30.4.2009   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 100/60


Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Voedselveiligheid: ingevoerde landbouwproducten en levensmiddelen

2009/C 100/10

Het Franse voorzitterschap heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité in een brief d.d. 3 juli 2008 verzocht overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag een advies op te stellen over

Voedselveiligheid: ingevoerde landbouwproducten en levensmiddelen (verkennend advies).

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 oktober 2008 goedgekeurd. Rapporteur was de heer BROS.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 21, 22 en 23 oktober 2008 (vergadering van 22 oktober 2008) gehouden 448e zitting onderstaand advies uitgebracht, dat met 92 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   Na een aantal ernstige voedselcrisissen te hebben doorgemaakt heeft de EU vooruitstrevende regelgeving inzake voedselveiligheid in het leven geroepen, waarmee zij de gezondheid van de consument én van dieren en planten maximale bescherming wil bieden. De internationale handel in landbouwproducten en levensmiddelen neemt echter een steeds hogere vlucht, met als gevolg dat ook de gezondheidsrisico's toenemen. Het gebeurt nog maar al te vaak dat in de EU ingevoerde producten tot verwikkelingen op gezondheidsvlak leiden. Deze brengen risico's mee voor mensen, dieren en planten en kosten de gemeenschap handenvol geld.

1.2.   Het Comité is ingenomen met het memorandum over de invoer van levensmiddelen, dieren en planten: voedselveiligheid en naleving van de EU-regels (1), dat tijdens de Landbouwraad van juni 2008 de steun kreeg van vijftien lidstaten. Een aantal aspecten van de Europese regelgeving inzake voedselveiligheid is nog voor verbetering vatbaar; het Comité hoopt met dit advies oplossingen aan te reiken voor deze punten. Het door de WTO uitgewerkte rechtskader is cruciaal in de strijd tegen ongefundeerde handelsbarrières. Het Comité is zich vanzelfsprekend bewust van het belang van de WTO-voorschriften, maar meent wel dat hier en daar aanpassingen noodzakelijk zijn.

1.3.   Dat de lidstaten bij de controle op de invoer elk op hun eigen manier te werk gaan heeft vaak nefaste gevolgen. Het Comité dringt er dan ook op aan dat zij doorgaan met de onderlinge afstemming van hun controlemethoden en hier vaart achter zetten.

1.4.   Veel efficiënte maatregelen voor het toezicht op de veiligheid van de voedselimport hebben enkel betrekking op producten van dierlijke oorsprong, terwijl het zeker de moeite zou lonen een aantal daarvan uit te breiden tot plantaardige producten. Op die manier kunnen de risico's op het vlak van residuen van bestrijdingsmiddelen, verontreiniging door giftige stoffen en plantenziekten worden beperkt. Concreet pleit het Comité ervoor het aantal controles op plantaardige producten op te voeren, lijsten van erkende importbedrijven op te stellen en systematisch grenscontroles uit te voeren.

1.5.   De besluitvorming op het gebied van import moet zoveel mogelijk op objectieve gegevens berusten. Het Comité zou in dat verband graag zien dat de beginselen van risicoanalyse systematisch worden toegepast en dat duidelijker wordt aangegeven wat in de overeenkomst over de toepassing van sanitaire en fytosanitaire maatregelen (SPS-overeenkomst) precies wordt bedoeld met „redelijke beschermingsniveaus”.

1.6.   De sociaaleconomische aspecten, zoals de economische impact van een besluit of het maatschappelijke draagvlak, moeten worden bestudeerd in een onafhankelijke analyse, waarbij even rigoureus te werk moet worden gegaan als bij de analyse van de gezondheidsrisico’s. Een aantal landen, zoals Canada en het Verenigd Koninkrijk, hebben binnen hun agentschappen voor voedselveiligheid al speciale eenheden van sociaaleconomische deskundigen opgericht. Het Comité stelt voor dat de Commissie nagaat of het de moeite loont een onafhankelijk bureau voor sociaaleconomische analyses op te richten.

1.7.   Het traceringssysteem, dat de kern vormt van het Europese model voor voedselveiligheid en het mogelijk maakt een product te volgen „van boer tot bord”, moet ook kunnen worden toegepast op producten uit derde landen. Deze kwestie moet bij de bilaterale onderhandelingen bovenaan de agenda staan. Ook in de programma's voor technische bijstand aan de minst ontwikkelde landen moet het traceringssysteem alle aandacht krijgen.

1.8.   Het Comité attendeert erop dat het voor de producenten in de minst ontwikkelde landen geen sinecure is de Europese veiligheidsregels toe te passen. Het dringt er daarom op aan dat de technische bijstand voor de handel wordt uitgebreid, dat meer aandacht uitgaat naar de overdracht van technologie en dat wordt gezorgd voor ondersteuning bij de invoering van systemen voor traceerbaarheid en snelle waarschuwing.

1.9.   De eisen op het gebied van traceerbaarheid, dierenwelzijn en milieu, waaraan ingevoerde landbouwproducten en levensmiddelen moeten voldoen, zijn minder streng dan de eisen waaraan EU-producten moeten beantwoorden. Aangezien deze voor de EU prioritaire gebieden in de huidige internationale handelsregels niet voldoende worden belicht, dringt het Comité er bij de Commissie met klem op aan dat zij een strategie voorlegt waarmee de gemeenschappelijke Europese waarden kunnen worden verdedigd. Het is niet meer dan legitiem dat dit soort eisen ook deel gaat uitmaken van de internationale handelsregels, en het Comité zou graag zien dat de EU daarbij een voortrekkersrol gaat spelen. Het is dus aan de EU om zelf haar collectieve keuzes ernstig te nemen, bedoelde „legitieme factoren” in de internationale instanties te verdedigen en het debat over het verband tussen de WTO-akkoorden en andere internationale overeenkomsten weer op te starten.

2.   Algemene opmerkingen

2.1.   Naar aanleiding van de voedselcrisissen die de EU heeft doorgemaakt, is de voedselwetgeving door de Commissie ingrijpend gewijzigd. We beschikken nu over een nieuw, bijzonder fijnmazig institutioneel en wetgevend kader, waarmee een enorme stap vooruit is gezet.

2.2.   In Verordening 178/2002 wordt bepaald dat de Gemeenschap heeft „gekozen voor een hoog niveau van gezondheidsbescherming”, en dat de wetgeving zonder discriminatie wordt toegepast, „ongeacht of de levensmiddelen of diervoeders op de interne markt dan wel internationaal worden verhandeld” (2).

2.3.   Het Europese model berust op de volgende pijlers:

—

traceerbaarheid „van boer tot bord”: „de mogelijkheid om een levensmiddel (...) door alle stadia van de productie, verwerking en distributie te traceren en te volgen” (3);

—

opsplitsing van risico-evaluatie en risicobeheer;

—

juridische aansprakelijkheid van alle verantwoordelijken in de hele voedselketen;

—

een efficiënt waarschuwingssysteem.

2.4.   Toch komt het ook vandaag nog maar al te vaak voor dat importproducten voor problemen op gezondheidsvlak zorgen. De afgelopen jaren werd de EU geconfronteerd met sporen van bestrijdingsmiddelen in importfruit, aflatoxines in noten en maïs, sporen van diergeneesmiddelen in producten van dierlijke oorsprong, mond- en klauwzeer, enz. In 2007 is het systeem voor snelle waarschuwing 314 keer in gang gezet (d.w.z. in 32 % van alle gevallen) omdat er problemen opdoken met producten uit derde landen (4). Dat dit soort situaties zich herhaaldelijk voordoet wijst erop dat de regelgeving op bepaalde vlakken nog voor verbetering vatbaar is.

2.5.   Door importproducten veroorzaakte gezondheidsproblemen zijn zowel een bedreiging voor de Europese consument als een financiële belasting voor de gemeenschap. Als het waarschuwingssysteem in werking treedt en een voedingsproduct wordt teruggenomen of van de markt wordt gehaald, heeft dat ingrijpende gevolgen voor de bedrijven in kwestie. Ook sanitaire maatregelen om dieren- of plantenziekten in een bepaald gebied uit te roeien, zoals verplichte vaccinatie van de veestapel of verplicht gebruik van bestrijdingsmiddelen, hebben een enorme, soms langdurige impact.

3.   Beter inspelen op gezondheidsrisico’s

3.1.   Het is niet onmogelijk de gezondheidsrisico’s beter in te schatten en zo het aantal incidenten terug te dringen.

3.2.   Op de eerste plaats moet prioriteit worden verleend aan de inspanningen om de mechanismen voor controle van de invoer beter op elkaar af te stemmen. Het feit dat elk van de lidstaten zijn eigen plan trekt heeft immers nefaste gevolgen. Het is onaanvaardbaar dat handelaars uit derde landen ervoor kunnen kiezen hun producten in te voeren via de lidstaat die het minst streng controleert. Zo zijn er meldingen van invoerders van citrusvruchten die de Spaanse havens mijden, omdat de laboratoria daar beschikken over de meest verfijnde instrumenten om ziekten of residuen bij citrusplanten op te sporen.

3.3.   Veel maatregelen voor de voedselveiligheid van importproducten zijn enkel van toepassing op levende dieren en producten van dierlijke oorsprong. Er zijn echter nog andere risico's waaraan meer aandacht moet worden besteed, zoals sporen van bestrijdingsmiddelen, chemische of fysische verontreiniging door kankerverwekkende of giftige stoffen (zware metalen, biotoxines, kleurstoffen, enz.) en plantenziekten. Maatregelen die efficiënt zijn gebleken zouden dus moeten worden uitgebreid tot producten van plantaardige oorsprong.

3.4.   Op de eerste plaats moeten meer controles worden uitgevoerd voor bepaalde categorieën plantaardige producten. Uit de planning van het Voedsel- en Veterinair Bureau voor 2008 blijkt dat maar één op de drie controles betrekking heeft op plantaardige producten.

3.5.   Daarnaast dient een lijst te worden opgesteld van landen en bedrijven die producten van plantaardige oorsprong mogen invoeren, zoals dat ook is gebeurd voor een vijftiental categorieën producten van dierlijke oorsprong.

3.6.   Voorts moeten importproducten van plantaardige oorsprong systematisch worden gecontroleerd zodra zij de EU binnenkomen, wat vandaag nog niet het geval is. Grenscontroles op dierlijke producten hebben hun nut immers al ruimschoots bewezen. Ook is het zaak dat overheden en particulieren beter gaan samenwerken bij importcontrole. Steeds vaker laten importeurs al op de plaats van productie controles verrichten. De resultaten daarvan zouden toegankelijk kunnen worden gemaakt voor de voedselcontroleautoriteit.

3.7.   Ten slotte kan worden overwogen om de databank TRACES, waarmee gegevens over het verhandelen en importeren van levende dieren en voedingsproducten van dierlijke oorsprong kunnen worden opgeslagen en uitgewisseld, uit te breiden tot planten en plantaardige producten. De databank zou gekoppeld kunnen worden aan het EUROPHYT-systeem.

4.   Wijdere toepassing van de beginselen van risicoanalyse

4.1.   Door de WTO erkende internationale organisaties beschouwen risicoanalyse als een driestappenproces: risicobeoordeling, risicobeheer en risicocommunicatie. De hervorming van de Europese voedselwetgeving was een eerste stap op weg naar de toepassing van risicoanalyse. Dankzij de oprichting van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid staat risicobeoordeling nu los van risicobeheer. Dit onderscheid is fundamenteel. „Risicobeoordeling is gebaseerd op de beschikbare wetenschappelijke gegevens en wordt op onafhankelijke, objectieve en doorzichtige wijze uitgevoerd” (5). De voor risicobeheer verantwoordelijke instanties — Commissie of lidstaten — kunnen zo de nodige maatregelen nemen aan de hand van de bevindingen van de Autoriteit voor voedselveiligheid.

4.2.   Feit is echter dat de invoermaatregelen van de Commissie, of zij bepaalde producten nu tegenhoudt of juist doorlaat, niet altijd door de lidstaten en de derde landen begrepen worden, getuige de scherpe discussies die onlangs nog werden gevoerd naar aanleiding van de invoer van chloorkippen uit de VS en rundvlees uit Brazilië. Zo is de Commissie er in bepaalde gevallen van beschuldigd handelsbelangen boven de belangen van de consument te stellen. Het Comité vindt dat importbesluiten van de Commissie meer op objectieve gegevens moeten berusten.

4.3.   Het komt echter vaak voor dat belangen met elkaar botsen en dan moet er een afweging worden gemaakt. Dit dient op een voor de consumenten transparante wijze te gebeuren.

4.4.   Het Comité dringt er bij de Commissie op aan dat zij de beginselen van risicoanalyse systematischer toepast en de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid de nodige middelen ter beschikking stelt om hiervoor een methodiek uit te werken.

4.5.   In artikel 5.7 van de SPS-overeenkomst wordt bepaald dat voorlopige maatregelen mogen worden genomen als er niet voldoende wetenschappelijke gegevens voorhanden zijn om te bewijzen dat een bepaald product of een bepaald procedé onschuldig is. Het voorzorgsbeginsel, zoals dat is vastgelegd in de Gemeenschapswetgeving, wordt dus ook in de internationale regelgeving gehanteerd. Voorts kunnen op grond van de SPS-overeenkomst normen worden toegepast die strenger zijn dan de internationale regels, op voorwaarde dat daarbij wordt aangeven wat een „redelijk beschermingsniveau” inhoudt. Ook de EU zou een betere definitie van een „redelijk beschermingsniveau” moeten opstellen, zodat zij daarnaar kan verwijzen in de risicoanalyse.

4.6.   Overigens wordt in de Gemeenschapswetgeving — en de SPS-overeenkomst sluit zich daarbij aan — erkend „dat in sommige gevallen een wetenschappelijke risicobeoordeling alleen onvoldoende gegevens biedt om daarop een risicomanagementbeslissing te baseren, en dat op goede gronden ook andere relevante factoren in aanmerking moeten worden genomen” (6). Het gaat o.m. om de economische impact, het maatschappelijke draagvlak en de kosten-batenverhouding van een besluit. Op dit moment wordt een beeld gegeven van deze factoren via de effectbeoordelingen van de Commissie of via raadpleging.

4.7.   Wel is het zaak dat deze sociaaleconomische factoren op objectieve en onafhankelijke basis onder de loep worden genomen en dat zij wetenschappelijk even streng onderbouwd zijn als de evaluatie van het gezondheidsrisico. Er dient dus een beroep te worden gedaan op economische, sociologische en juridische deskundigen. Een aantal landen, zoals Canada en het Verenigd Koninkrijk, hebben binnen hun agentschappen voor voedselveiligheid al speciale eenheden van sociaaleconomische deskundigen opgericht (7). Het Comité stelt voor dat de Commissie nagaat of het de moeite loont een onafhankelijk bureau voor sociaaleconomische analyses op te richten.

5.   De uiteenlopende eisen waaraan importproducten moeten voldoen

5.1.   De eisen waaraan ingevoerde landbouw- en voedselproducten moeten voldoen zijn op verschillende punten minder streng dan de eisen waaraan EU-producten moeten beantwoorden. Dat geldt niet voor de eigen regels die bedrijven opleggen aan hun leveranciers, maar wel voor bepaalde communautaire regels. De bepaling dat het traject van dieren vanaf hun geboorte te volgen moet zijn, de regels inzake dierenwelzijn en het verbod op bepaalde bestrijdingsmiddelen bv., zijn niet van toepassing op producten uit derde landen.

5.2.   Niet iedereen zal zich kunnen vinden in de Europese regelgeving op bv. het vlak van voedselveiligheid, maar feit is dat deze berust op een gezamenlijke keuze van de EU. De institutionele procedure, d.w.z. de besprekingen in EP en Raad en met het maatschappelijk middenveld, mondt uit in regelgeving die dient te worden beschouwd als de legitieme uiting van de keuze van de Europese burgers. De vereisten waaraan de producent tegemoet moet komen zijn het resultaat van een gemeenschappelijke keuze en gelden voor iedereen binnen de EU. Het feit nu, dat bepaalde maatregelen niet van toepassing zijn op producenten uit derde landen, heeft tot gevolg dat er op de interne markt zowel producten zijn die beantwoorden aan de voorwaarden in kwestie, als producten die dat niet doen.

5.3.   Een dergelijke situatie, die ook op andere gebieden (milieu, sociale rechten, enz.) problemen schept, is vanuit consumentenoogpunt onaanvaardbaar. De consument loopt zo immers het risico dat hij zonder zich daarvan bewust te zijn producten koopt die niet beantwoorden aan de keuzes van de Europeanen. Zo zijn er op legale wijze sinaasappelen uit derde landen op de markt gebracht die werden bewerkt met „Lebaicid”, een krachtig bestrijdingsmiddel. De werkzame stof in Lebaicid is Fention, een product dat in de EU al jaren geleden verboden werd op grond van milieuoverwegingen. De EU krijgt zo dus niet waarvoor zij heeft gekozen, zodat de Europese consumenten worden misleid.

5.4.   Europese regelgeving die niet van toepassing is op importproducten plaatst de Europese producenten in een nadelige concurrentiepositie. Het Franse instituut voor veeteelt heeft getracht een schatting te maken van deze meerkosten. Op het gebied van traceerbaarheid bijvoorbeeld heeft Europa er krachtig voor geijverd om identificatie van de dieren mogelijk te maken. De rundvleessector betaalt daarvoor 0,4 euro per 100 kilo geslacht gewicht, wat neerkomt op bijna 32 miljoen euro voor de EU-25. Slachtkalveren moeten met het oog op de voorschriften inzake het welzijn van dieren verplicht samen in een hok worden gehouden. Deze maatregel kost de sector 4 euro per 100 kilo geslacht gewicht ofwel 31 miljoen euro voor de EU-25.

6.   Gevolgen van Europese regelgeving voor ontwikkelingslanden

6.1.   De EU is de grootste invoerder van landbouwproducten en levensmiddelen uit ontwikkelingslanden, wat m.n. te maken heeft met de grootschalige handelsconcessies die in het verleden zijn toegekend. De UNCTAD (de VN-conferentie voor Handel en Ontwikkeling) waarschuwt regelmatig dat de Europese regelgeving op het gebied van gezondheid niet zonder gevolgen is voor de producenten en bedrijven uit de minst ontwikkelde landen.

6.2.   De EU kan geen water bij de wijn doen als het gaat om de veiligheid van voedsel. Het Comité is zich er echter wel van bewust dat er voor de ontwikkelingslanden veel op het spel staat, en het is dan ook voorstander van technische bijstand, dialoog en samenwerking met de meest kwetsbare handelspartners. Ook zou het graag zien dat de Commissie de invoering van tracerings- en waarschuwingssystemen in ontwikkelingslanden blijft steunen.

7.   Gelijkwaardigheidsbeginsel en traceerbaarheid

7.1.   De leden van de WTO baseren zich op de juridische bepalingen van de SPS- en TBT-overeenkomsten (technische handelsbelemmeringen) om te voorkomen dat ongefundeerde invoerbeperkingen worden opgelegd en om de markttoegangsvoorwaarden transparanter te maken.

7.2.   Op grond van het Gemeenschapsrecht moeten ingevoerde levensmiddelen voldoen aan de Europese levensmiddelenwetgeving „dan wel aan de voorschriften die door de Gemeenschap als ten minste gelijkwaardig daaraan zijn aangemerkt” (8). Het Comité vestigt in dit verband de aandacht op het risico dat de EU het in de internationale regelgeving vastgelegde gelijkwaardigheidsbeginsel te ruim interpreteert.

7.3.   De traceerbaarheid van voedingsmiddelen loopt als een rode draad door het Europese voedselveiligheidsmodel. Een product moet traceerbaar zijn „vanaf de primaire productie (...) tot en met (...) verkoop of levering daarvan aan de eindverbruiker” (van boer tot bord), „aangezien elk onderdeel (van de productieketen) (...) op de voedselveiligheid van invloed kan zijn” (9). Gaat het om importproducten, dan wordt meestal slechts traceerbaarheid vereist vanaf het moment waarop het product wordt ingevoerd. Alle inspanningen van de privésector ten spijt betwijfelt het Comité sterk of de maatregelen die bepaalde landen nemen op het vlak van voedselveiligheid kunnen worden aangemerkt als „gelijkwaardig”. Het Comité is er dan ook van overtuigd dat de EU zich hierbij offensiever moet opstellen en traceerbaarheid bovenaan de agenda van de bilaterale onderhandelingen moet plaatsen. Ook in het kader van de technische bijstand aan de minst ontwikkelde landen moet de grootste aandacht uitgaan naar traceerbaarheid.

8.   Andere legitieme factoren en ontwikkeling van de internationale wetgeving

8.1.   In de teksten van de GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) en de verschillende WTO-overeenkomsten staat te lezen dat bij internationale handelsvoorschriften niet alleen de gezondheid maar ook andere „legitieme factoren” in aanmerking moeten worden genomen. Het internationale recht heeft echter geen gelijke tred gehouden met deze ontwikkelingen. Feit is dat de keuzes van de EU louter vanuit het oogpunt van gezondheid niet altijd gerechtvaardigd zijn. In de zaak van de chloorkippen bv. valt het de Commissie moeilijk te bewijzen dat de gezondheid van de Europese consument gevaar zou lopen door het ontsmettende chloorbad dat de kippen in de VS ondergaan. In de VS wordt nu eenmaal anders aangekeken tegen de kwaliteit van levensmiddelen dan in Europa. Een ander voorbeeld is het besluit om de invoer van zeehondenhuiden te verbieden, dat niet berust op gezondheidsoverwegingen maar is ingegeven door het streven naar dierenwelzijn. Over de vraag of deze maatregelen stroken met de WTO-voorschriften wordt internationaal druk gedebatteerd.

8.2.   De jurisprudentie van het Orgaan voor geschillenbeslechting van de WTO is echter bemoedigend. Zo heeft het deskundigenpanel in de zaak „garnalen — zeeschildpadden” de aanklacht van Maleisië tegen de VS verworpen, omdat het verbod op de invoer van garnalen in het licht van de internationale overeenkomst ter bescherming van de biodiversiteit gegrond was. De Maleisische vissers zagen zich verplicht hun visserijtechnieken aan te passen, zodat de uit hoofde van deze overeenkomst beschermde schildpadden niet langer in hun netten terechtkomen. Ook over de samenhang tussen de WTO-voorschriften en andere internationale overeenkomsten wordt momenteel gediscussieerd.

8.3.   De EU dient bij deze discussies een voortrekkersrol te spelen. Dit houdt in dat zij haar collectieve keuzes verdedigt, er bij de internationale instanties voor pleit dat rekening wordt gehouden met de hierboven genoemde andere „legitieme factoren” en het debat over de samenhang tussen de WTO-voorschriften en andere internationale overeenkomsten weer aanzwengelt. Voorts moet intensiever worden gezocht naar methoden om de collectieve keuzes en legitieme factoren objectief vorm te geven, zodat zij internationaal kunnen worden erkend.

9.   Consumentenvoorlichting

9.1.   De Europese consument stelt steeds meer belang in de omstandigheden waarin levensmiddelen worden geproduceerd. De privésector tracht op alle mogelijke manieren in te spelen op die vraag naar informatie. Daarnaast wordt op dit moment gedebatteerd over de invoering van een EU-label en de vraag of op het etiket dient te worden verwezen naar de naleving van de regels inzake dierenwelzijn. In dat verband zou kunnen worden voorgesteld dat een internationale organisatie de consument objectieve informatie verstrekt over de productiemethoden van de verschillende landen. Zo'n onafhankelijke voorlichtingsinstantie zou er ook mee kunnen worden belast om informatie te verstrekken in het kader van een nog te creëren mondiaal systeem voor vroegtijdige waarschuwing.

9.2.   Consumentenvoorlichting is evenwel maar een deel van de oplossing voor de hier behandelde problemen. Feit is dat we steeds meer verwerkte producten gebruiken; etiketinformatie over de herkomst wordt dan zowel voor het bedrijfsleven als voor de consument een ingewikkelde zaak. Het is dan ook aan de overheid erop toe te zien dat alle producten op de markt beantwoorden aan de keuzes van de Europese burgers. Consumenten gaan ervan uit dat deze gezamenlijke keuzes niet worden opgeofferd in politieke processen (voorbeeld: de trans-Atlantische dialoog) die slechts bedoeld zijn om zich te profileren of ertoe moeten dienen om individuele handelspartners gunstig te stemmen.

Brussel, 22 oktober 2008.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Mario SEPI


(1)  Raadsdoc. 10698/08.

(2)  Verordening (EG) 178/2002, 8e overweging.

(3)  Verordening (EG) 178/2002, art. 3.

(4)  RASFF jaarverslag 2007.

(5)  Verordening (EG) 178/2002, art. 6.

(6)  Verordening (EG) 178/2002, 19e overweging.

(7)  OESO, 2003, „Prendre en compte les aspects socio-économiques de la sécurité des aliments: un examen des démarches novatrices de certains pays”.

(8)  Verordening (EG) 178/2002, artikel 11.

(9)  Verordening (EG) 178/2002, artikel 3.16 en 12e overweging.