(12)

L-obbligu tan-nondiskriminazzjoni, stabbilit fl-Artikolu 70 tad-Direttiva (UE) 2018/1972, hu wieħed mir-rimedji ewlenin li jistgħu jiġu imposti fuq l-operaturi SMP biex jippromwovu kompetizzjoni effettiva f’suq rilevanti. Dak l-obbligu jservi wkoll bħala mekkaniżmu ta’ salvagwardja meta jkun għad hemm operatur SMP iżda l-kompetizzjoni tkun qed tiżviluppa sa punt li l-flessibbiltà fl-ipprezzar tiġi applikata mill-NRA.

(13)

L-esperjenza tal-NRAs fl-impożizzjoni tal-obbligi tan-nondiskriminazzjoni skont l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (9) preċedenti u, bħalissa, skont l-Artikolu 70 tad-Direttiva (UE) 2018/1972, tindika li l-approċċi regolatorji għadhom varji madwar l-Unjoni. Madankollu, hemm qbil ġenerali li l-obbligu tan-nondiskriminazzjoni hu għodda essenzjali ta’ regolamentazzjoni ex ante biex titrawwem il-kompetizzjoni fil-preżenza ta’ operatur SMP integrat vertikalment. Min-naħa l-oħra, meta l-operatur SMP ikun operatur bl-ingrossa biss li jissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 80(1) tad-Direttiva (UE) 2018/1972, fil-prinċipju, ma jkollu l-ebda inċentiv li jiddiskrimina bejn il-fornituri downstream. Għaldaqstant, fil-prinċipju l-NRAs jenħtieġ li jevitaw li jimponu obbligi tan-nondiskriminazzjoni fuq operaturi bl-ingrossa biss, sakemm l-NRAs ma jkunux jistgħu jistabbilixxu li hemm ċirkostanzi speċifiċi li jiġġustifikaw l-impożizzjoni ta’ dawk l-obbligi.

(14)

Il-vantaġġi tal-ekwivalenza tal-input (EoI) fuq l-ekwivalenza tal-output (EoO) jaf ivarjaw ġmielu minn prodott tal-aċċess bl-ingrossa għall-ieħor. Meta l-NRA issib li l-EoI ma tkunx proporzjonata għal prodott jew proċess partikolari, reġim tal-EoO imfassal tajjeb, b’monitoraġġ xieraq u indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni (KPIs)/ftehimiet dwar il-livell tas-servizz (SLAs)/garanziji fil-livell ta’ servizz (GLS) adattati, f’ħafna każijiet jista’ jkun biżżejjed u jgħin għall-iżvilupp ulterjuri tal-kompetizzjoni. Kemm għall-EoO kif ukoll għall-EoI, l-effettività tal-obbligu tan-nondiskriminazzjoni tiddependi ħafna fuq il-kwalità tal-offerta ta’ referenza; il-grad sa fejn il-KPIs, l-SLAs u l-GLS huma komprensivi, effettivi, u jirriflettu l-ħtiġijiet reali ta’ operaturi alternattivi; u l-effettività tal-monitoraġġ u l-infurzar tal-obbligi tan-nondiskriminazzjoni min-naħa tal-NRA.

(15)

L-NRAs jenħtieġ li jqisu kif xieraq l-impenji tal-operatur(i) SMP offruti skont l-Artikolu 79 tad-Direttiva (UE) 2018/1972 bl-għan li jiżguraw l-applikazzjoni effettiva u effiċjenti tal-obbligu tan-nondiskriminazzjoni. L-NRAs jenħtieġ li jivvalutaw il-kostijiet u l-benefiċċji tal-impożizzjoni tal-forniment ta’ inputs regolati min-naħa tal-operatur abbażi tal-EoI, meta mqabbla ma’ forom oħra ta’ obbligi tan-nondiskriminazzjoni, b’mod partikolari l-EoO. Filwaqt li l-għoti ta’ EoI regolata aktarx tikkawża kostijiet akbar tal-konformità minn forom oħra ta’ nondiskriminazzjoni, l-analiżi tal-kostbenefiċċji jenħtieġ li tqis ukoll il-kostijiet tal-monitoraġġ fit-tul tal-NRAs. Dawk il-kostijiet tal-monitoraġġ fit-tul jistgħu jkunu aktar għall-EoO u xi drabi fuq medda ta’ żmien jisbqu l-kostijiet tal-implimentazzjoni. Għalhekk, jenħtieġ li ssir valutazzjoni tal-proporzjonalità każ b’każ tal-EoI meta mqabbla mal-EoO. Fil-prattika, l-NRAs jeħtieġ iqisu għadd ta’ fatturi meta jkunu qed jiddeterminaw jekk l-obbligu tal-EoI hux probabbli li jiġi implimentat b’mod effettiv, għax jiddependi fuq il-prodotti bl-ingrossa inkwistjoni. Dawk il-fatturi jinkludu: (i) analiżi kwantitattiva tal-kostijiet u l-benefiċċji, inkluż il-kostijiet tal-implimentazzjoni għall-operatur SMP u għall-persuna li tkun qed tfittex l-aċċess; u (ii) stima kwalitattiva tal-ħtieġa li tkun żgurata nondiskriminazzjoni “aktar stretta” għall-prodotti tal-aċċess bl-ingrossa inkwistjoni. B’mod partikolari, l-NRAs jistgħu jikkunsidraw li l-forniment ta’ inputs bl-ingrossa fuq sistemi ġodda abbażi ta’ EoI hu aktar probabbli li joħloq benefiċċji netti biżżejjed, u b’hekk ikun proporzjonat, minħabba l-kostijiet inkrementali tal-konformità komparattivament aktar baxxi biex ikun żgurat li s-sistemi mibnija ġodda jkunu konformi mal-EoI. Min-naħa l-oħra, l-NRAs jenħtieġ li jqisu wkoll jekk l-obbligi humiex proporzjonati għall-impriżi affettwati, pereżempju billi jqisu l-kostijiet tal-implimentazzjoni u jevalwaw id-diżinċentivi possibbli għall-introduzzjoni ta’ sistemi ġodda, meta mqabbel ma’ aġġornamenti aktar inkrementali, meta l-introduzzjoni ta’ sistemi ġodda tkun soġġetta għal obbligi regolatorji aktar restrittivi. Fl-Istati Membri b’ħafna impriżi fi skala żgħira, meqjusa SMP, l-impożizzjoni tal-EoI fuq kull waħda minn dawk l-impriżi tista’ tkun sproporzjonata. B’mod ġenerali, hu preżunt li prodott bl-ingrossa jinbena b’diversi inputs (bħal assi, proċessi tal-IT, eċċ.). Fil-prattika, il-konfini bejn EoI u EoO fil-livell tal-prodott mhux se jkun ċar, u l-EoI aktarx ma tiġix implimentata fl-inputs kollha tal-prodotti bl-ingrossa.

(16)

Meta jimponu obbligu tan-nondiskriminazzjoni skont l-Artikolu 70 tad-Direttiva (UE) 2018/1972, u biex jiżguraw l-applikazzjoni effettiva tiegħu, l-NRAs jenħtieġ li jeżiġu li l-operatur SMP jimplimenta: (i) il-KPIs; (ii) l-SLAs korrispondenti flimkien mal-KPIs; u (iii) il-GLS korrispondenti, jekk jinkisru l-SLAs. Jenħtieġ li jiġi stabbilit mekkaniżmu biex jiġu aġġornati l-KPIs, l-SLAs u l-GLS kull meta jkun meħtieġ. Meta jkun meħtieġ, l-NRAs jenħtieġ li jitolbu lill-operatur SMP jinkludi l-KPIs, l-SLAs u l-SLGs fl-offerta ta’ referenza.

(17)

Il-KPIs jaqdu rwol ewlieni biex ikun żgurat monitoraġġ effettiv tan-nondiskriminazzjoni. Il-proċess tal-monitoraġġ tal-KPIs jenħtieġ li jkun trasparenti għalkollox. L-NRAs jenħtieġ li jippubblikaw kull rapport jew deċiżjoni biex jirrimedjaw in-nonkonformità. Tabilħaqq, kważi l-NRAs kollha jeżiġu li l-KPIs ikunu disponibbli għall-operaturi awtorizzati kollha (sistematikament jew meta jintalab). Anki l-valuri aggregati jistgħu jsiru disponibbli u l-operaturi jistgħu jqabblu l-KPIs mal-medja tal-industrija (10). Barra minn hekk, il-penali relatati mal-KPIs jenħtieġ li jkunu proporzjonali, iżda jenħtieġ li jkunu kbar biżżejjed biex ikunu dissważivi. Fil-valutazzjoni ta’ jekk il-livell tal-penali bl-ingrossa hux dissważiv biżżejjed, l-NRA jenħtieġ li żżomm f’moħħha li ksur tal-obbligi bl-ingrossa min-naħa tal-operatur SMP jista’ jkollu l-effett sekondarju li l-operatur alternattiv li juża l-prodott tal-aċċess bl-ingrossa jkun soġġett għal kumpens għad-danni imposti mill-istess NRA għal problemi fil-livell bl-imnut. Għalhekk, il-penali bl-ingrossa jenħtieġ li tkun kbira biżżejjed biex tkopri l-indennizz fil-livell bl-imnut.

(18)

Aċċess effettiv għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili hu importanti ferm biex jiġu introdotti n-networks VHCN. Minbarra r-regolamentazzjoni simetrika jew asimetrika imposta skont id-Direttiva (UE) 2018/1972, il-fornituri tan-networks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jaf ikollhom bżonn aċċess, b’termini ġusti u raġonevoli, għall-infrastruttura fiżika eżistenti tal-operaturi tan-networks, inkluż dawk li joperaw f’setturi li mhumiex is-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, skont id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/61/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (11). Skont l-Artikolu 67(2) tad-Direttiva (UE) 2018/1972, meta jwettqu l-analiżijiet tas-suq, l-NRAs għandhom iqisu l-impatt ta’ tipi rilevanti oħra ta’ regolamentazzjoni jew miżuri imposti, kif ukoll ta’ obbligi oħra li jirriżultaw, pereżempju, mid-Direttiva 2014/61/UE, u l-NRAs għandhom jivvalutaw l-eżiti ta’ dawk il-miżuri fis-swieq rilevanti. Madankollu, meta l-operatur b’SMP jikkontrolla infrastruttura tal-inġinerija ċivili żviluppata sew li tkun riużabbli biex jiġu introdotti networks VHCN u li għaliha ma tkun teżisti l-ebda alternattiva ekwivalenti, l-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva 2014/61/UE ġeneralment ma jkunux biżżejjed biex jindirizzaw kif xieraq il-problemi tal-kompetizzjoni identifikati fl-analiżi tas-suq.

(19)

Kull meta assi jkun soġġett għal obbligu tal-aċċess minħabba r-regolamentazzjoni ta’ SMP skont id-Direttiva (UE) 2018/1972, dak jenħtieġ li jipprevali fuq kull obbligu tal-aċċess li jirriżulta mid-Direttiva 2014/61/UE. Id-Direttiva (UE) 2018/1972 tippermetti regolamentazzjoni aktar stretta u dettaljata tal-aċċess, li tissostitwixxi l-obbligi tal-aċċess imsejsa fuq leġiżlazzjoni oħra aktar ġenerali. Għalhekk, l-obbligu dwar l-aċċess regolatorju għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili ta’ operatur b’SMP jieħu preċedenza fuq ir-rekwiżiti tal-aċċess li jirriżultaw mid-Direttiva 2014/61/UE.

(20)

F’konformità mal-Artikolu 73(2) tad-Direttiva (UE) 2018/1972, qabel ma jimponu xi obbligu tal-aċċess fuq in-networks, l-NRAs għandhom jivvalutaw jekk l-impożizzjoni tal-aċċess għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili weħidha tkunx proporzjonata biex tippromwovi l-kompetizzjoni u l-interessi tal-utenti finali. Dan aktarx ikun il-każ meta l-aċċess għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili kkontrollata mill-operatur SMP jippermetti l-iżvilupp ta’ kompetizzjoni bbażata fuq l-infrastruttura minn tarf sa tarf. Barra minn hekk, f’ċerti kundizzjonijiet tas-suq (12), l-NRAs jistgħu jiddeċiedu dwar suq separat għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili.

(21)

F’xi Stati Membri, l-aċċess regolat għall-pajpijiet kellu rwol ewlieni fl-introduzzjoni tan-networks VHCN. Peress li l-introduzzjoni tan-networks VHCN issir l-ewwel fiż-żoni urbani u gradwalment tersaq lejn iż-żoni aktar rurali, l-aċċess regolat għall-arbli se jżid il-ħtieġa li jiġu introdotti networks VHCN, speċjalment barra miż-żoni urbani. Barra minn hekk, l-Artikolu 72 tad-Direttiva (UE) 2018/1972 jippermetti aċċess estensiv għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili, li jmur lil hinn mill-assi li jikkorrispondu strettament għas-suq tal-prodotti downstream.

(22)

Biex jinħoloq ambjent ekwu fost il-parteċipanti l-oħra fis-suq u l-operatur SMP, hu importanti li l-aċċess għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili tal-operatur SMP jingħata fuq bażi strettament ekwivalenti. L-offerti ta’ referenza, il-KPIs, l-SLAs u l-SLGs huma kruċjali biex tkun żgurata applikazzjoni korretta tal-prinċipju tal-ekwivalenza. Min-naħa l-oħra, hu importanti li kull għarfien asimetriku li jkollu l-operatur SMP dwar il-pjanijiet tal-introduzzjoni tal-partijiet terzi li jkunu qed ifittxu aċċess, ma jintużax mill-operatur SMP biex jikseb vantaġġ kummerċjali mhux ġustifikat.

(23)

Biex jgħinu sabiex jintlaħqu l-miri tal-konnettività stabbiliti fid-Deċiżjoni (UE) 2022/2481, il-kundizzjonijiet tal-aċċess għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili tal-operatur SMP jenħtieġ li jippermetti lil dawk kollha li jkunu qed ifittxu l-aċċess li jintroduċu networks VHCN biex jintroduċu dawk in-networks fuq skala kbira fit-territorju kollu. Għal dik ir-raġuni, l-NRAs jenħtieġ li jiżguraw li l-operatur SMP jipprovdi formoli stabbiliti minn qabel għat-talbiet tal-aċċess għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili tiegħu. L-operatur SMP jenħtieġ li jipprovdi wkoll dokumenti u informazzjoni b’format standard u jenħtieġ li juża għodod awtomatizzati biex jittratta t-talbiet għall-aċċess. Bl-istess mod, l-NRAs jenħtieġ li jiżguraw li l-operatur SMP: (i) japprova t-talbiet għall-aċċess għal diversi postijiet fl-istess ħin; (ii) iwieġeb dawn it-talbiet fi żmien qasir; u (iii) jippermetti l-iskambju sħiħ tad-data meħtieġa mal-persuni li jfittxu aċċess permezz ta’ mezzi elettroniċi.

(24)

L-effettività tal-aċċess regolat għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili tal-operatur SMP tiddependi ħafna fuq id-disponibbiltà ta’ informazzjoni dwar il-post għall-persuni li jfittxu aċċess, il-kapaċità ta’ riżerva, u d-disponibbiltà ta’ dik l-infrastruttura, għall-persuni li jkunu qed ifittxu l-aċċess. Meta l-informazzjoni rilevanti tkun tinsab f’bażi tad-data interna tal-operatur SMP, jenħtieġ li dawk kollha li jkunu qed ifittxu l-aċċess, inkluż il-fergħa bl-imnut tal-operatur SMP, jingħataw aċċess ugwali għal dik il-bażi tad-data. L-aċċess minn operaturi alternattivi għall-bażi tad-data tal-operatur SMP jenħtieġ li ma jkunx miċħud minħabba l-kunfidenzjalità tal-informazzjoni. Skont iċ-ċirkostanzi nazzjonali, l-operatur SMP jista’ jintalab jissodisfa l-obbligu regolatorju tiegħu li jagħmel disponibbli informazzjoni dwar l-infrastruttura tal-inġinerija ċivili tiegħu permezz ta’ punt uniku ta’ informazzjoni (SIP), kif previst fid-Direttiva 2014/61/UE. B’dak il-mod, l-operatur SMP jista’ jnaqqas il-kostijiet tal-konformità tiegħu, għax jaf ma jkollux bżonn iżomm bażi tad-data separata jew portal web separat għal finijiet regolatorji. Il-persuni li jkunu qed ifittxu l-aċċess u li jħallsu għall-aċċess għall-bażi tad-data jew għall-portal web tal-operatur SMP jistgħu wkoll inaqqsu l-kostijiet tagħhom, għax l-aċċess għall-SIP hu bla ħlas b’mod ġenerali. Il-persuni li jkunu qed ifittxu l-aċċess jista’ jkollhom ukoll titjib fl-effiċjenza, għax l-SIP ikun fih mhux biss informazzjoni dwar l-infrastruttura tal-inġinerija ċivili tal-operatur SMP, iżda anki dwar l-infrastruttura fiżika eżistenti ta’ operaturi oħra tan-networks u ta’ korpi tas-settur pubbliku.

(25)

L-NRAs li jikkunsidraw jimponu obbligi tal-kontroll tal-prezzijiet fir-rigward tan-networks VHCN jenħtieġ li jivvalutaw bir-reqqa l-adegwatezza u l-proporzjonalità ta’ dawk l-obbligi, filwaqt li jqisu b’mod partikolari l-impatt possibbli tagħhom fuq l-inċentivi għall-investiment fin-networks VHCN, u l-ħtieġa li titħares il-kompetizzjoni. Fit-twettiq ta’ dik il-valutazzjoni, l-NRAs jenħtieġ li jqisu l-inizjattivi tas-suq, b’mod partikolari l-impenji vinkolanti proposti mill-operaturi SMP skont l-Artikolu 79 tad-Direttiva (UE) 2018/1972, li jippermettu lill-partijiet jiddiversifikaw ir-riskju tal-investiment filwaqt li jippermettu kompetizzjoni sostenibbli fis-swieq downstream. L-implimentazzjoni tas-separazzjoni funzjonali jew volontarja f’konformità mal-Artikolu 78 tad-Direttiva (UE) 2018/1972 jenħtieġ li titqies kif xieraq waqt il-valutazzjoni tal-adegwatezza li ma tiġix imposta regolamentazzjoni tal-prezzijiet fuq l-inputs tal-aċċess bl-ingrossa tal-VHCN.

(26)

Fejn ikun hemm inċertezzi dwar ir-rata tal-materjalizzazzjoni tad-domanda għall-forniment ta’ servizzi b’kapaċità għolja ħafna, hu importanti li, biex jiġu promossi l-konnettività u l-aċċess għan-networks VHCN u l-adozzjoni tagħhom, dawk l-operaturi li jinvestu f’networks VHCN titħallielhom ċerta flessibbiltà fl-ipprezzar meta jkun hemm biżżejjed salvagwardji tal-kompetizzjoni, kif imsemmi fil-premessa (193) tad-Direttiva (UE) 2018/1972. Din il-flessibbiltà fl-ipprezzar hi meħtieġa biex l-operaturi SMP ikunu jistgħu jittestjaw il-punti tal-prezzijiet u jwettqu pprezzar xieraq tal-penetrazzjoni. Din tippermetti wkoll lill-operaturi SMP u lil dawk li jkunu qed ifittxu l-aċċess biex jaqsmu bejniethom parti mir-riskju tal-investiment billi jiddifferenzjaw il-prezzijiet tal-aċċess bl-ingrossa skont il-livell ta’ impenn magħżul minn dawk li jkunu qed ifittxu l-aċċess. Dak jista’ jirriżulta fi prezzijiet orħos għall-ftehimiet fit-tul b’garanziji tal-volum, li jistgħu jirriflettu l-fatt li dawk li jkunu qed ifittxu l-aċċess jieħdu wħud mir-riskji assoċjati ma’ domanda inċerta. Barra minn hekk, il-flessibbiltà fl-ipprezzar fil-livell tal-operaturi tista’ tkun mod xieraq biex min ifittex aċċess kif ukoll in-negozju għall-konsumatur tal-operatur SMP ikunu jistgħu jintroduċu d-differenzjazzjoni fil-prezz fis-suq tal-broadband għall-konsumatur ħalli jiġu indirizzati aħjar l-preferenzi tal-konsumatur u tittejjeb il-penetrazzjoni tas-servizzi tal-broadband b’veloċità għolja ħafna. Minħabba li l-kompetizzjoni u, b’mod partikolari, il-kompetizzjoni fl-infrastruttura, għamlet progress sinifikanti f’ħafna swieq u żoni madwar l-Unjoni minn mindu ġiet adottata r-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2013/466/UE (13), jista’ jkun hemm lok, skont iċ-ċirkostanzi, biex tiġi applikata flessibbiltà fl-ipprezzar fuq skala ferm akbar milli ġara s’issa.

(27)

Rigward in-networks VHCN, l-NRAs jenħtieġ li jqisu li ma jimponu jew ma jneħħu l-ebda obbligu tal-kontroll tal-prezzijiet skont l-Artikolu 74 tad-Direttiva (UE) 2018/1972, dment li jiġu ssodisfati kundizzjonijiet speċifiċi, b’mod partikolari li jkun hemm fis-seħħ salvagwardji kompetittivi suffiċjenti. Dawn is-salvagwardji kompetittivi huma meħtieġa biex jipprevjenu l-flessibbiltà fl-ipprezzar li twassal għal prezzijiet eċċessivi fi swieq li jkollhom xi SMP, jew għal prattiki li jdgħajfu l-kompetizzjoni, jew it-tnejn li huma.

(28)

B’mod partikolari, jenħtieġ li jkun hemm restrizzjoni dimostrabbli fil-prezz bl-imnut li tirriżulta minn kompetizzjoni tal-infrastruttura jew minn prezz ankra li jkun ġej minn prodotti tal-aċċess regolati oħra, jew mit-tnejn li huma. Jekk operatur xorta jkollu SMP, din ir-restrizzjoni dimostrabbli fil-prezz bl-imnut ma tkunx b’saħħitha biżżejjed biex tiġġustifika konklużjoni li s-suq bl-ingrossa rilevanti hu effettivament kompetittiv. Madankollu, dik ir-restrizzjoni fil-prezz bl-imnut jenħtieġ li tipprevjeni lill-operatur SMP fil-livell bl-ingrossa milli jistabbilixxi prezzijiet bl-imnut eċċessivi. Barra minn hekk, mal-flessibbiltà fl-ipprezzar jenħtieġ li jingħataw salvagwardji addizzjonali biex titħares il-kompetizzjoni. Għal dak il-għan, l-obbligi effettivi tan-nondiskriminazzjoni jenħtieġ li jiġu kkumplimentati b’replikabbiltà ekonomika garantita tal-prodotti downstream.

(29)

Barra minn hekk, restrizzjoni dimostrabbli fil-prezz bl-imnut tista’ tirriżulta wkoll minn prezz ankra li jkun ġej minn prodotti tal-aċċess regolati oħra soġġetti għal ipprezzar abbażi tal-kost. Meta l-prodotti bbażati fuq ir-ram (inkluż il-prodotti tal-aċċess lokali diżaggregat virtwali ipprovduti fuq network tar-ram aġġornat) xorta jkunu jistgħu jeżerċitaw restrizzjoni dimostrabbli fil-prezz bl-imnut fuq in-networks VHCN b’mod progressiv, jenħtieġ li dawk il-prodotti jiġu definiti bħala l-ankra regolata. Meta l-prodott offrut mill-operatur SMP fuq in-network tal-aċċess storiku ma jkunx għadu jista’ jeżerċita restrizzjoni dimostrabbli fil-prezz bl-imnut fuq il-prodott bl-ingrossa tal-VHCN (pereżempju fil-każ ta’ diżattivazzjoni tar-ram, jew meta l-NRA issib li l-prodotti bl-imnut ipprovduti bir-ram ma jkunux sostitwibbli ma’ dawk ipprovduti bin-networks VHCN), dan jista’ jiġi sostitwit bi prodott ibbażat fuq VHCN, bħal prodott tal-fibra fil-livell tad-dħul. Meta l-NRA tikkonkludi li d-definizzjoni ta’ prodott ibbażat fuq ir-ram jew prodott tal-fibra ta’ livell tad-dħul tista’ ma tkunx biżżejjed biex teżerċita restrizzjoni effettiva fuq il-prezz tal-SMP, l-NRA jenħtieġ li jkollha l-possibbiltà li tiddefinixxi ankra effettiva. Din tista’ tkun taħlita ta’ ankri (ram u VHCN) jew l-NRA tista’ tiddefinixxi bħala ankra portafoll ta’ prodotti regolati li jkun rappreżentattiv biżżejjed tad-domanda tal-konsumatur u tal-istruttura tan-network. Il-prestazzjonijiet tekniċi ta’ dak il-prodott regolat jenħtieġ li jkunu limitati għal dak li huwa meħtieġ biex tiġi eżerċitata restrizzjoni dimostrabbli fil-prezz bl-imnut. Għalhekk, l-NRA jenħtieġ li tidentifika l-karatteristiċi tekniċi tal-prodott jew prodotti ankra virtwali, jew attivi, biex tiżgura li titħares il-flessibbiltà fl-ipprezzar għal prodotti oħra bbażati fuq VHCN li jipprovdu livelli aqwa ta’ prestazzjoni.

(30)

Biex jiġi stabbilit jekk dawk li jkunu qed ifittxu l-aċċess jistgħux jirreplikaw ekonomikament offerta downstream ipprovduta mill-operatur SMP permezz tal-input bl-ingrossa regolat disponibbli, meta ma tkunx imposta regolamentazzjoni tal-prezz bl-ingrossa, l-NRA jenħtieġ li twettaq test tar-replikabbiltà ekonomika. Dan it-test ma jaffettwax it-testijiet ex post tal-kompressjoni tal-marġni applikati skont il-liġi tal-kompetizzjoni mill-Kummissjoni jew mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, jew mit-tnejn li huma.

(31)

Barra minn hekk, l-NRAs jistgħu japplikaw ukoll test ex ante tal-kompressjoni tal-marġni għal inputs bl-ingrossa regolati, meta meħtieġ, b’mod partikolari: (i) fil-kuntest tal-ipprezzar fit-tul u tal-iskontijiet tal-volum; jew (ii) biex ikun żgurat spazju ekonomiku biżżejjed bejn inputs bl-ingrossa regolati differenti. L-NRAs jenħtieġ li jispeċifikaw minn qabel il-metodoloġija li jkunu se jħaddmu biex iwettqu dawk it-testijiet. Il-gwida pprovduta f’din ir-Rakkomandazzjoni dwar it-test tar-replikabbiltà ekonomika jenħtieġ li ma tapplikax għal dawk il-każijiet.

(32)

L-iskop tat-test tar-replikabbiltà ekonomika hu li, minbarra salvagwardji oħra tal-kompetizzjoni, ikun żgurat li l-operaturi SMP ma jabbużawx mill-flessibbiltà fl-ipprezzar biex jeskludu lil kompetituri attwali u potenzjali mis-suq.

(33)

L-NRAs jenħtieġ li jiżguraw li l-marġni bejn il-prezz bl-imnut offrut mill-operatur SMP għall-konsumatur u l-prezz ta’ input tal-VHCN min-naħa tal-operatur ikopri il-kostijiet downstream inkrementali u persentaġġ raġonevoli tal-kostijiet komuni. Meta r-regolamentazzjoni tal-prezzijiet bl-ingrossa għall-inputs bl-ingrossa tal-VHCN ma tkunx imposta fuq l-operatur SMP u jiġu implimentati salvagwardji addizzjonali f’konformità ma’ din ir-Rakkomandazzjoni, jista’ jintwera nuqqas ta’ replikabbiltà ekonomika billi jintwera li l-fergħa bl-imnut downstream tal-operatur SMP stess ma setgħetx tinnegozja b’mod profittabbli abbażi tal-prezz upstream mitlub lill-kompetituri tiegħu mill-fergħa operattiva upstream tal-operatur SMP (it-test tal-“operatur ugwalment effiċjenti” (EEO)). L-użu tal-istandard tal-EEO jippermetti lill-NRAs jappoġġaw l-investimenti tal-operatur SMP fin-networks VHCN u jipprovdi inċentivi għall-innovazzjoni f’servizzi bbażati fuq VHCN.

(34)

Il-possibbiltà li jiġi applikat aġġustament tal-iskala għat-test tar-replikabbiltà ekonomika jenħtieġ li tintuża meta jkun ġustifikat minn ċirkostanzi speċifiċi tas-suq. Dan jista’ jkun partikolarment il-każ meta d-dħul fis-suq jew l-espansjoni tas-suq ikunu tfixklu fil-passat jew meta jkun hemm żbilanċi sinifikanti ħafna mil-lat tal-ekonomiji ta’ skala u tal-ambitu bejn l-operatur SMP u l-kompetituri tiegħu. F’każijiet bħal dawn, l-NRAs jenħtieġ li jiddeterminaw il-fattur tal-iskalar b’attenzjoni biex jiżguraw li d-dħul kompetittiv u r-replikabbiltà ekonomika effiċjenti jkunu prospett realistiku.

(35)

Wara analiżi tas-suq, l-NRA jenħtieġ li tistabbilixxi u tippubblika minn qabel fid-deċiżjoni tagħha li tistabbilixxi r-rimedji, il-proċedura u l-parametri li se tapplika meta twettaq it-test ex ante tar-replikabbiltà ekonomika. L-NRA tista’ twettaq dak it-test qabel it-tnedija ta’ offerta bl-imnut ġdida mill-operatur SMP, pereżempju meta l-NRA ikun jidhrilha li jixraq tallinja l-ħin tat-test tar-replikabbiltà ekonomika mat-test tar-replikabbiltà teknika jekk dan isir ukoll qabel it-tnedija. L-NRA ma għandhiex bżonn twettaq it-test għal kull offerta bl-imnut ġdida, iżda biss għal dawk il-prodotti ewlenin li tidentifika. L-NRA tista’ twettaq it-test: (i) fuq inizjattiva tagħha stess, pereżempju, fl-istadji inizjali tal-implimentazzjoni ta’ miżura li tippermetti l-flessibbiltà fl-ipprezzar lin-networks VHCN (b’mod partikolari meta fil-passat ikunu ġew imposti prezzijiet regolati tal-aċċess bl-ingrossa); jew (ii) biex tirrispondi għall-bidliet fl-istruttura tas-suq, pereżempju wara xi żviluppi teknoloġiċi.

(36)

It-test tar-replikabbiltà ekonomika jista’ jiġi applikat għal: (i) prodotti individwali, li jistgħu jkunu jew offerti raggruppati (li jistgħu jinkludu wkoll prodotti mhux regolati) jew offerti awtonomi, pereżempju offerta bl-Internet biss; jew (ii) għal portafoll ta’ prodotti, jiġifieri sett ta’ prodotti individwali. Approċċ ta’ portafoll jipprovdi aktar flessibbiltà lill-operatur SMP fl-ipprezzar tal-prodotti individwali u jista’ jirrifletti aħjar ir-realtajiet tas-suq, pereżempju fl-Istati Membri bi swieq VHCN kontestabbli u li fihom il-kompetizzjoni fis-segmenti rilevanti tas-suq tal-prodotti tikkonċerna l-aktar sett speċifiku ta’ prodotti bl-imnut f’kull segment. Madankollu, fl-Istati Membri bi swieq tan-networks VHCN inqas kontestabbli u li huma kkaratterizzati minn grad għoli ta’ konċentrazzjoni u/jew grad għoli ħafna ta’ saħħa fis-suq tal-operatur SMP, jew it-tnejn li huma, l-approċċ tal-portafoll jista’ ma jkunx xieraq. Fi kwalunkwe każ, l-NRAs jenħtieġ li jiddiskutu mal-operaturi kkonċernati l-ambitu u n-natura ta’ test ex ante tar-replikabbiltà ekonomika u, abbażi taċ-ċirkostanzi nazzjonali, jekk l-operaturi għandhomx jikkunsidraw li jwettqu t-test qabel it-tnedija proprja tal-prodott(i) bl-imnut.

(37)

It-test tar-replikabbiltà ekonomika stabbilit minn qabel mill-NRA jenħtieġ li jkun dettaljat biżżejjed u jinkludi, bħala minimu, sett ta’ parametri rilevanti biex jiżgura l-prevedibbiltà u t-trasparenza meħtieġa lill-operaturi. L-NRAs jenħtieġ li japplikaw mudell tal-kostijiet inkrementali fit-tul plus (LRIC+), filwaqt li jqisu l-kostijiet downstream awditjati tal-operatur SMP. L-NRA jenħtieġ li jivvalutaw ukoll il-marġni fuq l-aktar prodotti bl-imnut rilevanti, inkluż is-servizzi tal-broadband (prodotti ewlenin) kif imqabbel mal-aktar input tal-aċċess regolat tal-VHCN użat, jew identifikat. Dawn jenħtieġ li jagħmlu dan b’approċċ progressiv, bħala l-aktar approċċ adattat għat-twassil tal-prodotti bl-imnut tul il-perjodu tar-rieżami tas-suq inkwistjoni. Id-disinn tat-test, li japplika għall-kostijiet downstream awditjati tal-operatur SMP u biss għall-prodotti ewlenin, jenħtieġ li jkollu l-għan li jiżgura li l-investimenti fin-networks VHCN u l-effett tal-flessibbiltà fl-ipprezzar rakkomandata ma jiġux imfixkla minn din is-salvagwardja. Biex jiġi evitat is-sussidjar reċiproku bejn prodotti differenti f’pakkett jew portafoll, l-NRAs jistgħu jwettqu mhux biss test ta’ livell wieħed, jiġifieri bejn is-servizzi bl-imnut u l-aktar input tal-aċċess tal-VHC rilevanti għal dawk li jkunu qed ifittxu l-aċċess (pereżempju aċċess għall-fibra fil-kaxxetta jew diżaggregazzjoni virtwali), iżda l-NRAs jenħtieġ li jkollhom ukoll il-possibbiltà li jissottomettu kull input bl-ingrossa rilevanti għal test tar-replikabbiltà ekonomika; għaldaqstant, jista’ jkun hemm diversi testijiet fuq livell wieħed bejn prodott bl-imnut wieħed u inputs bl-ingrossa rilevanti differenti. Madankollu, input ġdid tal-aċċess għall-VHCN maż-żmien jaf isir aktar rilevanti (pereżempju s-separazzjoni tal-fibra fil-qafas tad-distribuzzjoni ottika). F’dan il-każ, it-test tar-replikabbiltà ekonomika jenħtieġ li jsir b’referenza għall-input ġdid flok b’referenza għall-aktar input użat fil-bidu. Jekk iċ-ċirkostanzi kompetittivi nazzjonali juru differenza bejn iż-żoni ġeografiċi mil-lat ta’ input tal-aċċess għan-networks VHCN użat (pereżempju fiż-żoni rurali u fiż-żoni b’densità tal-popolazzjoni), l-NRAs jenħtieġ li jvarjaw it-test skont l-inputs speċifiċi identifikati bħala l-aktar rilevanti. F’dak il-każ, it-test tar-replikabbiltà ekonomika jenħtieġ li jara li jiżgura li l-prezzijiet għas-servizzi bl-imnut ewlenin iħallu spazju ekonomiku biżżejjed għall-kompetituri, meta mqabbla mal-prezz jew il-prezzijiet tal-prodotti tal-aċċess bl-ingrossa SMP ewlenin li jistgħu jintużaw għall-produzzjoni tagħhom f’kull żona ġeografikament differenzjata.

(38)

L-NRAs jaf ma jkunux jistgħu jsibu s-salvagwardji kompetittivi msemmija fil-premessa (27) ta’ din ir-Rakkomandazzjoni fis-suq definit kollu. Meta l-NRA ma tkunx tista’ tikkonkludi li l-kundizzjonijiet kompetittivi differenti jibqgħu stabbli maż-żmien, u lanqas ma tkun tista’ tikkonkludi li l-kundizzjonijiet kompetittivi differenti huma tali li jistgħu jiġġustifikaw deċiżjoni li dawk huma swieq subnazzjonali, l-NRAs jenħtieġ li xorta jqisu li jwieġbu għal dawk il-kundizzjonijiet kompetittivi diverġenti billi japplikaw rimedji differenzjati. Dawk ir-rimedji differenzjati jistgħu jinkludu t-tneħħija tar-regolamentazzjoni tal-prezzijiet bl-ingrossa biss f’dawk iż-żoni fejn japplikaw is-salvagwardji tal-kompetizzjoni meħtieġa. Meta NRA ikun jidhrilha li l-kundizzjonijiet kompetittivi u regolatorji huma tali li l-operatur SMP hu ristrett biżżejjed fl-iffissar tal-prezzijiet tiegħu, l-NRA tista’ tevita li timponi regolamentazzjoni tal-prezzijiet fir-rigward tal-prodotti VHCN bl-ingrossa.

(39)

Meta l-kundizzjonijiet għall-flessibbiltà fl-ipprezzar ma jiġux issodisfati u meta l-impożizzjoni ta’ prezzijiet regolati tal-aċċess bl-ingrossa tkun iġġustifikata, l-NRAs jenħtieġ li jiżguraw li l-metodoloġija tal-ikkostjar tkun tipprovdi inċentiv ċar għall-investiment bi prezzijiet regolati prevedibbli u stabbli.

(40)

L-irkupru tal-kostijiet hu prinċipju ewlieni li jiżgura li l-operaturi jkunu jistgħu jirkupraw il-kostijiet imġarrba b’mod effiċjenti u anki jirċievu redditu xieraq fuq il-kapital investit.

(41)

Metodoloġija tal-ikkostjar li tipprovdi s-sinjal xieraq ta’ “ibni jew ixtri” toħloq bilanċ xieraq bejn l-effiċjenza statika u l-effiċjenza dinamika. Effiċjenza statika tfisser l-iżgurar ta’ dħul effiċjenti. Effiċjenza dinamika tfisser l-iżgurar ta’ inċentivi biżżejjed għall-investiment u, b’mod partikolari, l-introduzzjoni tan-networks VHCN u b’hekk l-iżgurar ta’ inċentivi biżżejjed biex jiġu fornuti servizzi ġodda tal-broadband, aktar veloċi u ta’ kwalità aħjar.

(42)

Il-metodoloġija tal-ikkostjar rakkomandata jenħtieġ li tiżgura t-trasparenza u l-konsistenza fl-Unjoni kollha, filwaqt li tkun tirrifletti ċirkostanzi nazzjonali speċifiċi. F’dak ir-rigward, il-gwida dwar il-metodoloġija tal-ikkostjar ipprovduta fir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2013/466/UE fil-biċċa l-kbira kienet segwita mill-NRAs, u l-prinċipji ewlenin ta’ dik il-metodoloġija għadhom rilevanti, inkluż li jkunu jistgħu jitqiesu kif xieraq il-kundizzjonijiet ekonomiċi speċifiċi prevalenti u prevedibbli. Għalhekk, l-gwida jenħtieġ li tiġi aġġustata, b’mod partikolari biex tkun tirrifletti l-bidla progressiva lejn in-networks VHCN.

(43)

Il-metodoloġija tal-ikkostjar minn isfel għal fuq, fit-tul, inkrementali u kost-plus (BU LRIC+) tissodisfa bl-aħjar mod dak l-objettiv meta tistabbilixxi l-prezzijiet għas-servizzi tal-aċċess bl-ingrossa fis-swieq inkwistjoni. Dik il-metodoloġija timmudella l-kapital inkrementali (inkluż il-kostijiet mitlufa) u l-kostijiet operatorji mġarrba minn operatur ipotetikament effiċjenti biex jipprovdi s-servizzi kollha tal-aċċess, u żżid marġni kummerċjali għal irkupru strett tal-kostijiet komuni. Għalhekk, il-metodoloġija tal-BU LRIC+ tippermetti l-irkupru tal-kostijiet totali mġarrba b’mod effiċjenti.

(44)

Il-metodoloġija tal-BU LRIC+ tikkalkula l-kostijiet kurrenti b’mod progressiv (jiġifieri abbażi ta’ teknoloġiji aġġornati, id-domanda mistennija, eċċ.) li jġarrab operatur ta’ network effiċjenti biex jibni network VHCN modern illum, u li huwa kapaċi jipprovdi dawn is-servizzi kollha. Għalhekk, il-metodoloġija tal-BU LRIC+ tipprevedi sinjali effiċjenti u affidabbli għad-dħul.

(45)

Meta n-networks tal-kejbil, tal-fibra (fibra sad-dar (“FTTH”) jew fibra sal-bini (“FTTB”)) u, sa ċertu punt, in-networks bla fili jkunu qed jikkompetu kontra n-networks tar-ram, l-operaturi SMP tipikament jirreaġixxu billi progressivament jissostitwixxu r-ram tagħhom b’networks VHCN. Għalhekk, billi l-operaturi llum ma jibnux networks tar-ram, il-metodoloġija tal-BU LRIC+ tikkalkula l-kostijiet kurrenti għall-introduzzjoni ta’ network VHCN modern u effiċjenti.

(46)

Dak in-network VHCN effiċjenti jkun kapaċi jilħaq il-miri stabbiliti fid-Deċiżjoni (UE) 2022/2481. Fil-prattika, network VHCN modern u effiċjenti ġeneralment ikun network FTTH.

(47)

Il-valwazzjoni tal-assi ta’ network VHCN bħal dak, abbażi tal-kostijiet kurrenti, tirrifletti bl-aħjar mod il-proċess kompetittiv sottostanti u, b’mod partikolari, ir-replikabbiltà ta’ dawk l-assi.

(48)

B’kuntrast ma’ assi bħat-tagħmir tekniku u l-mezz tat-trażmissjoni (eż. fibra), l-assi tal-inġinerija ċivili (jiġifieri pajpijiet, trinek u arbli) huma assi li aktarx ma jiġux replikati. Il-bidla teknoloġika u l-livell tal-kompetizzjoni u d-domanda bl-imnut mhumiex mistennija jkunu tali li jippermettu lill-operaturi alternattivi jintroduċu infrastruttura paralleli tal-inġinerija ċivili, għall-inqas meta l-assi storiċi tal-infrastruttura tal-inġinerija ċivili jkunu riużabbli biex jiġu introdotti networks VHCN.

(49)

Il-bażi tal-assi regolatorji (“RAB”) li tikkorrispondi għall-assi tal-inġinerija ċivili jenħtieġ li ma tiġix ivvalutata skont il-kost tas-sostituzzjoni iżda skont il-kost irreġistrat fil-kontijiet regolatorji awditjati tal-operatur SMP, nett mid-deprezzament. Il-kostijiet ikkunsidrati jenħtieġ li jkunu dokumentati sew u relatati b’mod ċar man-nefqa fl-assi tal-inġinerija ċivili. Dak iqis il-ħajja utli li għaddiet tal-assi u, b’hekk, il-kostijiet li diġà ġew irkuprati mill-operatur SMP regolat. Dak l-approċċ jagħti sinjali ta’ dħul effiċjenti fis-suq għad-deċiżjonijiet dwar “ibni” jew “ixtri”, filwaqt li jevita r-riskju ta’ rkupru żejjed, speċjalment għall-kostijiet għal infrastruttura ċivili storika li tista’ terġa’ tintuża. L-irkupru eċċessiv tal-kostijiet ma jkunx ġustifikat biex jiġi żgurat dħul effiċjenti u jitħarsu l-inċentivi għall-investiment, għax l-għażla ta’ “bini” ma tkunx ekonomikament fattibbli għal dik il-kategorija ta’ assi.

(50)

Biex jiġu kkalkolati dawn il-kostijiet deprezzati tas-sostituzzjoni jenħtieġ li jiġi applikat tali metodu tal-indiċjar. Il-preferenza għal metodu bħal dan hi dovuta għall-prattikabbiltà, ir-robustezza u t-trasparenza tiegħu. Dan ikun tiddependi fuq: (i) data storika dwar in-nefqa, id-deprezzament akkumulat u d-disponiment tal-assi, ilkoll disponibbli mill-kontijiet statutorji u regolatorji u mir-rapporti finanzjarji tal-operatur SMP regolat; u (ii) indiċi tal-prezzijiet, bħall-indiċi tal-prezzijiet bl-imnut (“RPI”) li jkun disponibbli għall-pubbliku.

(51)

Għalhekk, l-RAB li tikkorrispondi għall-assi tal-inġinerija ċivili jenħtieġ li tiġi stabbilita fil-valur kontabilistiku regolatorju nett tad-deprezzament akkumulat fil-mument tal-kalkolu, indiċjat b’indiċi tal-prezzijiet xieraq, bħall-RPI. Għal assi ġodda tal-inġinerija ċivili kemm id-deprezzament nett kif ukoll l-RPI se jkunu żero jew qrib iż-żero minħabba li ma jkun għadda l-ebda żmien jew ikun għadda biss ftit żmien mit-tnedija tagħhom.

(52)

L-RAB inizjali jenħtieġ li tiġi intrappolata aktar u tiġi trasferita minn perjodu regolatorju għall-ieħor biex ikun żgurat li ladarba assi tal-inġinerija ċivili jiġi deprezzat għalkollox, dak l-assi ma jibqax parti mill-RAB inizjali u għalhekk ma jibqax jirrappreżenta kost għall-dawk li jkunu qed ifittxu l-aċċess, bħalma ma jibqax kost għall-operatur SMP. Dak l-approċċ ikompli jiżgura remunerazzjoni biżżejjed lill-operatur SMP u fl-istess ħin jipprovdi ċertezza regolatorja lill-operatur SMP u anki lil dawk li maż-żmien ikunu qed jfittxu l-aċċess.

(53)

Jista’ jitħaddem approċċ alternattiv meta l-NRA tkun stabbiliet li l-metodu tal-indiċjar ma jkunx xieraq, b’mod partikolari meta r-rekords storiċi tal-operatur SMP ma jkunux affidabbli. F’każijiet bħal dawn, l-RAB li tikkorrespondi għall-assi tal-inġinerija ċivili storiċi riużabbli tista’ tiġi stmata skont il-kostijiet kurrenti aġġustati għad-deprezzament tul il-ħajja tal-assi. L-NRA jenħtieġ li tiżgura li l-metodu għall-valwazzjoni tal-assi użat ikun tali li l-assi tal-infrastruttura tal-inġinerija ċivili, b’mod ġenerali, ma jiġux replikati.

(54)

L-ipprezzar tal-aċċess għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili mibnija ġdida tal-operatur SMP għall-introduzzjoni tan-networks VHCN minn operaturi alternattivi jista’ jħalli impatt fuq l-inċentivi tal-operatur SMP li jibni infrastruttura ġdida tal-inġinerija ċivili li jkollha kapaċità biżżejjed biex tilqa’ networks alternattivi. Meta l-infrastruttura l-ġdida tal-inġinerija ċivili tal-operatur SMP tkun ġiet introdotta fl-ambitu ġeografiku tas-suq jew fiż-żoni delineati b’mod ċar fl-ambitu ġeografiku tas-suq, u meta din tkun teżisti flimkien mal-infrastruttura storika tal-inġinerija ċivili, l-NRAs jenħtieġ li jistabbilixxu prezzijiet individwali tal-aċċess għall-assi tal-infrastruttura tal-inġinerija ċivili mibnija ġdida, applikabbli fiż-żona kkonċernata. Fil-prinċipju, l-infrastrutturi tal-inġinerija ċivili li sempliċiment jissewwew, jiġu rinnovati jew jiġu miżmuma jenħtieġ li ma jitqisux bħala mibnija ġodda. Il-prezz tal-aċċess għall-infrastruttura tal-inġinerija ċivili mibnija ġdida jenħtieġ li jkun jirrifletti l-kundizzjonijiet attwali tas-suq u jkun ibbażat fuq il-kostijiet reali sħaħ imġarrba mill-operatur SMP, diment li tiġi żgurata nondiskriminazzjoni stretta fit-termini u l-kundizzjonijiet tal-aċċess għal dik l-infrastruttura. Dak l-approċċ jipprovdi l-inċentivi t-tajba għall-investiment f’infrastruttura ġdida tal-inġinerija ċivili. Barra minn hekk, skont iċ-ċirkostanzi tas-suq, il-bini ta’ infrastruttura ġdida sinifikanti tal-inġinerija ċivili jista’ jirrappreżenta, għall-operatur SMP, profil tar-riskju tal-investiment akbar mill-profil tar-riskju assoċjat mal-użu mill-ġdid tal-infrastruttura storika tal-inġinerija ċivili. Dak il-profil tar-riskju jinvolvi riskji b’rabta mal-kostijiet imġarrba u mad-dħul mistenni. L-NRAs jenħtieġ li jivvalutaw bir-reqqa ċ-ċirkostanzi rilevanti tas-suq u, meta applikabbli, jippremjaw il-profil tar-riskju tal-investiment akbar u kwantifikabbli permezz ta’ primjum tar-riskju (akbar).

(55)

Il-linji tar-ram attivi qed jonqsu hekk kif il-klijenti qed jaqilbu għan-networks tal-kejbil, tal-fibra jew mobbli. L-immudellar ta’ network VHCN uniku u effiċjenti għall-prodotti tal-aċċess għar-ram u għan-networks VHCN jinnewtralizza l-effett tal-volum inflazzjonarju li jinħoloq meta, waqt l-immudellar ta’ network tar-ram, il-kostijiet fissi tan-network ikunu jridu jitqassmu fuq għadd dejjem inqas ta’ linji tar-ram attivi. Huwa possibbli li t-traffiku jersaq min-networks tar-ram għan-networks VHCN, billi jiġu introdotti networks VHCN u billi ssir il-qalba għalihom. It-traffiku li jimxi lejn infrastrutturi oħra (eż. kejbil, mobbli) biss jikkawża żieda fil-kostijiet unitarji.

(56)

Fid-dawl tal-prinċipju tan-newtralità teknoloġika u anki taċ-ċirkostanzi nazzjonali differenti, l-NRAs jeżiġu flessibbiltà biżżejjed biex jimmudellaw dan it-tip ta’ VHCN effiċjenti. Għaldaqstant, in-network VHCN jista’ jkun ibbażat fuq xi waħda mid-diversi teknoloġiji tal-aċċess u topoloġiji tan-network disponibbli għall-operaturi biex jintroduċu network VHCN.

(57)

Network FTTH jew FTTB jista’ jitqies bħala l-forma tipika ta’ network VHCN modern u effiċjenti. B’dak l-approċċ, il-kost ikkalkolat għan-network VHCN jenħtieġ li jiġi aġġustat biex ikun jirrifletti l-karatteristiċi differenti ta’ network tar-ram, meta jkun hemm bżonn jiġi ddeterminat il-prezz tal-aċċess bl-ingrossa għan-network tar-ram. Għal dak l-iskop, l-NRAs jenħtieġ li jistmaw id-differenza fil-kostijiet bejn prodott tal-aċċess ibbażat fuq VHCN u prodott tal-aċċess ibbażat fuq ir-ram billi jagħmlu l-aġġustamenti rilevanti tal-inġinerija tan-networks skont il-mudell tal-VHCN.

(58)

Jekk it-topoloġija tal-network VHCN li jrid jiġi mudellat tkun differenti minn dik ta’ network tar-ram sal-punt li l-aġġustament fil-mudell tal-inġinerija tan-network VHCN ma jkunx fattibbli, l-NRAs jistgħu jiksbu l-kost tar-ram billi jimmudellaw network ta’ sovrapożizzjoni, biex żewġ networks paralleli (ram u fibra) jikkondividu sa ċertu punt l-istess network għall-infrastruttura ċivili. B’dak l-approċċ, l-effett tal-volum inflazzjonarju jiġi newtralizzat għall-assi tal-inġinerija ċivili għax in-networks tar-ram u tal-fibra mmudellati jaqsmu l-użu ta’ dawk l-assi, u għalhekk il-kostijiet unitarji ta’ dawk l-assi jibqgħu stabbli. Madankollu, għajr għall-assi tal-inġinerija ċivili, l-immudellar ta’ żewġ networks paralleli (ram u fibra) xorta jista’ jikkawża effett tal-volum inflazzjonarju għall-assi tar-ram minħabba t-tnaqqis fit-traffiku fuq in-network tar-ram.

(59)

Il-ftehimiet dwar skontijiet tal-volum u pprezzar tal-aċċess fit-tul jistgħu jkunu għodda importanti biex jitħeġġeġ l-investiment fin-networks VHCN, b’mod partikolari meta l-adozzjoni mill-konsumaturi jkun għadu baxx. L-NRAs jistgħu jaċċettaw skontijiet tal-volum u ftehimiet dwar ipprezzar tal-aċċess fit-tul mill-operaturi SMP fuq in-negozji downstream tagħhom stess jekk ma jeskludux id-dħul fis-suq għal kompetituri effiċjenti (inkluża l-kompetizzjoni fl-infrastruttura) u ma jdgħajfux il-pożizzjoni eżistenti fis-suq ta’ kompetituri effiċjenti. Dan huwa l-każ meta l-iskontijiet tal-volum u l-ftehimiet dwar ipprezzar tal-aċċess fit-tul offruti minn operatur SMP lill-fergħa bl-imnut tiegħu ma jaqbżux l-iskont, jew meta l-ftehimiet ma jkunux aħjar minn dawk offruti b’rieda tajba lil partijiet terzi li jfittxu aċċess.

(60)

Jenħtieġ li l-kost medju ponderat tal-kapital (“WACC”) użat ikun jirrifletti s-sitwazzjoni attwali tas-suq. Jekk id-WACC applikabbli ma jikkunsidrax biżżejjed il-kundizzjonijiet ekonomiċi attwali, jista’ jkun rilevanti li jiġi aġġornat id-WACC applikabbli, biex b’hekk ikunu żgurati l-parametri makroekonomiċi rilevanti għad-WACC applikabbli.

(61)

Ir-redditu fuq il-kapital permess ex ante għall-investiment fin-networks VHCN jenħtieġ li jsib bilanċ bejn l-għoti ta’ inċentivi biżżejjed biex l-operaturi jinvestu, minn naħa, (jiġifieri rata ta’ redditu għolja biżżejjed) u l-promozzjoni tal-effiċjenza allokattiva, il-kompetizzjoni sostenibbli u l-benefiċċji massimi għall-konsumaturi, min-naħa l-oħra, (jiġifieri rata ta’ redditu mhux eċċessiva).

(62)

Jekk ikun hemm obbligi tal-kontroll tal-prezzijiet fir-rigward ta’ prodotti tal-aċċess bl-ingrossa għan-networks VHCN f’suq speċifiku, ir-redditu regolat permess jenħtieġ li jkun jirrifletti b’mod adegwat il-kost tal-introduzzjoni tan-network u anki r-riskju li ħa l-operatur SMP meta investa. Jekk ir-riskju addizzjonali u kwantifikabbli tal-investiment fin-networks VHCN ġodda ma jiġix rifless b’mod adegwat, l-investitur iżomm lura l-investimenti għad-detriment tal-utenti finali u l-konnettività ġenerali fis-soċjetà.

(63)

Billi l-introduzzjoni tan-networks VHCN, b’mod partikolari fiż-żoni rurali u skarsament popolati, tinvolvi impenn għal investimenti kapitali sinifikanti, u r-redditu mistenni jkun ’l bogħod ħafna fil-futur, din iżżid l-esponiment għar-riskji min-naħa tad-domanda. Id-domanda għas-servizzi avvanzati bħal dawk abilitati bin-networks VHCN aktarx li tkun aktar sensittiva għall-bidliet fl-introjti tal-unitajiet domestiċi. Għaldaqstant, l-investimenti fin-networks VHCN aktarx li jesponu lill-operaturi għal riskji akbar meta mqabbla mal-investimenti tagħhom f’infrastrutturi storiċi.

(64)

L-operaturi SMP li jinvestu fi proġetti separati tal-VHCN jistgħu jġarrbu firxa wiesgħa ta’ riskji possibbli. Dawk ir-riskji jaf ivarjaw ġmielhom bejn it-tipi ta’ proġetti u ż-żoni ġeografiċi. Filwaqt li jqisu dak, l-NRAs jenħtieġ li jagħrfu r-riskju addizzjonali ta’ kull proġett imwettaq mill-operatur SMP. Fil-prinċipju, dawn il-kunsiderazzjonijiet jistgħu jikkawżaw l-applikazzjoni ta’ primjums tar-riskju multipli, jiġifieri primjum għal kull proġett speċifiku ta’ network VHCN jew, jekk il-proġetti jkunu simili biżżejjed, primjum tar-riskju wieħed komuni. Hi r-responsabbiltà tal-NRAs li jiddċiedu jekk primjum tar-riskju wieħed komuni jkoprix biżżejjed id-differenzi f’kull żona jew jekk jenħtieġx li japplikaw diversi primjums tar-riskju fl-istess ħin. Irrispettivament mill-approċċ imħaddem, jekk il-primjum tar-riskju speċifiku għall-proġett jiġi miżjud mad-WACC applikabbli, jinħoloq id-WACC speċifiku għall-proġett.

(65)

Il-primjum tar-riskju jenħtieġ li jiġi applikat, fejn xieraq, apparti d-WACC applikabbli biex tkun żgurata trasparenza massima. Dak l-approċċ irid jenfasizza li l-primjum tar-riskju jkun jinkludi u jippremja biss ir-riskju addizzjonali u kwantifikabbli speċifiku fis-sitwazzjoni li għaliha jkun maħsub.

(66)

WACC speċifiku għall-proġett jenħtieġ li jiġi evalwat fil-mument tal-investiment u jenħtieġ li jipprovdi stabbiltà u konsistenza lill-operatur SMP. Ir-riskji u l-inċertezzi jinbidlu maż-żmien u għalhekk jistgħu jbiddlu l-perċezzjoni tal-NRA tal-primjum tar-riskju permess għall-proġett speċifiku.

(67)

Biex ikun żgurat li l-investituri jiġu ppremjati għar-riskju li jieħdu fil-mument tal-investiment, l-NRAs jenħtieġ li jippermettu primjum tar-riskju stabbli għall-proġett speċifiku fuq perjodu taż-żmien twil biżżejjed.

(68)

Din ir-Rakkomandazzjoni għandha wkoll l-għan li tipprovdi gwida lill-NRAs dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 81 tad-Direttiva (UE) 2018/1972 meta ċ-ċirkwit tar-ram storiku kollu jiġi dekummissjonat u l-utenti finali jiġu emigrati lejn network VHCN. L-aġġornamenti inkrementali tan-networks tar-ram mhumiex inklużi fl-ambitu ta’ din ir-Rakkomandazzjoni.

(69)

Id-Direttiva (UE) 2018/1972 introduċiet l-objettiv li jiġu promossi l-konnettività u l-aċċess għan-networks VHCN, u l-adozzjoni tagħhom, u ddikjarat li jenħtieġ li ikun evitat dewmien mhux ġustifikat għall-migrazzjoni lejn il-networks VHCN. Għalhekk, l-Artikolu 81 tad-Direttiva (UE) 2018/1972 jipprevedi l-possibbiltà li jiġu rtirati l-obbligi tal-aċċess fuq in-network tar-ram biex ikun jista’ jiġi diżattivat. Dan l-Artikolu jenħtieġ li jiġi applikat b’mod li jagħmel il-proċess tal-migrazzjoni u tad-diżattivazzjoni tar-ram kemm jista’ jkun bla xkiel u veloċi, filwaqt li titħares il-kompetizzjoni effettiva.

(70)

Ladarba jintlaħqu l-kundizzjonijiet fl-Artikolu 81(2) tad-Direttiva (UE) 2018/1972 u jkun osservat perjodu ta’ avviż rilevanti, l-obbligi tal-aċċess fuq in-network tar-ram jistgħu jitneħħew biex tkun tista’ ssir id-diżattivazzjoni. Barra minn hekk, biex titħeġġeġ il-migrazzjoni, xi obbligi regolatorji jistgħu jittaffew minn ferm qabel jitneħħew għalkollox l-obbligi tal-aċċess. Prerekwiżit għat-taffija ta’ ċerti obbligi tal-aċċess hu li l-utenti finali u l-persuni li jfittxu l-aċċess, li jiġu impattati mit-taffija, jenħtieġ li jkollhom aċċess effettiv għal prodotti fuq in-networks VHCN li jikkostitwixxu alternattivi xierqa għall-prodotti mwassla fuq in-network storiku, f’konformità mal-Artikolu 81(2) tad-Direttiva (UE) 2018/1972. Ladarba dan l-aċċess jiġi stabbilit b’mod effettiv, l-migrazzjoni jenħtieġ li titħeġġeġ u d-diżattivazzjoni tiġi awtorizzata f’perjodu taż-żmien raġonevoli. Il-perjodu ta’ 5 snin rakkomandat fir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2010/572/UE (14) ma għadux jikkorrispondi għall-pass tal-introduzzjoni tal-networks VHCN u tal-migrazzjoni mir-ram lejn networks VHCN. Għalhekk jenħtieġ li dan jitnaqqas għall-perjodu ta’ bejn 2 u 3 snin, u f’xi sitwazzjonijiet, abbażi taċ-ċirkostanzi nazzjonali, għal perjodu saħansitra iqsar.

(71)

L-NRAs jenħtieġ li jiżguraw id-disponibbiltà ta’ prodotti alternattivi pprovduti fuq il-VHCN bi kwalità mill-inqas komparabbli għal dawk ipprovduti fuq in-network storiku abbażi tal-Artikolu 73 tad-Direttiva (UE) 2018/1972. Skont il-karatteristiċi tagħhom u l-kundizzjonijiet li skonthom jiġu offruti, il-prodotti tal-aċċess bl-ingrossa pprovduti fuq network VHCN b’bażi kummerċjali, jew minn operatur differenti li mhux l-operatur SMP, jistgħu jitqiesu bħala alternattiva rilevanti għall-prodotti tal-aċċess bl-ingrossa pprovduti fuq in-network storiku.

(72)

Bħala parti mit-taffija gradwali tal-obbligi regolatorji qabel it-tneħħija tal-obbligi kollha, għeluq kummerċjali tan-network storiku jħeġġeġ il-migrazzjoni u jista’ jkun pass intermedjarju rilevanti favur diżattivazzjoni sħiħa.

(73)

Il-prevedibbiltà hi fattur ewlieni biex ikun żgurat qafas favorevoli għall-investiment fl-introduzzjoni tal-VHCN. Il-metodoloġija tal-ikkostjar rakkomandata tgħin għal dak l-għan billi tinnewtralizza, għalkollox jew parzjalment, l-effett inflazzjonarju tal-migrazzjoni tal-utenti finali minn networks storiċi għal networks VHCN fuq il-prezzijiet tal-aċċess bl-ingrossa għar-ram.

(74)

Ladarba l-operatur SMP tan-network storiku jinnotifika pjan tad-dekummissjonar f’konformità mal-Artikolu 81(1) tad-Direttiva (UE) 2018/1972, u meta f’żona partikolari jintlaħqu l-kundizzjonijiet stabbiliti f’konformità mal-Artikolu 81(2) ta’ dik id-Direttiva, l-eżistenza ta’ skeda taż-żmien u kundizzjonijiet trasparenti għall-proċess tad-dekummissjonar se tiżgura l-prevedibbiltà għall-partijiet ikkonċernati kollha. Bħala parti mit-taffija gradwali tal-obbligi regolatorji qabel it-tneħħija sħiħa ta’ dawk l-obbligi fil-kuntest tad-dekummissjonar tan-network tar-ram, l-NRAs jistgħu jqisu l-effett inflazzjonarju tal-migrazzjoni tal-klijenti mir-ram lejn in-networks VHCN fuq il-kostijiet tan-network tar-ram. L-NRAs jistgħu jagħmlu dak billi jippermettu lill-operatur SMP iżid il-prezzijiet tal-prodotti tal-aċċess bl-ingrossa għar-ram fiż-żoni fejn il-klijenti bl-ingrossa u bl-imnut preżenti fuq in-network tar-ram effettivament ikollhom il-possibbiltà li jemigraw lejn network VHCN. B’hekk ikunu jistgħu jitqiesu l-ineffiċjenzi ekonomiċi li jinħolqu jekk jinżammu żewġ networks b’mod paralleli, biex l-operatur SMP tan-network storiku jiġi inċentivat biex jippreżenta pjan tad-dekummissjonar u effettivament jipproċedi għad-dekummissjonar mill-aktar fis possibbli. Billi potenzjalment iqarreb il-prezzijiet tar-ram lejn il-prezzijiet tal-VHCN, dan jinċentiva wkoll lill-utenti finali u lill-persuni li jfittxu l-aċċess biex jemigraw lejn il-VHCN qabel id-diżattivazzjoni tas-servizzi fuq in-network storiku.

(75)

Dik iż-żieda fil-prezz jenħtieġ li tkun miżura tranżitorja, soġġetta għal impenn vinkolanti u infurzabbli mill-operatur SMP li jiddekummissjona n-network tar-ram tiegħu, li tkun tapplika biss f’żoni fejn ikun beda l-perjodu ta’ notifika għad-diżattivazzjoni tar-ram. L-NRA jenħtieġ li tiżgura li l-applikazzjoni taż-żieda fil-prezz ma tittawwalx minħabba xi dewmien żejjed fl-implimentazzjoni tal-pjan tad-diżattivazzjoni. Sabiex tiżgura dak, l-NRA tista’ tikkunsidra, pereżempju, penali jew mekkaniżmu ta’ rkupru. Meta tali miżura tiġi implimentata, din jenħtieġ li tkun akkumpanjata b’salvagwardji biżżejjed biex titħares il-kompetizzjoni, kif ippreżentati fil-punt 81 ta’ din ir-Rakkomandazzjoni.

(76)

Filwaqt li jippromwovu l-attenwazzjoni jew it-tneħħija għalkollox tal-obbligi regolatorji meta dan ikun iġġustifikat mill-iżviluppi tas-suq, l-NRAs jenħtieġ li jibqgħu viġilanti, jimmonitorjaw l-iżviluppi tas-suq u jintervjenu meta jkun meħtieġ biex jitħarsu l-kompetizzjoni, is-suq intern u l-interessi tal-utenti finali,

(77)

Ir-Rakkomandazzjonijiet 2010/572/UE u 2013/466/UE jenħtieġ li ma jibqgħux fis-seħħ, u minflokhom jenħtieġ li tapplika din ir-Rakkomandazzjoni. Dan hu dovut għax-xejriet tal-kundizzjonijiet tas-suq osservati mill-adozzjoni ta’ dawk ir-Rakkomandazzjonijiet, u għad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva (UE) 2018/1972.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

Japplikaw ukoll id-definizzjonijiet li ġejjin:

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

43.

44.

45.

46.

47.

48.

49.

50.

51.

52.

53.

54.

55.

56.

57.

58.

59.

60.

61.

62.

63.

64.

65.

66.

67.

68.

69.

70.

71.

72.

73.

74.

75.

76.

77.

78.

79.

80.

81.

Din ir-Rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.