(1)

De Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de gevolgen daarvan voor de Europese en de mondiale veiligheid zijn een existentiële uitdaging voor de Europese Unie.

(2)

In antwoord op die uitdaging heeft de Europese Raad in zijn conclusies van 6 maart 2025, verwijzend naar de Verklaring van Versailles van 11 maart 2022 en het op 21 maart 2022 goedgekeurde strategisch kompas voor veiligheid en defensie, benadrukt dat Europa soevereiner moet worden, meer verantwoordelijkheid voor zijn eigen defensie moet nemen en beter toegerust moet zijn om autonoom te handelen en het hoofd te bieden aan onmiddellijke en toekomstige uitdagingen en dreigingen. Tijdens die Europese Raad hebben alle lidstaten zich ertoe verbonden hun algehele defensiegereedheid te versterken, strategische afhankelijkheden te verminderen, kritieke vermogenslacunes aan te pakken en de Europese technologische en industriële defensiebasis (European defence technological and industrial base — EDTIB) in de hele Unie dienovereenkomstig te versterken, zodat de Unie beter in staat is uitrusting te leveren in de hoeveelheden en in het versnelde tempo die nodig zijn.

(3)

De Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid presenteerden op 18 mei 2022 een gezamenlijke mededeling over “de analyse van de lacunes op het gebied van defensie-investeringen en de te volgen koers”, waarin wordt gewezen op het bestaan, binnen de Unie, van financiële, industriële en vermogensgerelateerde lacunes op het gebied van defensie.

(4)

Op 20 juli 2023 hebben het Europees Parlement en de Raad Verordening (EU) 2023/1525 (1) vastgesteld, met als doel het opvoeren van de productiecapaciteit van de Europese defensie-industrie onverwijld te ondersteunen, toeleveringsketens veilig te stellen, efficiënte aankoopprocedures te faciliteren, tekortkomingen in productiecapaciteiten aan te pakken en investeringen te bevorderen.

(5)

Op 18 oktober 2023 hebben het Europees Parlement en de Raad Verordening (EU) 2023/2418 (2) vastgesteld, met als doel de samenwerking tussen de lidstaten in de fase van aanbestedingen op defensiegebied te intensiveren om op een coöperatieve manier de meest dringende en kritieke lacunes in de voorraden van de lidstaten op te vullen, met name de lacunes die zijn ontstaan als gevolg van de reactie op de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne.

(6)

In zijn conclusies van 14 en 15 december 2023 heeft de Europese Raad, na de balans te hebben opgemaakt van de werkzaamheden ter uitvoering van de Verklaring van Versailles en het strategisch kompas voor veiligheid en defensie, onderstreept dat er meer moet worden gedaan om de doelstellingen van de Unie inzake het vergroten van de gereedheid op defensiegebied te verwezenlijken. Om een dergelijke staat van gereedheid te bereiken en de Unie te verdedigen, werd een sterke defensie-industrie als een eerste vereiste beschouwd; de Europese defensie-industrie moet weerbaarder, innovatiever en concurrerender worden.

(7)

Op 5 maart 2024 heeft de Commissie een voorstel goedgekeurd voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het programma voor de Europese defensie-industrie en van een kader van maatregelen ter waarborging van de tijdige beschikbaarheid en levering van defensieproducten (“EDIP-verordening”), teneinde voort te bouwen op de ervaring die is opgedaan in het kader van Verordeningen (EU) 2023/2418 en (EU) 2023/1525 en de logica ervan door te trekken in een meer op de lange termijn gericht en meer gestructureerd perspectief.

(8)

Sinds begin 2025 is de veiligheidscontext van de Unie echter sterk verslechterd, niet alleen in verband met de aanhoudende dreiging van Rusland en het feit dat dat land steeds sterker opschuift naar een oorlogseconomie, en met de ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne, maar ook met de onzekerheden die voortvloeien uit de opkomst van een geopolitieke situatie waarin de Unie haar inspanningen om autonoom haar defensie te waarborgen, aanzienlijk moet opvoeren. Die recente verslechtering heeft het dreigingsniveau voor de Unie verhoogd en vereist dat de lidstaten met spoed grootschalige overheidsuitgaven doen om de EDTIB op te schalen. Als gevolg hiervan neemt ook de noodzaak toe om, in een geest van solidariteit, snel steun van de Unie te voorzien voor de lidstaten die waarschijnlijk met ernstige moeilijkheden te kampen zullen krijgen als gevolg van de benodigde grootschalige overheidsinvesteringen, die gevolgen kunnen hebben voor hun economische situatie. Gezien de bedreigingen voor de land-, lucht- en zeegrenzen van de Unie en, als gevolg daarvan, de noodzaak om massale overheidsinvesteringen te doen, is deze solidariteit met name van essentieel belang voor de lidstaten die het meest worden blootgesteld aan militaire dreigingen. In dit opzicht zijn de bedreigingen die uitgaan van Rusland en Belarus bijzonder urgent en relevant. Gezien de tijd die nodig is om producten te ontwikkelen en de overeenkomstige industriële productiecapaciteit in de hele Unie op te voeren, is het van essentieel belang geworden dat de Unie zo snel mogelijk een begin maakt met de ondersteuning van deze lidstaten, zodat zij zeer snel orders kunnen plaatsen, waardoor de voorspelbaarheid voor de defensie-industrie wordt vergroot en de sector aldus wordt gestimuleerd om op zeer korte termijn te investeren met het oog op de versterking van de productiecapaciteit.

(9)

De omvang en het tempo waarmee de lidstaten hun investeringen in de industriële productiecapaciteit op defensiegebied moeten opdrijven, zullen waarschijnlijk grote gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën van de lidstaten op een moment dat de begrotingen van verschillende lidstaten onder druk blijven staan.

(10)

Deze uitzonderlijke situatie, die niet door de lidstaten is veroorzaakt en waarop zij geen invloed hebben, rechtvaardigt dat de Unie dringende maatregelen neemt om een tijdelijk instrument vast te stellen, dat tot doel heeft om financiële bijstand te verlenen in de vorm van een instrument “Optreden voor de veiligheid van Europa” (het “SAFE-instrument”) aan de lidstaten die in de industriële productie op defensiegebied willen investeren.

(11)

Het SAFE-instrument moet dringende en grote overheidsinvesteringen in de Europese defensie-industrie mogelijk maken, met als doel haar productiecapaciteit snel te verhogen, de tijdige beschikbaarheid van defensieproducten te verbeteren en haar aanpassing aan structurele veranderingen te versnellen. Aangezien deze verordening een uitzonderlijke en tijdelijke reactie is op een dringende en existentiële uitdaging, mag de in het kader ervan verleende financiële bijstand alleen beschikbaar worden gesteld voor het aanpakken van de negatieve economische gevolgen van de verslechterende veiligheidssituatie en de onmiddellijke aanbestedingsbehoeften van de lidstaten die bijdragen tot een grotere industriële gereedheid van de EDTIB op defensiegebied. Het SAFE-instrument moet deel uitmaken van een algemene inspanning, op het niveau van de Unie en op nationaal niveau, om meer middelen uit te trekken voor industriële defensie-investeringen om de crisissituatie als gevolg van de huidige veiligheidsdreigingen aan te pakken. Daarnaast moeten zowel op het niveau van de Unie als op nationaal niveau bijkomende maatregelen worden nagestreefd om die inspanning te ondersteunen, waaronder de activering van de bestaande flexibiliteit in het kader van het stabiliteits- en groeipact.

(12)

De financiële bijstand in het kader van het SAFE-instrument moet door de lidstaten worden uitgevoerd in overeenstemming met de prioriteiten inzake defensievermogens die de lidstaten gezamenlijk zijn overeengekomen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB), de samenwerking tussen de lidstaten in het kader van de permanente gestructureerde samenwerking die is ingesteld bij Besluit (GBVB) 2017/2315 van de Raad (3), de initiatieven en projecten van het Europees Defensieagentschap (EDA) en de civiele en militaire bijstand van de Unie aan Oekraïne. Bij de uitvoering van deze verordening moeten de lidstaten terdege rekening houden met relevante activiteiten van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), met name de vermogensdoelstellingen van de NAVO, en van andere partners, indien die activiteiten de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie dienen.

(13)

De lidstaten moeten de financiële bijstand in het kader van het SAFE-instrument kunnen gebruiken in synergie met andere bestaande en toekomstige programma’s van de Unie, met name voor de medefinanciering van specifieke acties. Tegelijkertijd kunnen programma’s van de Unie die de samenwerking op het gebied van overheidsopdrachten op defensiegebied ondersteunen of die meer in het algemeen tot doel hebben om het concurrentievermogen van de EDTIB te ondersteunen, specifiek voorzien in aanvullende steun van de Unie. Die soort aanvullende steun kan van toepassing zijn op gemeenschappelijke aanbestedingen waarvoor financiële bijstand wordt verstrekt in het kader van het SAFE-instrument of op marktdeelnemers die bij dergelijke aanbestedingen betrokken zijn, om de overeenkomstige industriële opschaling te stimuleren en de effecten van het SAFE-instrument op de EDTIB verder te versterken.

(14)

Om de administratieve lasten voor de lidstaten te verminderen, moet de Commissie in het kader van relevante programma’s, en met name programma’s die de samenwerking op het gebied van gemeenschappelijke aanbestedingen ondersteunen, rekening kunnen houden met de in het kader van deze verordening verstrekte informatie, met name voor de verslaglegging over de uitvoering van de financiële bijstand. Dit zou helpen om de voorwaarden voor het aanvragen van financiële steun te vereenvoudigen.

(15)

Gebrek aan samenwerking tussen de lidstaten heeft geleid tot inefficiënties en een veelvoud van gelijksoortige defensiesystemen binnen de Unie, waardoor de doelstelling van bescherming van het grondgebied van de Unie die met de desbetreffende nationale investeringen wordt nagestreefd, wordt ondermijnd en er tegelijkertijd sprake is van versnippering van aanzienlijke delen van de EDTIB en te kleinschalige operaties. Om die situatie aan te pakken, moeten de begunstigde lidstaten de uit hoofde van deze verordening verleende financiële bijstand gebruiken om gemeenschappelijke aanbestedingen uit te voeren. De in aanmerking komende activiteiten, uitgaven en maatregelen die via gemeenschappelijke aanbestedingen op defensiegebied worden gefinancierd, moeten betrekking hebben op de eerste lijst van prioritaire gebieden die door de Europese Raad zijn vastgesteld, rekening houdend met de lessen die zijn getrokken uit de oorlog in Oekraïne en in overeenstemming met het werk dat reeds is verricht in het kader van het EDA en in volledige samenhang met de NAVO: munitie en raketten; artilleriesystemen, met inbegrip van vermogens voor diepe precisieaanvallen; grondgevechtsvermogen en de bijbehorende ondersteuningssystemen, met inbegrip van militaire uitrusting en infanteriewapens; de bescherming van kritieke infrastructuur; cyber; militaire mobiliteit, met inbegrip van antimobiliteitsmaatregelen; lucht- en raketafweersystemen; maritieme oppervlakte- en onderwatervermogens; drones en droneafweersystemen; strategische hulpmiddelen zoals, maar niet beperkt tot, strategisch luchttransport, bijtanken in de lucht en C4ISTAR-systemen, alsook ruimtevaartactiva en -diensten; artificiële intelligentie en elektronische oorlogvoering. Die gemeenschappelijke aanbestedingen moeten gericht zijn op het versnellen van de aanpassing aan structurele veranderingen in de productiecapaciteit van defensieproducten, waarbij interoperabiliteit en onderlinge uitwisselbaarheid in de hele Unie worden gewaarborgd, het stimuleren van samenwerking in de aanbestedingsfase, het ondersteunen van de verhoging van de productiecapaciteit en het ontwikkelen en verwerven van de bijbehorende infrastructuur, uitrusting en logistieke diensten.

(16)

Om met het oog op de recente ontwikkeling van de geopolitieke situatie en de uitzonderlijke bedreiging van de veiligheid van de Unie en haar lidstaten de industriële basis van de Unie zo snel mogelijk op efficiënte en autonome wijze te versterken, en aldus de efficiëntie en de toegevoegde waarde van de in het kader van het SAFE-instrument verleende financiële bijstand te vergroten, moeten in deze verordening subsidiabiliteitsvoorwaarden worden vastgelegd voor het gebruik van de financiële bijstand door de lidstaten. Aannemers en onderaannemers die bij de gemeenschappelijke aanbesteding in het kader van het SAFE-instrument betrokken zijn, moeten daarom in de Unie, in leden van de Europese Vrijhandelsassociatie die lid zijn van de Europese Economische Ruimte (“EER-EVA-staten”) of in Oekraïne zijn gevestigd en aldaar hun uitvoerende bestuursstructuren hebben, en voor de gemeenschappelijke aanbesteding infrastructuur, faciliteiten, activa of middelen gebruiken die zich op het grondgebied van een lidstaat, een EER-EVA-staat of Oekraïne bevinden. Om ervoor te zorgen dat aannemers en onderaannemers die betrokken zijn bij de gemeenschappelijke aanbesteding betrokken, de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie en haar lidstaten niet schenden, mogen zij niet onder zeggenschap staan van derde landen of entiteiten uit derde landen. In die context moet onder “zeggenschap” het vermogen worden verstaan om beslissende invloed op een juridische entiteit uit te oefenen, hetzij direct, hetzij indirect via een of meer intermediaire juridische entiteiten. De lidstaten die deelnemen aan de door het SAFE-instrument ondersteunde aanbestedingen zijn er verantwoordelijk voor dat aan de subsidiabiliteitsvoorwaarden wordt voldaan.

(17)

In bepaalde omstandigheden moet het mogelijk zijn af te wijken van het beginsel dat aannemers en onderaannemers die betrokken zijn bij een gemeenschappelijke aanbesteding gebruikmaken van infrastructuur, faciliteiten, activa of middelen die zich op het grondgebied van een lidstaat, een EER-EVA-staat of Oekraïne bevinden en niet onder zeggenschap van derde landen of entiteiten uit derde landen staan. In die omstandigheden moet een in de Unie, in een EER-EVA-staat of in Oekraïne gevestigde juridische entiteit die gebruikmaakt van infrastructuur, faciliteiten, activa of middelen die zich buiten het grondgebied van een lidstaat, een EER-EVA-staat of Oekraïne bevinden en/of onder zeggenschap staan van een derde land of een entiteit uit een derde land, kunnen deelnemen indien aan strikte voorwaarden is voldaan met betrekking tot de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie en haar lidstaten, zoals vastgesteld in het kader van het GBVB uit hoofde van titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU).

(18)

In de Unie, in een EER-EVA-staten of in Oekraïne gevestigde juridische entiteiten die onder zeggenschap staan van een derde land, waarbij het niet gaat om Oekraïne of een EER-EVA-staat (“ander derde land”), of een andere entiteit uit een derde land, indien toegestaan, moeten in aanmerking komen voor deelname aan de gemeenschappelijke aanbesteding indien zij onderworpen zijn geweest aan screening in de zin van Verordening (EU) 2019/452 van het Europees Parlement en de Raad (4) en, indien nodig, aan passende mitigatiemaatregelen, of indien garanties, als bedoeld in deze verordening, die, al naargelang de vestigingsplaats van de juridische entiteit, zijn goedgekeurd overeenkomstig de nationale procedures van de lidstaat, de EER-EVA-staat of Oekraïne, ter beschikking worden gesteld van de Commissie. Om de administratieve lasten te verminderen, moet de Commissie een eenvoudig gestandaardiseerd model voor de garanties voorstellen. Dergelijke garanties mogen alleen worden verleend indien aan strikte voorwaarden is voldaan met betrekking tot de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie en haar lidstaten, zoals vastgesteld in het kader van het GBVB uit hoofde van titel V van het VEU.

(19)

Om de tijdige beschikbaarheid en levering van defensieproducten van de EDTIB te waarborgen en de aanpassing ervan aan structurele veranderingen te versnellen en aldus de efficiëntie van de verleende financiële bijstand te vergroten, is het belangrijk minimumeisen vast te stellen met betrekking tot de waarde die binnen de Unie wordt gegenereerd. Daarom moeten opdrachten in het kader van gemeenschappelijke aanbestedingen een vereiste bevatten dat de kosten van de onderdelen van oorsprong van buiten de Unie, de EER-EVA-staten of Oekraïne niet meer dan 35 % van de geschatte kosten van de onderdelen van het eindproduct bedragen. Voor de berekening van dat percentage zou de Commissie richtsnoeren kunnen opstellen.

(20)

De subsidiabiliteitscriteria moeten rekening houden met bestaande toeleveringsketens en de industriële samenwerking met partners van buiten de EU, en moeten het mogelijk maken aan de vermogensvereisten te voldoen. Daarom moeten gemeenschappelijke aanbestedingen waarbij onderaannemers betrokken zijn aan wie tussen 15 % en 35 % van de waarde van de opdracht is toegewezen en die niet gevestigd zijn of hun uitvoerende bestuursstructuren niet in de Unie, een EER-EVA-staat of Oekraïne hebben, in aanmerking komen.

(21)

Voor bepaalde defensieproducten, waarvan de onderliggende technologie niet op grote schaal beschikbaar is in de Unie en die moeilijk op grote schaal kunnen worden vervangen, moeten aanvullende voorwaarden worden gesteld om te waarborgen dat de strijdkrachten van de lidstaten met betrekking tot die producten niet worden gebonden door door derde landen opgelegde beperkingen. De aannemer of het consortium van aannemers moet derhalve voor die defensieproducten de mogelijkheid hebben om, zonder door derde landen of entiteiten uit derde landen opgelegde beperkingen, te beslissen over de definitie, aanpassing of ontwikkeling van het ontwerp van de aangekochte defensieproducten, en daarbij ook wettelijk bevoegd zijn om onderdelen die onderworpen zijn aan door derde landen of entiteiten uit derde landen opgelegde beperkingen te vervangen of te demonteren.

(22)

De subsidiabiliteitsvoorwaarden van het SAFE-instrument hebben tot doel de productiecapaciteit van de defensie-industrie van de Unie onmiddellijk op te voeren en tegelijkertijd de nodige flexibiliteit mogelijk te maken, rekening houdend met de internationalisering van toeleveringsketens voor relevante producten en technologieën. Behalve aan de EER-EVA-EER-staten en Oekraïne moet het SAFE-instrument ook aan toetredende staten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaten, alsook aan derde landen waarmee de Unie een veiligheids- en defensiepartnerschap (niet-bindend instrument — NBI) is aangegaan, de mogelijkheid bieden deel te nemen aan gemeenschappelijke aanbestedingen in het kader van het instrument.

(23)

Via bilaterale of multilaterale overeenkomsten tot uitvoering van economische, financiële of technische samenwerkingsmaatregelen, met inbegrip van bijstand, tussen de Unie en een of meer van die gelijkgestemde derde landen, andere dan Oekraïne en de EER-EVA-staten, moeten in die landen gevestigde aannemers en onderaannemers kunnen deelnemen aan gemeenschappelijke aanbestedingen in het kader van het SAFE-instrument, overeenkomstig de in die overeenkomsten vast te stellen voorwaarden. Dergelijke overeenkomsten mogen geen afbreuk doen aan de subsidiabiliteit van producten die voldoen aan de voorwaarde dat de kosten van de onderdelen van oorsprong van buiten de Unie, de EER-EVA-staten en Oekraïne niet meer mogen bedragen dan 35 % van de geschatte kosten van de onderdelen van het eindproduct.

(24)

Een sterkere en slagvaardigere Unie op het gebied van veiligheid en defensie zal een positieve bijdrage leveren aan de wereldwijde en trans-Atlantische veiligheid en is complementair met de NAVO, die, voor de staten die er lid van zijn, de grondslag van hun collectieve defensie blijft. De Unie is vastbesloten de trans-Atlantische samenwerking en inzet op het gebied van veiligheid en defensie verder te versterken en te verdiepen, teneinde de interoperabiliteit te verbeteren, de industriële samenwerking voort te zetten en te zorgen voor wederzijdse toegang tot geavanceerde technologieën met betrouwbare partners, ook ter versterking van de EDTIB. Deze verordening moet aan die doelstellingen bijdragen.

(25)

Lidstaten die financiële bijstand in het kader van het SAFE-instrument wensen te verkrijgen, moeten bij de Commissie een verzoek indienen, vergezeld van een investeringsplan voor de Europese defensie-industrie (het “plan”). Om de voorbereiding van plannen te vergemakkelijken, moeten de Commissie en de lidstaten uitwisselingen aangaan om voorlopige toewijzingen van de bedragen voor leningen vast te stellen. De Commissie moet alle door de lidstaten ingediende verzoeken beoordelen. Bij de verificatie of de plannen de in deze verordening vastgelegde criteria naleven, moet de Commissie in voorkomend geval een beroep doen op de deskundigheid van het EDA of de militaire staf van de EU. Tijdens de voorbereiding van de plannen moeten de lidstaten de mogelijkheid hebben om met de Commissie van gedachten te wisselen zodat zij hun ontwerpplannen voor indiening nog kunnen aanpassen. Wanneer de Commissie tijdens de uitvoering van de plannen van oordeel is dat de plannen niet aan de voorwaarden van deze verordening voldoen, moeten de lidstaten de mogelijkheid hebben om die plannen te wijzigen. De Commissie moet de bedragen voor leningen toewijzen aan de betrokken lidstaten door toepassing van de beginselen van gelijke behandeling, solidariteit, evenredigheid en transparantie, met name indien de som van de gevraagde leningbedragen hoger is dan het totale maximumbedrag aan financiële bijstand dat in het kader van het SAFE-instrument beschikbaar is. De leningen moeten worden verdeeld over de aanvragende lidstaten overeenkomstig de beginselen van gelijke behandeling, solidariteit, evenredigheid en transparantie. In de plannen moeten maatregelen worden beschreven om de veerkracht van de Europese defensie-industrie te versterken, met name door de toegang tot de defensiemarkt voor kleine en middelgrote ondernemingen, midcaps en nieuwe spelers op defensiegebied te vergemakkelijken.

(26)

Gezien het belang van de financiële gevolgen van het ondersteunen van de lidstaten in het kader van deze verordening en van de noodzaak om voor samenhang te zorgen tussen de verschillende gebieden van het externe optreden en het economisch beleid van de Unie, rekening houdend met de specifieke rol die de Raad wordt verzocht daarbij op zich te nemen, moeten in de bij deze verordening vastgestelde gevallen aan de Raad uitvoeringsbevoegdheden worden toegekend.

(27)

Om de uitvoering van het plan te vergemakkelijken, moeten de Commissie en elke betrokken lidstaat een operationele regeling sluiten met details over de uitbetaling van de financiële bijstand, met inbegrip van een voorlopig uitbetalingsschema, en een leningsovereenkomst ondertekenen met de gedetailleerde voorwaarden van de steun via leningen in het kader van het SAFE-instrument. Een voorfinanciering van 15 % moet worden verstrekt om een snelle start van de uitvoering van de activiteiten, uitgaven en maatregelen in het kader van het SAFE-instrument mogelijk te maken.

(28)

Het is passend financiële bijstand te organiseren in het kader van de gediversifieerde financieringsstrategie van artikel 224 van Verordening (EU, Euratom) 2024/2509 van het Europees Parlement en de Raad (5) (het “Financieel Reglement”), die als één enkele financieringsmethode is vastgelegd en waarvan wordt verwacht dat zij zal zorgen voor een grotere liquiditeit van obligaties van de Unie en de uitgiften van de Unie aantrekkelijker en kostenefficiënter zal maken. De leningen moeten worden verstrekt met een voldoende lange looptijd voor terugbetaling, tot maximaal 45 jaar. Voor de hoofdsom kan een aflossingsvrije periode van in beginsel 10 jaar worden toegepast. Om prudentiële redenen die verband houden met het beheer van de leningenportefeuille mag het aandeel van de leningen dat wordt verstrekt aan de drie lidstaten die het grootste aandeel van de verstrekte leningen vertegenwoordigen, niet meer bedragen dan 60 % van de maximale financiële bijstand in het kader van het SAFE-instrument.

(29)

Teneinde de beschikbare financiële bijstand optimaal te benutten, is het in gevallen waarin financiële bedragen na de vaststelling krachtens deze verordening van een uitvoeringsbesluit van de Raad beschikbaar blijven, passend dat de Commissie een nieuwe oproep tot het indienen van blijken van belangstelling publiceert. In dat geval moeten de procedures voor het verzoek om financiële bijstand van toepassing zijn, eventueel met de nodige aanpassingen, met name wat betreft de desbetreffende termijnen en het feit dat een gewijzigd plan moet worden ingediend.

(30)

Voor een gemeenschappelijke aanbesteding moet het om ten minste twee deelnemende landen gaan die lidstaten of EER-EVA-staten zijn, of om Oekraïne, waarbij ten minste één land een lidstaat moet zijn die in het kader van het SAFE-instrument steun via leningen ontvangt. Daarnaast moeten toetredende staten, andere kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaten, en andere derde landen waarmee de Unie een veiligheids- en defensiepartnerschap (NBI) is aangegaan, kunnen deelnemen aan gemeenschappelijke aanbestedingen die worden uitgevoerd met een lidstaat die in het kader van het SAFE-instrument financiële bijstand ontvangt. Gemeenschappelijke aanbestedingen kunnen bestaande aanbestedingsopdrachten omvatten die aan dezelfde voorwaarden voldoen. Aanbestedingen die door één lidstaat worden uitgevoerd, moeten ook in aanmerking komen voor steun wanneer een contract uiterlijk op 30 mei 2026, mits die lidstaat alle nodige stappen onderneemt, die worden overeengekomen in de operationele regeling, om het voordeel van de opdracht uit te breiden tot andere lidstaten, EER-EVA-staten en Oekraïne, alsook tot toetredingslanden, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, of andere derde landen waarmee de Unie een veiligheids- en defensiepartnerschap is aangegaan, door er actief contact mee te zoeken. De opname van EER-EVA-staten en Oekraïne als landen die het vereiste minimumaantal voor gemeenschappelijke aanbestedingen kunnen uitmaken, wordt gerechtvaardigd door respectievelijk het nauwe partnerschap van die landen met de Unie op het gebied van industriële productie op defensiegebied, en het feit dat Oekraïne rechtstreeks wordt geconfronteerd met de aanhoudende aanvalsoorlog van Rusland. De lidstaten worden ook aangemoedigd Oekraïne verder te ondersteunen met de uitrusting die wordt aangekocht met financiële bijstand in het kader van het SAFE-instrument. Door de deelname van deze derde landen aan gemeenschappelijke aanbestedingen die aan de EDTIB of de technologische en industriële defensiebasis van Oekraïne of van EER-EVA-staten worden gegund, zou de bundeling van de vraag op het niveau gebracht kunnen worden dat nodig is om de industriële capaciteit op te schalen. Ook zou hierdoor bijgedragen worden aan de interoperabiliteit van systemen en producten die door de naaste partners van de Unie op dit gebied worden ingezet en zouden de deelnemende lidstaten tegelijkertijd mogelijk betere prijzen veilig kunnen stellen.

(31)

Richtlijn 2009/81/EG van het Europees Parlement en de Raad (6) stelt een regelgevingskader vast voor de coördinatie van procedures voor het plaatsen van opdrachten op defensie- en veiligheidsgebied, rekening houdend met de veiligheidsvereisten van de lidstaten en de uit het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) voortvloeiende verplichtingen. Die richtlijn bevat specifieke regels die gelden voor dringende situaties als gevolg van een crisis, zoals het bepalingen over het verkorten van termijnen voor de ontvangst van inschrijvingen en de mogelijkheid om gebruik te maken van de procedure van gunning door onderhandelingen zonder voorafgaande bekendmaking van een aankondiging van een opdracht. Om de doeltreffendheid van het SAFE-instrument te vergroten bij het aanpakken, in een geest van solidariteit, van de noodsituatie als gevolg van de ontwikkeling van de geopolitieke situatie, is het noodzakelijk dat zo spoedig mogelijk grootschalige investeringen in de EDTIB worden gedaan.

(32)

Daartoe moet de gunning van opdrachten op basis van aanbestedingen waarbij ten minste één lidstaat betrokken is die financiële bijstand in het kader van het SAFE-instrument ontvangt, worden vergemakkelijkt. De termijnen van Richtlijn 2009/81/EG, met inbegrip van de verkorte termijnen van artikel 33, lid 7, van die richtlijn, bieden onvoldoende flexibiliteit om een antwoord te bieden op de urgentie van de huidige crisissituatie. Daarom moeten lidstaten die aanbestedingen uitvoeren met gebruikmaking van de in het kader van het SAFE-instrument verleende bijstand, worden geacht zich in een dringende situatie als gevolg van een crisis te bevinden, die het gebruik van de procedure van gunning door onderhandelingen zonder bekendmaking van een aankondiging van een opdracht als bedoeld in Richtlijn 2009/81/EG rechtvaardigt. Gezien de urgentie als gevolg van de huidige crisissituatie, waardoor onmiddellijke en massale investeringen in de EDTIB noodzakelijk zijn, en ter bescherming van de veiligheidsbelangen van de lidstaten die deelnemen aan aanbestedingen die door het SAFE-instrument worden ondersteund, moet bovendien ook de mogelijkheid worden geboden om een bestaande raamovereenkomst of opdracht open te stellen voor aanbestedende diensten van lidstaten die oorspronkelijk geen partij waren bij die raamovereenkomst of opdracht, zelfs als deze niet in een dergelijke mogelijkheid voorzag, mits de voorafgaande toestemming wordt verkregen van de onderneming die de raamovereenkomst of opdracht heeft gesloten.

(33)

Het SAFE- instrument is erop gericht een hoger belang in verband met de openbare veiligheid te ondersteunen, door het begeleiden van de financiële inspanningen van de lidstaten om, door middel van een opschaling van de EDTIB, te zorgen voor de tijdige beschikbaarheid en levering van defensieproducten om de lidstaten in staat te stellen zich op elke vorm van agressie voor te bereiden. Door gebruik te maken van subsidiabiliteitsvoorwaarden, beoogt het het concurrentievermogen en de industriële gereedheid van de EDTIB te ondersteunen, die benodigd zijn om de lidstaten beter in staat te stellen het grondgebied van de Unie en haar lidstaten op efficiënte en autonome wijze te verdedigen. Met het instrument wordt ook een bijkomende doelstelling nagestreefd, namelijk om, door het gebruik van gemeenschappelijke aanbestedingen, het niveau van interoperabiliteit van defensieproducten te verhogen. Om die inspanningen te begeleiden, is het, in een geest van solidariteit en om de financiële duurzaamheid te waarborgen van de inspanningen die nodig zijn om de ernstige moeilijkheden op het gebied van de beschikbaarheid van defensieproducten aan te pakken, passend maatregelen te nemen om te voorkomen dat belastingen op die uitgaven vooraf moeten worden gefinancierd. Defensieproducten die worden aangekocht in het kader van aanbestedingen die worden ondersteund door het SAFE-instrument wordt geleverd, moeten daarom worden vrijgesteld van de belasting over de toegevoegde waarde (btw) door de invoering van een op grond van Richtlijn 2006/112/EG van de Raad (7) toegepaste btw-vrijstelling. Deze vrijstelling moet gericht zijn en alleen gelden voor de leveringen die worden gedaan ten behoeve van opdrachten die voortvloeien uit aanbestedingen in het kader van het SAFE-instrument.

(34)

De Unie blijft zich ten volle inzetten voor internationale solidariteit. Alle noodzakelijk geachte maatregelen die uit hoofde van deze verordening worden genomen, met inbegrip van maatregelen die nodig worden geacht om kritieke tekorten te voorkomen of te verhelpen, moeten gericht, transparant, evenredig, tijdelijk en in overeenstemming met de WTO-verplichtingen worden toegepast.

(35)

Deze verordening moet worden uitgevoerd overeenkomstig de desbetreffende voorschriften als vastgesteld op grond van artikel 322 van het VWEU, met name het Financieel Reglement en Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad (8).

(36)

Deze verordening doet geen afbreuk aan het toepasselijke internationale recht waarbij het gebruik, de ontwikkeling of de productie van bepaalde defensieproducten en -technologieën wordt verboden.

(37)

De Commissie en de lidstaten moeten communicatieactiviteiten kunnen ontplooien om te zorgen voor de zichtbaarheid van de Uniefinanciering en, in voorkomend geval, om ervoor te zorgen dat door middel van een financieringsverklaring naar behoren wordt meegedeeld en erkend dat sprake is van steun verleend in het kader van het SAFE-instrument.

(38)

Deze verordening doet geen afbreuk aan de uitsluitende verantwoordelijkheid die elke lidstaat heeft voor zijn nationale veiligheid, als bepaald in artikel 4, lid 2, VEU, noch aan het recht van elke lidstaat om zijn wezenlijke veiligheidsbelangen te verdedigen overeenkomstig artikel 346 van het VWEU.

(39)

Deze verordening moet van toepassing zijn onverminderd het specifieke karakter van het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde lidstaten.

(40)

Opdat zo snel mogelijk met de uitvoering van deze verordening kan worden begonnen, om de doelstellingen ervan te bereiken, moet deze met spoed in werking treden,

a)

categorie één: munitie en raketten; artilleriesystemen, met inbegrip van vermogens voor diepe precisieaanvallen; grondgevechtsvermogen en de bijbehorende ondersteuningssystemen, met inbegrip van militaire uitrusting en infanteriewapens; kleine drones (NAVO-klasse 1) en bijbehorende droneafweersystemen; de bescherming van kritieke infrastructuur; cyber, en militaire mobiliteit, met inbegrip van antimobiliteitsmaatregelen;

b)

categorie twee: lucht- en raketafweersystemen; maritieme oppervlakte- en onderwatervermogens; andere dan kleine drones (NAVO-klassen 2 en 3) en bijbehorende droneafweersystemen; strategische hulpmiddelen zoals, maar niet beperkt tot, strategisch luchttransport, bijtanken in de lucht, C4 ISTAR-systemen, alsook ruimtevaartactiva en -diensten; bescherming van ruimteactiva; artificiële intelligentie en elektronische oorlogvoering.

1)

“defensieproduct”: goederen, diensten en werken die binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/81/EG vallen, zoals bepaald in artikel 2 van die richtlijn;

2)

“andere producten voor defensiedoeleinden”: alle goederen, diensten en werken die niet onder het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/81/EG vallen, zoals bepaald in artikel 2 van die richtlijn, en die noodzakelijk zijn voor of gericht zijn op defensiedoeleinden;

3)

“gemeenschappelijke aanbesteding”: de aanbestedingsprocedure voor defensieproducten of andere producten voor defensiedoeleinden en de daaruit voortvloeiende opdrachten, die worden uitgevoerd door ten minste één lidstaat die financiële bijstand ontvangt in het kader van het SAFE-instrument en één andere lidstaat of één van de lidstaten van de Europese Vrijhandelsassociatie die lid zijn van de Europese Economische Ruimte (“EER-EVA-staten”) of Oekraïne. Daarnaast kunnen toetredende staten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaten en andere derde landen waarmee de Unie een veiligheids- en defensiepartnerschap (niet-bindend instrument — NBI) is aangegaan, bij de gemeenschappelijke aanbesteding worden betrokken. Gemeenschappelijke aanbestedingen kunnen bestaande aanbestedingsopdrachten omvatten die aan dezelfde voorwaarden voldoen.