(2)

In december 2019 heeft de Europese Commissie in haar mededeling “De Europese Green Deal” (40) een ambitieuze routekaart beschreven om de Unie om te vormen tot een rechtvaardige en welvarende samenleving met een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie, met als doel het natuurlijk kapitaal van de Unie te beschermen, te behouden en te verbeteren, en de gezondheid en het welzijn van de burgers te beschermen tegen milieugerelateerde risico’s en effecten. Met name op het gebied van schone lucht bevat de Europese Green Deal verbintenissen om de luchtkwaliteit verder te verbeteren en de luchtkwaliteitsnormen van de EU beter op de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) af te stemmen. In de Europese Green Deal is ook een aanscherping van de bepalingen inzake monitoring, modellering en planning op het gebied van luchtkwaliteit aangekondigd.

(2)

In december 2019 heeft de Europese Commissie in haar mededeling “De Europese Green Deal” (40) een ambitieuze routekaart beschreven om de Unie om te vormen tot een rechtvaardige en welvarende samenleving met een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie, met als doel het natuurlijk kapitaal van de Unie te beschermen, te behouden en te verbeteren, en de gezondheid en het welzijn van de burgers te beschermen tegen milieugerelateerde risico’s en effecten. Met name op het gebied van schone lucht heeft de Commissie zich verbonden om de luchtkwaliteit verder te verbeteren en de luchtkwaliteitsnormen van de EU beter op de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) af te stemmen. In de Europese Green Deal is ook een aanscherping van de bepalingen inzake monitoring, modellering en planning op het gebied van luchtkwaliteit aangekondigd.

(4)

Het actieplan om de verontreiniging tot nul terug te brengen bevat ook een visie voor het jaar 2050, waarin de luchtverontreiniging wordt teruggebracht tot niveaus die niet langer als schadelijk voor de gezondheid en de natuurlijke ecosystemen worden beschouwd. Daartoe moet een gefaseerde aanpak worden gevolgd om de huidige en toekomstige luchtkwaliteitsnormen van de EU vast te stellen, waarbij tussentijdse luchtkwaliteitsnormen voor het jaar 2030 en daarna worden vastgesteld en een perspectief wordt ontwikkeld om de luchtkwaliteitsnormen van de EU uiterlijk in 2050 in overeenstemming met de richtsnoeren inzake luchtkwaliteit van de WHO te brengen op basis van een mechanisme voor regelmatige evaluatie om rekening te houden met de meest recente wetenschappelijke inzichten . Gezien het verband tussen het terugdringen van verontreiniging en decarbonisatie, moet de langetermijndoelstelling om de verontreiniging tot nul terug te dringen worden nagestreefd in combinatie met een vermindering van de broeikasgasemissies zoals vastgesteld in Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad (42).

(4)

Het actieplan om de verontreiniging tot nul terug te brengen bevat ook een visie voor het jaar 2050, waarin de luchtverontreiniging wordt teruggebracht tot niveaus die niet langer als schadelijk voor de gezondheid en de natuurlijke ecosystemen worden beschouwd. Daartoe moet een ambitieuze aanpak worden gevolgd om de huidige en toekomstige luchtkwaliteitsnormen van de EU vast te stellen, waarbij luchtkwaliteitsnormen voor het jaar 2035, met inbegrip van tussentijdse luchtkwaliteitsnormen voor het jaar 2030, en op gezette tijden daarna worden vastgesteld en een perspectief wordt ontwikkeld om de luchtkwaliteitsnormen van de EU voortdurend volledig in overeenstemming met de meest recente richtsnoeren inzake luchtkwaliteit van de WHO te brengen , teneinde uiterlijk tegen 2050 de doelstelling om de verontreiniging tot nul terug te dringen, te verwezenlijken op basis van een mechanisme voor regelmatige evaluatie om rekening te houden met de meest recente wetenschappelijke gegevens . Gezien het verband tussen het terugdringen van verontreiniging en decarbonisatie, moet de langetermijndoelstelling om de verontreiniging tot nul terug te dringen worden nagestreefd in combinatie met een vermindering van de broeikasgasemissies zoals vastgesteld in Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad (42).

(4 bis)

In september 2021 heeft de WHO nieuwe richtsnoeren inzake luchtkwaliteit uitgebracht, gebaseerd op een uitgebreide synthese van het wetenschappelijk bewijsmateriaal over de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging. In de conclusies van deze richtsnoeren inzake luchtkwaliteit wordt met name het belang van een verlaging van de concentraties van verontreinigende stoffen op elk niveau benadrukt en gewezen op de duidelijke voordelen van dergelijke maatregelen voor de volksgezondheid en het milieu. In deze richtlijn wordt rekening gehouden met de meest recente wetenschappelijke inzichten over de noodzaak om de luchtkwaliteitsnormen van de Unie volledig af te stemmen op de meest recente richtsnoeren van de WHO inzake luchtkwaliteit teneinde de algemene doelstellingen van het actieplan om de verontreiniging tot nul terug te brengen, te verwezenlijken.

(4 ter)

De maatschappelijke voordelen van een voortdurende en verbeterde vermindering van de luchtverontreiniging wegen ruimschoots op tegen de daarmee gepaard gaande kosten. Volgens ramingen van de Commissie bedragen de jaarlijkse directe kosten van de naleving van verschillende beleidsscenario’s die in het kader van de effectbeoordeling bij deze richtlijn zijn geanalyseerd, tussen de 3,3 en 7 miljard EUR, en bedragen de in geld uitgedrukte gezondheids- en milieuvoordelen in 2030 tussen de 36 en 130 miljard EUR, hetgeen aantoont dat de voordelen van het luchtkwaliteitsbeleid veel hoger liggen dan de uitvoeringskosten. Sinds 2000 zijn de luchtverontreinigende emissies in de Unie gestaag gedaald als gevolg van de wetgeving van de Unie en de lidstaten.

(5)

Bij het nemen van de relevante maatregelen op het niveau van de Unie en op nationaal niveau ter verwezenlijking van de doelstelling om de luchtverontreiniging tot nul terug te brengen, moeten de lidstaten, het Europees Parlement, de Raad en de Commissie zich laten leiden door het voorzorgsbeginsel en het beginsel dat de vervuiler betaalt, zoals vastgelegd in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en het niet-schadenbeginsel van de Europese Green Deal. Zij moeten onder meer rekening houden met: de bijdrage van een betere luchtkwaliteit aan de volksgezondheid, de kwaliteit van het milieu, het welzijn van de burgers, de welvaart van de samenleving, de werkgelegenheid en het concurrentievermogen van de economie; de energietransitie, een grotere energiezekerheid en het aanpakken van energiearmoede; voedselzekerheid en de betaalbaarheid van levensmiddelen; de ontwikkeling van duurzame en slimme mobiliteits- en vervoersoplossingen; het effect van gedragsveranderingen; een rechtvaardige verdeling en solidariteit tussen de lidstaten, in het licht van hun economische draagkracht, nationale omstandigheden, zoals de specifieke kenmerken van eilanden, en de noodzaak om in de loop der tijd te convergeren; de noodzaak om de transitie billijk en sociaal rechtvaardig te maken door middel van passende onderwijs- en opleidingsprogramma’s; de beste beschikbare en meest recente wetenschappelijke gegevens, met name de bevindingen van de WHO; de noodzaak om bij het nemen van beslissingen over investeringen en planning rekening te houden met de risico’s in verband met luchtverontreiniging; de kosteneffectiviteit en technologische neutraliteit bij het terugdringen van emissies van luchtverontreinigende stoffen; en vooruitgang op het gebied van milieu-integriteit en ambitieniveau.

(5)

Bij het nemen van de relevante maatregelen op het niveau van de Unie en op nationaal niveau ter verwezenlijking van de doelstelling om de luchtverontreiniging tot nul terug te brengen, moeten de lidstaten, het Europees Parlement, de Raad en de Commissie zich laten leiden door het voorzorgsbeginsel, het beginsel dat de vervuiler betaalt en het beginsel preventie en bestrijding van verontreiniging bij de bron , zoals vastgelegd in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en het niet-schadenbeginsel van de Europese Green Deal , alsook de eerbiediging van het mensenrecht op een schoon, gezond en duurzaam milieu . Zij moeten onder meer rekening houden met: de bijdrage van een betere luchtkwaliteit aan de volksgezondheid, de kwaliteit van het milieu, en de veerkracht van een ecosysteem, het welzijn van de burgers, gelijkheid en de bescherming van gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen, kosten voor de gezondheidszorg, de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s), de rol van het maatschappelijk middenveld, de welvaart van de samenleving, de werkgelegenheid en het concurrentievermogen van de economie; de energietransitie, een grotere energiezekerheid en het aanpakken van energiearmoede; voedselzekerheid en de betaalbaarheid van levensmiddelen; de ontwikkeling van duurzame en slimme mobiliteits- en vervoersoplossingen en de infrastructuur daarvan ; het effect van gedragsveranderingen ; de gevolgen van fiscale beleidsmaatregelen ; een rechtvaardige verdeling en solidariteit tussen de lidstaten, in het licht van hun economische draagkracht, nationale omstandigheden, zoals de specifieke kenmerken van eilanden, en de noodzaak om in de loop der tijd te convergeren; de noodzaak om de transitie billijk en sociaal rechtvaardig te maken door middel van passende onderwijs- en opleidingsprogramma’s , mede voor gezondheidswerkers ; de beste beschikbare en meest recente wetenschappelijke gegevens, met name de bevindingen van de WHO; de noodzaak om bij het nemen van beslissingen over investeringen en planning rekening te houden met de risico’s in verband met luchtverontreiniging; de kosteneffectiviteit , de best beschikbare technologische oplossingen en technologische neutraliteit bij het terugdringen van emissies van luchtverontreinigende stoffen; en vooruitgang op het gebied van milieu-integriteit en ambitieniveau , op basis van het non-regressiebeginsel dat is vastgelegd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie .

(5 bis)

Deze richtlijn draagt bij aan de verwezenlijking van de SDG’s, met name SDG 3, 7, 10, 11 en 13.

(6)

In het achtste algemene milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2030, dat op 6 april 2022 bij Besluit (EU) 2022/591 van het Europees Parlement en de Raad (43) is vastgesteld, wordt de doelstelling vastgesteld om een gifvrij milieu tot stand te brengen dat de gezondheid en het welzijn van mensen, dieren en ecosystemen beschermt tegen milieugerelateerde risico’s en negatieve effecten, en wordt daartoe bepaald dat de monitoringmethoden, de voorlichting van het publiek en de toegang tot de rechter verder moeten worden verbeterd. Dit vormt de leidraad voor de doelstellingen van deze richtlijn.

(6)

In het achtste algemene milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2030, dat op 6 april 2022 bij Besluit (EU) 2022/591 van het Europees Parlement en de Raad (43) is vastgesteld, wordt als een van de prioritaire doelstellingen vastgesteld om een gifvrij milieu tot stand te brengen dat de gezondheid en het welzijn van mensen, dieren en ecosystemen beschermt tegen milieugerelateerde risico’s en negatieve effecten, en wordt daartoe onder meer bepaald dat de monitoringmethoden , verbeterde grensoverschrijdende coördinatie , de voorlichting van het publiek en de toegang tot de rechter verder moeten worden verbeterd. Dit vormt de leidraad voor de doelstellingen van deze richtlijn.

(7)

De Commissie moet het wetenschappelijk bewijs met betrekking tot verontreinigende stoffen, de gevolgen daarvan voor de gezondheid van de mens en het milieu en de technologische ontwikkeling regelmatig evalueren. Op basis van die evaluatie moet de Commissie beoordelen of de toepasselijke luchtkwaliteitsnormen nog steeds geschikt zijn om de doelstellingen van deze richtlijn te verwezenlijken. De eerste evaluatie om te beoordelen of de luchtkwaliteitsnormen op basis van de meest recente wetenschappelijke informatie moeten worden bijgewerkt, moet uiterlijk op 31.12.2028 worden voltooid.

(7)

De Commissie moet het wetenschappelijk bewijs met betrekking tot verontreinigende stoffen, de gevolgen daarvan voor de gezondheid van de mens en het milieu , de ongelijkheden op gezondheidsgebied, de directe en indirecte gezondheidszorgkosten van luchtverontreiniging, de milieukosten en de gedragsmatige, begrotings- en de technologische ontwikkelingen regelmatig evalueren. Op basis van die evaluatie moet de Commissie beoordelen of de toepasselijke luchtkwaliteitsnormen nog steeds geschikt zijn om de doelstellingen van deze richtlijn te verwezenlijken. De eerste evaluatie om te beoordelen of de luchtkwaliteitsnormen op basis van de meest recente wetenschappelijke informatie moeten worden bijgewerkt, moet uiterlijk op 31.12.2028 worden voltooid. De Commissie moet regelmatig beoordelen in hoeverre de Uniewetgeving tot vaststelling van emissienormen voor bronnen van luchtverontreiniging bijdraagt tot de verwezenlijking van de bij deze richtlijn vastgestelde luchtkwaliteitsnormen en, indien nodig, aanvullende maatregelen van de Unie voorstellen.

(10)

Er moet gebruik worden gemaakt van modelleringsapplicaties, zodat de puntgegevens kunnen worden geïnterpreteerd in termen van de geografische spreiding van de concentratie, teneinde inbreuken op de luchtkwaliteitsnormen te kunnen opsporen en input te leveren voor het opstellen van luchtkwaliteitsplannen en het bepalen van de locatie van bemonsteringspunten. Naast de in deze richtlijn vastgestelde eisen voor de monitoring van de luchtkwaliteit, worden de lidstaten aangemoedigd om voor monitoringdoeleinden gebruik te maken van de informatieproducten en aanvullende instrumenten (bv. regelmatige evaluatie- en kwaliteitsbeoordelingsverslagen, online beleidstoepassingen) die worden verstrekt door de aardobservatiecomponent van het ruimtevaartprogramma van de EU, met name de atmosfeermonitoringdienst van Copernicus (CAMS).

(10)

Indien van toepassing moet gebruik worden gemaakt van modelleringsapplicaties, zodat de puntgegevens kunnen worden geïnterpreteerd in termen van de geografische spreiding van de concentratie  van verontreinigende stoffen , teneinde inbreuken op de luchtkwaliteitsnormen te kunnen opsporen en input te leveren voor het opstellen van luchtkwaliteitsplannen en routekaarten inzake luchtkwaliteit en het bepalen van de locatie van bemonsteringspunten. Naast de in deze richtlijn vastgestelde eisen voor de monitoring van de luchtkwaliteit, worden de lidstaten aangemoedigd om voor monitoringdoeleinden gebruik te maken van de informatieproducten en aanvullende instrumenten (bv. regelmatige evaluatie- en kwaliteitsbeoordelingsverslagen, online beleidstoepassingen) die worden verstrekt door de aardobservatiecomponent van het ruimtevaartprogramma van de EU, met name de atmosfeermonitoringdienst van Copernicus (CAMS).

(11)

Het is belangrijk dat verontreinigende stoffen waarover de bezorgdheid toeneemt, zoals ultrafijne deeltjes, zwarte koolstof en elementair koolstof, alsook ammoniak en het oxidatiepotentieel van zwevende deeltjes, worden gemonitord om het wetenschappelijke inzicht in de gevolgen ervan voor de gezondheid en het milieu te ondersteunen, zoals aanbevolen door de WHO.

(11)

Het is belangrijk dat verontreinigende stoffen waarover de bezorgdheid toeneemt, zoals ultrafijne deeltjes, zwarte koolstof en elementair koolstof, alsook ammoniak en het oxidatiepotentieel van zwevende deeltjes, worden gemonitord om het wetenschappelijke inzicht in de gevolgen ervan voor de gezondheid en het milieu te ondersteunen, zoals aanbevolen door de WHO , alsook om grenswaarden voor die stoffen in het kader van de eerste evaluatie van deze richtlijn in 2028 vast te stellen. De Commissie moet de wetenschappelijke ontwikkelingen met betrekking tot andere verontreinigende stoffen die niet onder deze richtlijn vallen, blijven volgen en nagaan of de bepalingen van deze richtlijn tot deze verontreinigende stoffen moeten worden uitgebreid.

(12)

Gedetailleerde metingen van fijne zwevende deeltjes op plattelandsachtergrondlocaties dienen te worden uitgevoerd met het oog op een beter begrip van de gevolgen van deze verontreinigende stof en ter ontwikkeling van een passend beleid. Deze metingen dienen te worden uitgevoerd op een wijze die consistent is met die van het Samenwerkingsprogramma voor de bewaking en evaluatie van het transport van luchtverontreinigende stoffen over lange afstand in Europa (EMEP), tot stand gekomen op basis van het Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand van 1979 van de Economische Commissie van de Verenigde Naties voor Europa (VN/ECE), dat de Raad heeft goedgekeurd bij Besluit 81/462/EEG van 11 juni 1981 (44), en de protocollen daarbij, waaronder het Protocol inzake vermindering van verzuring, eutrofiëring en ozon op leefniveau van 1999, dat in 2012 is herzien.

(12)

Gedetailleerde metingen van fijne zwevende deeltjes , zwarte koolstof, kwik en ammoniak op plattelandsachtergrondlocaties dienen te worden uitgevoerd met het oog op een beter begrip van de grensoverschrijdende bijdrage en de gevolgen van deze verontreinigende stoffen en ter ontwikkeling van een passend beleid , met inbegrip van de mogelijke invoering van grenswaarden, streefwaarden en kritieke niveaus . Deze metingen dienen te worden uitgevoerd op een wijze die consistent is met die van het Samenwerkingsprogramma voor de bewaking en evaluatie van het transport van luchtverontreinigende stoffen over lange afstand in Europa (EMEP), tot stand gekomen op basis van het Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand van 1979 van de Economische Commissie van de Verenigde Naties voor Europa (VN/ECE), dat de Raad heeft goedgekeurd bij Besluit 81/462/EEG van 11 juni 1981 (44), en de protocollen daarbij, waaronder het Protocol inzake vermindering van verzuring, eutrofiëring en ozon op leefniveau van 1999, dat in 2012 is herzien.

(15)

Ter bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu als geheel, is het van bijzonder belang dat de uitstoot van verontreinigende stoffen bij de bron wordt bestreden en dat op lokaal, nationaal en Unieniveau wordt bepaald wat de beste uitstootverminderende maatregelen zijn, en dat deze maatregelen worden uitgevoerd, met name wat de uitstoot door landbouw, industrie, transport en energieopwekking betreft. Daarom dient de uitstoot van schadelijke luchtverontreinigende stoffen te worden vermeden, voorkomen of verminderd en dienen passende normen inzake de luchtkwaliteit te worden vastgesteld , rekening gehouden met de toepasselijke normen, richtsnoeren en programma’s van de Wereldgezondheidsorganisatie .

(15)

Ter bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu als geheel, is het van bijzonder belang dat de uitstoot van verontreinigende stoffen bij de bron wordt bestreden en dat op lokaal, nationaal en Unieniveau wordt bepaald wat de beste uitstootverminderende maatregelen zijn, en dat deze maatregelen worden uitgevoerd, met name wat de uitstoot door landbouw, industrie, transport , verwarmings- en koelingssystemen en energieopwekking betreft. Relevante wetgeving van de Unie, zoals inzake Europese emissienormen voor voertuigen of industriële emissies, is van groot belang voor de verdere vermindering van de luchtverontreiniging. Daarom dient de uitstoot van schadelijke luchtverontreinigende stoffen te worden vermeden, voorkomen of verminderd en dienen passende normen inzake de luchtkwaliteit te worden vastgesteld op basis van de meest recente wetenschappelijke gegevens die zijn gepubliceerd in de meest recente richtsnoeren van de WHO inzake luchtkwaliteit en in overeenstemming met het actieplan om de verontreiniging tegen 2050 tot nul terug te brengen .

(15 ter)

De Commissie beoordeelt, voordat zij worden vastgesteld, of eventuele ontwerpmaatregelen of -wetgevingsvoorstellen, waaronder begrotingsvoorstellen, stroken met de in deze richtlijn vastgelegde luchtkwaliteitsnormen, en neemt die beoordeling op in een eventuele effectbeoordeling bij deze maatregelen of voorstellen, en maakt het resultaat van die beoordeling op het moment van de vaststelling openbaar. De Commissie moet ernaar streven haar ontwerpmaatregelen en wetgevingsvoorstellen af te stemmen op de doelstellingen van deze richtlijn. Indien er geen sprake is van afstemming moet de Commissie de redenen hiervoor aangeven in het kader van de beoordeling van de samenhang.

(15 quater)

Luchtverontreinigende stoffen die door de vervoerssector worden uitgestoten, vormen een bijzonder risico voor de gezondheid van mensen die in stedelijke gebieden en in de buurt van vervoersknooppunten wonen. Daarom moeten de lidstaten en de betrokken regionale en lokale autoriteiten overwegen plannen voor duurzame stedelijke mobiliteit uit te voeren en te investeren in emissievrije technologieën en maatregelen die een verschuiving mogelijk maken naar actieve, collectieve en duurzame vervoerssystemen, en de totstandbrenging van groene ruimten en voetgangersgebieden in de steden met als doel luchtverontreiniging en verkeerscongestie, met name in stedelijke gebieden te verminderen. in overeenstemming met de mededeling van de Commissie van 9 december 2020 getiteld “Strategie voor duurzame en slimme mobiliteit — Het Europees vervoer op het juiste spoor naar de toekomst”. De lidstaten moeten ook alle nodige maatregelen nemen om de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen te versnellen, met name elektrische oplaadinfrastructuur voor lichte en zware bedrijfsvoertuigen, alsook periodieke kwaliteitscontroles van de vervoersinfrastructuur uitvoeren om vast te stellen welke gebieden behoefte hebben aan minder verkeerscongestie en optimalisering van de infrastructuur, en passende maatregelen nemen, in voorkomend geval met financiële steun van de Unie.

(15 quinquies)

Alleen al de luchtverontreiniging door het zeevervoer leidt jaarlijks tot meer dan 50 000 vroegtijdige sterfgevallen in de Unie  (1 bis) . Hoewel van de uitlaatgassen van het zeevervoer zwaveldioxideverontreiniging het schadelijkst is, mogen we NOx niet vergeten. Het effect van het zeevervoer op het milieu en op kustgemeenschappen, zowel wat betreft schade aan ecosystemen als voor de volksgezondheid, zou kunnen worden verlicht met een alomvattende elektrificatie van het maritiem vervoer over korte afstanden en in stedelijke gebieden, naast emissievrije eisen en infrastructuur voor aanlegplaatsen. Voorts zou de alomvattende aanwijzing van het maritieme gebied van de Unie als zwaveloxide-emissiebeheersgebied(SECA) en stikstofoxide-emissiebeheersgebied (NECA) aanzienlijk bijdragen tot de vermindering van de luchtverontreiniging in havens en havensteden, alsook in de wateren van de Unie.

(16)

Wetenschappelijk bewijsmateriaal toont aan dat zwaveldioxide, stikstofdioxide en stikstofoxiden, zwevende deeltjes, lood, benzeen, koolmonoxide, arseen, cadmium, nikkel, bepaalde polycyclische aromatische koolwaterstoffen en ozon verantwoordelijk zijn voor ernstige negatieve effecten op de gezondheid van de mens. De beïnvloeding van de gezondheid van de mens en het milieu vindt plaats via concentraties in de lucht.

(16)

Wetenschappelijk bewijsmateriaal toont aan dat zwaveldioxide, stikstofdioxide en stikstofoxiden, zwevende deeltjes, lood, benzeen, koolmonoxide, arseen, cadmium, nikkel, bepaalde polycyclische aromatische koolwaterstoffen en ozon verantwoordelijk zijn voor een reeks ernstige schadelijke effecten op de gezondheid van de mens die kunnen leiden tot vroegtijdige sterfte, en dat er geen aanwijsbare drempel is waaronder deze stoffen geen risico voor de gezondheid van de mens vormen. Die stoffen beschadigen de meeste orgaansystemen en worden in verband gebracht met vele slopende ziekten, zoals astma bij kinderen en volwassenen, hart- en vaatziekten, chronische obstructieve longziekte, longontsteking, beroerten, diabetes, longkanker, verminderde cognitieve ontwikkeling en dementie . De beïnvloeding van de gezondheid van de mens en het milieu vindt plaats via concentraties in de lucht en via depositie .

(16 bis)

Luchtverontreiniging beïnvloedt het menselijk lichaam op korte en lange termijn op manieren die schadelijk zijn voor de gezondheid. Hoewel luchtverontreiniging een universeel gezondheidsprobleem vormt dat iedereen treft, zijn de risico’s niet gelijk verdeeld over de bevolking en lopen sommige groepen mensen een groter risico op schade. Gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen, zoals mensen met specifieke reeds bestaande gezondheidsproblemen (bv. ademhalingsziekten of hart- en vaatziekten), zwangere vrouwen, pasgeborenen, kinderen, ouderen, mensen met een handicap of personen die onvoldoende toegang hebben tot medische zorg, en werknemers die in hun beroep aan bijzonder hoge niveaus van luchtverontreiniging worden blootgesteld, lijken het grootste risico te lopen, zoals blijkt uit studies waarin luchtverontreiniging wordt gekoppeld aan verminderde cognitieve prestaties onder ouderen en die suggereren dat slechte luchtkwaliteit bijzonder gevaarlijk is voor kinderen. Deze groepen moeten worden geïnformeerd en beschermd. Deze richtlijn erkent de toegenomen risico’s en specifieke behoeften van gevoelige bevolkingsgroepen kwetsbare groepen ten aanzien van luchtverontreiniging en heeft als doel de door luchtverontreiniging veroorzaakte ongelijkheid op gezondheidsgebied aan te pakken.

(16 ter)

Hoewel luchtverontreiniging een belangrijk milieugezondheidsrisico is waar iedereen en alle lidstaten mee te maken hebben, komt er veel bewijsmateriaal beschikbaar over de verbanden tussen sociaaleconomische status en luchtverontreiniging, waaruit met name blijkt dat de gezondheid van mensen met een lagere sociaal-economische status doorgaans meer te lijden heeft onder luchtverontreiniging dan de gezondheid van de bevolking in het algemeen als gevolg van hun grotere blootstelling en grotere kwetsbaarheid  (1 bis) . De lidstaten moeten met dergelijke factoren rekening houden bij het opstellen, uitvoeren of bijwerken van hun luchtkwaliteitsplannen of routekaarten inzake luchtkwaliteit, zodat zij de sociale aspecten van luchtverontreiniging doeltreffend kunnen aanpakken.

(18)

De gemiddelde blootstelling van de bevolking aan de verontreinigende stoffen met de grootste gedocumenteerde gevolgen voor de gezondheid van de mens, namelijk fijne zwevende deeltjes (PM2,5 ) en stikstofdioxide (NO2), moet op basis van de aanbevelingen van de WHO worden verminderd. Daartoe moet voor deze verontreinigende stoffen, naast grenswaarden, een gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting worden ingevoerd.

(18)

De gemiddelde blootstelling van de bevolking aan de verontreinigende stoffen met de grootste gedocumenteerde gevolgen voor de gezondheid van de mens, namelijk fijne zwevende deeltjes (PM2,5 ) en stikstofdioxide (NO2), moet op basis van de meest recente aanbevelingen van de WHO worden verminderd. Daartoe moet voor deze verontreinigende stoffen, naast grenswaarden, een gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting worden ingevoerd. De verplichting tot vermindering van de gemiddelde blootstelling moet een aanvulling vormen op en niet in de plaats komen van de grenswaarden die tot nu toe de meest doeltreffende afdwingbare normen zijn gebleken.

(19)

Uit de geschiktheidscontrole van de richtlijnen inzake luchtkwaliteit (Richtlijnen 2004/107/EG en 2008/50/EG) (45) is gebleken dat grenswaarden doeltreffender zijn om de concentraties van verontreinigende stoffen te verlagen dan streefwaarden. Om de schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens, met name de gezondheid van kwetsbare groepen en gevoelige bevolkingsgroepen, en voor het milieu zo beperkt mogelijk te houden, moeten grenswaarden worden bepaald voor de concentratie van zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes, lood, benzeen, koolmonoxide, arseen, cadmium, nikkel en polycyclische aromatische koolwaterstoffen in de lucht. Benzo(a)pyreen dient te worden gebruikt als marker voor het carcinogene risico van polycyclische aromatische koolwaterstoffen in de lucht.

(19)

Uit de geschiktheidscontrole van de richtlijnen inzake luchtkwaliteit (Richtlijnen 2004/107/EG en 2008/50/EG) (45) is gebleken dat grenswaarden doeltreffender zijn om de concentraties van verontreinigende stoffen te verlagen dan andere soorten luchtkwaliteitsnormen zoals streefwaarden. Om de schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens, met name de gezondheid van kwetsbare groepen en gevoelige bevolkingsgroepen, en voor het milieu zo beperkt mogelijk te houden, moeten grenswaarden worden bepaald voor de concentratie van zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes, lood, benzeen, koolmonoxide, arseen, cadmium, nikkel en polycyclische aromatische koolwaterstoffen in de lucht . Om te zorgen voor doeltreffende bescherming tegen schadelijke gevolgen voor ecosystemen moeten die grenswaarden regelmatig worden bijgewerkt in het licht van de meest recente aanbevelingen van de WHO . Benzo(a)pyreen dient te worden gebruikt als marker voor het carcinogene risico van polycyclische aromatische koolwaterstoffen in de lucht.

(21)

Ozon is een grensoverschrijdende verontreinigende stof, die in de atmosfeer wordt gevormd door de uitstoot van de primaire verontreinigende stoffen waarop Richtlijn (EU) 2016/2284 van het Europees Parlement en de Raad (46) betrekking heeft. De vooruitgang ten opzichte van de in deze richtlijn vastgestelde luchtkwaliteitsstreefwaarden en langetermijndoelstellingen voor ozon dient te worden bepaald in het licht van de in Richtlijn (EU) 2016/2284 vastgestelde streefwaarden en emissiereductieverbintenissen en middels de uitvoering van kosteneffectieve maatregelen en luchtkwaliteitsplannen.

(21)

Ozon is een grensoverschrijdende verontreinigende stof, die in de atmosfeer wordt gevormd door de uitstoot van de primaire verontreinigende stoffen , waarvan sommige in Richtlijn (EU) 2016/2284 van het Europees Parlement en de Raad (46) aan bod komen. Ozon op leefniveau heeft niet alleen negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid, maar ook voor de vegetatie en ecosystemen, wat leidt tot lagere gewasopbrengsten en bosgroei en verlies van biodiversiteit . De vooruitgang ten opzichte van de in deze richtlijn vastgestelde luchtkwaliteitsstreefwaarden en langetermijndoelstellingen voor ozon dient te worden bepaald in het licht van de in Richtlijn (EU) 2016/2284 vastgestelde streefwaarden en emissiereductieverbintenissen en middels de uitvoering van kosteneffectieve maatregelen , routekaarten inzake luchtkwaliteit en luchtkwaliteitsplannen.

(22)

De streefwaarden voor ozon en langetermijndoelstellingen ter garantie van een doeltreffende bescherming tegen schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens, de vegetatie en de ecosystemen door blootstelling aan ozon moeten worden bijgewerkt in het licht van de meest recente aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie.

(22)

De streefwaarden voor ozon en langetermijndoelstellingen ter garantie van een doeltreffende bescherming tegen schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens, de vegetatie en de ecosystemen door blootstelling aan ozon moeten regelmatig worden bijgewerkt in het licht van de meest recente aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie.

(23)

Een alarmdrempel voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes (PM10 en PM2,5 ) en ozon en een informatiedrempel voor ozon dienen te worden vastgesteld ter bescherming van de gehele bevolking en kwetsbare en gevoelige groepen daarvan tegen kortstondige blootstelling aan hoge ozonconcentraties . Het bereiken van die drempelwaarden moet het signaal vormen voor de mededeling aan de bevolking van gegevens over het blootstellingsrisico en de tenuitvoerlegging , indien passend, van kortetermijnmaatregelen om de verontreinigingsniveaus te verminderen waar de alarmdrempel is overschreden.

(23)

Een alarmdrempel en een informatiedrempel voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, zwevende deeltjes (PM10 en PM2,5 ) en ozon dienen te worden vastgesteld ter bescherming van de gehele bevolking en met name van gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen tegen kortstondige blootstelling aan hoge concentraties verontreinigende stoffen . Het bereiken van die drempelwaarden moet het signaal vormen voor de mededeling aan de bevolking van gegevens over de met blootstelling verband houdende gezondheidsrisico’s en voor de tenuitvoerlegging van passende kortetermijnmaatregelen om het verontreinigingsniveau te verminderen waar de alarmdrempel is overschreden. Er worden geen alarm- en informatiedrempels vastgesteld voor de andere gereguleerde verontreinigende stoffen, aangezien de gegevens over de gezondheidseffecten van die verontreinigende stoffen vaak alleen betrekking hebben op de blootstellingseffecten op lange termijn. Indien er wetenschappelijk bewijs wordt geleverd over hun effecten op de blootstelling op korte termijn, moet de Commissie beoordelen of het nodig is alarm- en informatiedrempels voor die verontreinigende stoffen in te voeren.

(25)

De toestand van de luchtkwaliteit dient te worden gehandhaafd, waar deze reeds goed is, of verbeterd. Wanneer de normen voor luchtkwaliteit van deze richtlijn niet gehaald dreigen te worden, of niet zijn gehaald, dienen de lidstaten onmiddellijk maatregelen te nemen, teneinde te voldoen aan de grenswaarden, gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen en kritische niveaus en, waar mogelijk, de streefwaarden voor ozon en langetermijndoelstellingen te halen.

(25)

De toestand van de luchtkwaliteit dient te worden gehandhaafd, waar deze reeds goed is, of verbeterd. Wanneer de normen voor luchtkwaliteit van deze richtlijn niet gehaald dreigen te worden, of niet zijn gehaald, dienen de lidstaten onmiddellijk en voortdurend maatregelen te nemen, teneinde te voldoen aan de grenswaarden, gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen en kritische niveaus en, waar mogelijk, de streefwaarden voor ozon en langetermijndoelstellingen te halen.

(29)

Bijdragen uit natuurlijke bronnen kunnen worden beoordeeld, maar kunnen niet worden beheerst. Indien natuurlijke bijdragen aan verontreinigende stoffen in de lucht met voldoende nauwkeurigheid kunnen worden bepaald, en indien overschrijdingen geheel of gedeeltelijk te wijten zijn aan deze natuurlijke bijdragen, mogen ze, wanneer wordt beoordeeld of de grenswaarden voor de luchtkwaliteit en de gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen worden nageleefd, onder de in deze richtlijn beschreven voorwaarden, buiten beschouwing worden gelaten. Overschrijdingen van grenswaarden van zwevende deeltjes die toe te schrijven zijn aan het strooien van zand of zout op de wegen in de winter kunnen, wanneer wordt beoordeeld of de grenswaarden voor de luchtkwaliteit worden nageleefd, ook buiten beschouwing worden gelaten, op voorwaarde dat er redelijke maatregelen zijn getroffen om de concentraties te verlagen.

(29)

Bijdragen uit natuurlijke bronnen kunnen worden beoordeeld, maar kunnen in sommige gevallen moeilijk worden beheerst. Indien natuurlijke bijdragen aan verontreinigende stoffen in de lucht met voldoende nauwkeurigheid kunnen worden bepaald, en indien overschrijdingen geheel of gedeeltelijk te wijten zijn aan deze natuurlijke bijdragen, waar de lidstaten geen vat op hebben en die niet hadden kunnen worden voorzien, beperkt of voorkomen, mogen ze, wanneer wordt beoordeeld of de grenswaarden voor de luchtkwaliteit worden nageleefd, onder de in deze richtlijn beschreven voorwaarden, buiten beschouwing worden gelaten. Overschrijdingen van grenswaarden van zwevende deeltjes die toe te schrijven zijn aan het strooien van zand of zout op de wegen in de winter kunnen, wanneer wordt beoordeeld of de grenswaarden voor de luchtkwaliteit worden nageleefd, ook buiten beschouwing worden gelaten, maar uitsluitend indien er gegevens worden verstrekt waaruit blijkt dat er redelijke maatregelen zijn getroffen om de concentraties te verlagen. Het in mindering brengen van deze bijdragen bij de beoordeling van de naleving van de grenswaarden voor de luchtkwaliteit en de verplichtingen inzake de vermindering van de gemiddelde blootstelling mag de lidstaten er niet van weerhouden maatregelen te nemen om hun gezondheidseffecten te verminderen.

(29 bis)

Het is van cruciaal belang om de luchtkwaliteit systematisch te monitoren in de nabijheid van luchtverontreinigingshotspots, waar het verontreinigingsniveau sterk wordt beïnvloed door de emissies van bronnen van zware verontreiniging die personen en bevolkingsgroepen kunnen blootstellen aan verhoogde risico’s op schadelijke gezondheidseffecten. Daartoe moeten de lidstaten bemonsteringspunten installeren in de luchtverontreinigingshotspots, zoals havens of luchthavens, om het inzicht in de gevolgen van deze bronnen voor luchtverontreiniging te verbeteren en passende maatregelen te nemen om de gevolgen ervan voor de menselijke gezondheid tot een minimum te beperken.

(30)

Voor zones met bijzonder moeilijke omstandigheden moet het mogelijk zijn de nalevingstermijn voor de grenswaarden voor de luchtkwaliteit op te schorten in gevallen waarin zich, ondanks de tenuitvoerlegging van passende maatregelen ter bestrijding van de verontreiniging, in specifieke zones en agglomeraties acute nalevingsproblemen voordoen. Elke opschorting voor een bepaalde zone of agglomeratie dient vergezeld te gaan van een door de Commissie te beoordelen uitvoerig plan dat de naleving tegen het einde van de herziene nalevingstermijn garandeert.

(30)

Voor zones met bijzonder moeilijke omstandigheden moet het mogelijk zijn de nalevingstermijn voor de grenswaarden voor de luchtkwaliteit op te schorten in gevallen waarin zich, ondanks de tenuitvoerlegging van passende maatregelen ter bestrijding van de verontreiniging, in specifieke zones acute nalevingsproblemen voordoen. Elke opschorting voor een bepaalde zone dient vergezeld te gaan van een door de Commissie te beoordelen uitvoerig plan dat de naleving tegen het einde van de herziene nalevingstermijn garandeert.

(31)

Er dienen luchtkwaliteitsplannen te worden ontwikkeld en bijgewerkt voor zones waar de concentraties van verontreinigde stoffen in de lucht de geldende grenswaarden voor de luchtkwaliteit, streefwaarden voor ozon of gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen overschrijden. Stoffen die de lucht verontreinigen komen uit allerlei bronnen en activiteiten. Ter garantie van een goede samenhang tussen de diverse beleidslijnen dienen deze luchtkwaliteitsplannen, waar mogelijk, samenhangend te zijn met de plannen en programma’s die zijn voorbereid krachtens Richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad (48), Richtlijn (EU) 2016/2284 en Richtlijn 2002/49/EG van het Europees Parlement en de Raad (49).

(31)

Er dienen luchtkwaliteitsplannen te worden ontwikkeld en bijgewerkt voor zones waar de concentraties van verontreinigde stoffen in de lucht de geldende grenswaarden voor de luchtkwaliteit, streefwaarden voor ozon of gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen overschrijden. Stoffen die de lucht verontreinigen komen uit allerlei bronnen en activiteiten. Ter garantie van een goede samenhang tussen de diverse beleidslijnen dienen deze luchtkwaliteitsplannen, waar mogelijk, samenhangend te zijn met de plannen en programma’s die zijn voorbereid krachtens Richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad (48), Richtlijn (EU) 2016/2284 en Richtlijn 2002/49/EG van het Europees Parlement en de Raad (49).

(31 bis)

Zoals de jurisprudentie van het Hof van Justitie duidelijk heeft gemaakt  (1bis) , staan de bepalingen inzake de luchtkwaliteitsplannen niet toe dat de uiterste termijnen voor de naleving van de luchtkwaliteitsnormen verlengd worden. Het feit dat er een luchtkwaliteitsplan is opgesteld, betekent niet dat een lidstaat hiermee heeft voldaan aan zijn verplichting om te waarborgen dat de niveaus van luchtverontreinigende stoffen de bij deze richtlijn vastgestelde luchtkwaliteitsnormen niet overschrijden.

(32)

Wanneer het risico bestaat dat lidstaten de grenswaarden of de streefwaarde voor ozon in 2030 niet zullen hebben bereikt , moeten er ook vóór 2030 luchtkwaliteitsplannen worden opgesteld om ervoor te zorgen dat de niveaus van verontreinigende stoffen dienovereenkomstig worden verlaagd .

(32)

Om de wetgeving van de Unie in overeenstemming te brengen met de meest recente wetenschappelijke gegevens en de meest recente richtsnoeren van de WHO inzake luchtkwaliteit, worden in deze richtlijn nieuwe luchtkwaliteitsnormen vastgesteld waaraan uiterlijk in 2030 moet zijn voldaan. De lidstaten en de bevoegde autoriteiten moeten, vooruitlopend op de in bijlage I , afdeling 1, tabel 1, vastgestelde uiterste termijn 2030 voor nieuwe grenswaarden, een afzonderlijk type luchtkwaliteitsplan opstellen, een zogeheten routekaart inzake luchtkwaliteit, voor zones waarin de concentraties van verontreinigende stoffen in de lucht de voor 2030 vastgestelde toepasselijke grenswaarden voor de luchtkwaliteit overschrijden. De routekaart inzake luchtkwaliteit moet beleidslijnen en -maatregelen voor de korte en lange termijn bevatten om uiterlijk in 2030 aan deze grenswaarden te voldoen. Omwille van de juridische duidelijkheid en niettegenstaande de specifieke terminologie die wordt gebruikt, moet een routekaart inzake luchtkwaliteit worden beschouwd als een luchtkwaliteitsplan in de zin van artikel 4, punt 36.

(34)

De lidstaten dienen samen te werken wanneer het niveau van een verontreinigende stof ten gevolge van aanzienlijke verontreiniging die in een andere lidstaat haar oorsprong vindt, een grenswaarde, streefwaarde voor ozon, gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting of alarmdrempel overschrijdt of waarschijnlijk zal overschrijden. De grensoverschrijdende aard van specifieke verontreinigende stoffen, zoals ozon en zwevende deeltjes, kan van naburige lidstaten een zekere mate van coördinatie vergen bij het opstellen en uitvoeren van luchtkwaliteitsplannen en kortetermijnactieplannen en bij het inlichten van de bevolking . De betrokken lidstaten dienen zo nodig te streven naar samenwerking met derde landen, met een bijzondere klemtoon op vroegtijdige participatie van kandidaat-lidstaten. De Commissie moet tijdig op de hoogte worden gebracht van en worden uitgenodigd om bijstand te verlenen bij een dergelijke samenwerking.

(34)

De lidstaten dienen samen te werken wanneer het niveau van een verontreinigende stof ten gevolge van aanzienlijke verontreiniging die in een andere lidstaat haar oorsprong vindt, een grenswaarde, streefwaarde voor ozon, gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting of alarmdrempel overschrijdt of waarschijnlijk zal overschrijden. De grensoverschrijdende aard van specifieke verontreinigende stoffen, zoals ozon en zwevende deeltjes, vergt van naburige lidstaten een snelle coördinatie bij het opstellen en uitvoeren van luchtkwaliteitsplannen en kortetermijnactieplannen en om de bevolking zo snel mogelijk in te lichten . De betrokken lidstaten dienen zo nodig te streven naar samenwerking met derde landen, met een bijzondere klemtoon op vroegtijdige participatie van kandidaat-lidstaten. De Commissie moet tijdig op de hoogte worden gebracht van en worden uitgenodigd om bijstand te verlenen bij een dergelijke samenwerking.

(35)

Het is noodzakelijk dat de lidstaten en de Commissie gegevens over de luchtkwaliteit verzamelen, uitwisselen en verspreiden om een beter inzicht te verkrijgen in de gevolgen van de luchtverontreiniging en om een passend beleid te ontwikkelen. Ook dient het publiek gemakkelijk te kunnen beschikken over bijgewerkte gegevens over de concentraties van alle gereguleerde verontreinigende stoffen in de lucht alsook over luchtkwaliteitsplannen en kortetermijnactieplannen.

(35)

Het is noodzakelijk dat de lidstaten en de Commissie gegevens over de luchtkwaliteit verzamelen, uitwisselen en verspreiden om een beter inzicht te verkrijgen in de gevolgen van de luchtverontreiniging en om een passend beleid te ontwikkelen. Ook dient het publiek gemakkelijk te kunnen beschikken over bijgewerkte , coherente en begrijpelijke gegevens over de concentraties van alle gereguleerde verontreinigende stoffen in de lucht alsook over luchtkwaliteitsplannen , routekaarten inzake luchtkwaliteit en kortetermijnactieplannen.

(35 bis)

Uit de index van de digitale economie en samenleving (DESI) blijkt dat 40 % van de volwassenen in de EU niet over digitale basisvaardigheden beschikken  (1bis) . De lidstaten moeten er daarom voor zorgen dat informatie die overeenkomstig deze richtlijn openbaar moet worden gemaakt, in voorkomend geval ook via niet-digitale communicatiekanalen wordt meegedeeld.

(40)

Deze richtlijn eerbiedigt de grondrechten en neemt de beginselen in acht die met name in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zijn erkend. Wanneer schade aan de gezondheid van de mens is ontstaan als gevolg van een schending van artikel  19, 20 of 21 van deze richtlijn, moeten de lidstaten ervoor zorgen dat de personen die door dergelijke schendingen zijn getroffen, van de betrokken bevoegde autoriteit een vergoeding voor die schade kunnen vorderen en verkrijgen. De in deze richtlijn vastgestelde regels inzake schadevergoedingen, toegang tot de rechter en sancties hebben tot doel de schadelijke gevolgen van luchtverontreiniging voor de gezondheid van de mens en het milieu te vermijden, te voorkomen en te verminderen, overeenkomstig artikel 191, lid 1, VWEU. Zij beogen aldus in het beleid van de Unie een hoog niveau van milieubescherming en de verbetering van de kwaliteit van het milieu te integreren in overeenstemming met het beginsel van duurzame ontwikkeling zoals vastgesteld in artikel 37 van het handvest, en brengen de in de artikelen 2 en  3 van het handvest vastgestelde verplichting tot bescherming van het recht op leven en de menselijke integriteit concreet tot uitdrukking. Deze richtlijn draagt ook bij tot het recht op een doeltreffende voorziening in rechte, zoals neergelegd in artikel 47 van het handvest, in verband met de bescherming van de gezondheid van de mens.

(40)

Deze richtlijn eerbiedigt de grondrechten en neemt de beginselen in acht die met name in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zijn erkend. Wanneer schade aan de gezondheid en het welzijn van de mens is ontstaan als gevolg van een schending van de artikelen13, 19, 20 of 21 van deze richtlijn, moeten de lidstaten ervoor zorgen dat de personen die door dergelijke schendingen zijn getroffen, van de betrokken bevoegde autoriteit een vergoeding voor die schade kunnen vorderen en verkrijgen. Deze richtlijn heeft tot doel de schadelijke gevolgen van luchtverontreiniging voor de gezondheid van de mens en het milieu te vermijden, te voorkomen en te verminderen, overeenkomstig artikel 191, lid 1, VWEU. Zij beoogt aldus in het beleid van de Unie een hoog niveau van milieubescherming en de verbetering van de kwaliteit van het milieu te integreren in overeenstemming met het beginsel van duurzame ontwikkeling zoals vastgesteld in artikel 37 van het handvest, en brengt de in de artikelen 2 , 3, 7 en  35 van het Handvest vastgestelde verplichting tot bescherming van het recht op leven en de menselijke integriteit , het recht op een privéleven en het recht op gezondheidszorg concreet tot uitdrukking. Deze richtlijn draagt ook bij tot het recht op een doeltreffende voorziening in rechte, zoals neergelegd in artikel 47 van het handvest, in verband met de bescherming van de gezondheid van de mens. Bovendien wordt het mensenrecht op een schoon, gezond en duurzaam milieu, zoals erkend door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in resolutie 76/300 van 28 juli 2022, in de richtlijn erkend en beschermd.

(40 bis)

Weerlegbare vermoedens zijn een gemeenschappelijk mechanisme om de problemen van een eiser met betrekking tot bewijs te verlichten en tegelijkertijd de rechten van de verweerder te beschermen. Weerlegbare vermoedens zijn alleen van toepassing indien is voldaan aan bepaalde voorwaarden. Om een billijke verdeling van het risico te handhaven en een omkering van de bewijslast te voorkomen, moet van een eiser worden verlangd dat hij voldoende relevant bewijs kan leveren, met inbegrip van wetenschappelijke gegevens, om aan te nemen dat de schending het ontstaan van de schade heeft veroorzaakt of daartoe heeft bijgedragen. In het licht van de bewijsproblemen waarmee benadeelde personen worden geconfronteerd, met name in complexe gevallen, zal een dergelijk weerlegbaar vermoeden een billijk evenwicht tot stand brengen tussen de rechten van personen die gezondheidsschade lijden en de bevoegde autoriteiten. Het moet ook mogelijk zijn relevante wetenschappelijke gegevens als bewijs te gebruiken overeenkomstig het nationale recht. Wanneer dergelijke relevante wetenschappelijke gegevens niet beschikbaar zijn, moet het mogelijk zijn om ander bewijsmateriaal te gebruiken om de claim te onderbouwen overeenkomstig het nationale recht. Aangezien luchtkwaliteitsnormen worden vastgesteld op basis van wetenschappelijke kennis over de schadelijke gevolgen van luchtverontreiniging voor de menselijke gezondheid, wordt luchtverontreiniging bij overschrijding van de grenswaarden potentieel schadelijk voor de gezondheid en het welzijn van degenen die eraan worden blootgesteld  (1 bis) .

3.

maatregelen voor de monitoring van de langetermijntrends van de luchtkwaliteit en de gevolgen van maatregelen van de Unie en de lidstaten op de luchtkwaliteit;

3.

maatregelen voor de monitoring van de langetermijntrends van de luchtkwaliteit en de gevolgen van maatregelen van de Unie en de lidstaten , en in samenwerking met derde landen vastgestelde maatregelen, voor de luchtkwaliteit;

4.

maatregelen die ervoor zorgen dat de gegevens over de luchtkwaliteit aan de bevolking ter beschikking worden gesteld;

4.

maatregelen die ervoor zorgen dat de gegevens over de luchtkwaliteit in de hele Unie geharmoniseerd worden en aan de bevolking ter beschikking worden gesteld;

6.

maatregelen die een verhoogde samenwerking tussen de lidstaten bij de vermindering van de luchtverontreiniging bevorderen .

6.

maatregelen die een verhoogde samenwerking tussen de lidstaten , regionale en lokale autoriteiten, binnen en tussen de lidstaten, en met derde landen die een gemeenschappelijke grens met de Unie hebben, bevorderen om de luchtverontreiniging terug te dringen .

a)

de meest recente wetenschappelijke informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) en andere relevante organisaties;

a)

de meest recente wetenschappelijke informatie van de relevante organen van de Unie, de WHO en andere relevante wetenschappelijke organisaties;

b)

technologische ontwikkelingen die van invloed zijn op de luchtkwaliteit en de beoordeling daarvan;

b)

gedragsmatige veranderingen, begrotingsbeleid en technologische ontwikkelingen die van invloed zijn op de luchtkwaliteit en de beoordeling daarvan;

c)

de situatie wat betreft de luchtkwaliteit in de lidstaten en de gevolgen daarvan voor de gezondheid van de mens en het milieu;

c)

de luchtkwaliteit in de lidstaten en de gevolgen daarvan voor de gezondheid van de mens en het milieu;

c bis)

directe en indirecte gezondheidszorg- en milieukosten in verband met luchtverontreiniging, alsmede kosten-batenanalyses;

d bis)

de vooruitgang die is geboekt bij de uitvoering van andere relevante Uniewetgeving, met name op het gebied van klimaat, vervoer en energie.

d ter)

invoering door afzonderlijke lidstaten van strengere luchtkwaliteitsnormen overeenkomstig artikel 193 VWEU.

1 bis)

21)

23)

“stedelijkeachtergrondlocaties”: plaatsen in stedelijke gebieden waar de niveaus representatief zijn voor de blootstelling van de stedelijke bevolking in het algemeen;

23)

“stedelijkeachtergrondlocaties”: plaatsen in stedelijke gebieden waar de niveaus representatief zijn voor de blootstelling van de stedelijke bevolking in het algemeen , met inbegrip van stedelijke gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen ;

24)

“plattelandsachtergrondlocaties”: plaatsen in landelijke gebieden met een lage bevolkingsdichtheid waar de niveaus representatief zijn voor de blootstelling van de plattelandsbevolking in het algemeen;

24)

“plattelandsachtergrondlocaties”: plaatsen in landelijke gebieden met een lage bevolkingsdichtheid waar de niveaus representatief zijn voor de blootstelling van de plattelandsbevolking in het algemeen , met inbegrip van gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen op het platteland ;

24 bis)

26)

“grenswaarde”: een niveau  dat niet mag worden overschreden en dat op basis van wetenschappelijke kennis wordt vastgesteld met als doel schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens of het milieu te vermijden, te voorkomen of te verminderen;

26)

“grenswaarde”: een niveau dat op basis van wetenschappelijke kennis wordt vastgesteld met als doel schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens of het milieu te vermijden, te voorkomen of te verminderen en dat binnen een bepaalde termijn moet worden bereikt en, wanneer het eenmaal is bereikt, niet meer mag worden overschreden ;

28)

“gemiddelde-blootstellingsindex”: een gemiddeld niveau dat wordt bepaald op basis van metingen op stedelijkeachtergrondlocaties verspreid over de territoriale eenheid op het niveau NUTS 1 zoals omschreven in Verordening (EG) nr. 1059/2003, of, als die territoriale eenheid geen stedelijk gebied omvat, op plattelandsachtergrondlocaties, en dat de blootstelling van de bevolking weergeeft en dat wordt gebruikt om te controleren of aan de gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting en de gemiddeldeblootstellingsconcentratiedoelstelling voor die territoriale eenheid is voldaan;

28)

“gemiddelde-blootstellingsindex”: een gemiddeld niveau dat wordt bepaald op basis van metingen op stedelijkeachtergrondlocaties verspreid over de territoriale eenheid op het niveau NUTS 2 zoals omschreven in Verordening (EG) nr. 1059/2003, of, als die territoriale eenheid geen stedelijk gebied omvat, op plattelandsachtergrondlocaties, en dat de blootstelling van de bevolking weergeeft en dat wordt gebruikt om te controleren of aan de gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting en de gemiddeldeblootstellingsconcentratiedoelstelling voor die territoriale eenheid is voldaan;

29)

“gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting”: een procentuele vermindering van de gemiddelde blootstelling van de bevolking, uitgedrukt als de gemiddelde-blootstellingsindex, van een territoriale eenheid op het niveau NUTS 1 zoals omschreven in Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad (57) die voor het referentiejaar wordt vastgesteld met het doel de schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens te verminderen en die binnen een bepaalde termijn moet worden bereikt;

29)

“gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting”: een procentuele vermindering van de gemiddelde blootstelling van de bevolking, uitgedrukt als de gemiddelde-blootstellingsindex, van een territoriale eenheid op het niveau NUTS  2 zoals omschreven in Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad (57) die voor het referentiejaar wordt vastgesteld met het doel de schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens te verminderen en die binnen een bepaalde termijn moet worden bereikt en, wanneer die eenmaal is bereikt, niet meer mag worden overschreden ;

30)

“gemiddeldeblootstellingsconcentratiedoelstelling”: een niveau van de gemiddelde-blootstellingsindex waaraan moet worden voldaan met het doel de schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens te verminderen;

30)

“gemiddeldeblootstellingsconcentratiedoelstelling”: een niveau van de gemiddelde-blootstellingsindex vastgesteld met het doel de schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens te verminderen , waaraan binnen een bepaalde termijn moet worden voldaan en dat, wanneer het eenmaal is bereikt, niet meer mag worden overschreden ;

35)

“bijdragen van natuurlijke bronnen”: emissies van verontreinigende stoffen die niet direct of indirect zijn veroorzaakt door menselijke activiteiten, met inbegrip van natuurverschijnselen zoals vulkanische uitbarstingen, seismische activiteiten, geothermische activiteiten, bosbranden, stormen, zeezout als gevolg van verstuivend zeewater of de atmosferische opwerveling of verplaatsing van natuurlijke deeltjes uit droge regio’s;

35)

“bijdragen van natuurlijke bronnen”: emissies van verontreinigende stoffen die niet direct of indirect zijn veroorzaakt door menselijke activiteiten, met inbegrip van natuurverschijnselen zoals vulkanische uitbarstingen, seismische activiteiten, geothermische activiteiten, bosbranden, stormen, zeezout als gevolg van verstuivend zeewater of de atmosferische opwerveling of verplaatsing van natuurlijke deeltjes uit droge regio’s , en die de betrokken lidstaten niet met beleidsmaatregelen hadden kunnen voorkomen of beperken ;

35 bis)

36)

“luchtkwaliteitsplannen”: plannen betreffende maatregelen om de grenswaarden, streefwaarden voor ozon of gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen na te leven;

36)

“luchtkwaliteitsplannen”: plannen betreffende maatregelen om de grenswaarden, streefwaarden voor ozon of gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen na te leven zodra die zijn overschreden ;

38)

“het betrokken publiek”: het publiek dat gevolgen ondervindt of waarschijnlijk ondervindt van overschrijdingen van luchtkwaliteitsnormen of dat belang heeft bij de besluitvormingsprocedures met betrekking tot de uitvoering van de verplichtingen uit hoofde van deze richtlijn, met inbegrip van niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de gezondheid van de mens of het milieu en die aan de vereisten van de nationale wetgeving voldoen ;

38)

“het betrokken publiek”: het publiek dat gevolgen ondervindt of waarschijnlijk ondervindt van overschrijdingen van luchtkwaliteitsnormen of dat belang heeft bij de besluitvormingsprocedures met betrekking tot de uitvoering van de verplichtingen uit hoofde van deze richtlijn, met inbegrip van niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de gezondheid van de mens of het milieu;

39)

“gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen”: de bevolkingsgroepen die gevoeliger zijn voor blootstelling aan luchtverontreiniging dan de gemiddelde bevolking, omdat zij een hogere gevoeligheid of een lagere drempelwaarde voor gezondheidseffecten hebben of minder goed in staat zijn zichzelf te beschermen.

39)

“gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen”: de bevolkingsgroepen die permanent of tijdelijk gevoeliger of kwetsbaarder zijn voor de gevolgen van blootstelling aan luchtverontreiniging dan de gemiddelde bevolking, vanwege specifieke kenmerken die de gevolgen van blootstelling voor de gezondheid groter maken of omdat zij een hogere gevoeligheid of een lagere drempelwaarde voor gezondheidseffecten hebben of minder goed in staat zijn zichzelf te beschermen.

b)

de erkenning van de meetsystemen (methoden, apparaten, netwerken en laboratoria);

b)

de erkenning van de meetsystemen (methoden, apparaten, netwerken en laboratoria) en zorgen voor een adequate werking en adequaat onderhoud van het monitoringnetwerk ;

c)

het verzekeren van de nauwkeurigheid van de metingen;

c)

het verzekeren van de nauwkeurigheid van de metingen en de overdracht en uitwisseling van meetgegevens, met inbegrip van de naleving van de in bijlage V vastgestelde gegevenskwaliteitsdoelstellingen ;

d)

het verzekeren van de nauwkeurigheid van modelleringsapplicaties ;

d)

het verzekeren van de nauwkeurigheid van luchtkwaliteitsmodelleringsapplicaties ;

g)

de samenwerking met de andere lidstaten en de Commissie;

g)

de samenwerking met de andere lidstaten , derde landen en de Commissie;

h)

het opstellen van luchtkwaliteitsplannen;

h)

het opstellen van luchtkwaliteitsplannen en routekaarten inzake luchtkwaliteit ;

i bis)

het ter beschikking stellen en bijhouden van een elk uur bij te werken luchtkwaliteitsindex en andere relevante informatie voor de bevolking.

c)

het aantal indicatieve metingen is gelijk aan het aantal te vervangen vaste metingen en de indicatieve metingen hebben een minimumduur van twee maanden per kalenderjaar;

c)

het aantal indicatieve metingen is gelijk aan het aantal te vervangen vaste metingen en de indicatieve metingen hebben een minimumduur van twee maanden per kalenderjaar en worden gelijkelijk verdeeld over het kalenderjaar ;

a)

vaste metingen van zwevende deeltjes (PM10 en PM2,5 ), stikstofdioxide (NO2), ozon (O3), zwarte koolstof, ammoniak (NH3) en ultrafijne deeltjes;

a)

vaste metingen van zwevende deeltjes (PM10 en PM2,5 ), stikstofdioxide (NO2), zwaveldioxide (SO2), koolmonoxide (CO), ozon (O3), zwarte koolstof, ammoniak (NH3) en ultrafijne deeltjes;

b)

vaste of indicatieve metingen van fijne zwevende deeltjes (PM2,5 ) om ten minste informatie te verstrekken over hun totale massaconcentratie en de concentraties van de chemische samenstellingen in termen van het jaargemiddelde, overeenkomstig afdeling 1 van bijlage VII;

b)

vaste metingen van fijne zwevende deeltjes (PM2,5 ) om ten minste informatie te verstrekken over hun totale massaconcentratie en de concentraties van de chemische samenstellingen in termen van het jaargemiddelde, overeenkomstig afdeling 1 van bijlage VII;

c)

vaste of indicatieve metingen van arseen, cadmium, nikkel, totaal gasvormig kwik, benzo(a)pyreen en de overige polycyclische aromatische koolwaterstoffen zoals bedoeld in artikel 8, lid 6, en van de totale depositie van arseen, cadmium, kwik, nikkel, benzo(a)pyreen en de overige polycyclische aromatische koolwaterstoffen zoals bedoeld in artikel 8, lid 6, ongeacht de concentratieniveaus.

c)

vaste metingen van arseen, cadmium, nikkel, totaal gasvormig kwik, benzo(a)pyreen en de overige polycyclische aromatische koolwaterstoffen zoals bedoeld in artikel 8, lid 6, en van de totale depositie van arseen, cadmium, kwik, nikkel , lood, benzeen , benzo(a)pyreen en de overige polycyclische aromatische koolwaterstoffen zoals bedoeld in artikel 8, lid 6, ongeacht de concentratieniveaus.

b)

territoriale eenheden op het niveau NUTS  1 waar overschrijdingen van het door de gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen bepaalde niveau toe te schrijven zijn aan natuurlijke bronnen.

b)

territoriale eenheden op het niveau NUTS  2 waar overschrijdingen van het door de gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen bepaalde niveau toe te schrijven zijn aan natuurlijke bronnen.

a)

gegevens over de concentraties en bronnen;

b)

het bewijsmateriaal dat aantoont dat de overschrijdingen aan natuurlijke bronnen zijn toe te schrijven en niet konden worden voorzien, voorkomen of beperkt door de betrokken lidstaat, in voorkomend geval met inbegrip van het bewijs van het effect van door de klimaatverandering veroorzaakte verstoringen van ecosystemen die tot dergelijke overschrijdingen leiden;

c)

informatie over de uitvoering van betreffende maatregelen in het kader van de overeenkomstig artikel 5, lid 4, van Verordening (EU) 2021/1119 vastgestelde nationale strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering.

-a)

a)

voor de zone waarvoor het uitstel zou gaan gelden, wordt overeenkomstig artikel 19, lid  4 , een luchtkwaliteitsplan opgesteld dat aan de vereisten van artikel 19, leden 5 tot en met 7 voldoet;

a)

voor de zone waarvoor het uitstel zou gaan gelden, wordt overeenkomstig artikel 19, lid  -1 , een routekaart inzake luchtkwaliteit opgesteld die aan de vereisten van artikel 19, leden 5 tot en met 7 voldoet;

b)

het in punt a) bedoelde luchtkwaliteitsplan wordt aangevuld met de in punt B van bijlage VIII opgesomde gegevens die verband houden met de betrokken verontreinigende stoffen en toont aan hoe perioden van overschrijding van de grenswaarden zo kort mogelijk zullen worden gehouden;

b)

de in punt a) bedoelde routekaart inzake luchtkwaliteit wordt aangevuld met de in punt B van bijlage VIII opgesomde gegevens die verband houden met de betrokken verontreinigende stoffen alsook jaarlijkse prognoses over de ontwikkeling van de emissies en concentraties in de betrokken zone tot het tijdstip waarop aan de grenswaarden moet worden voldaan, en toont aan hoe de grenswaarden op het nieuwe, uitgestelde uiterste tijdstip voor naleving zullen worden bereikt en perioden van overschrijding van de grenswaarden zo kort mogelijk zullen worden gehouden;

c)

in het in punt a) bedoelde luchtkwaliteitsplan wordt uiteengezet hoe het publiek, en met name gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen, zullen worden geïnformeerd over de gevolgen van het uitstel voor de gezondheid van de mens en het milieu;

c)

in de in punt a) bedoelde routekaart inzake luchtkwaliteit wordt uiteengezet hoe het publiek, en met name gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen, op coherente en bevattelijke wijze zullen worden geïnformeerd over de gevolgen van het uitstel voor de gezondheid van de mens en het milieu;

d)

in het in punt a) bedoelde luchtkwaliteitsplan wordt uiteengezet hoe aanvullende financiering, onder meer via relevante nationale en Uniefinancieringsprogramma’s, zal worden gemobiliseerd om de verbetering van de luchtkwaliteit in de zone waarop het uitstel van toepassing zou zijn, te versnellen.

d)

in de in punt a) bedoelde routekaart inzake luchtkwaliteit wordt uiteengezet hoe aanvullende financiering, onder meer via relevante nationale en Uniefinancieringsprogramma’s – indien in dergelijke financiering is voorzien , zal worden gemobiliseerd om de verbetering van de luchtkwaliteit in de zone waarop het uitstel van toepassing zou zijn, te versnellen.

b bis)

informatie als bedoeld in punt B.1 van bijlage VIII, en met name de maatregelen die zijn opgenomen in het nationale programma ter beheersing van luchtverontreiniging (NAPCP);

c)

in voorkomend geval, gegevens over de in punt B.2 van bijlage VIII opgenomen bestrijdingsmaatregelen.

c)

gegevens over de in punt B.2 van bijlage VIII opgenomen bestrijdingsmaatregelen.

a)

informatie over de methoden die zijn gebruikt om het geraamde effect van het luchtkwaliteitsplan of de routekaart inzake luchtkwaliteit te beoordelen overeenkomstig punt B bis van bijlage VIII en informatie die is gebruikt voor de opstelling van het ontwerp van het luchtkwaliteitsplan of het ontwerp van de routekaart inzake luchtkwaliteit;

b)

een niet-technische samenvatting van de in deze alinea bedoelde informatie.

a)

de luchtkwaliteit, overeenkomstig de punten 1 en 3 van bijlage IX;

a)

de luchtkwaliteit, overeenkomstig bijlage IX;

a bis)

een geconstateerd gebrek aan gegevens van bemonsteringspunten, met name met betrekking tot de in punt 1, a) en b), van bijlage IX bedoelde gegevens;

c)

de in artikel 19 bedoelde luchtkwaliteitsplannen;

c)

de in artikel 19 bedoelde luchtkwaliteitsplannen en routekaarten inzake luchtkwaliteit ;

d)

de in artikel 20 bedoelde kortetermijnactieplannen;

d)

de overeenkomstig artikel 20 opgestelde kortetermijnactieplannen;

d bis)

een overzicht van de bronnen van luchtverontreiniging en luchtverontreinigende stoffen die van invloed zijn op de luchtkwaliteit in een betrokken lidstaat;

d ter)

aan de Commissie overgelegde documentatie in verband met door natuurlijke bronnen veroorzaakte overschrijdingen als bedoeld in artikel 16, lid 2;

d quater)

documentatie over de keuze van de locaties als bedoeld in bijlage IV, punt D;

e)

de gevolgen van overschrijdingen van grenswaarden, streefwaarden voor ozon, gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen, informatiedrempels en alarmdrempels, in een beknopte beoordeling; de beknopte beoordeling omvat in voorkomend geval nadere gegevens en beoordelingen met betrekking tot de bosbescherming, evenals gegevens over verontreinigende stoffen die onder artikel 10 en bijlage VII vallen.

e)

de gevolgen van overschrijdingen van grenswaarden, streefwaarden voor ozon, gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen, gemiddeldeblootstellingsconcentratiedoelstellingen, informatiedrempels en alarmdrempels, in een beknopte beoordeling; de beknopte beoordeling omvat in voorkomend geval nadere gegevens en beoordelingen met betrekking tot de bosbescherming, evenals gegevens over verontreinigende stoffen die onder artikel 10 en bijlage VII vallen.

a)

de wijzigingen die dat jaar zijn aangebracht in de uit hoofde van artikel 6 opgestelde lijst en afbakening van zones of territoriale eenheden op het niveau NUTS 1 ;

a)

de wijzigingen die dat jaar zijn aangebracht in de uit hoofde van artikel 6 opgestelde lijst en afbakening van zones of territoriale eenheden op het niveau NUTS 2 ;

b)

de lijst van zones en territoriale eenheden op het niveau NUTS 1 en de beoordeelde niveaus van verontreinigende stoffen. Voor zones waarin de niveaus van een of meer verontreinigende stoffen hoger zijn dan de grenswaarden of kritieke niveaus en voor territoriale eenheden op het niveau NUTS 1 waar de niveaus van een of meer verontreinigende stoffen hoger zijn dan de streefwaarden of gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichtingen :

b)

de lijst van zones en territoriale eenheden op het niveau NUTS 2 en de beoordeelde niveaus van verontreinigende stoffen. Voor zones waarin de niveaus van een of meer verontreinigende stoffen hoger zijn dan de grenswaarden of kritieke niveaus en voor territoriale eenheden op het niveau NUTS 2 waar de niveaus van een of meer verontreinigende stoffen hoger zijn dan de streefwaarden of gemiddeldeblootstellingsconcentratiedoelstellingen :

a bis)

de werkelijke of geraamde economische voordelen die uit die schending voortvloeien;

c)

de bevolking, met inbegrip van gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen, of het milieu die/dat door de schending is getroffen, rekening houdend met de doelstelling om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu te bereiken;

c)

de bevolking, met inbegrip van gevoelige bevolkingsgroepen en kwetsbare groepen, of het milieu die/dat door de schending is getroffen, en de veroorzaakte schade, rekening houdend met de doelstelling om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu te bereiken;

d)

of de schending herhaaldelijk of eenmalig heeft plaatsgevonden.

d)

of de schending herhaaldelijk of eenmalig heeft plaatsgevonden , met inbegrip van de eventuele oplegging van een waarschuwing of een bestuursrechtelijke of strafrechtelijke sanctie .