De voorrang van het Europese recht

KERNPUNTEN

In een prejudiciële beslissing² met betrekking tot het EEG-Verdrag (nu het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie) heeft het Hof het volgende toegelicht.

• Anders dan met gewone internationale verdragen het geval is, heeft het EEG-verdrag een Europese rechtsorde in het leven geroepen die in de rechtsorde van de lidstaten is opgenomen en die voor hen bindend is.
• Met de oprichting van de EEG droegen de lidstaten de rechten en plichten die uit de verdragsbepalingen voortvloeien, van hun nationale rechtsorde over aan de rechtsorde van de EEG, hebben zij hun soevereiniteit begrensd en wetgeving in het leven geroepen die bindend is voor zowel hun onderdanen als henzelf.
• Hieruit volgt dat lidstaten geen nationale wetgeving kunnen aannemen die strijdig is met het EU-recht, zonder dat de rechtsgrond van de gemeenschap zelf daardoor wordt aangetast. Doet een lidstaat dit toch, dan moet het EU-recht bij de nationale rechterlijke instanties van deze lidstaat voorrang krijgen boven nationale wetgeving (d.w.z. het EU-recht zet deze nationale wetgeving opzij).

Ontwikkelingen voor en na het arrest

In een ander standaardarrest uit 1963 had het Hof al een net zo belangrijk en aanvullend algemeen beginsel van EU-recht vastgesteld: het beginsel van rechtstreekse werking.

Later heeft het Hof de reikwijdte van het voorrangsbeginsel in zijn jurisprudentie³ bestaan specifieke regelingen.

• Het voorrangsbeginsel is van toepassing op alle EU-handelingen met bindende werking; dit kan gaan om primair recht (de verdragen), afgeleid recht (richtlijnen, verordeningen, besluiten, enz.) of jurisprudentie van het HvJ-EU.
• Het is van invloed op alle nationale handelingen:
  • ongeacht hun aard (wetten, verordeningen, besluiten, beschikkingen, circulaires, enz.) en ongeacht of zij afkomstig zijn van de uitvoerende of de wetgevende macht van een lidstaat;
  • ook indien zij later dan de betreffende EU-handeling zijn aangenomen (Amministrazione delle Finanze tegen Simmenthal SpA, 1978);
  • ook op de bepalingen van een nationale grondwet die in strijd zijn met het EU-recht (Internationale Handelsgesellschaft mbH tegen Einfuhr- und Vorratsstelle für Getreide und Futtermittel, 1970 en Wünsche Handelsgesellschaft tegen Duitsland, 1984, bekend als de Solange I- en Solange II-arresten).

In de “Verklaring betreffende de voorrang” bij de Slotakte van de Intergouvernementele Conferentie die het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie heeft aangenomen, heeft de conferentie:

• het beginsel gememoreerd dat het EU-recht voorrang heeft boven het nationale recht;
• benadrukt dat het voorrangsbeginsel een fundamenteel beginsel van EU-recht is, ondanks dat het niet in het nieuwe Verdrag is opgenomen.