intimidatie van groepen uit het maatschappelijk middenveld en het in politiek, economisch, sociaal en cultureel opzicht beperken, benadelen en discrimineren van de etnische minderheden in Wit-Rusland.

17.

De regering moet bij de volgende presidentsverkiezingen aantonen substantiële vorderingen te hebben gemaakt met het instellen van een moratorium op de doodstraf, het waarborgen van onbeperkte meningsvrijheid, het waarborgen van de vrijheid van vereniging, vergadering en godsdienst en het waarborgen van de politieke rechten van oppositiegroeperingen.

18.

Daarnaast moet de regering leden van de oppositie opnemen in haar delegatie voor de parlementaire vergadering van Euronest.

19.

Op het vlak van het lokale en regionale bestuur dient Wit-Rusland ingrijpende moderniseringsmaatregelen door te voeren om:

20.

Deze maatregelen zouden ongetwijfeld bijdragen tot een verbetering van de levenskwaliteit van de bevolking in Wit-Rusland. Het Comité wil graag zijn diensten aanbieden om de lokale en regionale overheden te helpen moderniseren.

21.

Als de betrekkingen tussen de EU en Wit-Rusland opnieuw stil komen te liggen, zou dat, zo vreest het Comité, wel eens een negatieve uitwerking kunnen hebben op het groeiende engagement van het maatschappelijk middenveld en de pro-Europese stemming onder Wit-Russische burgers.

22.

Actieve partnerschapsverbanden tussen zgn. „zustersteden” in de EU en Wit-Rusland, zoals tussen Minsk en Bonn, zijn van het grootste belang. Vanwege hun grote expertise, contacten en netwerken zijn zij een belangrijke steunpilaar voor het democratiseringsproces in Wit-Rusland en de toenadering tot de EU. Zij motiveren zowel overheden als burgers om zich maatschappelijk te engageren en kennis te delen.

23.

Om de regionale en grensoverschrijdende samenwerking te versterken zijn ook goede, vriendschappelijke betrekkingen met de naburige EU-lidstaten Letland, Litouwen en Polen van cruciaal belang. Die betrekkingen moeten op vriendschappelijke basis worden vormgegeven en ervoor zorgen dat alle etnische minderheden in eigen land de politieke, economische, sociale en culturele rol kunnen vervullen die hun toekomt. Op die manier kan worden gezorgd voor een duurzame en stabiele relatie van wederzijds respect.

24.

De EU dient zich te blijven inzetten voor een brede en open gestructureerde dialoog met de overheidsinstanties, oppositiegroeperingen en het maatschappelijk middenveld in Wit-Rusland, met de duidelijke boodschap dat de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst alsnog kan worden geratificeerd en het land alsnog in aanmerking kan komen voor alle Europese nabuurschaps- en partnerschapsinstrumenten (ENPI) met alle economische voordelen van dien, mits de regering zich bereid toont om daadwerkelijk van beleid te veranderen, mensenrechten en het principe van de rechtsstaat hoog in het vaandel gaat dragen en hervormingen blijft doorvoeren om de lokale en regionale overheden meer gewicht te geven.

25.

De EU dient de toezegging en uitvoering van projecten voor humanitaire hulp en het gebruik van financieringsinstrumenten in het vervolg nog sterker te koppelen aan vorderingen op het gebied van het waarborgen van de mensenrechten en het instellen van een moratorium op de doodstraf in Wit-Rusland dat in de praktijk ook echt wordt toegepast. Tegelijkertijd moet de EU er nog meer de nadruk op leggen dat de toegekende middelen gebruikt dienen te worden voor de daarvoor bestemde doeleinden en dus de humanitaire ontwikkeling en ontwikkeling van de rechtsstaat in Wit-Rusland ten goede moeten komen en niet de versterking van de autoritaire structuren en het autoritaire regime in Minsk.

26.

De EU zou de politieke situatie in Wit-Rusland eigenlijk tot aan de komende presidentsverkiezingen eind 2010/begin 2011 in de gaten moeten blijven houden en pas dan consequenties trekken voor verdere samenwerking in plaats van, zoals nu de bedoeling is, al in het najaar van 2010 met een herevaluatie te beginnen.

27.

Het CLRAE dient bij de verkiezingen in Wit-Rusland erop toe te zien dat op het vlak van de voorbereidingen en uitvoering van de verkiezingen wordt voldaan aan de algemene voorwaarden van de Raad van Europa. Het Comité biedt aan de huidige samenwerking met het CLRAE bij verkiezingswaarnemingen voort te zetten.

28.

Het Comité acht het raadzaam voor de EU om voor het begin van 2011 nog een voortgangsverslag op te stellen waarin bekeken wordt hoe de betrekkingen met Wit-Rusland sinds de hernieuwde contacten in oktober 2008 zijn geëvolueerd. Op basis van een kritische analyse van de inzet van de EU in de afgelopen 24 maanden ten behoeve van Wit-Rusland kunnen dan consequenties worden getrokken voor de verdere samenwerking met democratische ngo's.

29.

Van belang is dat de Europese instellingen hun solidariteit blijven betuigen met democratische actoren in Wit-Rusland en zich toeleggen op het versterken van de contacten met de lokale en regionale overheden als tegenwicht voor de machtsconcentratie in Minsk. Het doel dient te zijn om met name ruimdenkende en democratisch gezinde opinievormers op lokaal niveau en in grensregio's met EU-lidstaten actief in de samenwerkingsgesprekken te betrekken om de politieke ontwikkeling in Wit-Rusland „van onderop” positief te beïnvloeden.

30.

Er moet nog meer worden gewerkt vanuit de gevestigde discussiefora, zoals het Civil Society Forum en het forum van Minsk van het in Minsk gevestigde filiaal van het Duitse internationale instituut voor onderwijs en uitwisseling te Dortmund („Internationales Bildungs- und Begegnungswerk Dortmund” – IBB Johannes Rau), teneinde de dialoog tussen overheid, oppositie, ngo's en media stelselmatig te verdiepen en te institutionaliseren.

31.

Bij de verdere invulling van de dialoog met democratisch gezinde bewegingen en oppositiepartijen in Wit-Rusland dient vooral aandacht te worden besteed aan de media- en persvrijheid in het land: sinds het late najaar van 2009 heeft de regering van Wit-Rusland meerdere maatregelen uitgevaardigd om de binnen- en buitenlandse pers de voet dwars te zetten en het internet te reguleren, waardoor vrije onafhankelijke verslaggeving en de werking van oppositiegroeperingen bemoeilijkt worden. Deze onafhankelijke verslaggeving is vooral van belang bij de presidentsverkiezingen van eind 2010. Het Comité kan een belangrijke bijdrage leveren aan de democratische dialoog met Wit-Rusland door alle instanties in het land op te roepen vooral gebruik te maken van de technologieën en mogelijkheden van de nieuwe media (o.a. YouTube, weblogs, Twitter en sociale netwerken) om zo oppositiegroeperingen te ondersteunen bij hun activiteiten.

32.

Het Comité roept de nationale overheidsinstanties met klem op, om, in overeenstemming met de instrumenten van het Oostelijk Partnerschap, een open gestructureerde dialoog te voeren over decentralisering en versterking van het lokale en regionale bestuur en stelt voor dat het debat zich richt op de volgende aandachtsgebieden:

33.

Vertegenwoordigers van de lokale en regionale overheden en ngo's in Wit-Rusland worden uitgenodigd om als waarnemer deel te nemen aan vergaderingen van de lokale en regionale overheden in EU-lidstaten, om meer twinning-projecten op gang te brengen en persoonlijke contacten te bevorderen.

34.

De huidige lokale en regionale samenwerking met Wit-Rusland – onder meer via daarvoor bedoelde INTERREG-programma's in de EU-grensregio's – moet worden voortgezet en verder uitgebouwd en de betrokken lokale en regionale overheden en ngo's moeten worden aangemoedigd om over de grenzen heen contacten aan te knopen en het grensverkeer te vergemakkelijken.

35.

Het Comité wil met name de grensregio's in de EU-lidstaten Polen, Litouwen en Letland aanmoedigen om de grensoverschrijdende samenwerking met de lokale en regionale overheden in Wit-Rusland te versterken, onder meer op het gebied van:

36.

Tot slot is het belangrijk dat de EU ENB-instrumenten blijft inzetten ter bevordering van de grensoverschrijdende uitwisseling van scholieren, studenten en docenten (ERASMUS, TEMPUS) om tot wederzijds begrip tussen de mensen in Wit-Rusland en de EU-lidstaten bij te dragen en aldus de Europese gedachte en de zin voor maatschappelijk engagement te verbreiden.