(1)

Bij Verordening (EG) nr. 1927/2006 van het Europees Parlement en de Raad (4) is het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) opgericht voor de looptijd van het meerjarig financieel kader 2007-2013. Het EFG is opgericht om de Unie in staat te stellen solidariteit te tonen met werknemers die zijn ontslagen als gevolg van door de globalisering veroorzaakte grote structurele veranderingen in de wereldhandelsstromen.

(2)

Het toepassingsgebied van het EFG is in 2009 in het kader van het Europees economisch herstelplan, zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie van 26 november 2008, uitgebreid tot steun voor werknemers die zijn ontslagen als rechtstreeks gevolg van de wereldwijde financiële en economische crisis.

(3)

Bij Verordening (EU) nr. 1309/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) is het EFG opgericht voor de looptijd van het meerjarig financieel kader 2014-2020. Ook is het toepassingsgebied van het EFG uitgebreid tot ontslagen die voortvloeien uit een eventuele nieuwe wereldwijde financiële en economische crisis. Die verordening is gewijzigd bij Verordening (EU) 2021/691 van het Europees Parlement en de Raad (6) om het EFG in staat te stellen om bij wijze van uitzondering collectieve aanvragen door kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) die gelegen zijn in dezelfde regio en actief zijn in verschillende op het niveau van de NACE Rev. 2-afdelingen vastgesteld bij Verordening (EG) nr. 1893/2006 van het Europees Parlement en de Raad (7) gedefinieerde economische sectoren, in behandeling te nemen, indien de aanvragende lidstaat aantoont dat kmo’s in die regio het voornaamste of enige type onderneming vormen.

(4)

Bij Verordening (EU) 2021/691 is het EFG opgericht voor de looptijd van het meerjarig financieel kader 2021-2027. Om het EFG beter te kunnen laten inspelen op de snel veranderende economische uitdagingen in een geglobaliseerde economie, werd het toepassingsgebied van het EFG verder uitgebreid tot alle soorten grootschalige herstructureringen, ongeacht de oorzaak ervan. Een lagere drempel voor steun dan die is vastgesteld in Verordening (EU) nr. 1309/2013 werd ingevoerd om beter aan te sluiten op de realiteit in minder bevolkte regio’s. In het licht van de dubbele, digitale en groene, transitie werden maatregelen die begunstigden voorbereiden op de die transitie beschouwd als verplichte elementen van elk gecoördineerd pakket gepersonaliseerde diensten (het “gecoördineerd pakket”) dat aan begunstigden wordt aangeboden. Voorts werden de medefinancieringspercentages afgestemd op het hoogste medefinancieringspercentage van het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) dat is vastgesteld bij Verordening (EU) 2021/1057 van het Europees Parlement en de Raad (8) in de betrokken lidstaat. Daarnaast werd een verplichte enquête onder begunstigden ingevoerd.

(5)

Het belangrijkste instrument van de Unie om steun te verlenen aan werknemers die door economische aanpassing en herstructurering zijn getroffen, is het ESF+, dat is opgezet om proactief bijstand te bieden. Het EFG is bedoeld om reactief bijstand te bieden als respons op onverwachte grote herstructureringen. Het uitstippelen van hoogwaardige bijstand voor werknemers die door herstructurering zijn getroffen, doet echter geen recht aan het feit dat grootschalige herstructureringen over het algemeen over een lange periode plaatsvinden. De lidstaten kunnen het ESF+ gebruiken om werknemers bij en om te scholen, maar het ESF+ biedt geen steun voor de bij- en omscholing van werknemers in noodsituaties, zoals die waarin de werknemers die dreigen ontslagen te worden zich bevinden. De ondernemingen waarin de betrokken werknemers werkzaam zijn, verkeren vaak in economische moeilijkheden en kunnen dergelijke bijstand daarom zelf niet bieden.

(6)

De Unie krijgt steeds vaker te maken met ongelijke concurrentie van derde landen die niet even strenge voorschriften op het gebied van arbeidsrechten hebben, of die niet aan hetzelfde niveau van veiligheid en milieubescherming voldoen. Het is nodig dat ondernemingen uit de Unie worden gesteund in de strijd tegen oneerlijke concurrentie en werknemers moeten worden beschermd tegen de negatieve gevolgen daarvan.

(7)

De rol van het EFG blijft belangrijk als een flexibel instrument om werknemers die bij grootschalige herstructureringen hun baan verliezen, te ondersteunen en zo snel mogelijk aan een andere baan te helpen. Het is belangrijk dat de Unie specifieke, eenmalige steun blijft verlenen om ontslagen werknemers in regio’s, bedrijfstakken, gebieden of arbeidsmarkten die door een ernstige economische ontwrichting worden getroffen, te helpen een fatsoenlijke en duurzame baan te vinden. Het is van essentieel belang dat de Unie haar duurzame welvaart, strategische autonomie en concurrentievermogen waarborgt, en daarbij tegelijkertijd haar unieke sociale markteconomie in stand houdt en werknemers en ondernemingen ondersteunt om te zorgen voor een rechtvaardige dubbele, digitale en groene transitie, banen in de Unie behoudt en haar democratie, economische veiligheid en geopolitieke positie veiligstelt. Om de toekomst van de Unie als economische macht en de vooruitgang die is geboekt met haar dubbele, digitale en de groene transitie te waarborgen, is het van essentieel belang om werknemers te ondersteunen die dreigen ontslagen te worden bij ondernemingen die worden geherstructureerd, zodat zij de vaardigheden kunnen verwerven die hen zullen helpen om naar een andere functie over te stappen binnen hun huidige onderneming of bij een andere onderneming.

(8)

Een grootschalige herstructurering bij een onderneming leidt vaak ook tot herstructureringen bij haar directe leveranciers of downstreamproducenten, of bij beide. In dergelijke gevallen moeten de werknemers die dreigen ontslagen te worden bij deze directe leveranciers of downstreamproducenten ook in aanmerking kunnen komen voor EFG-steun, op voorwaarde dat de verzoekende onderneming ermee instemt hen op te nemen in het bij de lidstaat ingediende verzoek voor EFG-steun. Elk voorgenomen collectief ontslag bij de directe leveranciers of de downstreamproducenten van de verzoekende onderneming waarop het verzoek om EFG-steun betrekking heeft, moet plaatsvinden in dezelfde lidstaat als het voorgenomen collectief ontslag bij de verzoekende onderneming en er moet een duidelijk oorzakelijk verband tussen beide worden vastgesteld. De verzoekende onderneming moet zelfstandig aan de criteria voor steunverlening voldoen, zonder verwijzing naar de directe leveranciers of downstreamproducenten die in haar verzoek zijn opgenomen. De verzoekende onderneming moet volledig en als enige verantwoordelijk zijn voor de indiening van het verzoek, de verstrekking van alle benodigde informatie aan de lidstaten, de verstrekking van de nationale medefinanciering en de uitvoering van het gecoördineerd pakket.

(9)

Het EFG moet werknemers ondersteunen bij het ontwikkelen van transversale vaardigheden om ontslagen te voorkomen en een soepele overgang naar een nieuwe baan mogelijk te maken. Derhalve is het nodig dat Verordening (EU) 2021/691 wordt gewijzigd zodat het EFG ook bijstand kan bieden aan werknemers die dreigen ontslagen te worden bij ondernemingen die worden geherstructureerd, met inbegrip van, indien van toepassing, bij hun directe leveranciers en hun downstreamproducenten. Aangezien die werknemers nog steeds in actieve dienst zijn, moet hun werkgever om bijstand kunnen verzoeken via de autoriteiten van de betrokken lidstaten. Aangezien het EFG onder gedeeld beheer valt, moeten de autoriteiten van de lidstaten na ontvangst van een verzoek om steun van een onderneming medefinanciering uit het EFG kunnen aanvragen, mits de onderneming ermee instemt nationale medefinanciering te verstrekken. Indien de financiële bijdrage uit het EFG wordt toegekend, moet de betrokken lidstaat de gevraagde middelen binnen tien werkdagen na ontvangst ervan ter beschikking van de onderneming stellen. De onderneming moet de lidstaat uiterlijk zes maanden na het einde van de uitvoering van de bijstand alle informatie ter beschikking stellen die nodig is om het eindverslag over de uitvoering van de betrokken financiële bijdrage op te stellen. De Commissie moet een enquête voor begunstigden opstellen en de verzoekende onderneming moet alle werknemers die aan de door het EFG medegefinancierde maatregelen hebben deelgenomen en, indien van toepassing, hun vertegenwoordigers, toegang geven tot de enquête.

(10)

Om de lidstaten in staat te stellen de financiële risico’s en aansprakelijkheden in verband met de uitvoering van het gecoördineerd pakket te beperken, kunnen de lidstaten besluiten om vóór de indiening van de aanvraag bij de Commissie, doeltreffende en evenredige financiële en administratieve controles (“controles vooraf”) uit te voeren.

(11)

De Commissie en de lidstaten moeten hun verantwoordelijkheden uitoefenen op een manier die rekening houdt met de administratieve kosten die de ondernemingen maken bij de voorbereiding van de aanvraag en door de nationale autoriteiten bij de behandeling ervan, en die in verhouding staat tot de geraamde financiële risico’s in verband met de aanvraag.

(12)

Herstructureringsprocessen moeten onder meer de economische duurzaamheid van een onderneming en de stabiliteit van de werkgelegenheid op lange termijn ondersteunen en daarbij het concurrentievermogen van de Unie versterken. Daarom moeten herstructureringsplannen zo vroeg mogelijk anticiperen op veranderingen en deze in goede banen leiden om insolventie en ontslagen te voorkomen, waarbij werknemersvertegenwoordigers en, indien van toepassing, vakbonden in een vroeg stadium bij de zaken worden betrokken. Het besluit van de onderneming om een verzoek om EFG-steun in te dienen moet worden genomen, en het gecoördineerde pakket van gepersonaliseerde maatregelen moet worden ontworpen, in overleg met de beoogde begunstigden, hun vertegenwoordigers en de sociale partners, naargelang het geval, om ervoor te zorgen dat het recht van werknemers op informatie en raadpleging wordt geëerbiedigd overeenkomstig Unie- en nationale wetgeving en de kwaliteit en relevantie van de maatregelen worden gewaarborgd.

(13)

Aanvragen voor financiële steun waarbij ondernemingen betrokken zijn die worden geherstructureerd en die zich in kleine arbeidsmarkten bevinden of waarbij alleen kmo’s betrokken zijn, moeten zelfs als niet volledig aan alle subsidiabiliteitscriteria is voldaan, in aanmerking kunnen komen voor steun. In dergelijke gevallen moeten de redenen waarom niet aan alle criteria is voldaan, in de aanvraag naar behoren worden onderbouwd.

(14)

De verlening van steun aan werknemers die dreigen ontslagen te worden bij ondernemingen die worden geherstructureerd, moet een aanvulling vormen op bestaande vormen van steun die in het kader van nationale maatregelen of collectieve overeenkomsten beschikbaar zijn. De om- en bijscholing van werknemers moet onder meer bijdragen aan het scheppen van hoogwaardige banen, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en de dubbele, digitale en de groene transitie. Regelingen voor werktijdverkorting mogen niet in aanmerking komen voor EFG-steun, aangezien deze geen ontslagen betreffen, maar een tijdelijke schorsing van de arbeidsovereenkomst. Indien de nationale maatregelen dit toelaten, moeten de verzoekende onderneming de uitvoering van het gecoördineerde pakket gepersonaliseerde maatregelen of delen daarvan kunnen uitbesteden.

(15)

Het medefinancieringspercentage voor maatregelen die gericht zijn op werknemers die dreigen ontslagen te worden bij ondernemingen die worden geherstructureerd, moet gelijk zijn aan het medefinancieringspercentage voor EFG-bijstand voor ontslagen werknemers. Ondernemingen die om EFG-steun verzoeken, moeten de nationale medefinanciering verstrekken. Indien de verzoekende onderneming ermee akkoord gaat werknemers van haar directe leveranciers of downstreamproducenten in het verzoek om EFG-steun op te nemen, moet zij dat akkoord afhankelijk kunnen stellen van bijdragen van die directe leveranciers of downstreamproducenten die in verhouding staan tot de door hun werknemers ontvangen steun.

(16)

Het medefinancieringspercentage voor de uitgaven van de lidstaat in verband met aanvragen voor EFG-steun en de verwerking van die aanvragen, met inbegrip van administratieve en personeelskosten in verband met controles vooraf, en activiteiten op het vlak van voorbereiding, beheer, voorlichting en publiciteit, en controle en rapportage, moet 100 % bedragen.

(17)

Aangezien de werknemers die dreigen ontslagen te worden nog steeds in actieve dienst zijn, mogen alleen maatregelen voor actief arbeidsmarktbeleid die hen helpen zich om of bij te scholen of die begeleiding of mentorschap bieden, met inbegrip van maatregelen gericht op werknemers die ooit hun eigen bedrijf zouden kunnen starten, in aanmerking komen. Toelagen of starterspremies mogen derhalve niet in aanmerking komen.

(18)

Werknemers die dreigen ontslagen te worden en EFG-bijstand ontvangen, moeten in aanmerking blijven komen als deel van de werknemers “die dreigen ontslagen te worden”, zelfs als hun arbeidsovereenkomst of arbeidsbetrekking eindigt. Zij moeten ook in aanmerking blijven komen voor mogelijke nieuwe aanvragen van de respectieve lidstaten ter ondersteuning van ontslagen werknemers van dezelfde onderneming.

(19)

Gezien het toenemende aantal taken van de Commissie betreffende de uitvoering van Verordening (EU) 2021/691 moet de Commissie de mogelijkheid krijgen om te verzoeken om technische bijstand ten belope van maximaal 1,5 % van het totale jaarlijkse maximumbedrag van het EFG. Dat verhoogde maximumpercentage is ook gerechtvaardigd omdat het jaarlijkse maximumbedrag van het EFG bij de tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021-2027 is verlaagd.

(20)

Gezien de ongelijke benutting van EFG-steun door de lidstaten moet de Commissie het gebruik ervan aanmoedigen door de beschikbare financieringsmogelijkheden onder de aandacht te brengen. De Commissie moet de lidstaten bovendien bijstaan door middel van technische richtsnoeren en de verspreiding van goede werkmethoden.

(21)

Gezien de omvang en de frequentie van de herstructureringen in de afgelopen jaren bestaat er bezorgdheid over het feit dat de bestaande EFG-begroting ontoereikend zou kunnen zijn om te voldoen aan alle aanvragen in verband met ontslagen werknemers en werknemers die dreigen te worden ontslagen. Daarom moet, om een evenwichtig gebruik van het EFG te waarborgen, ten minste 40 % van het jaarlijkse maximumbedrag van het EFG worden gereserveerd voor aanvragen met betrekking tot de beëindiging van de werkzaamheden van ontslagen werknemers of zelfstandigen. Bovendien moet voor financiële bijdragen aan werknemers die dreigen ontslagen te worden, een plafond worden vastgesteld per onderneming, voor een bepaalde lidstaat en voor elk boekjaar.

(22)

Om snel hulp te verlenen aan de werknemers die dreigen te worden ontslagen, en gelet op het feit dat Verordening (EU) 2021/691 eind 2027 niet langer van toepassing zal zijn, moet deze verordening met spoed in werking treden op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie,

1)

in artikel 1 wordt lid 2 vervangen door:

2)

artikel 2 wordt vervangen door:

3)

artikel 3 wordt als volgt gewijzigd:

4)

artikel 4 wordt als volgt gewijzigd:

5)

in artikel 5, eerste alinea, wordt de inleidende zin vervangen door:

“De aanvragende lidstaat specificeert de methode die gebruikt wordt om, voor de toepassing van artikel 4, het aantal ontslagen werknemers en zelfstandigen die hun werkzaamheden hebben beëindigd te berekenen, op een of meer van de onderstaande data:”

6)

het volgende artikel wordt ingevoegd:

7)

artikel 6 wordt als volgt gewijzigd:

8)

artikel 7 wordt als volgt gewijzigd:

9)

artikel 8 wordt als volgt gewijzigd:

10)

het volgende artikel wordt ingevoegd:

11)

artikel 11 wordt als volgt gewijzigd:

12)

artikel 13 wordt als volgt gewijzigd:

13)

in artikel 14 worden de leden 1 en 2 vervangen door:

14)

in artikel 15 wordt lid 3 vervangen door:

15)

artikel 16 wordt vervangen door:

16)

aan artikel 17 wordt het volgende lid toegevoegd:

17)

aan artikel 20 wordt het volgende lid toegevoegd:

18)

in artikel 22 worden de leden 4 en 5 vervangen door:

19)

In bijlage II, punt 2, wordt na de eerste alinea de volgende alinea ingevoegd:

“voor de in artikel 6, eerste alinea, punt c), bedoelde gevallen moet de indicator onder de eerste alinea, punt a), van dit punt worden uitgesplitst naar de volgende banen: