(1)

Bij Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 van de Commissie (2) is aan Ierland een afwijking krachtens Richtlijn 91/676/EEG toegestaan, op grond waarvan Ierland dierlijke mest die tot 250 kg stikstof/ha bevat, op of in de bodem mag brengen op landbouwbedrijven met ten minste 80 % grasland. Overeenkomstig artikel 12, lid 3, van dat uitvoeringsbesluit bedraagt de hoeveelheid mest die met ingang van 1 januari 2024 op of in de bodem mag worden gebracht, 220 kg stikstof per hectare per jaar in gebieden die afwateren in wateren die verontreinigd zijn of het risico op verontreiniging lopen, of die verslechterende trends vertonen. Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 is van toepassing tot en met 31 december 2025.

(2)

Op 25 september 2025 heeft Ierland bij de Commissie een verzoek om een nieuwe afwijking ingediend en haar in dat verband meegedeeld dat het verzoek was gemotiveerd aan de hand van de objectieve criteria van punt 2, derde alinea, van bijlage III bij Richtlijn 91/676/EEG.

(3)

Verzoeken om een afwijking op grond van Richtlijn 91/676/EEG moeten worden gemotiveerd aan de hand van de objectieve criteria van punt 2, derde alinea, van bijlage III bij die richtlijn en worden ondersteund door de nodige milieubeoordelingen op grond van andere wetgeving van de Unie, met name die welke vereist zijn uit hoofde van Richtlijn 92/43/EEG van de Raad (3) en de Richtlijnen 2000/60/EG (4) en 2001/42/EG (5) van het Europees Parlement en de Raad.

(4)

De impact van een nieuwe afwijking en het nieuwe nitraatactieprogramma moet ook worden beoordeeld in het kader van Richtlijn 92/43/EEG. Volgens het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie in zaak C-293/17 (6), waarin uitlegging wordt gegeven aan artikel 6, lid 3, van die richtlijn, moet voor projecten die het op of in de bodem brengen van meststoffen en het weiden van vee omvatten, een passende beoordeling worden gemaakt van de gevolgen van die projecten voor de betrokken gebieden, tenzij op grond van objectieve omstandigheden met zekerheid kan worden uitgesloten dat die projecten afzonderlijk of in combinatie met andere projecten significante gevolgen kunnen hebben voor die gebieden.

(5)

Tegelijkertijd roept de aanhangige zaak C-531/24 (7), die op 1 augustus 2024 door de High Court van Ierland naar het Hof van Justitie is verwezen, vragen op over de uitlegging van Richtlijn 91/676/EEG met betrekking tot de vereisten waaraan krachtens de Richtlijnen 92/43/EEG, 2000/60/EG en 2001/42/EG moet worden voldaan in verband met het toestaan van afwijkingen krachtens Richtlijn 91/676/EEG. Deze vragen hebben met name betrekking op de toereikendheid en geschiktheid van de beoordelingen die in het kader van het Ierse nitraatactieprogramma 2022-2025 zijn uitgevoerd, en bijgevolg op de geldigheid van de nationale afwijkingen die in overeenstemming met dat programma zijn verleend om de milieueffecten ervan op beschermde habitats en soorten vast te stellen. De in die zaak opgeworpen vragen hebben ook betrekking op de toepassing van artikel 6, lid 3, van Richtlijn 92/43/EEG en op de vraag of de afwijkingen geen achteruitgang van de toestand van een oppervlaktewaterlichaam teweeg zullen brengen, noch het bereiken van een goede toestand van het oppervlaktewater of van een goed ecologisch potentieel en een goede chemische toestand van dat water overeenkomstig Richtlijn 2000/60/EG in gevaar zullen brengen.

(6)

Het arrest in zaak C-531/24 zal waarschijnlijk niet vóór het laatste kwartaal van 2025 worden gewezen.

(7)

De uitlegging van de specifieke aspecten van de relevante instrumenten van het milieurecht van de Unie waarom het Hof van Justitie in zaak C-531/24 wordt verzocht, is van cruciaal belang om Ierland in staat te stellen de nodige beoordelingen vast te stellen en uit te voeren en uiteindelijk een volledig en gedetailleerd verzoek om een afwijking in te dienen, met een motivering aan de hand van de objectieve criteria van punt 2, derde alinea, van bijlage III bij Richtlijn 91/676/EEG, en om de naleving van andere Uniewetgeving te waarborgen. De aanwijzingen van het Hof van Justitie kunnen ook rechtstreekse gevolgen hebben voor de parameters die de Commissie moet beoordelen en waarmee zij rekening moet houden bij de uitlegging en toepassing van die instrumenten.

(8)

Op 31 juli 2025 heeft Ierland toegezegd de wettelijk vereiste beoordelingen van de milieueffecten van een mogelijke nieuwe afwijking af te ronden, zoals vereist door het Unierecht. Daarbij zal Ierland rekening moeten houden met de uitlegging van het Hof van Justitie in zaak C-531/24.

(9)

Ierland zal de milieueffectbeoordelingen van een mogelijke nieuwe afwijking overeenkomstig het Unierecht uiterlijk op 31 december 2028 moeten voltooien, zodat de conclusies daarvan worden weerspiegeld in de toepassing van Richtlijn 91/676/EEG en de nationale omzettingswetgeving, onder meer om een volledige en gedetailleerde aanvraag voor toekomstige afwijkingen in te dienen op basis van alle nodige beoordelingen in overeenstemming met de juridische aanwijzingen van het Hof van Justitie.

(10)

In afwachting daarvan moeten in dit besluit tot verlenging van de huidige afwijking bepaalde aanvullende voorwaarden worden vastgesteld die van toepassing moeten zijn op landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan en die gelegen zijn in stroomgebieden met aanhoudende en aanzienlijke uitdagingen, als onderdeel van een voorzorgsbenadering. Deze aanvullende voorwaarden kunnen op basis van de conclusies van de beoordelingen van Ierland worden herzien.

(11)

Uit de gegevens die Ierland in het kader van de verslagleggingsverplichting van artikel 10 van Richtlijn 91/676/EEG heeft verstrekt, blijkt dat, voor de periode 2020-2023, het water over het algemeen van goede kwaliteit was. In dit verband had 99 % van alle meetstations voor grondwater in Ierland gemiddelde nitraatconcentraties van minder dan 50 mg/l en had 78,5 % van die meetstations gemiddelde nitraatconcentraties van minder dan 25 mg/l. Alle meetstations voor oppervlaktewater in Ierland hadden gemiddelde nitraatconcentraties van minder dan 50 mg/l en 99,1 % van die meetstations had gemiddelde nitraatconcentraties van minder dan 25 mg/l. Bovendien rapporteerde 27,5 % van de meetstations voor oppervlaktewater eutrofiëring of een eutrofiëringsrisico. Wat de trends voor grondwater betreft, rapporteerde 29,7 % van de grondwatermeetstations een stijging van de nitraatconcentraties, 56,4 % een stabiele trend en 13,8 % een dalende trend. Wat de trends voor oppervlaktewater betreft, rapporteerde 14,5 % van de meetstations voor oppervlaktewater een stijging van de nitraatconcentraties, 74,9 % een stabiele trend en 10,6 % een dalende trend.

(12)

Uit de gegevens die in augustus 2025 door het Ierse bureau voor milieubescherming zijn gepubliceerd voor de periode 2022-2024 over de vermindering van de stikstofbelasting die nodig is om de milieudoelstellingen voor de grote Ierse rivieren te verwezenlijken, blijkt dat de doelstelling nog steeds ver weg is voor de Barrow (38 %), de Slaney (31 %) en de Nore (16 %) en is toegenomen voor de Blackwater (van 6 % naar 11 %) ten opzichte van de periode 2017-2019.

(13)

De totale productie van dierlijke mest in Ierland is de afgelopen jaren toegenomen. De productie van rundvee-, varkens- en schapenmest is van de periode 2016-2019 tot de periode 2020-2023 met respectievelijk 2 %, 2 % en 8 % gestegen. De benutte oppervlakte landbouwgrond daalde in de periode 2020-2023 met 3,4 % ten opzichte van de periode 2016-2019, en de gemiddelde stikstofbelasting uit dierlijke mest bedroeg in de periode 2020-2023 120 kg stikstof/ha, tegenover 113 kg stikstof/ha in de periode 2016-2019. Het op of in de bodem brengen van minerale stikstofhoudende meststoffen per hectare benutte landbouwgrond daalde in de periode 2020-2023 met 2,2 % ten opzichte van de periode 2016-2019.

(14)

Op 6 september 2024 heeft Ierland de Commissie overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 2000/60/EG in kennis gesteld van de publicatie van zijn derde stroomgebiedsbeheersplan. Dat plan bevat een routekaart om de Ierse waterlichamen te herstellen, zodat deze in een “goede” of betere toestand verkeren, en om deze beschermen. De Commissie is momenteel bezig met een analyse van dat plan.

(15)

Op 8 augustus 2025 heeft Ierland overeenkomstig artikel 17 van Richtlijn 92/43/EEG zijn verslag over de uitvoering van de maatregelen die overeenkomstig die richtlijn zijn genomen, aan de Commissie toegezonden. Dat verslag bevatte informatie over de in artikel 6, lid 1, bedoelde instandhoudingsmaatregelen, alsmede een beoordeling van het effect van die maatregelen op de staat van instandhouding van de typen natuurlijke habitats van bijlage I en de soorten van bijlage II en de voornaamste resultaten van het in artikel 11 van die richtlijn bedoelde toezicht.

(16)

Naar aanleiding van de tussentijdse evaluatie die in 2023 overeenkomstig artikel 12 van Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 is uitgevoerd, heeft Ierland in 2025 zijn nitraatactieprogramma versterkt overeenkomstig de European Union (Good Agricultural Practice for Protection of Waters) (Amendment) Regulations 2025 (8), onder meer door de toegestane hoeveelheid meststoffen te verminderen. Die aanvullende aangescherpte regelgevingsmaatregelen moeten worden weerspiegeld in de artikelen 6 tot en met 9 van Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696. Daarnaast heeft Ierland een steunregeling van 60 miljoen EUR voor landbouwers, “Farming for Water”, ingevoerd om watergerelateerde uitdagingen in de landbouw aan te pakken. Met deze regeling worden maatregelen op landbouwbedrijven gefinancierd om nitraatuitspoeling en bodemerosie te verminderen.

(17)

Op 8 december 2025 heeft Ierland een nieuw nitraatactieprogramma (9) vastgesteld dat de vereisten van de artikelen 4 tot en met 12 van Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 weerspiegelt en ook voorziet in aanvullende en verscherpte maatregelen om aan de doelstellingen van Richtlijn 91/676/EEG te voldoen.

(18)

Met het nieuwe nitraatactieprogramma is Ierland van plan de vereiste opslagcapaciteit voor drijfmest en vervuild water op veehouderijen vanaf 2028 te vergroten. Dit heeft tot doel het risico op verliezen door puntbronnen en het risico op nutriëntenverlies uit de bodem te verminderen en een gerichte toepassing van nutriënten mogelijk te maken wanneer dat nodig is voor de teelt van gewassen. Die maatregelen weerspiegelen de huidige kennis van de vooruitgang die is geboekt op het gebied van de melkveehouderij en de bijbehorende landbouwsystemen, waaruit blijkt dat melkkoeien in Ierland gemiddeld 21 % meer drijfmest en 43 % meer vervuild water produceren dan volgens de geldende wettelijke normen is toegestaan.

(19)

Ierland voert ook aanvullende maatregelen in om de verdeling van nutriënten op versnipperde melkveehouderijen met versnipperde grond te verbeteren door een lagere toegestane hoeveelheid nitraten toe te passen wanneer niet kan worden aangetoond dat dierlijke mest over alle grond van een landbouwbedrijf wordt verspreid en niet alleen op bepaalde percelen. Op landbouwbedrijven met versnipperde grond grazen de melkkoeien voornamelijk op de grond die toegankelijk is vanuit de melkstal. Omdat deze grond dicht bij het erf ligt, kan de stikstofbelasting door mest van deze bedrijven groter zijn. Hoewel de toegestane hoeveelheid nutriënten voor een landbouwbedrijf gebaseerd is op het totale landbouwareaal dat wordt bebouwd, is het om praktische en economische redenen mogelijk dat de nutriënten van landbouwbedrijven met versnipperde grond niet worden verdeeld over percelen die verder van het erf liggen.

(20)

De aanvullende maatregelen inzake opslagcapaciteit en verbetering van de verdeling van nutriënten op landbouwbedrijven met versnipperde grond moeten worden weerspiegeld in de voorwaarden van Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696.

(21)

Daarom wordt dit besluit vastgesteld in het kader van het nitraatactieprogramma overeenkomstig de European Union (Good Agricultural Practice for Protection of Waters) Regulations 2022 (10), zoals gewijzigd in 2025, en in de context van het Ierse actieprogramma zoals uitgevoerd in Statutory Instrument No 588 van 2025.

(22)

Het in 2022 vastgestelde nitraatactieprogramma heeft geleid tot een verlaging met 10 % van de toegestane hoeveelheden chemische stikstof voor landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan in 2022 en met nog eens 5 % in 2025. De toegestane hoeveelheid chemische stikstof blijft echter hoger voor landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan dan voor andere landbouwbedrijven. In een recent Iers onderzoek dat in september 2025 door Teagasc is gepubliceerd, werd geconcludeerd dat de verlaging met 5 % van de maximaal toegestane hoeveelheid chemische stikstof voor landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan, leidde tot een daling van 2,4 tot 3,3 % van de gemodelleerde nitraatuitspoeling. De daling was het grootst voor de landbouwbedrijven met de hoogste toegestane hoeveelheden chemische stikstof. In stroomgebieden met aanhoudende en aanzienlijke uitdagingen bij het bereiken van de doelstellingen voor de vermindering van de stikstofbelasting is het daarom passend om voor 2028 als voorzorgsmaatregel de toegestane hoeveelheden chemische stikstof voor landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan, verder te verlagen.

(23)

Het beperken van het gebruik van chemische en organische meststoffen in de buurt van open oppervlaktewateren is een van de belangrijkste maatregelen uit hoofde van Richtlijn 91/676/EEG. Onbemeste bufferstroken verhogen de totale verblijftijd van nutriënten in het hele veld. Dit vergroot de kans dat de bodem fosfor vasthoudt en dat nitraten worden gedenitrificeerd. In het nieuwe nitraatactieprogramma wordt het op of in de bodem brengen van chemische meststoffen binnen een straal van 3 m van oppervlaktewateren verboden, terwijl de beperking van het op of in de bodem brengen van organische meststoffen of vervuild water binnen een straal van 5 m van oppervlaktewateren en 10 m als de grond een gemiddelde helling van meer dan 10 % in de richting van het water heeft, gehandhaafd blijft. Op landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan, wordt meer mest en kunstmest gebruikt dan op andere landbouwbedrijven. In stroomgebieden met aanhoudende en aanzienlijke uitdagingen bij het bereiken van de doelstellingen voor de vermindering van de stikstofbelasting is het daarom passend om in 2028 als voorzorgsmaatregel bredere bufferzones vast te stellen voor landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan.

(24)

De aanvullende voorwaarden inzake de toegestane hoeveelheid chemische stikstof en bufferzones langs oppervlaktewateren voor landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan, weerspiegelen een risicogebaseerde en gerichte aanpak voor de stroomgebieden met aanhoudende en aanzienlijke uitdagingen op het gebied van stikstofemissies en moeten ook worden weerspiegeld in Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696.

(25)

De voorwaarden voor de vermindering van kunstmest en bufferzones voor landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan en die gelegen zijn in stroomgebieden met aanhoudende en aanzienlijke uitdagingen op het gebied van stikstofemissies, moeten van toepassing zijn naast de in Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 vastgestelde voorwaarden die van toepassing zijn op landbouwbedrijven waaraan een afwijking is toegestaan, met inbegrip van de voorwaarden die bij dit besluit worden ingevoerd. Van bijzonder belang zijn de eisen inzake kalkbemesting, registratie in het Ierse meststoffenregister, de veebezetting buiten een straal van 30 km, berekening van de nutriëntenbalans, verplichte opleiding, specifieke regels inzake het behoud van hagen die de biodiversiteit bevorderen, en het eiwitgehalte in krachtvoer.

(26)

Het nationale programma voor administratieve controles, inspecties en sancties met betrekking tot de naleving van de voorwaarden van de artikelen 5 tot en met 9 van Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 door graslandbedrijven waarvoor een vergunning is verleend, moet worden uitgebreid tot de aanvullende voorwaarden van artikel 9 bis van dit besluit.

(27)

Gezien de aanhangige zaak C-531/24, die door de High Court van Ierland naar het Hof van Justitie is verwezen en die meer duidelijkheid zal verschaffen over de vereisten waaraan de Ierse autoriteiten krachtens de Richtlijnen 92/43/EEG en 2000/60/EG moeten voldoen in verband met een aanvraag voor een afwijking overeenkomstig bijlage III bij Richtlijn 91/676/EEG, kan het passend zijn de in dit besluit vastgestelde voorwaarden te herzien naar aanleiding van de prejudiciële beslissing van het Hof van Justitie in die zaak.

(28)

Rekening houdend met de specifieke omstandigheden van de zaak en de noodzaak om rechtszekerheid en stabiliteit in de volgende fasen te waarborgen, is het passend en verstandig om de toepassing van Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 bij wijze van uitzondering voor een beperkte periode van drie jaar te verlengen, onder aanvullende voorwaarden, om het rechtskader voor het toestaan van een nieuwe afwijking aan Ierland te verduidelijken en Ierland daarmee in staat te stellen zijn beoordelingen en zijn rechtskader aan te passen aan de door het Hof van Justitie te verstrekken aanwijzingen.

(29)

Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/696 moet daarom dienovereenkomstig worden gewijzigd.

(30)

De in dit besluit vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het door het comité van artikel 9 van Richtlijn 91/676/EEG uitgebrachte advies,

1)

het volgende artikel 3 bis wordt ingevoegd:

2)

aan artikel 5 wordt de volgende alinea toegevoegd:

“Met ingang van 1 januari 2028 worden, naast de in de eerste alinea vastgestelde vereisten, de vergunningen voor gebieden die afwateren in de rivieren Barrow, Slaney, Nore and Blackwater en zijrivieren daarvan, verleend overeenkomstig de in artikel 9 bis vastgestelde voorwaarden.”;

3)

artikel 6 wordt als volgt gewijzigd:

4)

in artikel 8 worden de volgende leden 6, 7 en 8 toegevoegd:

5)

artikel 9 wordt vervangen door:

6)

het volgende artikel 9 bis wordt ingevoegd:

7)

artikel 11 wordt vervangen door:

8)

aan artikel 13, eerste alinea, wordt het volgende punt j) toegevoegd:

9)

artikel 14 wordt vervangen door:

“Dit besluit is van toepassing in de context van het Ierse actieprogramma zoals uitgevoerd in Statutory Instrument No. 113 van 2022, de European Union (Good Agricultural Practice for Protection of Waters) Regulations 2022, zoals gewijzigd, en in de context van het Ierse actieprogramma zoals uitgevoerd in Statutory Instrument No 588 van 2025.

Dit besluit is van toepassing tot en met 31 december 2028.”.