VERZOEK OM INPUT

VOOR EEN INITIATIEF (zonder effectbeoordeling)

Dit document dient om het publiek en belanghebbenden te informeren over de werkzaamheden van de Commissie, zodat zij feedback kunnen geven en effectief kunnen deelnemen aan raadplegingen.

Wij verzoeken deze groepen hun standpunt te geven over de analyse van het probleem door de Commissie en over mogelijke oplossingen. Bovendien worden zij uitgenodigd relevante informatie door te geven waarover zij beschikken.

Titel van het initiatief

Gerichte herziening van Verordening (EU) 2021/782 betreffende de rechten en verplichtingen van treinreizigers

Leidend DG – verantwoordelijke eenheid

DG MOVE – Eenheid B.5

Verwacht soort initiatief

Wetgevend (voorstel voor een verordening)

Indicatieve planning

Q4-2025

Aanvullende informatie

https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/14691-Gerichte-herziening-van-Verordening-EU-2021-782-betreffende-de-rechten-en-verplichtingen-van-reizigers-in-het-treinverkeer_nl

Dit document dient slechts ter informatie. Het loopt niet vooruit op de eindbeslissing van de Commissie over de vraag of dit initiatief zal worden voortgezet en welke invulling dat uiteindelijk zal krijgen. Alle elementen van het initiatief dat in dit document is beschreven, waaronder de planning, kunnen veranderen.

A. Politieke context, probleemomschrijving en subsidiariteitscontrole

Politieke context

In het verslag over de interne markt wijst Enrico Letta op de cruciale rol die de spoorwegen spelen om de EU te verenigen en de vervoersector verder koolstofvrij te maken. Daarnaast onderstreept Mario Draghi in zijn verslag over de toekomst van het Europese concurrentievermogen dat consumenten moeilijkheden ondervinden om treinreizen te boeken die bestaan uit verschillende ritten en dat treinreizigers onvoldoende rechten hebben.

In de politieke beleidslijnen 2024-2029 benadrukt voorzitter Von der Leyen dat het voor mensen gemakkelijker moet worden om over te stappen op duurzamere reisopties, met name internationale treinreizen. Dat is cruciaal om de klimaatdoelstellingen van de EU te verwezenlijken. Daartoe moeten mensen door heel Europa treinreizen kunnen maken met verschillende maatschappijen en moeten ze zich hun hele reis op passagiersrechten kunnen beroepen.

Dit initiatief houdt nauw verband met de initiatieven voor de verordeningen voor één digitaal boeking- en ticketsysteem en voor multimodale digitale mobiliteitsdiensten en zal daar dan ook op afgestemd worden, ook met betrekking tot de tijdschema’s.

Probleem dat met het initiatief wordt aangepakt

Voor regionale, internationale en langeafstandstreinreizen binnen de EU moeten reizigers vaak tickets van verschillende spoorwegmaatschappijen kopen en combineren.

Dergelijke treinreizen met overstappen zijn minder aantrekkelijk omdat doorgaande tickets – één ticket voor aansluitende ritten met volledige passagiersrechten (terugbetaling, een andere reisroute, bijstand en compensatie) – slechts beperkt beschikbaar zijn. Het gebruik van die tickets blijft beperkt, zoals is benadrukt in het actieplan ter bevordering van het grensoverschrijdend en langeafstandspassagiersvervoer per spoor van de Commissie en het bijbehorende onderzoek. Verordening (EU) 2021/782 betreffende de rechten en verplichtingen van treinreizigers heeft spoorwegondernemingen voor het eerst verplicht om doorgaande tickets aan te bieden, maar alleen voor regionale of langeafstandsdiensten van “één enkele spoorwegonderneming”, d.w.z. een of meer maatschappijen die deel uitmaken van dezelfde spoorwegonderneming.

Spoorwegondernemingen moeten alle redelijke inspanningen leveren om rechtstreekse tickets aan te bieden voor ritten waarvoor dat niet verplicht is, en om daartoe met elkaar samen te werken. Een onderneming kan op eigen initiatief en in één enkele transactie een combinatie van tickets verkopen voor een reis waarbij maatschappijen betrokken zijn die niet tot dezelfde onderneming horen. In dat geval wordt er in het algemeen aangenomen dat het om een doorgaand ticket gaat, tenzij de onderneming de reiziger vóór de aankoop op de hoogte brengt dat elk ticket een afzonderlijke vervoersovereenkomst vormt.  

Momenteel is de samenwerking tussen spoorwegondernemingen om doorgaande tickets aan te bieden beperkt en vindt die plaats per geval. Sommige ondernemingen hebben multilaterale vrijwillige sectorovereenkomsten gesloten om reizigers te helpen als ze een aansluiting missen (bv. Agreement on Journey Continuation (AJC), Hop on the Next Available Train (HOTNAT)). Die initiatieven zijn echter niet algemeen bekend en bieden beperkte diensten en bijstand.

Daarom gelden passagiersrechten vaak niet voor gecombineerde tickets, zelfs niet als ze in één enkele transactie op één platform gekocht worden. Als gevolg daarvan biedt de EU-wetgeving passagiers geen recht op terugbetaling, een andere reisroute, compensatie of bijstand als ze bij dezelfde transactie een combinatie van tickets kopen maar – door een vertraging of annulering van een eerdere trein – een aansluiting missen tussen ritten die door verschillende maatschappijen uitgebaat worden. Hierdoor bestaat het risico dat ze onderweg stranden en extra kosten moeten maken om verder te reizen en accommodatie, eten en drinken te vinden. Er zijn weinig mogelijkheden om die kosten te recupereren of compensatie te krijgen voor het geleden ongemak.

Zonder actie op EU-niveau zullen treinreizigers in de EU geconfronteerd blijven worden met beperkte steun en mogelijkheden om kosten te recupereren en compensatie te krijgen voor gemiste aansluitingen als ritten door verschillende spoorwegondernemingen uitgevoerd worden, ook al boeken ze in één enkele transactie tickets bij een ticketverkoper of een spoorwegonderneming.

Grondslag van het EU-optreden (rechtsgrondslag en subsidiariteitscontrole)

Rechtsgrondslag

Het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) verleent de EU-instellingen de bevoegdheid om passende bepalingen in de vervoerssector vast te stellen (artikel 91 en artikel 100, lid 2, VWEU).

Praktische noodzaak van EU-optreden

Dit initiatief heeft betrekking op regionale, internationale en langeafstandstreinreizen (en, indien niet vrijgesteld door de betrokken lidstaat, ook lokale treinreizen) die in één enkele transactie gekocht worden op een ticketplatform. Het doel is om de passagiersrechten in de hele EU te beschermen door Verordening (EU) 2021/782 doelgericht te wijzigen.

B. Wat is het beoogde resultaat van het initiatief en hoe wordt dit bereikt?

Het doel van dit initiatief is om ervoor te zorgen dat passagiers hun rechten kunnen uitoefenen als ze met meerdere spoorwegondernemingen reizen en tickets boeken in één enkele transactie op een ticketplatform. Dit is vooral van belang als ze aansluitingen tussen treinritten missen als gevolg van de vertraging of annulering van de vorige rit. De minimale overstaptijden moeten in acht genomen worden.

Waarschijnlijke effecten

Op economisch gebied zullen consumenten die tickets kopen in één enkele transactie op één platform en die geen doorgaand ticket voor hun reis kunnen boeken, bij een gemiste aansluiting als gevolg van een annulering of vertraging waarschijnlijk minder kosten hebben dan nu het geval is. Ze zouden dan geen ander ticket tegen het dagtarief moeten kopen om op hun eindbestemming te geraken. Als de volgende aansluiting de volgende dag is, zouden ze ook geen accommodatie moeten betalen.  Bovendien zouden passagiers die een aansluiting missen passend gecompenseerd worden voor het geleden ongemak, behalve in geval van overmacht. De sector en andere bedrijven die treintickets verkopen, zullen de ticketverkoop mogelijk zien stijgen, aangezien passagiers het kopen van tickets in één enkele transactie op één platform dankzij de betere passagiersrechten als betrouwbaar en aantrekkelijk zouden beschouwen. Anderzijds kunnen deze verbeterde rechten leiden tot een stijging van de ticketprijzen, aangezien spoorwegondernemingen kunnen anticiperen op mogelijke extra kosten door de toepassing van die rechten. Overheidsinstanties kunnen te maken krijgen met hogere kosten om die rechten te handhaven.

Hetzelfde geldt in beperktere mate voor passagiers die beschermd worden door vrijwillige overeenkomsten van spoorwegondernemingen (HOTNAT en AJC). Zij zijn dan alleen beschermd tegen gemiste aansluitingen en hebben geen andere passagiersrechten, zoals informatie, zorg en bijstand, of compensatie.

Wat de sociale gevolgen betreft, zal het initiatief naar verwachting het welzijn van de mensen verbeteren als ze per trein reizen. Mensen die een treinreis met meerdere maatschappijen maken en het ticket in één enkele transactie op één platform geboekt hebben, zouden beter beschermd worden.

Voor het milieu wordt verwacht dat de verbetering van de passagiersrechten en het vertrouwen in de trein in het algemeen de aantrekkelijkheid ervan zullen verbeteren en ertoe kunnen leiden dat andere, minder milieuvriendelijke vervoersalternatieven minder gebruikt worden. Het initiatief draagt derhalve bij tot de verwezenlijking van duurzame-ontwikkelingsdoelstelling 13 Klimaatactie.

Het effect van dit initiatief zal zich waarschijnlijk verspreiden over de EU-lidstaten met spoorwegen op hun grondgebied, met name voor internationale reizen.

Toekomstige monitoring

De monitoring van de effecten van dit initiatief zal worden gewaarborgd door gegevens te verzamelen voor dezelfde indicatoren als die welke al vastgesteld zijn in artikel 32 van Verordening (EU) 2021/782.

C. Betere regelgeving

Effectbeoordeling

Het initiatief zal vergezeld gaan van een werkdocument van de diensten van de Commissie waarin het probleem beschreven wordt en de voorgestelde oplossing, de gevolgen ervan en het onderliggende bewijsmateriaal gepresenteerd worden. Er is geen effectbeoordeling gepland, aangezien de voorgestelde maatregel al beoordeeld is in de effectbeoordeling die in 2017 uitgevoerd is. Het werkdocument van de diensten van de Commissie zal voortbouwen op die beoordeling en ze aanvullen met nieuw bewijsmateriaal.

Raadplegingsstrategie

De Commissie zal zo breed mogelijke raadplegingen houden om essentiële informatie te verzamelen en te garanderen dat het algemene publieke belang van de EU – waaronder dat van spoorwegmaatschappijen en andere bedrijven – goed tot uiting komt in de opzet van het initiatief.

Dit verzoek om input zal 8 weken lopen en zowel het grote publiek als belanghebbenden de kans bieden hun standpunten kenbaar te maken en gegevens en bewijsmateriaal te verstrekken.

De Commissie zal ook gerichte raadplegingen met de lidstaten en andere belanghebbenden houden.

De belangrijkste belanghebbenden die waarschijnlijk gevolgen zullen ondervinden, zijn het maatschappelijk middenveld, het bedrijfsleven en de nationale autoriteiten.