SEJĦA GĦAL EVIDENZA

GĦAL INIZJATTIVA (mingħajr valutazzjoni tal-impatt)

Dan id-dokument għandu l-għan li jgħarraf lill-pubbliku u lill-partijiet ikkonċernati dwar il-ħidma tal-Kummissjoni, sabiex ikunu jistgħu jipprovdu feedback u jipparteċipaw b’mod effettiv f’attivitajiet ta’ konsultazzjoni.

Titolu tal-inizjattiva

Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Istrateġija tal-UE dwar il-Fużjoni

DĠ ewlieni — unità responsabbli

DĠ ENER — Unità D.4 ITER

Dipartiment ta’ tmexxija konġunta: DĠ RTD — Unità C.4 Riċerka tal-Euratom

Tip Probabbli ta’ inizjattiva

Ieħor – Ġdid

Żmien Indikattiv

tmiem l-2025 (4. kw.)

Tagħrif Addizzjonali

Study on the applicability of the regulatory framework for nuclear facilities to fusion facilities: towards a specific regulatory framework for fusion facilities: final report, 2022, il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija, DOI:10.2833/787609 

Foresight study on the worldwide developments in advancing fusion energy, including the small scale private initiatives, 2023, il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija,DOI:10.2833/967945 

Analysis on a strategic public-private partnership approach to foster innovation in fusion energy, Final report, 2023, il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija, DOI:10.2833/323326

Id-Diskussjoni Madwar Mejda ta’ Livell Għoli Ewropew dwar it-Trawwim tal-Innovazzjoni fil-Fużjoni fl-14 ta’ Marzu 2024, DIO:10.2777/621539

Il-pjan ta’ azzjoni tal-UE għall-enerġija mill-fużjoni fit-23 ta’ April 2024, Il-pjan ta’ azzjoni tal-UE għall-enerġija mill-fużjoni 

Forum tan-Negozju tal-Fużjoni tal-UE fit-3 ta’ Lulju 2024, Forum tal-UE dwar in-Negozju tal-Fużjoni — Il-Kummissjoni Ewropea

Fusion Expert Group Opinion Paper, Towards the EU Fusion Strategy, 2025, Il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għar-Riċerka u l-Innovazzjoni,  DOI:10.2777/3510421

Dan id-dokument huwa biss għal finijiet ta’ informazzjoni. Ma jippreġudikax id-deċiżjoni finali tal-Kummissjoni dwar jekk din l-inizjattiva hijiex se tiġi segwita jew dwar il-kontenut finali tagħha. L-elementi kollha tal-inizjattiva deskritti f’dan id-dokument, inkluż it-twaqqit tagħha, huma soġġetti għal tibdil.

A. Kuntest politiku, definizzjoni tal-problema u analiżi tas-sussidjarjetà

Kuntest politiku

Kemm Il-Patt għal Industrija Nadifa kif ukoll Action Plan for Affordable Energy kif ukoll Il-Pjan ta’ Azzjoni għall-Enerġija Affordabbli jimpenjaw lill-Kummissjoni biex tipproponi strateġija tal-UE dwar il-fużjoni. L-għan huwa li titħaffef il-kummerċjalizzazzjoni tal-fużjoni bħala sors tal-enerġija innovattiv u dekarbonizzat għall-futur. Ir-rapport ta’ Draghi dwar il-kompetittività tal-UE rrakkomanda l-iżvilupp ta’ strateġija ta’ innovazzjoni globali tal-UE għall-enerġija mill-fużjoni nukleari li tingrana l-proġett ITER, filwaqt li tappoġġa l-ħolqien ta’ sħubija pubblika-privata biex tippromwovi l-kummerċjalizzazzjoni rapida u ekonomikament vijabbli tagħha. Barra minn hekk, it-teknoloġija tal-fużjoni taqa’ fil-kategorija ta’ teknoloġiji innovattivi li l-iżvilupp aktar mgħaġġel tagħhom huwa rrakkomandat f’Kumpass tal-Kompetittività għall-UE.

Il-Kummissjoni qed tippjana li tiżviluppa strateġija tal-UE dwar il-fużjoni li tikkapitalizza fuq għarfien espert u faċilitajiet tal-fużjoni ta’ klassi dinjija mibnija fl-Ewropa matul għexieren ta’ snin. Dan se joħloq ambjent li jappoġġa n-negozji ġodda u jistimula l-investimenti permezz ta’ sħubija pubblika-privata, jarmonizza l-approċċi regolatorji fl-UE u jistabbilixxi proċess effettiv tat-teħid tad-deċiżjonijiet għall-iżvilupp tat-teknoloġiji tal-fużjoni u għall-kummerċjalizzazzjoni tagħhom.

Problema li l-inizjattiva timmira li tindirizza

Il-problemi ewlenin li l-inizjattiva għandha l-għan li tindirizza huma:

Il-ħtieġa ta’ sorsi ta’ enerġija nodfa u sostenibbli fil-futur

Is-suq tal-enerġija tal-UE jeħtieġ li jiżviluppa u juża sorsi ta’ enerġija nadifa malajr kemm jista’ jkun biex jappoġġa l-prosperità u s-sigurtà tal-enerġija kif ukoll jiżgura s-sostenibbiltà fit-tul tad-dekarbonizzazzjoni tal-pjaneta. L-enerġija mill-fużjoni tirrappreżenta soluzzjoni promettenti bħala sors sostenibbli ta’ enerġija nadifa fit-tul, iżda huma meħtieġa diversi passi qabel ma nkunu nistgħu nagħmlu l-fużjoni kummerċjalment vijabbli għall-produzzjoni tal-elettriku.

Żieda fil-kompetizzjoni globali fil-fużjoni / ħtieġa li jiżdied l-involviment tas-settur privat Ewropew

L-UE ilha tappoġġa r-riċerka dwar il-fużjoni għal għexieren ta’ snin, bl-għan aħħari li tibni impjanti tal-enerġija mill-fużjoni fil-futur. Hija tmexxi l-proġett internazzjonali ITER, li l-objettiv tiegħu huwa li jagħti prova tal-fattibbiltà teknika u xjentifika tal-fużjoni bħala sors ta’ enerġija. Barra minn hekk, l-UE tħeġġeġ ir-riċerka dwar il-fużjoni permezz tal-Programm ta’ Riċerka u Taħriġ tal-Euratom, b’fokus fuq l-iżvilupp ta’ teknoloġiji ewlenin relatati mal-fużjoni, il-preparazzjoni għall-operat ta’ faċilità għall-ittestjar tal-materjali, attivitajiet ta’ taħriġ u edukazzjoni, eċċ. Is-snin riċenti raw, madwar id-dinja, l-iżvilupp tat-teknoloġiji abilitanti għall-fużjoni u skoperti rivoluzzjonarji importanti fix-xjenza tal-fużjoni, flimkien maż-żieda fil-pass tal-kompetizzjoni u l-investimenti privati fit-teknoloġija tal-fużjoni, l-aktar fl-Istati Uniti. L-involviment tas-settur privat tal-UE jenħtieġ li jitħeġġeġ.

Nuqqas ta’ qafas regolatorju abilitanti fl-UE

Bħalissa ma hemm l-ebda approċċ uniformi għar-regolamentazzjoni tal-faċilitajiet tal-fużjoni fl-UE, u l-leġiżlazzjoni sekondarja Ewropea ma tindirizzax rekwiżiti speċifiċi għalihom. Strateġija tal-UE dwar il-fużjoni li tindirizza din il-kwistjoni tiżgura l-applikazzjoni effettiva u armonizzata tar-rekwiżiti xierqa tas-sikurezza fl-UE u tagħmilha aktar faċli li tintuża t-teknoloġija.

Riskju li naqgħu lura meta mqabbla ma’ pajjiżi mhux tal-UE li diġà għandhom strateġija dwar il-fużjoni

Diversi pajjiżi barra mill-UE dan l-aħħar ippubblikaw l-istrateġiji tal-fużjoni tagħhom, eż.:

·Ir-Renju Unit: Lejn l-enerġija mill-fużjoni fl-2021, u l-aġġornament tagħha fl-2023;

·Ii-Ġappun: Strateġija ta’ Innovazzjoni dwar l-Enerġija mill-Fużjoni (2023);

·l-Istati Uniti: L-Istrateġija tal-2024 dwar l-Enerġija mill-Fużjoni tad-Dipartiment tal-Enerġija.

Fl-UE, Franza stabbiliet il-programm tagħha “Franza 2030” fl-2023, filwaqt li l-Ġermanja ppubblikat il-programm ta’ finanzjament tagħha għall-Fużjoni 2040 fl-2024.

Strateġija tal-UE dwar il-fużjoni li tikkoordina l-azzjonijiet ta’ partijiet ikkonċernati differenti tal-UE u tipprovdi ċarezza għas-settur privat tippermetti lill-UE li (i) żżomm u ssaħħaħ it-tmexxija teknoloġika tagħha; (ii) tiżgura l-kompetittività tas-suq tagħha; u (iii) tipprovdi ċertezza regolatorja.

Bażi għall-azzjoni tal-UE (bażi legali u analiżi tas-sussidjarjetà)

Bażi legali

Il-bażi legali għal din l-inizjattiva hija t-Trattat Euratom, speċifikament il-Kapitolu 1 dwar il-Promozzjoni tar-Riċerka, il-Kapitolu 3 dwar is-Saħħa u s-Sikurezza, il-Kapitolu 5 dwar l-Impriżi Konġunti u l-Kapitolu 10 dwar ir-Relazzjonijiet Esterni.

Ħtieġa prattika li tittieħed azzjoni tal-UE

Strateġija għall-UE kollha li tingrana kemm il-programmi nazzjonali kif ukoll dawk tal-UE hija essenzjali għal:

·iż-żamma tat-tmexxija u l-vantaġġ kompetittiv tal-Ewropa fit-teknoloġija tal-fużjoni;

·l-inċentivar tas-settur privat tal-UE;

·l-iffaċilitar tar-riċerka u l-innovazzjoni teknoloġika u t-trasferiment tal-għarfien mir-riċerka għall-komunità industrijali;

·ir-reviżjoni tal-għażliet għal qafas legali tal-UE għas-sikurezza tal-fużjoni;

·il-ħolqien ta’ governanza fil-livell tal-UE biex tingħata spinta lill-kollaborazzjoni u jiġi żgurat l-allinjament fost il-partijiet ikkonċernati dwar perkorsi ċari, teknoloġiji definiti u skedi ta’ żmien lejn il-kummerċjalizzazzjoni tat-teknoloġija tal-fużjoni.

B. X’objettivi għandha l-inizjattiva u kif se tiksibhom?

L-Istrateġija għandha l-għan li:

1.Tidentifika azzjonijiet biex jittieħed vantaġġ sħiħ mir-rwol ewlieni tal-UE fil-proġett ITER. B’mod partikolari, l-UE għandha tibni fuq it-teknoloġiji u t-tagħlimiet meħuda li ġew iġġenerati matul id-disinn u l-kostruzzjoni tal-ITER u timmassimizza l-benefiċċji tal-UE fl-operazzjonijiet tal-ITER.

2.Tifformula perkors ċar lejn impjant pilota tal-enerġija mill-fużjoni u tindirizza lakuni teknoloġiċi strateġiċi kritiċi bħat-tnissil tat-tritju jew komponenti u materjali li jħarsu lejn il-plażma. Dan il-perkors għandu jippermetti s-simplifikazzjoni u r-razzjonalizzazzjoni tal-inizjattivi tal-UE u għandu jkun appoġġat minn pjan direzzjonali Ewropew dwar il-fużjoni.

3.Tibni ekosistema industrijali kompetittiva, tinvolvi lis-settur privat u tħeġġeġ l-investimenti billi (i) tistabbilixxi sħubija pubblika-privata u Aġenda Strateġika ta’ Riċerka u Innovazzjoni; (ii) toħloq mekkaniżmu ta’ finanzjament għan-negozji ġodda f’kollaborazzjoni mal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni; u (iii) tespandi opportunitajiet oħra ta’ finanzjament.

4.Tiżviluppa strateġija tal-forza tax-xogħol biex tattira, tħarreġ u żżomm forza tax-xogħol tal-fużjoni b’ħiliet speċjalizzati — inklużi xjenzati, inġiniera u tekniċi.

5.Il-mobilizzazzjoni u l-iżvilupp tal-katina tal-provvista Ewropea tal-fużjoni għall-iżvilupp ta’ impjant(i) pilota tal-enerġija mill-fużjoni, li għandhom jitmexxew mis-settur privat, u l-indirizzar ta’ kwistjonijiet strateġiċi kritiċi, eż. in-nuqqas ta’ sorsi essenzjali tal-fjuwil bħat-tritju u l-arrikkiment tal-litju-6.

6.It-tħejjija u l-implimentazzjoni ta’ qafas regolatorju abilitanti għall-faċilitajiet tal-fużjoni fl-UE biex jipprovdi prevedibbiltà u jissimplifika s-suq għall-kostrutturi, l-operaturi u r-regolaturi Ewropej.

7.It-tisħiħ tal-kollaborazzjoni internazzjonali bbażata fuq interess strateġiku ċar u benefiċċji reċiproċi.

8.L-istabbiliment ta’ governanza effettiva tal-fużjoni u proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-livell tal-UE.

Impatti probabbli

L-adozzjoni ta’ strateġija tal-UE dwar il-fużjoni, bil-parteċipazzjoni ewlenija tal-UE fl-ITER bħala l-pedament tagħha, se twitti l-aktar mod rapidu possibbli għall-kummerċjalizzazzjoni tal-enerġija mill-fużjoni, filwaqt li tindirizza l-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli li ġejjin: enerġija affordabbli u nadifa; l-iżvilupp tal-forza tax-xogħol u t-tkabbir ekonomiku; industrija, innovazzjoni u infrastruttura; u azzjoni klimatika.

Monitoraġġ futur

Wara l-pubblikazzjoni tal-Komunikazzjoni dwar l-istrateġija tal-UE dwar il-fużjoni u l-feedback mill-istituzzjonijiet tal-UE, l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati, se jitħejja pjan ta’ azzjoni dettaljat b’indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni u stadji importanti. Id-dipartimenti involuti fl-istrateġija tal-fużjoni (DĠ ENER u DĠ RTD) se jkunu responsabbli mill-monitoraġġ tagħha, taħt is-superviżjoni tal-governanza tal-fużjoni definita fil-punt 8 hawn fuq.

C. Regolamentazzjoni aħjar

Valutazzjoni tal-impatt

L-istrateġija se tiġi ppubblikata bħala Komunikazzjoni tal-Kummissjoni u bħala tali ma teħtieġx valutazzjoni tal-impatt. Mhijiex proposta leġiżlattiva.

Strateġija ta’ konsultazzjoni

L-għan ta’ din is-sejħa għal evidenza huwa li tinġabar informazzjoni addizzjonali mill-partijiet ikkonċernati tar-riċerka, mill-industrija u min-negozji ġodda kif ukoll minn investituri privati. Dan se jgħin biex jiġu definiti aħjar l-azzjonijiet li għandhom jiġu proposti fl-istrateġija tal-fużjoni wara konsultazzjoni mar-rappreżentanti tal-Istati Membri fil-Grupp ta’ Esperti dwar il-Fużjoni stabbilit fl-2024.

Partijiet ikkonċernati oħra rilevanti għall-fużjoni ġew ikkonsultati f’diversi avvenimenti: It-trawwim tal-Innovazzjoni fil-Fużjoni: Roundtable Ewropea ta’ Livell Għoli (fl-14 ta’ Marzu 2024, Brussell), Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għall-Konferenza dwar l-Enerġija mill-Fużjoni organizzata mid-DĠ ENER (fit-23 ta’ April 2024, Strasburgu), u l-Forum tan-Negozju tal-Fużjoni tal-UE (fit-3–4 ta’ Lulju 2024, Berlin).

Il-Komunità tal-fużjoni tal-UE, permezz tal-esperti ewlenin tagħha fil-qasam tal-fużjoni u l-industrija, jenħtieġ li tiġi kkonsultata fl-2025 dwar l-istadji importanti u l-iskeda ta’ żmien tal-pjan direzzjonali tal-UE dwar il-fużjoni għall-implimentazzjoni tal-istrateġija tal-UE dwar il-fużjoni.

Għaliex qed nagħmlu din il-konsultazzjoni?

Il-konsultazzjonijiet għandhom l-għan li jipprovdu fehim tal-ostakli tekniċi, xjentifiċi jew finanzjarji attwali fit-triq lejn il-fużjoni kummerċjali. Imbagħad jistgħu jiġu definiti l-aktar azzjonijiet effettivi.

Udjenza fil-mira

Se jsiru konsultazzjonijiet, inkluża din is-sejħa għal evidenza, mal-organizzazzjonijiet pubbliċi tar-riċerka, mal-organizzazzjonijiet privati (l-industrija, in-negozji ġodda) kif ukoll mar-rappreżentanti tal-Istati Membri. Biex jiġi pprovdut punt ta’ riferiment, se jsiru wkoll konsultazzjonijiet f’pajjiżi li diġà żviluppaw strateġija ta’ fużjoni (eż. l-Istati Uniti, ir-Renju Unit, il-Ġappun).