[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 24.5.2006

COM(2006) 253 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Een conceptueel kader voor steun van de Europese Gemeenschap aan de hervorming van de veiligheidssector {SEC(2006) 658}

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding 3

2. Achtergrond en doelstelling 4

3. Het veiligheidssysteem en de hervorming ervan 5

3.1. De noodzaak van een hervorming van de veiligheidssector 5

3.2. Het veiligheidssysteem en de hervorming ervan 6

4. Steun van de Europese Gemeenschap voor het hervormingsproces 6

4.1. Gebieden waar de EG actief is 6

4.2. Oriënterende beginselen voor de ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector door de EG 8

4.3. Bijzondere rol en sterkte van de ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector door de EG 9

5. De toekomst van de EU-ondersteuning van de hervorming van deveiligheidssector 10

5.1. Visie van de EG op de versterking van de EU-ondersteuning 10

5.2. Aanbeveling om de bijdrage van de EG aan de totale bijstandsverleningvan de EU voor de hervorming van de veiligheidssector op te voeren 12

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Een conceptueel kader voor steun van de Europese Gemeenschap aan de hervorming van de veiligheidssector

INLEIDING

Met haar externe optreden, onder andere op het gebied van de hervorming van de veiligheidssector, afficheert de Europese Unie zich op het wereldtoneel als een speler en partner die zich inzet voor de bevordering van haar gemeenschappelijke waarden, namelijk eerbiediging van de mensenrechten, fundamentele vrijheden, vrede, democratie, good governance , gelijke kansen voor vrouwen en mannen, de rechtsstaat, solidariteit en rechtvaardigheid[1]. Het voorkomen en oplossen van gewelddadige conflicten, het bestrijden van terrorisme en het versterken van falende staten maken deel uit van de inspanningen van de EU om de onveiligheid te verminderen en de armoede uit te roeien, en aldus bij te dragen tot het verwezenlijken van de Millenniumdoelstellingen van duurzame ontwikkeling en wereldveiligheid.

Er is in de internationale gemeenschap en binnen de EU een groeiend besef dat hervorming van de veiligheidssector - ook wel het veiligheidssysteem genoemd (security sector reform/security system reform (SSR)) om het multisectorale karakter te onderstrepen - een wezenlijk onderdeel is van conflictpreventie, vredesopbouw en democratisering en bijdraagt aan duurzame ontwikkeling. SSR heeft zowel betrekking op de hervorming van de instanties die voor de veiligheid van de burgers zorgen als op de hervorming van de staatsinstellingen die voor het bestuur van en het toezicht op die instanties verantwoordelijk zijn. De hervorming van het veiligheidssysteem houdt met andere woorden meer in dan de effectiviteit van afzonderlijke diensten (zoals het leger, de politie, het gerecht, enz.) en strekt zich uit tot het volledige functioneren van het veiligheidssysteem binnen het raam van een op good governance gericht hervormingsbeleid en dito strategie van de overheidssector. SSR moet dus worden gezien als een totaalproces ter verbetering van de veiligheid van alle burgers en ter verhelping van bestuurlijk falen. Dit moet waarborgen dat de veiligheidssector niet buiten de openbare sector als zodanig wordt geplaatst en aangepakt, maar als integrerend bestanddeel van het institutionele kader van de staat een evenwichtig deel van de beschikbare publieke middelen ontvangt. Sommige onderdelen van SSR kunnen weliswaar voor de korte termijn zijn, maar het algemene hervormingsproces is onvermijdelijk een werk van lange duur dat verregaand onder eigen verantwoordelijkheid van de betrokken natie moet worden uitgevoerd.

SSR is voor de Europese Unie geen onontgonnen terrein. Het maakt al langer volwaardig deel uit van het EU-beleid van integratie, uitbreiding en externe bijstand. Met behulp van gemeenschappelijke instrumenten heeft de EU in verschillende delen van de wereld en op zeer uiteenlopende beleidsgebieden hervormingsprocessen in partnerlanden en –regio's ondersteund. Het gaat daarbij om beleidsmaatregelen en –instrumenten op het vlak van ontwikkelingssamenwerking, stabilisatie- en associatieprocessen, het Europees beleid van nabuurschap, conflictpreventie en crisisbeheersing, democratie en mensenrechten, en de externe dimensies van de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid.

De EU heeft in de afgelopen jaren nieuwe capaciteit opgebouwd om hervormingen van de veiligheidssector te ondersteunen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) zoals dat tot uiting komt in de Europese Veiligheidsstrategie[2]. Hierdoor kunnen missies in het kader van het Europees veiligheids- en defensiebeleid (EVDB) en gemeenschappelijke acties op het gebied van SSR elkaar aanvullen, in het bijzonder in landen die in crisis of in een postcrisissituatie verkeren. Sommige EU-lidstaten zijn eveneens zeer actief waar het gaat om het ondersteunen van hervormingen in de veiligheidssector op bilaterale basis. In verband daarmee is door sommige lidstaten en de Commissie gewezen op de noodzaak van een coherenter en gemeenschappelijker conceptueel kader van de EU voor de hervorming van de veiligheidssector en dit voor de drie pijlers, teneinde een effectiever extern optreden van de EU op dit gebied te bevorderen. Dit conceptueel document is de bijdrage van de Europese Commissie aan een duidelijker en geïntegreerd EU-beleidskader ten behoeve van de hervorming van de veiligheidssector.

Achtergrond en doelstelling

In dit document worden - de ondersteuning die momenteel in verschillende landen en regio's wordt verleend als uitgangspunt nemend - de beginselen van en de normen voor het optreden van de Europese Gemeenschap inzake hervorming van de veiligheidssector uiteengezet, evenals de afzonderlijke beleidskaders waarbinnen SSR door de EG wordt ondersteund en de redenen waarom SSR een belangrijk onderdeel van de steun van de Gemeenschap is. Het beleidskader moet zodoende zorgen voor een beter gecoördineerde en strategische aanpak van Gemeenschapsacties onder de verschillende beleidsinstrumenten en houdt de erkenning in dat hervorming van de veiligheidssector een transversale aangelegenheid is die alle onderdelen van de externe bijstandsverlening door de EU omvat. Bovendien beoogt het conceptueel kader te omschrijven wat de rol van de Gemeenschap is in het ruimere kader van het externe optreden van de EU op het gebied van de hervorming van de veiligheidssector, teneinde te garanderen dat de activiteiten van de EG, die van de EU binnen het GBVB/EVDB en de bilaterale inspanningen van de lidstaten complementair zijn. Het is de bedoeling dat dit conceptueel kader en het onder het Britse voorzitterschap overeengekomen[3] EU-concept voor steun in het kader van het EVDB aan hervorming van de veiligheidssector elkaar aanvullen en worden geïntegreerd tot een globaal conceptueel kader van de EU voor hervorming van de veiligheidssector.

Het veiligheidssysteem en de hervorming ervan

De noodzaak van een hervorming van de veiligheidssector

Veiligheid is voor de EG meer dan de territoriale veiligheid van de staat of de veiligheid van een bepaald regime; zij omvat de externe en de binnenlandse veiligheid van zowel staat als burgers. Centraal staat de veiligheid van de mens (vrij zijn van gebrek, vrij zijn van angst, vrij zijn om voor zichzelf op te komen)[4] en daarna de veiligheid van de staat. De burgers mogen van de staat handhaving van de vrede, bescherming van de strategische belangen van het land en vrijwaring van hun fysieke integriteit, bezit en politieke, economische en sociale rechten verwachten. De staat moet bij machte zijn om de burgers te beschermen tegen wat hun veiligheid in het gedrang brengt, zoals gewelddadige conflicten en terreurdaden, en om te beletten dat de rechten en instellingen door dergelijke bedreigingen worden ondermijnd. In dit document wordt de aandacht toegespitst op de aspecten die van belang zijn voor de vrijwaring van de vrede en de bescherming van het leven, voor de handhaving van het recht en de uitoefening van toezicht op de uitvoerende organen door het gerechtelijk systeem en de democratisch verkozen instellingen.

Een te groot en onderbetaald leger, ongeregelde strijdkrachten en buiten de wet opererende veiligheidsfirma's, een gebrek aan onafhankelijkheid, status en middelen van het gerecht, een gebrek aan capaciteit, wettelijke bevoegdheden en soms politieke wil van het parlement om de veiligheidsdiensten ter verantwoording te roepen, schendingen van de mensenrechten door de politie en het leger, een cultuur van straffeloosheid van de staat en het onvermogen om de bevolking tegen terreurdaden te beschermen: zie hier enkele van de problemen voor de partnerlanden van de EU waardoor de gemeenschappelijke inspanningen voor duurzame ontwikkeling worden bemoeilijkt. De burgerrechten zijn het meest kwetsbaar voor schending door dienaren van de staat in staten waar de civiele samenleving aan banden worden gelegd en de democratie bijgevolg zwak of onbestaand is. De vorengenoemde problemen zijn eveneens van invloed op de stabiliteit van bepaalde regio's en die van de internationale gemeenschap als geheel. Het leger is slechts één van de middelen om de veiligheid van de bevolking te waarborgen. De politie, het gerecht en het gevangeniswezen dragen bij tot de veiligheid door het recht en de orde in de staat te handhaven. Door machtsmisbruik tegen te gaan en erop toe te zien dat de beleidsbevoegdheden niet worden overschreden, verhogen democratische toezichthoudende organen (volksvertegenwoordigingen, ombudsdiensten, enz.) eveneens de veiligheid. Toezicht kan voorts ook worden uitgeoefend door de civiele samenleving (uit burgers samengestelde onderzoekscommissies, publieke klachtencommissies), en op een informele manier door NGO’s, onderzoeksjournalisten, enz.

Het veiligheidssysteem en de hervorming ervan

Het veiligheidssysteem kan op grond van de OESO/DAC-definitie[5] worden omschreven als alle instellingen van de staat en andere entiteiten die een rol spelen bij het waarborgen van de veiligheid van de staat en de burgers.

Cruciale veiligheidsactoren, onder andere wetshandhavingsinstanties: het leger, de nationale politie en andere politiekorpsen, paramilitaire strijdkrachten, de presidentiële wacht, de inlichtingendiensten, de kustwacht, de grenswacht, de douane, reserve-eenheden of plaatselijke veiligheidseenheden.

Voor het beheer van en het toezicht op de veiligheidssector verantwoordelijke instanties: parlement/wetgevende macht, regering/uitvoerende macht, onder andere de ministeries van Defensie, Binnenlandse Zaken en Buitenlandse Zaken, adviesorganen inzake nationale veiligheid; traditionele gezagdragers, financiële beheersorganen en de civiele samenleving, onder andere de media, academische kringen en NGO’s.

Gerechtelijke instellingen: het ministerie van Justitie, het gevangeniswezen, de recherche en het openbaar ministerie, het gerecht (gerechtshoven, tribunalen en rechtbanken) en de ondersteunende diensten (griffies), andere op gewoonte en traditie gebaseerde rechtssystemen; mensenrechtencommissies en ombudsdiensten, enz.

Ongeregelde veiligheidsactoren: bevrijdingslegers, guerrillatroepen, particuliere lijfwachten, privé-veiligheidsdiensten, enz.

Security sector reform betekent het veiligheidssysteem, dat alle bovengenoemde actoren, hun rol, bevoegdheden en activiteiten omvat, transformeren; samenwerken om het systeem zodanig te beheren en te doen functioneren dat het aan de democratische normen en de beginselen van good governance beantwoordt, en zodoende bij te dragen tot een effectief veiligheidskader. Voor de EG bestaat het uitdrukkelijke doel erin een bijdrage te leveren aan het versterken van de governance , de democratie, de rechtsstaat, de bescherming van de mensenrechten en het doeltreffend gebruik van de publieke middelen. Burgercontrole en parlementair toezicht zijn in dit opzicht essentiële onderdelen van de hervorming van de veiligheidssector.

Steun van de Europese Gemeenschap voor het hervormingsproces

Gebieden waar de EG actief is

De Europese Gemeenschap (EG) verleent via geografische zowel als thematische programma’s in ruim 70 landen steun aan hervormingsprocessen op het gebied van de veiligheidssector[6]. Tot die gebieden behoren Oost-Europa, de noordelijke en zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië, de Westelijke Balkan, Afrika, het Caraïbisch gebied en dat van de Stille Oceaan, het zuidelijk Middellandse-Zeegebied en het Midden-Oosten, Latijns-Amerika en Azië.

De EG heeft hervormingsprocessen ondersteund in relatief stabiele landen en regio’s, in landen waar overgangs- en langdurige democratiseringsprocessen aan de gang zijn en in landen die zeer recentelijk conflicten hebben doorgemaakt en waar aan vredesopbouw en reconstructie op lange termijn wordt gewerkt[7]. De steunverlening heeft betrekking op de hervorming van de wetshandhavingsinstanties, de gerechtelijke instellingen en de instellingen van de staat die het veiligheidssysteem beheren en er toezicht op uitoefenen. Daarnaast omvat zij een groot aantal activiteiten die tot doel hebben de burgercontrole en het democratisch bestuur van de publieke sector in het algemeen te versterken en de eerbiediging van de mensenrechten te waarborgen; die activiteiten hebben eveneens een raakvlak met de veiligheidssector en dragen dus indirect bij tot de hervorming ervan. Een ander aspect is de steun die de EG verstrekt voor de capaciteitsopbouw van regionale en subregionale organisaties om activiteiten op het gebied van de veiligheidssector en hervormingen op het gebied van vrede en veiligheid op touw te zetten; deze verwezenlijkingen kunnen de op landelijk vlak geleverde SSR-inspanningen ten goede komen.

De steunverlening op dit gebied kan niet los worden gezien van het beleid op een aantal terreinen en de uitgestippelde strategieën. Alhoewel de basisprincipes eender zouden moeten zijn voor alle vormen van Gemeenschapssteun voor SSR, kunnen de benaderingen en de wijzen van tenuitvoerlegging variëren naar gelang van het kader waarin dat beleid past en de specifieke nationale context[8]. De EU-lidstaten en de EG hebben in de OESO/DAC meegewerkt aan het opstellen van een leidraad voor het ondersteunen van de hervorming van de veiligheidssector - Security System Reform and Governance [9] – die wat betreft normen, beginselen en operationele richtsnoeren in belangrijke mate de grondslag vormen voor het optreden van de EG op dit gebied.

De opneming van de veiligheidssector in de gebieden die voor officiële ontwikkelingshulp ( Official Development Assistance (ODA)) in aanmerking komen – zoals overeengekomen in de OESO/DAC-vergadering op hoog niveau van maart 2005 – betekent dat een breder scala van veiligheidsgerelateerde activiteiten dan voorheen via ontwikkelingssamenwerking kan worden gefinancierd. Daarbij kan worden gedacht aan alle civiele aspecten van SSR en aan acties in verband met de democratische en burgercontrole op de militaire aspecten, met inbegrip van het financieel en administratief beheer van defensieaangelegenheden[10].

De EG verleent steun in nauwe samenwerking met nationale, regionale en internationale partners, waaronder de VN, de Raad van Europa en de OVSE, opdat de veranderingsprocessen duurzaam zouden zijn en een sterke nationale verankering hebben. De politieke inbreng van de belanghebbenden van het land is van cruciaal belang om de duurzaamheid van het hervormingsproces te verzekeren. Daarom moet er altijd voor worden gezorgd dat het volledige hervormingsproces onder eigen verantwoordelijkheid van de betrokken natie ten uitvoer wordt gelegd, en met een sterke betrokkenheid van de verschillende nationale en regionale partners. Een politieke dialoog met derde landen is een belangrijke hefboom voor de EU en haar partnerlanden om het eens te worden over gemeenschappelijke doelstellingen en prioritaire acties. Tot slot kan de toepassing van de OESO/DAC-beginselen voor een goed internationaal engagement in kwetsbare staten[11], zowel door de Gemeenschap als door de lidstaten, eveneens helpen de omstandigheden te scheppen die bevorderlijk zijn voor de ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector in dergelijke staten.

Oriënterende beginselen voor de ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector door de EG [12]

De processen tot hervorming van het veiligheidssysteem moeten:

- hervormingsprocessen zijn die onder eigen verantwoordelijkheid van de natie/regio ten uitvoer worden gelegd, met als doel de governance, de democratie, de rechtsstaat en de eerbiediging van de mensenrechten overeenkomstig internationaal erkende normen[13] te versterken;

- gericht zijn op de essentiële voorwaarden voor een goed functionerend veiligheidssysteem, onder andere op de ontwikkeling van een nationaal verankerd veiligheidsconcept, een duidelijk beleid en een goed bestuur van de veiligheidsinstellingen, er daarbij voor zorgend dat de ontwikkeling ertoe leidt dat de professionele veiligheidsdiensten rekenschap afleggen aan de civiele autoriteiten en bij machte zijn om de hen toevertrouwde operationele taken te vervullen;

- worden gezien als een kader waarbinnen met uiteenlopende bedreigingen voor de veiligheid van staten en hun bevolkingen op basis van een multisectorale, op gendergelijkheid berustende aanpak wordt omgegaan en de klemtoon ligt op de hervormingsbehoeften in een aantal sleutelsectoren. Dit houdt een taakverdeling in tussen de verschillende diensten en instellingen, en vereist dat rekening wordt gehouden met de rol van de civiele samenleving en andere vormen van gezag dan de staat, zoals traditionele stelsel van rechtspleging in bepaalde samenlevingen, bij de ontwikkeling en de implementatie van SSR op landelijk vlak;

- steunen op de beginselen van verantwoording en transparantie die voor de gehele publieke sector gelden, in het bijzonder een betere governance door middel van meer burger- en parlementaire controle op de veiligheidsprocessen;

- steunen op een politieke dialoog met elk partnerland, waarbij de situatie op het gebied van de mensenrechten en de ontwikkelings- en veiligheidsproblematiek worden besproken, en in een gecoördineerde aanpak met andere instrumenten ten uitvoer worden gelegd.

Bijzondere rol en sterkte van de ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector door de EG

De EG streeft ernaar met de ondersteuning van SSR een meerwaarde te leveren die op de volgende factoren is gebaseerd:

- het supranationale karakter van de Commissie en haar ervaring met het bevorderen van democratie, mensenrechten en (weder)opbouw van naties, onder andere in zeer moeilijke situaties, stelt haar in staat om activiteiten te ontplooien die voor andere actoren, zoals bilaterale partners, misschien onmogelijk zijn;

- door het wereldomspannende bereik van de EG kan de Commissie zo nodig in nagenoeg elke regio van de wereld optreden om op zeer uiteenlopende situaties te reageren;

- dankzij haar jarenlage aanwezigheid op het terrein, via de delegaties, kan de EG langetermijnondersteuning geven aan de nationale SSR-dialoog en aan diverse aspecten van het hervormingsproces;

- het streven naar een samenhangend ontwikkelingsbeleid, in het bijzonder in die landen waar de ontwikkeling in belangrijke mate afhankelijk is van het EG-beleid. Een coherente aanpak van het hervormingsproces, waarbij rekening wordt gehouden met de sterke verwevenheid van veiligheid, ontwikkeling en goed bestuur en die steunt op de beginselen van democratie, de rechtsstaat, eerbiediging van de mensenrechten en opbouw van institutionele capaciteit, is onmisbaar voor een geslaagde hervorming en voor een doelmatig gebruik van de beperkte financiële middelen, niet alleen wat de Gemeenschap en de lidstaten, maar ook wat de partnerlanden betreft;

- een brede scala van instrumenten; de EG-ondersteuning van SSR-processen maakt deel uit van de gewone externe bijstandsverlening en de politieke dialoog van de EU. Het vermogen om het EG-optreden te coördineren aan de hand van de scala van beleids- en financieringsinstrumenten is een sterke troef waar het gaat om de hervorming van het veiligheidssysteem;

- de EG kan daarbij putten uit de rijke ervaring van de lidstaten met SSR-processen. De meeste nieuwe lidstaten hebben een grootschalige hervorming van de veiligheidsector doorgemaakt na de regimewisseling en de vestiging van democratische instellingen en de rechtsstaat;

- het vermogen om in overgangsfasen volgend op crisissen EG-acties te coördineren en de uitvoering ervan te stroomlijnen door de omschakeling op herstel en langetermijnontwikkeling te faciliteren, door de diepere conflictoorzaken aan te pakken en door te zorgen voor coördinatie en complementariteit met het optreden van de EU in het kader van het GBVB/EVDB, met dat van de lidstaten, van andere regionale en multilaterale organisaties en van de plaatselijke maatschappelijke organisaties, is een doorslaggevende factor inzake SSR. Deze factor, die het hervormingsproces in postconflictsituaties kan versterken, dient te worden ingebed in geïntegreerde overgangsstrategieën waarin de ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector en de ondersteuning van de demobilisatie van ex-strijders (Disarmament, Demobilisation and Reintegration - DDR) expliciet aan elkaar worden gekoppeld.

De toekomst van de EU-ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector

Visie van de EG op de versterking van de EU-ondersteuning

Hervorming van de veiligheidssector in de pretoetredingslanden is een integraal onderdeel van de uitbreiding van de EU en een belangrijk onderdeel van de ontwikkelingssamenwerking en de bijstandsverlening aan derde landen. Dankzij de nieuwe instrumenten voor de externe bijstandsverlening, die zonder uitzondering relevant zijn voor de EG-steun aan SSR-processen, zal de Gemeenschap haar steun nog verder kunnen opvoeren[14]. De Gemeenschap moet zich nadrukkelijker concentreren op de governance-aspecten van de hervorming van de veiligheidssector, onder andere op de versterking van de parlementaire controle, de onafhankelijkheid van het gerecht en de vrijheid van de media, en de hervorming meer in haar totaliteit benaderen door de ondersteuning van de verschillende sectoren die bij SSR-processen betrokken zijn, beter te coördineren. Dit moet bijdragen tot een betere uitvoering van de bijstandsverlening van de EG op dit gebied en resulteren in een beter gecoördineerde en meer omvattende ondersteuning van de EU als geheel. Daartoe moet de hervorming van de veiligheidssector explicieter worden opgenomen in de nationale en regionale strategiedocumenten en actieplannen, alsook in andere vormen van samenwerking met partnerlanden.

Alhoewel het EU-engagement in dat proces op middellange en lange termijn moet worden verankerd in communautaire programma's en bilaterale steun van de lidstaten, kan een groter engagement op korte en middellange termijn de aanzet tot of een aanvulling op duurzamere instrumenten vormen. Het stabiliteitsinstrument zal het vermogen van de Gemeenschap vergroten om op korte termijn snel en met meer flexibiliteit te reageren in verschillende delen van de wereld. Het ondersteunen van de eerste fasen van SSR in crisis- of postcrisissituaties of het initiëren van nieuwe bijstandsvormen, met name voor cruciale hervormingen van het leger en de inlichtingendiensten, gaat vaak gepaard met missies in het kader van het EVDB. Om haar inbreng in de betrokken processen te consolideren, moet de EU enerzijds een grotere synergie bewerkstelligen tussen de lopende communautaire acties en de bilaterale acties van de lidstaten, en anderzijds de missies in het kader van het EVDB en de acties van de Gemeenschap en de lidstaten effectiever coördineren.

Het is voor de EU als geheel zaak het hervormingsproces in zijn totaliteit en pragmatisch te benaderen opdat tijdig en op een gecoördineerde manier passende ondersteuning kan worden verleend in alle stadia en voor alle onderdelen van het proces. Gezamenlijke analyses van de behoeften en de te volgen strategieën[15] voor het volledige proces en, indien mogelijk, een uitvoerige planning moeten voor een meer samenhangend en beter gecoördineerd optreden zorgen. Het is voor de effectiviteit van de ondersteuning onmisbaar dat er uitwisseling van deskundigheid plaatsvindt en dat in de lidstaten een grotere pool van deskundigen kan worden aangesproken voor de verschillende aspecten van SSR.

De EU moet er door een politieke dialoog met het partnerland voor zorgen dat de steun tegemoet komt aan de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden en in de politieke context van het totale hervormingsproces past. Acties vanuit de civiele samenleving, zonder dat deze van tevoren door de regering zijn gefiatteerd, kunnen het toezicht op en de controle van de veiligheidssector eveneens helpen verbeteren. Daarnaast dient een geschiktheidsanalyse te worden gemaakt voor het optreden van de EU in verschillende contexten, om de bestaande programma's aan te vullen en de internationale ondersteuning van SSR-processen een meerwaarde te geven. Het opstellen van gedetailleerde uitvoeringsrichtsnoeren zou een belangrijke volgende stap zijn.

Voorts moet het optreden van de EU worden gecoördineerd met de werkzaamheden van andere externe actoren. Het uitwerken van kaderregelingen voor de uitvoering van de hervorming van de veiligheidssector in de OESO/DAC, met de actieve medewerking van de Commissie, de lidstaten en andere donoren (zoals Canada, de VS, Japan, Noorwegen en Zwitserland) zou de coördinatie van de verschillende donoren ten goede komen en hen in staat stellen om elkaars optreden te completeren.

Ter bevordering van de effectiviteit van het multilateraal optreden dient altijd te worden gestreefd naar nauwe coördinatie en samenwerking met de VN en andere internationale organisaties, met inbegrip van regionale en subregionale organisaties zoals de OVSE en de Afrikaanse Unie, en met de civiele samenleving. Hiermee geeft men aan dat zij voor de EU belangrijke betrokken partijen en samenwerkingspartners zijn bij de opstelling en de tenuitvoerlegging van SSR-strategieën en –programma's. Capaciteitsopbouw op regionaal en subregionaal niveau zal daarom in deze context een belangrijk punt van aandacht zijn in de toekomst.

Aanbeveling om de bijdrage van de EG aan de totale bijstandsverlening van de EU voor de hervorming van de veiligheidssector op te voeren

Versterking van de dialoog over het te voeren beleid en de programmering

- De dialoog met de betrokken partijen in de partnerlanden over het te voeren beleid en de programmering effectiever en allesomvattend maken door de internationale SSR-normen[16] en de beginselen waarop de ondersteuning door de EU is gebaseerd daarbij te betrekken en met de regeringen en andere actoren dan de staat afspraken te maken over de doelstellingen, prioriteiten en follow-upmechanismen, teneinde de capaciteit van openbare instellingen effectiever te mobiliseren en beter te doen renderen. Er kunnen akkoorden over bijstand door de EG worden gesloten in landen waar de kwaliteit van het beheer van de veiligheidssector achteruitgaat.

Integratie van de hervorming van de veiligheidssector in nationale en regionale strategiedocumenten, actieplannen en programmeringsinstrumenten

- De hervorming van de veiligheidssector opnemen in nationale en regionale strategiedocumenten en actieplannen, op basis van governance- en conflictanalyses en specifieke veiligheidssectoranalyses. Dit zal het voor de EG gemakkelijker maken om de hervorming van de veiligheidssector in haar totaliteit te benaderen. Er moet eveneens voldoende flexibiliteit worden ingebouwd om de EG in staat te stellen haar programmering aan de omstandigheden op het terrein aan te passen. Coördinatie tussen de strategieën van de EG en de lidstaten is bevorderlijk voor de planning van de gezamenlijke EU-inspanningen op dit gebied.

Coördinatie van de planningwerkzaamheden

- Een gecoördineerde planning voor de drie pijlers zal, waar zulks mogelijk is, de samenhang van het gehele EU-optreden ten goede komen.

- Behoeftenanalyses en de inzet van evaluatie- en planningteams om op het terrein feitelijke informatie in te winnen, kunnen behulpzaam zijn voor het plannen van (additionele) activiteiten van de EG en het optreden van de EU in bredere zin. Gemeenschappelijke missies met het secretariaat van de Raad en/of de lidstaten moeten eveneens worden overwogen.

Versterking van de uitvoering van de EU-bijstandsverlening

- De nodige inspanningen moeten worden geleverd voor een betere coördinatie en een grotere complementariteit – op het niveau van de administratieve zetels en op het terrein - tussen communautaire acties van de EG, acties van de EU in het kader van het GBVB/EVDB en de bilaterale programma's van de lidstaten.

- Er moet in meer gevallen worden gestreefd naar gemeenschappelijke uitvoering van de acties die worden ondernomen door de Gemeenschap, door de lidstaten en door de EU in het kader van het GBVB/EVDB.

Ontwikkeling van planning- en uitvoeringsinstrumenten

- Het ontwikkelen van hulpmiddelen om allesomvattende SSR-analyses uit te voeren en van operationele uitvoeringsrichtsnoeren ten vervolge op dit conceptueel kader kan bevorderlijk zijn voor het evalueren, programmeren en op het terrein uitvoeren van de bijstand die de EU/EG verleent.

Vergroting van de expertise en de pool van deskundigen voor missies op het terrein en de uitvoering van programma's

- Bijdragen tot het versterken van de samenwerking tussen de bevoegde instellingen in de lidstaten en de Commissie om het hoofd te kunnen bieden aan de vraag naar voldoende en goed opgeleide professionals voor activiteiten van korte, middellange en lange duur, en om de profielen, de opleiding en de uitrusting van dergelijke, naar het buitenland uitgezonden professionals in het kader van specifieke SSR-programma's op elkaar af te stemmen. Er moeten adequate methoden worden uitgewerkt om het aanwezige menselijk potentieel op een doeltreffende manier te mobiliseren.

Ontwikkeling van specifieke opleiding om SSR in de mainstream op te nemen

- Opdat de EU de hervorming van de veiligheidssector op een allesomvattende manier zou kunnen benaderen, dient een specifieke opleiding te worden ontwikkeld om SSR in de mainstream van de programmering op te nemen en om de specifieke kennis bij de instellingen van de EU en de lidstaten te vergroten.

SSR een prioritaire status geven in het kader van de nieuwe financieringsinstrumenten

- Steun voor de hervorming van de veiligheidssector moet in het kader van de allesomvattende benadering indien nodig een prioritaire status krijgen wat de nieuwe financieringsinstrumenten betreft, zoals de instrumenten voor pretoetredingssteun, Europees nabuurschap en partnerschap, ontwikkelingssamenwerking en economische samenwerking, en stabiliteit. Voor het stabiliteitsinstrument kan een belangrijke rol weggelegd zijn waar het gaat om het snel en flexibel verlenen van steun voor kritieke fasen van het hervormingsproces en het aanvullen van zowel bijstandsprogramma's van lange duur als andere kortetermijninstrumenten.

Versterking van de samenwerking met internationale partners

- De samenwerking met regionale en multilaterale organisaties, waaronder de VN, de OESO, de Raad van Europa, de OVSE en de Afrikaanse Unie, dient te worden versterkt op het gebied van opleiding, uitwisseling van informatie over beproefde werkmethoden, coördinatie en planning, en uitvoering van de bijstand. Ook dient op het terrein nauwer te worden samengewerkt met organisaties uit de civiele samenleving en andere donoren, om de algemene doeltreffendheid van de EU-ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssector te vergroten.

[1] Zie ter illustratie daarvan fundamentele beleidsdocumenten zoals de Gemeenschappelijke verklaring betreffende het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie: “de Europese consensus", aangenomen door de Raad op 22 november 2005 en gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU nr. C 46 van 24.2.2006 en de Europese Veiligheidsstrategie (EVS), goedgekeurd door de Europese Raad in december 2003.

[2] Ibid.

[3] Conclusies van de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van 21-22 november 2005.

[4] Human Security Now, eindverslag van de Commissie over de veiligheid van de mens (2003) en de Mededeling van de Commissie over Bestuur en Ontwikkeling, COM(2003) 615 def.

[5] Security System Reform and Governance, Policy and Practice, DAC Guidelines and Reference Series (Parijs: OESO 2004).

[6] Zie bijlage 2 – Gebieden waar de EG steun verleent aan SSR – voorbeelden naar regio en land.

[7] Ibid.

[8] Zie bijlage 1 – EC Policy frameworks – en bijlage 3 betreffende de programmeringscyclus.

[9] Security System Reform and Governance, Policy and Practice, DAC Guidelines and Reference Series (Parijs: OESO 2004).

[10] Technische bijstand aan parlementen, ministeries, wetshandhavingsinstanties en het gerecht om het veiligheidssysteem te versterken, te evalueren en te hervormen, en zodoende de democratische governance en de burgercontrole te versterken; technische bijstand aan regeringen om de democratische en burgercontrole op de budgettering, het beheer, de verantwoording en de audit van veiligheidsuitgaven, met inbegrip van militaire budgetten, te verbeteren als onderdeel van een beheersprogramma voor de openbare uitgaven; bijstand aan de civiele samenleving ter vergroting van de vaardigheden en de capaciteit om het veiligheidssysteem te controleren, op zodanige wijze dat het overeenkomstig de democratische normen en beginselen van verantwoording, transparantie en good governance wordt beheerd. Directe steun voor het leger en ongeregelde veiligheidsactoren valt hier niet onder.

[11] De OESO/DAC-vergadering op hoog niveau van ministers van Ontwikkelingssamenwerking en hoofden van organisaties kwamen op 3 maart 2005 overeen dat de door de OESO/DAC- groep inzake kwetsbare staten uitgewerkte beginselen voor een goed internationaal engagement in kwetsbare staten van zowel actoren op het gebied van ontwikkelingssamenwerking als op het gebied van veiligheid, tot eind 2006 bij wijze van proef in 9 kwetsbare staten zouden moeten worden toegepast, waarna de vergadering op hoog niveau in 2007 de goedkeuring ervan zou overwegen.

[12] Gebaseerd op de beginselen uiteengezet in “OECD/DAC Guidelines: Security System Reform and Governance, Policy and Practice ”, DAC Guidelines and Reference Series (Parijs: OESO 2004).

[13] Zie bijlage 4.

[14] Het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument bijvoorbeeld, maakt nieuwe benaderingen van grensoverschrijdende samenwerking en de ondersteuning van zeer diverse SSR-activiteiten mogelijk. De begunstigde landen in het kader van het Instrument voor pretoetredingssteun worden gesteund in hun inspanningen om hervormingen te bewerkstelligen, in het bijzonder wat betreft de interne rechtsorde, de politie, het openbaar ministerie, het gerecht en het gevangeniswezen, de douane en de grenscontroles. Grensoverschrijdende samenwerking zal tevens helpen gemeenschappelijke veiligheidsrisico's in grensgebieden te voorkomen en te bestrijden.

[15] EG, GBVB/EVDB en lidstaten.

[16] Zie bijlage 4.