De EU-afvalstoffenbeheerwet

KERNPUNTEN

Richtlijn 2008/98/EG

• De richtlijn:
  • legt een afvalhiërarchie vast, bestaande uit:
    • preventie,
    • voorbereiding op hergebruik,
    • recycling,
    • andere terugwinning (bv. energieterugwinning), en
    • afvoer;
  • bevestigt het beginsel dat de vervuiler betaalt, waarbij de oorspronkelijke producent van de afvalstoffen moet betalen voor de kosten van afvalstoffenbeheer;
  • introduceert het begrip uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (EPR);
  • maakt onderscheid tussen afvalstoffen en bijproducten¹;
  • voorziet in streefcijfers inzake recycling en terugwinning die tegen 2020 moeten worden gehaald voor huishoudelijk afval (50 %) en bouw- en sloopafval (70 %).
• Afvalstoffenbeheer moet worden uitgevoerd zonder enig risico voor water, lucht, bodem, fauna en flora, zonder geluids- of geurhinder te veroorzaken of schade te berokkenen aan landelijke gebieden of plaatsen van speciaal belang.
• Producenten en houders van afvalstoffen moeten die zelf verwerken of laten behandelen door een officieel erkende exploitant. Ze hebben een vergunning nodig en worden aan periodieke inspecties onderworpen.
• De bevoegde nationale instanties moeten afvalstoffenbeheerplannen en afvalpreventieprogramma’s vaststellen.
• Er zijn speciale voorwaarden van toepassing op gevaarlijke afvalstoffen, afgewerkte olie en biologisch afval.
• De richtlijn heeft geen betrekking op bepaalde soorten afvalstoffen, zoals radioactieve elementen, afgedankte explosieven, uitwerpselen, afvalwater en kadavers van dieren.

Wijzigingsrichtlijn (EU) 2018/851

• Als onderdeel van een pakket maatregelen voor de circulaire economie strekt Richtlijn (EU) 2018/851 tot wijziging van Richtlijn 2008/98/EG.
• De richtlijn bevat operationele vereisten voor regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid². Deze kunnen ook een organisatorische verantwoordelijkheid inhouden en een verantwoordelijkheid om bij te dragen aan afvalpreventie en de herbruikbaarheid en recycleerbaarheid van producten.
• De regels inzake afvalpreventie worden erdoor aangescherpt. Met betrekking tot afvalproductie moeten de lidstaten van de EU maatregelen nemen om:
  • duurzame productie- en consumptiemodellen te ondersteunen;
  • het ontwerp, de fabricage en het gebruik van producten aan te moedigen die hulpbronnenefficiënt, duurzaam, repareerbaar, herbruikbaar en opwaardeerbaar zijn;
  • de producten in kaart te brengen die kritieke grondstoffen bevatten om te voorkomen dat die materialen afval worden;
  • de beschikbaarheid aan te moedigen van losse onderdelen, handleidingen, technische informatie of andere middelen die de reparatie en het hergebruik van producten mogelijk maken, zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit en veiligheid ervan;
  • de productie van levensmiddelenafval te verminderen als bijdrage aan de doelstelling inzake duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties om tegen 2030 de hoeveelheid levensmiddelenafval per hoofd van de bevolking wereldwijd op het niveau van de detailhandel en de consument te halveren en het levensmiddelenverlies in de gehele productie- en toeleveringsketen terug te dringen;
  • de vermindering van het gehalte aan gevaarlijke stoffen in materialen en producten te bevorderen;
  • de productie van zwerfvuil in zee een halt toe te roepen.
• Het bevat nieuwe doelstellingen inzake de recycling van stedelijk afval: tegen 2025 moet ten minste 55 % in gewicht van het stedelijk afval worden gerecycleerd. Deze doelstelling stijgt naar 60 % tegen 2030 en 65 % tegen 2035.
• In de richtlijn wordt ook de aandacht gevestigd op voorbeelden van prikkels voor de toepassing van de afvalstoffenhiërarchie, zoals heffingen op het storten en verbranden van afval en gedifferentieerde afvaltarieven.
• Lidstaten moesten:
  • uiterlijk 1 januari 2025 gescheiden inzameling van textiel en gevaarlijk huishoudelijk afval invoeren;
  • ervoor zorgen dat bioafval uiterlijk 31 december 2023 gescheiden wordt ingezameld of aan de bron wordt gerecycleerd (bijvoorbeeld via compostering).

Wijzigingsrichtlijn (EU) 2025/1892

Richtlijn (EU) 2025/1892 wijzigt Richtlijn 2008/98/EG verder om de regels voor afvalbeheer te versterken, met name wat betreft voedselafval en textiel. Het:

• voert wettelijk bindende streefcijfers in voor de vermindering van voedselverspilling tegen 2030:
  • een vermindering van 10 % in voedselverspilling uit verwerking en productie, en
  • een vermindering van 30 % per hoofd van de bevolking van voedselverspilling in de detailhandel, restaurants, voedingsdiensten en huishoudens, waarbij beide worden vergeleken met het gemiddelde over 2021–2023;
• vereist dat de Europese Commissie deze streefcijfers uiterlijk op 31 december 2027 herziet, met de mogelijkheid om aanvullende streefcijfers voor 2035 vast te stellen;
• introduceert EPR voor textiel en schoeisel, waarbij producenten verantwoordelijk worden gesteld voor het dekken van de kosten van inzameling, sortering, voorbereiding op hergebruik, recycling, informatiecampagnes, gegevensrapportage en ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling;
• verplicht de lidstaten om uiterlijk op 17 april 2028 een regeling voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor textiel en schoeisel vast te stellen (waarbij micro-ondernemingen pas vanaf 17 april 2029 onder de regeling vallen);
• geeft aan dat gescheiden ingezameld textiel en schoeisel bij inzameling als afval worden beschouwd;
• specificeert dat gebruikt textiel en schoeisel die rechtstreeks professioneel als geschikt voor hergebruik zijn beoordeeld op het inzamelpunt, door de hergebruikexploitant of entiteiten van de sociale economie niet als afval worden beschouwd;
• verplicht de lidstaten ervoor te zorgen dat producentenverantwoordelijkheidsorganisaties jaarlijks verslag uitbrengen aan de bevoegde autoriteiten, en verplicht de Commissie de Uitvoeringsbesluiten (EU) 2019/1004 en (EU) 2021/19 te wijzigen om voor die verslagen gemeenschappelijke rapportageschema’s en geharmoniseerde gegevensindelingen vast te stellen.