Relatur:

Philip VON BROCKDORFF

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja	25.1.2023
Bażi legali	Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
	Opinjoni fuq inizjattiva proprja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali
Adozzjoni fis-sezzjoni	27.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	195/7/10

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-KESE josserva li l-impatt tat-tranżizzjoni ekoloġika mhux se jkun uniformi madwar l-UE u se jvarja b’mod sostanzjali minn pajjiż għal ieħor, kif ukoll fost reġjuni differenti fi ħdan l-Istati Membri. Fid-dawl ta’ dan, l-Istati Membri jridu jagħtu attenzjoni lill-isfidi soċjali kkawżati mit-tranżizzjoni biex itejbu l-leġittimità tagħha, iżommu l-istabbiltà u jevitaw l-oppożizzjoni populista.

1.2.

Il-KESE jqis li l-valutazzjonijiet tal-impatt tal-Kummissjoni mwettqa b’appoġġ għal diversi atti leġiżlattivi li jikkonċernaw it-tranżizzjoni ekoloġika ġeneralment jieħdu perspettiva ġenerali tal-UE, ta’ spiss mingħajr il-profondità meħtieġa għal approċċ ta’ pajjiż b’pajjiż u reġjun b’reġjun meħtieġ biex jiffoka fuq l-impatt probabbli fuq l-ekonomiji u l-komunitajiet lokali (eċċezzjoni hija l-proposta dwar id-Direttiva dwar it-Tassazzjoni fuq l-Enerġija).

1.3.

Il-KESE jqis ukoll li analiżi aktar immirata għandha tipprovdi data rilevanti ħafna rigward l-unitajiet domestiċi affettwati mit-tranżizzjoni ekoloġika, u b’hekk tippermetti lill-gvernijiet jieħdu miżuri aktar adegwati biex itaffu l-impatt tal-proċess li għaddej fuq unitajiet domestiċi ifqar u vulnerabbli.

1.4.

Il-KESE jindika żewġ riskji ewlenin relatati mat-tranżizzjoni ekoloġika f’termini ta’ implikazzjonijiet negattivi soċjali u ekonomiċi u b’mod partikolari: i) żieda fid-disparitajiet fl-introjtu; and ii) l-ispostament tas-setturi industrijali u l-impjiegi relatati.

1.5.

Għalhekk, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tiġi segwita tranżizzjoni ġusta li tkun kapaċi tindirizza kemm l-effetti fuq l-impjieg kif ukoll dawk distributtivi ta’ bidla lejn in-newtralità klimatika. F’dan il-kuntest, il-KESE jappella għal miżuri ridistributtivi li jkunu kapaċi jidderieġu riżorsi finanzjarji favur unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u gruppi vulnerabbli biex tiġi minimizzata l-esklużjoni soċjali, billi jiġi evitat li l-inugwaljanzi fl-introjtu jaggravaw aktar matul il-proċess li għaddej.

1.6.

Dment li t-tassazzjoni relatata mat-tranżizzjoni ekoloġika tkun fil-kompetenza tal-Istati Membri, il-KESE jenfasizza l-importanza ta’ miżuri fiskali nazzjonali biex it-tranżizzjoni ekoloġika ssir aktar sostenibbli u b’inqas impatt fuq l-aktar partijiet dgħajfa tal-popolazzjoni.

1.7.

Għalhekk, il-politika fiskali għandha tikkonsisti fi tliet komponenti matul it-tranżizzjoni: il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas b’miżuri ridistributtivi komplementari b’appoġġ għall-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx; appoġġ għall-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx; u krediti tat-taxxa fuq prodotti tad-dar li jiffrankaw l-enerġija. Dan l-approċċ i) jappoġġja x-xiri ta’ vetturi elettriċi; ii) jinċentiva l-adozzjoni ta’ teknoloġiji ekoloġiċi fid-djar; u iii) itejjeb l-effiċjenza enerġetika tal-bini (ċertament, id-Direttiva riveduta dwar it-Tassazzjoni fuq l-Enerġija (1) għandha wkoll l-għan li ttejjeb l-effiċjenza enerġetika u fl-istess ħin tipproteġi l-gruppi vulnerabbli). Għall-unitajiet domestiċi bl-inqas introjtu li jista’ jkollhom obbligazzjoni tat-taxxa insuffiċjenti u li jistgħu ma jibbenefikawx minn krediti tat-taxxa, il-miżura ottimali rakkomandata hija l-appoġġ għall-introjtu.

1.8.

Il-KESE jemmen ukoll li d-distribuzzjoni ta’ vouchers mill-Istat li jippermettu x-xiri u l-investimenti f’teknoloġiji u prodotti ekoloġiċi tista’ tgħin biex jiġu appoġġjati gruppi vulnerabbli matul it-tranżizzjoni.

1.9.

Il-każ ta’ krediti tat-taxxa għal individwi li jixtru vetturi elettriċi implimentati fin-Netherlands huwa eżempju tajjeb ta’ inċentiv għax-xiri ta’ vetturi li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent, u fl-istess ħin inaqqsu d-distorsjoni possibbli kkawżata minn sussidji li spiss ikunu ta’ benefiċċju għall-fornituri għad-detriment tal-konsumaturi (2).

1.10.

Il-KESE jqis ukoll li tista’ tiġi esplorata l-esperjenza ta’ Stati Membri bħall-Ġermanja, Franza u l-Italja, li implimentaw rati tal-VAT aktar baxxi fir-rigward ta’ prodotti effiċjenti fl-enerġija, teknoloġija effiċjenti fl-użu tal-enerġija u rinnovazzjonijiet tad-djar immirati biex iżidu l-effiċjenza enerġetika tal-bini. Madankollu, il-VAT, mid-definizzjoni tagħha stess, mhijiex progressiva. Biex jitfassal approċċ bħal dan għal unitajiet domestiċi b’introjtu baxx, jistgħu jkunu meħtieġa miżuri ta’ akkumpanjament, bħal kumpens ta’ somma f’daqqa, biex jinkoraġġixxu l-użu fost dawn l-unitajiet domestiċi. Barra minn hekk, il-KESE jirrimarka li l-komunitajiet tal-enerġija (id-Direttiva (UE) 2019/944 (3)) u l-komunitajiet tal-enerġija rinnovabbli (id-Direttiva (UE) 2018/2001 (4)) jistgħu jsiru għodda ewlenija biex jgħinu liċ-ċittadini u lill-gruppi vulnerabbli jlaħħqu mat-tranżizzjoni ekoloġika.

1.11.

Il-KESE jenfasizza r-rwol strateġiku tal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta (JTF). Dan l-istrument finanzjarju għandu jkun immirat b’mod effettiv biex jindirizza l-impatt soċjoekonomiku tat-tranżizzjoni fuq l-ekonomiji tal-UE li bħalissa jiddependu ħafna mill-fjuwils fossili jew minn attivitajiet b’emissjonijiet għoljin ta’ gassijiet serra u, fuq kollox, biex itaffi t-tranżizzjoni għall-ħaddiema u l-unitajiet domestiċi milquta mill-bidla attwali.

1.12.

Kif diġà ġie indikat f’Opinjonijiet preċedenti, il-KESE jirrimarka li l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta, anke jekk strateġiku, jista’ ma jkunx biżżejjed biex jappoġġja l-bidla ekonomika li għaddejja bħalissa u għalhekk għandu jiġi ssupplimentat minn Fond Soċjali għall-Klima ffinanzjat b’mod adegwat.

2.   Introduzzjoni u kuntest

2.1.

It-tranżizzjoni ekoloġika hija sfida enormi għall-UE u għall-ġenerazzjonijiet futuri, b’mod partikolari bil-gwerra fit-tul fl-Ukrajna li qed tikkawża inċertezza ekonomika f’termini ġenerali, u b’mod partikolari fis-settur tal-enerġija. Il-KESE jqis li, biex it-tranżizzjoni tirnexxi, jinħtieġ kunsens soċjali, u dan jista’ jinkiseb biss jekk il-miżuri ta’ appoġġ jiġu implimentati b’mod effettiv madwar l-UE u tiġi evitata l-oppożizzjoni populista.

2.2.

Il-KESE jfakkar li l-Patt Ekoloġiku żied il-mira tal-UE għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-2030 minn 40 % għal mill-inqas 55 % fir-rigward tal-livelli tal-1990, u fl-istess ħin stabbilixxa l-mira tan-newtralità klimatika sal-2050.

2.3.

Il-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55 %” jinkludi sensiela ta’ proposti ta’ politika biex tintlaħaq il-mira tal-2030, li dwarhom il-KESE jixtieq iressaq il-kontribut tiegħu biex jippromovi tranżizzjoni ekoloġika li tinftiehem u tiġi kondiviża bis-sħiħ mill-partijiet interessati kollha involuti, minn naħa waħda, u li ma tagħmilx ħsara eċċessiva lill-unitajiet domestiċi u lill-gruppi vulnerabbli, min-naħa l-oħra.

2.4.

Billi tqis li t-tranżizzjoni ekoloġika se ġġib benefiċċji sostanzjali u mistennija ħafna madwar l-UE, din l-Opinjoni tiffoka fuq l-effetti negattivi li t-tranżizzjoni ekoloġika li għaddejja x’aktarx li jkollha fuq terminu qasir, b’enfasi partikolari fuq l-esklużjoni soċjali u l-inugwaljanzi fl-introjtu, u tħeġġeġ tranżizzjoni ġusta li tkun tista’ tkun proporzjonata lejn unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u gruppi vulnerabbli.

3.   Kummenti ġenerali u speċifiċi

3.1.

Il-KESE josserva li l-implikazzjonijiet tat-tranżizzjoni ekoloġika mhux se jkunu uniformi madwar l-UE u, għall-kuntrarju, fil-fatt se jvarjaw b’mod sostanzjali minn pajjiż għal ieħor, jew saħansitra fost reġjuni u żoni differenti fi ħdan l-Istati Membri, skont diversi elementi ekonomiċi u soċjali varjabbli.

3.2.

F’dan ir-rigward, il-KESE jinnota li r-reġjuni b’dipendenza għolja mill-fossili tal-karbonju huma, u se jkunu, partikolarment vulnerabbli għall-impatt tat-tranżizzjoni u għat-telf potenzjali ta’ impjiegi. Għalhekk, ir-reazzjonijiet meħtieġa biex tiġi appoġġjata l-koeżjoni soċjali jeħtieġ li jkunu pjuttost differenzjati bejn l-Istati Membri, jew saħansitra minn reġjun għal ieħor, abbażi tal-kuntesti lokali differenti f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi li d-Direttiva riveduta dwar it-Tassazzjoni fuq l-Enerġija tipproponi perjodu “tranżitorju”, u l-possibbiltà li l-Istati Membri jeżentaw l-unitajiet domestiċi vulnerabbli mit-tassazzjoni fuq it-tisħin għal 10 snin wara l-implimentazzjoni tat-taxxa riveduta.

3.3.

Minn perspettiva ta’ metodoloġija, il-KESE jemmen li l-analiżijiet tal-valutazzjoni tal-impatt imwettqa mill-Kummissjoni s’issa prinċipalment jieħdu perspettiva ġenerali tal-UE, mingħajr il-profondità meħtieġa minn approċċ ta’ pajjiż b’pajjiż u ta’ reġjun b’reġjun li jista’ jiffoka fuq l-impatt probabbli tat-tranżizzjoni fuq l-ekonomiji u l-komunitajiet lokali. F’dan ir-rigward, il-proposta dwar id-Direttiva dwar it-Tassazzjoni fuq l-Enerġija hija eċċezzjoni, peress li kienet antiċipata minn mikroanaliżi mmirata li għandha titħaddan b’mod aktar wiesa’ fl-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku.

3.4.

Il-KESE jqis li analiżi aktar immirata, li tkun tista’ tqis bis-sħiħ l-ispeċifiċitajiet lokali, għandha tkun utli fl-għoti ta’ informazzjoni siewja, speċjalment fir-rigward tal-unitajiet domestiċi affettwati mit-tranżizzjoni ekoloġika, biex b’hekk il-gvernijiet ikunu jistgħu jieħdu miżuri adegwati biex itaffu l-impatt tal-proċess li għaddej fuq unitajiet domestiċi ifqar u gruppi vulnerabbli li se jiffaċċjaw l-aktar implikazzjonijiet kritiċi.

3.5.

Il-KESE huwa tal-fehma li hemm żewġ riskji ewlenin relatati mat-tranżizzjoni ekoloġika f’termini ta’ implikazzjonijiet negattivi soċjali u ekonomiċi: i) żieda fid-disparitajiet fl-introjtu; and ii) l-ispostament tas-setturi industrijali u l-impjiegi relatati.

3.6.

Il-KESE jirrimarka li l-bidla lejn ekonomija reżiljenti għall-klima u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju hija partikolarment ta’ sfida għall-unitajiet domestiċi u l-komunitajiet b’introjtu baxx, speċjalment f’reġjuni fejn il-livell ta’ żvilupp għadu lura meta mqabbel mal-partijiet urbani. Għalhekk, huwa ta’ importanza kbira li t-tranżizzjoni tkun appoġġjata minn firxa adegwata ta’ miżuri fiskali, inkluż appoġġ finanzjarju, biex jiġi indirizzat it-tħassib espress hawn fuq.

3.7.

Barra minn hekk, il-KESE jixtieq jindika piżijiet addizzjonali possibbli fuq l-aktar partijiet dgħajfa tal-popolazzjoni kkawżati mit-tranżizzjoni, b’attenzjoni partikolari għall-prezzijiet tal-prodotti bażiċi li jistgħu jiżdiedu b’mod sinifikanti matul il-proċess tranżitorju. It-tranżizzjoni tista’ tabilħaqq iżżid il-prezzijiet tal-enerġija u tal-fjuwil għal dawk li l-inqas li jistgħu jaffordjawhom, peress li titqies l-ispiża ogħla tal-karbonju. Impatt bħal dan huwa partikolarment ta’ tħassib fil-kuntest makroekonomiku attwali, fejn aktar kmieni din is-sena r-rati tal-inflazzjoni ta’ diversi Stati Membri kienu għoljin (5).

3.8.

Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda l-ħtieġa li tiġi segwita tranżizzjoni ġusta li tindirizza kemm l-effetti fuq l-impjieg kif ukoll dawk distributtivi ta’ bidla lejn in-newtralità klimatika. Tali approċċ għandu jitqies bħala parti integrali mill-qafas ta’ tranżizzjoni ekoloġika u mhux biss bħala miżuri korrettivi supplimentari.

3.9.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal miżuri ridistributtivi li jippermettu li r-riżorsi finanzjarji jiġu diretti lejn l-assistenza lill-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u lill-gruppi vulnerabbli bl-għan li tiġi evitata l-esklużjoni soċjali u l-approfondiment tal-inugwaljanzi fl-introjtu. Miżuri bħal dawn jistgħu, pereżempju, jieħdu l-forma ta’ tassazzjoni ambjentali bbażata fuq il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, b’dawk li jaqilgħu introjtu ogħla minn livell limitu stabbilit iħallsu tariffi ogħla għall-konsum ta’ enerġija intensiva fil-karbonju.

3.10.

Dment li, abbażi tal-prinċipju tas-sussidjarjetà, it-tassazzjoni relatata mat-tranżizzjoni ekoloġika tkun parti mill-kompetenza tal-Istati Membri, il-KESE jenfasizza l-importanza ta’ miżuri fiskali adottati fil-livell nazzjonali biex it-tranżizzjoni ekoloġika ssir aktar sostenibbli u b’inqas impatt fuq kategoriji vulnerabbli, u possibbilment jiġu evitati effetti rigressivi li spiss ikunu assoċjati ma’ taxxi ambjentali.

3.11.

Il-KESE jqis li l-politika fiskali matul it-tranżizzjoni għandha tikkonsisti fi tliet komponenti: il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas b’miżuri ridistributtivi komplementari b’appoġġ għall-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx; appoġġ għall-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx; u krediti tat-taxxa fuq prodotti tad-dar li jiffrankaw l-enerġija. Dan l-approċċ i) jappoġġja x-xiri ta’ vetturi elettriċi; ii) jinċentiva l-adozzjoni ta’ teknoloġiji ekoloġiċi fid-djar; u iii) itejjeb l-effiċjenza enerġetika tal-bini. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi li d-Direttiva riveduta dwar it-Tassazzjoni fuq l-Enerġija għandha wkoll l-għan li ttejjeb l-effiċjenza enerġetika u fl-istess ħin tipproteġi l-gruppi vulnerabbli. Għall-unitajiet domestiċi bl-inqas introjtu li jista’ jkollhom obbligazzjoni ta’ taxxa insuffiċjenti u li jistgħu ma jibbenefikawx minn krediti tat-taxxa, il-miżura ottimali rakkomandata hija l-appoġġ għall-introjtu.

3.12.

Il-KESE jemmen ukoll li d-distribuzzjoni ta’ vouchers mill-Istat għall-investiment f’teknoloġiji ekoloġiċi u x-xiri ta’ prodotti ekoloġiċi tista’ tgħin biex jiġu appoġġjati l-gruppi vulnerabbli matul it-tranżizzjoni.

3.13.

Miżuri fiskali għal individwi li jixtru vetturi elettriċi implimentati fin-Netherlands huma eżempju tajjeb ta’ inċentiv għax-xiri ta’ vetturi ta’ ġenerazzjoni ġdida u li jirrispettaw l-ambjent, u fl-istess ħin jitnaqqsu d-distorsjonijiet possibbli relatati ma’ sussidji aktar mifruxin. L-approċċ favur it-taxxa għall-vetturi elettriċi fin-Netherlands huwa estiż ukoll għat-taxxi tar-reġistrazzjoni u tat-triq, li jikkompletaw qafas legali favorevoli. F’dan ir-rigward, il-krediti tat-taxxa jistgħu jiġu mmirati speċifikament għall-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx tal-popolazzjoni li huma mistennija li jbatu l-aktar matul it-tranżizzjoni lejn teknoloġiji ekoloġiċi.

3.14.

Il-KESE jqis li tista’ tiġi rfinuta u esplorata aktar l-esperjenza ta’ Stati Membri bħall-Ġermanja, Franza u l-Italja, li implimentaw rati tal-VAT aktar baxxi fir-rigward ta’ prodotti effiċjenti fl-enerġija, teknoloġija effiċjenti fl-użu tal-enerġija u rinnovazzjonijiet tad-djar immirati biex iżidu l-effiċjenza enerġetika tal-bini. Madankollu, il-VAT, mid-definizzjoni tagħha stess, mhijiex progressiva. Biex jitfassal approċċ bħal dan għal unitajiet domestiċi b’introjtu baxx, jistgħu għalhekk ikunu meħtieġa miżuri ta’ akkumpanjament, bħal kumpens ta’ somma f’daqqa, biex jinkoraġġixxu l-użu fost dawn l-unitajiet domestiċi.

3.15.

Il-KESE jenfasizza l-importanza tal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta, li ma jistax jiġi sottovalutat. Dan l-istrument finanzjarju għandu jkollu l-għan effettiv li jindirizza l-impatt soċjoekonomiku tat-tranżizzjoni fuq l-ekonomiji tal-UE li bħalissa jiddependu ħafna mill-fjuwils fossili jew minn attivitajiet industrijali b’emissjonijiet għoljin ta’ gassijiet serra u, fuq kollox, li jiffaċilita t-tranżizzjoni għall-ħaddiema u l-unitajiet domestiċi milquta mill-bidla li qed tiġi żviluppata.

3.16.

Kif diġà indika fl-Opinjoni preċedenti tiegħu dwar Faċilità ta’ self għas-settur pubbliku u emenda għall-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta (6), il-KESE jirrimarka li l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta, għalkemm importanti, jista’ ma jkunx biżżejjed biex jappoġġja l-bidla ekonomika li għaddejja f’termini tar-riżorsi u l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu. Għalhekk, jenħtieġ li l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta jiġi ssupplimentat minn Fond Soċjali għall-Klima ffinanzjat b’mod adegwat kif rakkomandat fl-Opinjoni tal-KESE dwar Fond ta’ Aġġustament għall-Klima ffinanzjat mill-Koeżjoni u min-NextGenerationEU (7).

3.17.

Il-KESE jirrimarka li l-għan ta’ tali fond addizzjonali għandu jkun li jipproteġi lill-gruppi b’introjtu baxx u vulnerabbli mill-impatt negattiv tat-tranżizzjoni, dment li l-Fond Soċjali għall-Klima jkun akkumpanjat minn prattiki tajba mmirati biex jiġi evitat kwalunkwe twessigħ tal-inugwaljanzi fl-introjtu. Fl-istess ħin, il-KESE jwissi li, fl-organizzazzjoni u l-kapaċità finanzjarja attwali tiegħu (biex ma nsemmux il-posponiment tal-implimentazzjoni tiegħu b’sena), huwa improbabbli li l-Fond Soċjali għall-Klima jkun biżżejjed biex jappoġġja b’mod effettiv l-aktar partijiet vulnerabbli tal-popolazzjoni, kif diġà ġie enfasizzat minn diversi partijiet interessati. Bħala eżempju, l-ispiża tal-bidla minn vetturi tradizzjonali għal vetturi elettriċi tista’ tkun għalja wisq, u għalhekk diffiċli wisq, għal unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u vulnerabbli mingħajr inċentivi fiskali jew appoġġ finanzjarju (8).

3.18.

Għalhekk, il-KESE jissuġġerixxi li l-awtoritajiet responsabbli fil-livell Ewropew u lokali jiżviluppaw politiki fiskali adegwati biex itaffu l-konsegwenzi negattivi tat-tranżizzjoni, mingħajr ma jikkompromettu l-inċentivi għal bidliet f’termini ta’ investimenti ekoloġiċi u konsum meħtieġa mill-proċess tranżitorju. Huwa importanti li tali mekkaniżmi għandhom ikunu akkumpanjati minn miżuri li jiżguraw governanza inklużiva u l-involviment attiv ta’ dawk l-aktar affettwati mit-tranżizzjoni ekoloġika. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi li d-Direttiva riveduta dwar it-Tassazzjoni fuq l-Enerġija tinkludi perjodi ta’ tranżizzjoni għat-tassazzjoni ta’ prodotti magħżula jew investimenti għat-tnaqqis tal-konsum tal-enerġija.

3.19.

Il-KESE jixtieq ifakkar lill-istituzzjonijiet kollha involuti fit-tranżizzjoni ekoloġika dwar l-importanza tad-djalogu soċjali u tal-involviment utli tas-soċjetà ċivili fil-livell Ewropew, nazzjonali, settorjali u reġjonali. Id-djalogu soċjali għandu funzjoni kruċjali fil-ġestjoni u l-iffaċilitar tat-trasformazzjoni ekoloġika, billi jiżgura involviment mifrux tal-partijiet interessati kollha u, fl-istess ħin, jipproteġi l-gruppi vulnerabbli u l-livelli ta’ impjieg madwar l-UE.

3.20.

Il-KESE jirrimarka li t-tassazzjoni progressiva, is-sistemi ta’ protezzjoni soċjali mmirati u l-mekkaniżmi ta’ djalogu soċjali adatti diġà huma fis-seħħ f’diversi pajjiżi Ewropej u, għalhekk, l-adozzjoni u t-tisħiħ ulterjuri ta’ tali politiki jistgħu jibnu fuq il-prattiki tajbin eżistenti u jkunu għodda utli ħafna biex jiġi evitat aktar twessigħ tal-inugwaljanzi u l-esklużjoni soċjali.

3.21.

Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-ħolqien ta’ fehim wiesa’, kif ukoll aċċettazzjoni politika u soċjali, tal-politiki dwar il-klima fil-pajjiżi Ewropej se jwassal għal tranżizzjoni ekoloġika aktar b’saħħitha u aħjar li, għall-kuntrarju, hija fil-periklu li titlef kemm il-leġittimità kif ukoll is-saħħa jekk il-piż u l-implikazzjonijiet negattivi tagħha jaqgħu b’mod sproporzjonat fuq unitajiet domestiċi ifqar.

3.22.

F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza li l-gvernijiet, f’konsultazzjoni mas-soċjetà ċivili, għandhom jippruvaw inaqqsu l-impatt tat-tranżizzjoni ekoloġika fuq l-impjieg fiż-żoni l-aktar affettwati tal-UE anke permezz ta’ politiki tas-suq tax-xogħol immirati u innovattivi, inklużi programmi edukattivi u ta’ taħriġ għall-ħaddiema f’industriji b’livell għoli ta’ karbonju.

3.23.

Il-KESE jenfasizza r-riskju ta’ disparitajiet reġjonali li qed jikbru, minħabba l-proċess ta’ tranżizzjoni ekoloġika, bejn ekonomiji aktar avvanzati madwar l-UE u dawk li għadhom jiddependu ħafna minn, industriji intensivi fil-karbonju. Bl-istess mod, jista’ jkun hemm ukoll żieda fid-disparitajiet u d-diskrepanzi kompetittivi bejn il-pajjiżi u bejn iż-żoni urbani, minn naħa, u ż-żoni periferiċi, rurali u remoti, min-naħa l-oħra.

3.24.

Il-KESE huwa tal-fehma li t-tranżizzjoni ekoloġika titlob li jintlaħqu l-objettivi klimatiċi tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u li tiġi segwita l-aġenda dwar il-ġustizzja soċjali tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali fl-istess ħin. It-tranżizzjoni ekoloġika tinvolvi bidla strutturali (bil-bidla mistennija kemm fil-livell ekonomiku kif ukoll f’dak soċjali). Biex tirnexxi, trid tkun akkumpanjata minn miżuri soċjali, inkluż investiment soċjali mmirat biex jiffaċilita n-newtralità klimatika u biex tinkiseb tranżizzjoni li twassal għal negozji Ewropej dinamiċi u kompetittivi li jistgħu jiġġeneraw, pereżempju, impjiegi ekoloġiċi u tkabbir ekonomiku.

3.25.

Għalhekk, il-KESE jenfasizza l-importanza ta’ kollaborazzjoni msaħħa madwar l-UE, li għandha tiġi żviluppata abbażi ta’ djalogu politiku u soċjali effettiv bl-għan li jitfasslu politiki ekonomiċi u soċjali ta’ akkumpanjament biex tiġi appoġġjata t-tranżizzjoni li għaddejja, u fl-istess ħin tiġi debitament adattata għall-kundizzjonijiet soċjali u ekonomiċi differenti tal-komunitajiet involuti.

3.26.

Approċċ kollaborattiv bħal dan għandu jitħaddan ukoll fir-rigward tal-pajjiżi Ewropej li mhumiex membri tal-UE, sabiex jiġi evitat it-trasferiment tan-negozju u l-impjieg lejn pajjiżi li ma jsegwux żvilupp ekonomiku aktar ekoloġiku u sostenibbli bħal dak segwit mill-UE. Dan jista’ jkollu impatt negattiv fuq is-suq intern, kif ukoll fuq it-tranżizzjoni ekoloġika nnifisha kemm f’termini ta’ effettività mnaqqsa kif ukoll ta’ effetti negattivi msaħħa fuq l-aktar partijiet dgħajfa tal-popolazzjoni.

3.27.

Il-KESE jappella wkoll għal aktar azzjoni min-naħa tal-Istati Membri biex jiġu indirizzati l-evażjoni u l-evitar fiskali u biex jiġi evitat l-użu ħażin tal-fondi pubbliċi, peress li dan jipprovdi riżorsi addizzjonali biex jiġu ffinanzjati l-miżuri distributtivi li jappoġġjaw it-tranżizzjoni.

3.28.

Fl-aħħar nett, il-KESE jirrimarka li l-komunitajiet tal-enerġija (id-Direttiva (UE) 2019/944) u l-komunitajiet tal-enerġija rinnovabbli (id-Direttiva (UE) 2018/2001) jistgħu jsiru għodda ewlenija biex jgħinu liċ-ċittadini u lill-gruppi vulnerabbli jlaħħqu mat-tranżizzjoni ekoloġika. Komunitajiet bħal dawn jistgħu jieħdu kwalunkwe forma legali (assoċjazzjonijiet, kooperattivi, sħubijiet, organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, jew intrapriżi żgħar/ta’ daqs medju), li jagħmilha aktar faċli għaċ-ċittadini tagħhom, flimkien ma’ atturi oħra tas-suq, biex jingħaqdu flimkien u jinvestu b’mod konġunt f’assi tal-enerġija. Dan jista’ jikkontribwixxi għal sistema tal-enerġija aktar dekarbonizzata u flessibbli, peress li l-komunitajiet tal-enerġija jistgħu jippermettu liċ-ċittadini jaċċessaw is-swieq tal-enerġija adatti kollha b’kundizzjonijiet ekwivalenti ma’ atturi oħrajn, inaqqsu l-kostijiet tal-enerġija tagħhom jew saħansitra jippermettu dħul potenzjali.

---

(1)  Id-Direttiva tal-Kunsill 2003/96/KE tas-27 ta' Ottubru 2003 li tirriforma l-istruttura tal-Komunità dwar tassazzjoni fuq prodotti ta' enerġija u elettriku (ĠU L 283, 31.10.2003, p. 51).

(2)  In-Netherlands jinċentivaw ix-xiri ta’ vetturi li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent. Skont rapport mill-Grupp dwar il-Klima, sussidji sa EUR 4 000 huma disponibbli għax-xiri jew il-lokazzjoni ta’ karozzi tal-passiġġieri elettriċi bil-batterija ġodda, u EUR 5 000 għall-vannijiet. Hemm ukoll inċentivi tat-taxxa kompetittivi bħal taxxa tat-triq baxxa (MRB), l-ebda taxxa fuq ix-xiri (BPM) u l-ebda taxxa għall-użu/benefiċċju privat. Ara Netherlands: Taking action on zero emission vehicles (In-Netherlands: It-teħid ta’ azzjoni fuq vetturi b’emissjonijiet żero, mhux disponibbli bil-Malti).

(3)  Id-Direttiva (UE) 2019/944 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta' Ġunju 2019 dwar regoli komuni għas-suq intern għall-elettriku u li temenda d-Direttiva 2012/27/UE (ĠU L 158, 14.6.2019, p. 125).

(4)  Id-Direttiva (UE) 2018/2001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2018 dwar il-promozzjoni tal-użu tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli (ĠU L 328, 21.12.2018, p. 82).

(5)  Ir-rata tal-inflazzjoni naqset f’dawn l-aħħar ġimgħat.

(6)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-faċilità ta’ self għas-settur pubbliku skont il-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta” (COM(2020) 453 final — 2020/0100 (COD)) u dwar “Proposta emendata għal Regolament tal-Parlament Ewropea u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta” (COM(2020) 460 final — 2020/0006 (COD)) (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 240).

(7)  Opinion of the European Economic and Social Committee on Climate Adjustment Fund financed by Cohesion and NGEU (own-initiative opinion) (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 23).

(8)  Joanna Gill, Can Europe's new Social Climate Fund protect poor from rising carbon cost? (Jista’ l-Fond Soċjali għall-Klima jipproteġi l-foqra mill-ispiża tal-karbonju li qed tiżdied?), Reuters, Diċembru 2022.

Relatur: Philip VON BROCKDORFF

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja	25.1.2023
Bażi legali	Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
	Opinjoni fuq inizjattiva proprja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza
Adozzjoni fis-sezzjoni	21.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	152/4/9

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-KESE jinnota li n-negozjar kollettiv huwa strument essenzjali fir-relazzjonijiet industrijali (naturalment jekk wieħed jassumi li min iħaddem u t-trade unions huma lesti jinnegozjaw) u jirreferi għal riċerka reċenti li tissuġġerixxi li s-sħubija fit-trade unions lil hinn minn livell speċifikat tikkontribwixxi lejn it-tnaqqis tal-inugwaljanzi fil-pajjiżi, u b’hekk ittaffi d-disparitajiet stabbiliti fost l-istrati differenti tas-soċjetà.

1.2.

Il-KESE jenfasizza s-sejba importanti ta’ rapport tal-OECD li l-koordinazzjoni tal-pagi għandha rwol ewlieni biex tgħin lill-imsieħba soċjali jqisu l-effetti makroekonomiċi tal-ftehimiet dwar il-pagi fuq il-kompetittività. Il-KESE jinnota wkoll li l-istess rapport tal-OECD jenfasizza r-rwol ta’ negozjar kollettiv dinamiku u b’saħħtu fil-promozzjoni tal-produttività, il-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku.

1.3.

Il-KESE huwa tal-fehma li t-trade unions, flimkien mal-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem, għad għandhom rwol importanti fit-tfassil tal-politika ekonomika, tal-impjieg u soċjali. Madankollu, l-għadd ta’ ħaddiema koperti jew minn ftehimiet fil-livell tal-kumpanija jew minn ftehimiet settorjali qed ikompli jonqos, u b’hekk qed idgħajjef is-setgħa tan-negozjar tat-trade unions.

1.4.

Għalhekk, jeħtieġ li jinstabu modi biex it-trade unions, dawk li jħaddmu u l-gvernijiet ikollhom iżjed importanza f’suq tax-xogħol dinamiku u biex jiġu identifikati opportunitajiet biex tiġi żgurata l-vijabbiltà ta’ strutturi sodi u solidi għad-djalogu soċjali, inkluża s-setgħa tan-negozjar kollettiv, u jiġu rrispettati l-awtonomija tal-imsieħba soċjali kif ukoll ir-relazzjonijiet industrijali nazzjonali.

1.5.

Il-KESE huwa tal-fehma li huwa f’idejn l-imsieħba soċjali li jiddeterminaw strutturi adatti għan-negozjar kollettiv u, fejn meħtieġ, għal djalogu soċjali tripartitiku u bipartitiku. Il-KESE jirrikonoxxi wkoll li l-gvernijiet jaqdu rwol ewlieni fir-rikonoxximent tal-importanza tan-negozjar kollettiv billi jipprovdu l-kundizzjonijiet abilitanti biex jiffaċilitaw l-impriża tagħha, jipproteġu kontra prattiki diskriminatorji u jipprevjenu tentattivi ta’ restrizzjoni tal-ħaddiema milli jeżerċitaw id-dritt legali tagħhom għall-parteċipazzjoni fit-trade unions.

1.6.

Il-KESE jinnota li l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali iħeġġeġ lill-imsieħba soċjali jinnegozjaw ftehimiet kollettivi fi kwistjonijiet rilevanti għalihom filwaqt li jirrispettaw l-awtonomija tagħhom u d-dritt għal azzjoni kollettiva (1).

1.7.

Il-KESE jinnota wkoll li forom ġodda ta’ xogħol bħall-ekonomija tal-pjattaformi joħolqu sfidi ġodda għar-relazzjonijiet industrijali. Din ir-realtà l-ġdida dgħajfet ir-rwol “tradizzjonali” tat-trade unions bħala istituzzjonijiet li jirrappreżentaw ix-xogħol organizzat, kif ukoll dak tal-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem bħala partijiet interessati ewlenin fis-suq tax-xogħol.

1.8.

Il-KESE jinnota li l-innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol hija kruċjali għas-suċċess ta’ kwalunkwe negozju u għalhekk jirrakkomanda li, bħala parti mill-proċess ta’ negozjar kollettiv, il-proċessi ta’ innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol jiġu indirizzati bħala parti min-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali b’mod ġenerali.

1.9.

Il-KESE huwa tal-fehma li fid-dawl tal-kompetizzjoni globali intensa u ż-żieda fl-ispejjeż tal-enerġija, jista’ jkun meħtieġ li jinstab bilanċ li jqis l-interessi reċiproċi, bħal għoli tal-ħajja ogħla għall-ħaddiema, waqt li jiġi rikonoxxut li d-djalogu soċjali, inkluż in-negozjar kollettiv, jista’ jgħin biex tingħata spinta lill-produttività fuq il-post tax-xogħol.

1.10.

Il-KESE jemmen ukoll li n-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali jistgħu jappoġġjaw l-istrateġija industrijali f’kundizzjonijiet ekonomiċi li qed jinbidlu, f’konformità mar-relazzjonijiet industrijali nazzjonali. Filwaqt li jista’ jkun meħtieġ ċertu livell ta’ flessibbiltà, dan għandu jkun soġġett għal ftehim bejn l-imsieħba soċjali u mingħajr ma jiġu kompromessi d-drittijiet kollettivi jew il-kundizzjonijiet tax-xogħol.

1.11.

Il-KESE jinnota li l-aktar kopertura estensiva u stabbli ta’ negozjar kollettiv fl-Ewropa teżisti f’dawk il-pajjiżi li s-sistemi ta’ negozjar tagħhom huma kkaratterizzati minn negozjar bejn għadd ta’ impjegaturi, f’liema każ in-negozjati jsiru prinċipalment fil-livell settorjali jew, f’xi każijiet bħal fil-Belġju, anke fil-livell transsettorjali.

1.12.

Fl-aħħar nett, il-KESE jappella lill-gvernijiet biex jużaw l-akkwist pubbliku f’każijiet adatti bħala mezz komplementari biex jippromovu u jirrikonoxxu n-negozjar kollettiv.

2.   Kummenti ġenerali

2.1.

In-negozjar kollettiv huwa proċess ewlieni fir-relazzjonijiet industrijali li jistabbilixxi pagi u kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti fis-setturi ekonomiċi kollha. Dan jinvolvi lil min iħaddem, minn naħa waħda, u lit-trade unions, min-naħa l-oħra. Filwaqt li n-negozjar kollettiv ilu fis-seħħ għal ħafna snin, is-sħubija fi trade union naqset b’mod konsistenti matul is-snin. Ir-riċerka turi li hekk kif qed tonqos is-sħubija fi trade unions, is-saħħa ta’ negozjar tal-unions tiddgħajjef, b’implikazzjonijiet għad-drittijiet miksuba tal-ħaddiema u n-negozjar kollettiv (2). Bl-istess mod, huwa importanti li n-negozji jipparteċipaw fl-assoċjazzjonijiet rilevanti ta’ min iħaddem sabiex jissaħħaħ il-proċess tan-negozjar kollettiv; ir-riċerka li tindika li tali organizzazzjonijiet għandhom rwol ewlieni fil-promozzjoni tal-konformità mal-istandards legali, tax-xogħol u tas-saħħa u s-sikurezza okkupazzjonali, b’mod partikolari fi ħdan l-ekonomija informali (3).

2.2.

Riċerka ulterjuri titfa’ dawl fuq ir-rilevanza tat-trade unions fil-kisba ta’ bilanċ tal-poter li jappoġġja l-ġustizzja soċjali u l-prosperità ekonomika. Ir-riżultati empiriċi juru li l-inugwaljanza fl-introjtu ssegwi trajettorja invertita f’forma ta’ U ħdejn ir-rata ta’ densità tat-trade unions. Inizjalment, l-inugwaljanza fl-introjtu tiżdied hekk kif aktar individwi li għandhom impjieg jissieħbu f’union, tilħaq il-quċċata tat-trajettorja invertita f’forma ta’ U meta d-densità tat-trade unions tkun fil-medda ta’ 35 sa 39 fil-mija, u hija segwita minn tnaqqis fl-inugwaljanza fl-introjtu hekk kif id-densità tal-unjoni tkompli tiżdied. Għalhekk, din ir-riċerka tissuġġerixxi li hekk kif is-sħubija tiżdied lil hinn minn firxa speċifikata, tikkontribwixxi għat-tnaqqis tal-inugwaljanzi fl-introjtu fil-pajjiż (4).

2.3.

Filwaqt li l-innovazzjoni fl-intrapriża, il-kompetittività u l-produttività huma rikonoxxuti bħala xpruni ewlenin tat-tkabbir ekonomiku f’ambjent globali kompetittiv ħafna, it-tlieta li huma jiddependu ħafna mill-kontribut tax-xogħol u l-valur miżjud li l-ħaddiema jipprovdu fil-kisba tal-innovazzjoni, il-kompetittività u l-produttività. Dan kollu huwa l-bażi tal-involviment attiv u l-kontribut tal-imsieħba soċjali.

2.4.

Kif qal il-KESE fl-Opinjoni preċedenti tiegħu (5), il-ħolqien ta’ valur fit-tul għadu d-dmir tad-diretturi eżekuttivi permezz tal-insegwiment ta’ interessi fit-tul u, għalhekk, għandu jitħeġġeġ it-titjib tar-responsabbiltà min-naħa tad-diretturi eżekuttivi lejn is-sostenibbiltà tan-negozju. Fil-fatt, dan ġie rikonoxxut b’mod espliċitu mill-Grupp Konsultattiv Ewropew għar-Rappurtar Finanzjarju (EFRAG) bħala parti mir-rekwiżiti ta’ rappurtar tal-ESG proposti tiegħu skont id-Direttiva dwar ir-Rappurtar Soċjali Korporattiv (CSRD), li skonthom il-kumpaniji eliġibbli huma meħtieġa jiddivulgaw il-firxa tal-kopertura tan-negozjar kollettiv u tad-djalogu soċjali fost il-forza tax-xogħol tagħhom, peress li forza tax-xogħol responsabilizzata, impenjata u apprezzata titqies bħala wieħed mill-prinċipji ewlenin tas-sostenibbiltà fit-tul ta’ negozju (6).

2.5.

Ir-reżiljenza ekonomika u s-sostenibbiltà jappoġġjaw indirettament il-koeżjoni soċjali peress li r-reżiljenza u s-sostenibbiltà jistgħu jinkisbu biss billi tingħata prijorità lill-valur miżjud li x-xogħol jipprovdi lill-ekonomija. Din il-prijorità hija prevalenti f’ekonomiji fejn in-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali b’mod ġenerali jirnexxu u joħolqu bilanċ ta’ poter ekonomiku li jippromovi l-innovazzjoni fl-intrapriża, il-kompetittività u l-produttività, abbażi tat-teknoloġija u l-forza tax-xogħol.

2.6.

Minkejja t-tnaqqis fid-densità tat-trade unions madwar l-UE, il-KESE huwa tal-fehma li t-trade unions għad għandhom rwol importanti, għalkemm f’xi Stati Membri, qed jonqos fit-tfassil tal-politika ekonomika, tal-impjieg u soċjali. Madankollu, l-għadd ta’ ħaddiema koperti minn ftehimiet kollettivi qed jonqos. Ir-rappreżentattività tal-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem hija wkoll ta’ tħassib f’ċerti Stati Membri. Għalhekk huwa importanti li l-imsieħba soċjali, bl-appoġġ ta’ qafas ta’ abilitazzjoni, isibu modi biex jiżguraw li n-negozjar kollettiv u  d- djalogu soċjali jkunu jistgħu jservu l-iskop tagħhom bħala strumenti rilevanti u sinifikanti, skont iċ-ċirkostanzi u l-prattiki nazzjonali. Il-KESE jinnota li n-negozjar kollettiv huwa dritt fundamentali, li għandu l-għeruq tiegħu fil-Kostituzzjoni tal-ILO (7). In-negozjar kollettiv huwa wkoll mezz li permezz tiegħu dawk li jħaddmu, u l-organizzazzjonijiet tagħhom u t-trade unions jistgħu jistabbilixxu pagi u kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti, u fl-istess ħin iqisu wkoll l-interessi ekonomiċi u soċjali nazzjonali. F’dan il-kuntest, il-KESE jirreferi għall-Konvenzjoni 87 tal-ILO dwar il-Libertà ta’ Assoċjazzjoni u l-Protezzjoni tad-Dritt għall-Organizzazzjoni, li hija wkoll dritt fundamentali kemm tal-ħaddiema kif ukoll ta’ min iħaddem, kif inhu d-dritt ta’ nonassoċjazzjoni. Relazzjonijiet tax-xogħol sodi jassumu wkoll li min iħaddem u t-trade unions huma lesti jinnegozjaw. L-evidenza turi li dan mhux dejjem ikun il-każ (8).

2.7.

Għalhekk, l-għan ta’ din l-Opinjoni huwa li jiġu esplorati r-raġunijiet u l-implikazzjonijiet ta’ modi kif jitwaqqaf dan it-tnaqqis, jiġu enfasizzati r-rwoli tat-trade unions, ta’ min iħaddem u tal-gvernijiet f’suq tax-xogħol dinamiku u jiġu identifikati opportunitajiet biex tiġi żgurata l-vijabbiltà ta’ strutturi sodi u solidi għal negozjar kollettiv, filwaqt li jiġu rrispettati l-awtonomija tal-imsieħba soċjali kif ukoll ir-relazzjonijiet industrijali nazzjonali.

3.   Kummenti speċifiċi

3.1.

Kif ġie nnotat f’SOC/764 dwar It-tisħiħ tad-djalogu soċjali (9), il-livell ta’ impenn u effettività tad-djalogu soċjali (u b’mod impliċitu n-negozjar kollettiv) ivarja minn pajjiż għal ieħor. Madankollu, il-KESE huwa tal-fehma li huwa f’idejn l-imsieħba soċjali nazzjonali li jaqblu dwar it-tfassil tal-iżjed negozjar kollettiv adatt għall-kuntest tal-pajjiż ikkonċernat.

3.2.

Il-KESE jirrikonoxxi li l-gvernijiet jaqdu rwol ewlieni fir-rikonoxximent tal-importanza tan-negozjar kollettiv billi jipprovdu l-kundizzjonijiet abilitanti biex jiffaċilitawh, jipproteġu kontra prattiki diskriminatorji u jipprevjenu tentattivi ta’ restrizzjoni tal-ħaddiema milli jeżerċitaw id-dritt legali tagħhom għall-parteċipazzjoni fit-trade unions. Dan il-qafas tripartitiku għandu jirrifletti l-punti ewlenin li joħorġu mir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali, b’enfasi fuq l-iżgurar tal-ġustizzja soċjali, filwaqt li tingħata spinta lill-prosperità u r-reżiljenza tal-Ewropa.

3.3.

Il-KESE jinnota li l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (10) iħeġġeġ lill-imsieħba soċjali jinnegozjaw ftehimiet kollettivi, filwaqt li jirrispettaw l-awtonomija tagħhom u d-dritt għal azzjoni kollettiva. Barra minn hekk, il-KESE jitlob li l-imsieħba soċjali jiġu kkonsultati dwar it-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politiki ekonomiċi, tal-impjiegi u dawk soċjali. Madankollu, jiddispjaċih li l-konsultazzjonijiet mhumiex qed jiġu applikati bl-istess konvinzjoni u impenn madwar l-UE. Il-KESE jinnota wkoll li, f’konformità mal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, u fejn meħtieġ, il-ftehimiet konklużi bejn l-imsieħba soċjali għandhom jiġu implimentati fil-livell tal-UE u dak tal-Istati Membri tagħha. Dan il-prinċipju jassumi li jiġi pprovdut livell minimu ta’ protezzjoni.

3.4.

Id-dinja tax-xogħol qed tkompli tinbidel bi prattiki tax-xogħol ġodda li jsawru l-ħajja tax-xogħol ta’ miljuni ta’ Ewropej. Forom ġodda ta’ xogħol bħala parti mill-ekonomija tal-pjattaformi jippreżentaw sfidi formidabbli għar-relazzjonijiet tax-xogħol. Il-KESE huwa tal-fehma li din ir-realtà ġdida kellha impatt kemm fuq it-trade unions kif ukoll fuq l-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem, u t-tnejn li huma jeħtieġ li jadattaw malajr għal din ir-realtà filwaqt li jissalvagwardjaw id-drittijiet fundamentali tal-ħaddiema, fl-ispirtu tal-Proposta għal Direttiva tal-Kummissjoni dwar il-ħaddiema tal-pjattaformi.

3.5.

In-negozjar kollettiv huwa kruċjali għall-eżistenza u r-rilevanza proprja tat-trade unions u l-iżgurar ta’ bilanċ tal-poter bejn dawk li jħaddmu u l-ħaddiema. Il-KESE jemmen li n-negozjar kollettiv, kif ukoll id-djalogu soċjali b’mod ġenerali, għandhom ikopru wkoll l-innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol bil-għan li tingħata spinta lill-produttività u jiġu indirizzati l-bidliet potenzjali fil-prattiki tax-xogħol li għandhom impatt fuq il-benesseri u l-ħajja tax-xogħol tal-ħaddiema. Il-KESE jirrikonoxxi li dan joħloq sfida addizzjonali għat-trade unions. Madankollu, dawk li jħaddmu għandhom naturalment jibqgħu responsabbli għad-deċiżjonijiet meħuda fil-livell tal-intrapriżi. Dak li qed nirrakkomandaw huwa li, waqt li jiġu rispettati s-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali, ir-rwol tat-trade unions fil-proċessi ta’ innovazzjoni tal-post tax-xogħol għandu jiġi rikonoxxut bħala parti mir-rwol rilevanti tad-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv.

3.6.

Huwa rilevanti li jiġu enfasizzati s-sejbiet ta’ rapport tal-OECD (11) li jtenni li n-negozjar kollettiv huwa dritt ewlieni tax-xogħol li jista’ jtejjeb ukoll il-prestazzjoni fuq il-post tax-xogħol. L-istess rapport jikkonkludi b’mod inkwetanti li dan id-dritt huwa taħt pressjoni mid-dgħufija ġenerali tar-relazzjonijiet tax-xogħol, u ż-żieda ta’ forom ġodda u ta’ spiss prekarji ta’ impjieg. Ir-rapport jikkonferma li n-negozjar kollettiv madwar l-UE jinsab taħt pressjoni, u kemm hija kbira l-ħtieġa politika għal azzjoni. Ir-rapport jipprovdi l-evidenza kollha meħtieġa biex jissaħħaħ in-negozjar kollettiv b’mod li jsir aktar flessibbli u aktar reattiv għad-dinja tax-xogħol li qed tinbidel. F’dan il-kuntest, il-KESE jemmen li jeħtieġ li jinstab bilanċ li jqis l-interessi reċiproċi, bħaż-żieda fl-għoli tal-ħajja għall-ħaddiema u kompetizzjoni globali intensifikata, u jirrikonoxxi li n-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali jistgħu jagħtu spinta lill-produttività permezz tal-innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol u jrawmu l-iżvilupp tal-ħiliet. Barra minn hekk, in-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali jistgħu jappoġġjaw l-istrateġija industrijali f’kundizzjonijiet ekonomiċi li qed jinbidlu, abbażi tar-relazzjonijiet industrijali nazzjonali. Għalkemm il-flessibbiltà kif maqbula mill-imsieħba soċjali jeħtieġ li sservi bħala mezz ta’ adattament għal ċirkostanzi li qed jinbidlu u biex jiġu bbilanċjati l-ħtiġijiet tal-kumpaniji u l-ħaddiema, din m’għandhiex tkun f’riskju li tikkomprometti d-drittijiet kollettivi, jew għad-detriment tal-kundizzjonijiet tax-xogħol. Barra minn hekk, il-flessibbiltà tax-xogħol, irregolata b’mod adegwat mil-leġiżlazzjoni jew min-negozjar kollettiv, tfisser benefiċċji kemm għall-ħaddiema kif ukoll għal min iħaddem.

3.7.

Fir-rigward tal-ftehimiet fil-livell tal-kumpanija u dawk settorjali fil-proċess ta’ negozjar kollettiv, ma hemm l-ebda formula biex jiġi determinat jekk waħda hijiex applikabbli aktar mill-oħra. Minkejja dan, biex tiżdied il-kopertura tan-negozjar kollettiv, kif iddikjarat fid-Direttiva dwar Pagi Minimi Adegwati (12), hija r-responsabbiltà tal-imsieħba soċjali fl-Istati Membri individwali li jwettqu analiżi tal-punti b’saħħithom u d-dgħufijiet taż-żewġ forom ta’ ftehim u jiddeterminaw jekk il-ftehimiet settorjali fil-livell tal-kumpaniji, jew taħlita tat-tnejn li huma, jirrappreżentawx l-aħjar triq ’il quddiem biex tiżdied il-kopertura tan-negozjar kollettiv. Pereżempju, ir-riċerka tindika li l-ogħla u l-aktar kopertura stabbli ta’ negozjar kollettiv fl-Ewropa teżisti f’dawk il-pajjiżi li s-sistemi ta’ negozjar tagħhom huma kkaratterizzati minn negozjar bejn għadd ta’ impjegaturi, f’liema każ in-negozjati jsiru prinċipalment fil-livell settorjali jew, f’xi każijiet bħal fil-Belġju, anke fil-livell transsettorjali (13). Naturalment, l-isforzi biex tiżdied il-kopertura jridu jqisu ċ-ċirkostanzi prevalenti f’kull pajjiż.

3.8.

Il-KESE jirrikonoxxi li żieda fis-sħubija fit-trade unions u f’organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem ser tibqa’ sfida formidabbli, u filwaqt li d-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv huma u għandhom ikunu ta’ natura volontarja, aħna nirrakkomandaw li l-imsieħba soċjali fl-Istati Membri individwali jindirizzaw din l-isfida billi jesploraw metodi adatti biex jiżguraw sħubija vijabbli fl-organizzazzjonijiet tagħhom.

3.9.

Il-KESE jirrikonoxxi li hemm diversità kbira ta’ sistemi nazzjonali ta’ relazzjonijiet industrijali li jirriflettu s-sitwazzjonijiet ekonomiċi u politiċi differenti tal-Istati Membri. Skont nota tal-Kummissjoni (14), in-negozjar kollettiv qed ikun ikkaratterizzat minn bidla lejn negozjar deċentralizzat fil-livell tal-kumpaniji. L-evidenza turi li l-kopertura tan-negozjar kollettiv għandha t-tendenza li tkun ogħla meta n-negozjar ikun ċentralizzat; fejn ir-rati tal-organizzazzjoni tal-impjegaturi huma ogħla; u fejn tiġi pprattikata l-estensjoni tal-ftehimiet għal partijiet mhux firmatarji.

3.10.

Il-KESE jenfasizza wkoll is-sejba importanti ta’ rapport tal-OECD li l-koordinazzjoni tal-pagi għandha rwol ewlieni biex tgħin lill-imsieħba soċjali jqisu s-sitwazzjoni taċ-ċiklu tan-negozju u l-effetti makroekonomiċi tal-ftehimiet dwar il-pagi fuq il-kompetittività (15). Barra minn hekk, il-KESE huwa tal-fehma li l-proċess ta’ negozjar se jiddependi miċ-ċirkostanzi prevalenti fil-livell tal-intrapriża, sew jekk żgħira sew jekk kbira.

3.11.

Il-KESE jħeġġeġ lill-imsieħba soċjali biex isaħħu r-rilevanza tas-sistemi tan-negozjar kollettiv billi jevalwaw kif in-negozjar kollettiv fil-livelli kollha jista’, b’mod bilanċjat, jiżgura valur miżjud kemm għall-ħaddiema kif ukoll għal min iħaddem fis-setturi kollha tal-ekonomija u tas-soċjetà. F’dan il-kuntest, huwa pertinenti li jkun innotat l-aktar rapport reċenti tal-OECD dwar il-Prospettiva tal-Impjiegi li jenfasizza r-rwol ta’ negozjar kollettiv dinamiku u b’saħħtu fil-promozzjoni tal-produttività, il-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku.

3.12.

Il-KESE jinnota r-rwol importanti li l-gvernijiet jaqdu jew jista’ jkollhom fl-involviment ma’ min iħaddem u mat-trade unions għal kooperazzjoni aktar mill-qrib, u b’appoġġ għall-politiki makroekonomiċi. Naturalment, il-gvernijiet huma entitajiet li jħaddmu ewlenin huma stess u spiss jinnegozjaw ma’ unions li jirrappreżentaw il-ħaddiema, li f’ċerti Stati Membri jistgħu jistabbilixxu xejra għall-ekonomija kollha. Barra minn hekk, il-gvernijiet għandhom rwol ewlieni biex jipprovdu l-kundizzjonijiet tajba għall-paċi industrijali, l-istabbiltà tal-prezzijiet, iż-żieda fil-produttività u xejriet ta’ impjieg mhux diskriminatorji. Sabiex jintlaħqu dawn l-objettivi, u filwaqt li tiġi rrispettata l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, il-KESE jitlob li jissaħħaħ in-negozjar kollettiv sabiex jinkisbu riżultati aħjar għan-negozji u l-ħaddiema. Bħala waħda mill-miżuri, nirrakkomandaw li l-gvernijiet jużaw l-akkwist pubbliku f’każijiet adegwati bħala mezz komplementari biex jippromovu u jappoġġjaw in-negozjar kollettiv, kif deskritt f’żewġ Opinjonijiet preċedenti maħruġa mill-KESE (16).

3.13.

Kif intqal qabel, tista’ tkun meħtieġa flessibbiltà li jsir qbil dwarha fin-negozjar kollettiv. Madankollu, il-KESE huwa tal-fehma li kwalunkwe modifika għall-ftehimiet kollettivi – li jintlaħaq qbil dwarhom – teħtieġ tibbilanċja l-interessi taż-żewġ partijiet u tippreżenta benefiċċji għalihom. Għalkemm għandhom jiġu promossi ftehimiet fil-livell nazzjonali u settorjali, il-KESE jirrikonoxxi li, fir-rigward tan-negozjati fil-livell tal-kumpaniji, il-flessibbiltà tax-xogħol, regolata b’mod adegwat mil-leġiżlazzjoni jew min-negozjar kollettiv, tista’ tkun ta’ benefiċċju kemm għal min iħaddem kif ukoll għall-ħaddiema. Negozjati bħal dawn għandhom ikunu sostnuti minn fiduċja reċiproka u strutturi ta’ negozjar effettivi, waqt li jiġi żgurat li l-kundizzjonijiet tax-xogħol ma jitħallewx imorru għall-agħar. Minkejja dan u kull fejn ikun possibbli, jeħtieġ li jinstab kompromess b’mod li s-sistemi deċentralizzati jsiru aktar organizzati u jippermettu li l-ftehimiet settorjali jistabbilixxu kundizzjonijiet ta’ qafas wiesgħa li jħallu dispożizzjonijiet dettaljati għal negozjati fil-livell tal-kumpaniji. Fil-fatt, ir-riċerka tissuġġerixxi li sistemi ibridi ta’ negozjar kollettiv, li jinvolvu sistemi settorjali u f’diversi livelli kkoordinati, jirriżultaw f’eżiti mtejba kemm għall-ħaddiema kif ukoll għall-intrapriżi (17).

---

(1)  Prinċipju 8.

(2)  Schnabel, C. (2020). Union membership and collective bargaining: trends and determinants (pp. 1-37). Springer International Publishing.

(3)  ILO (2013). The informal economy and decent work: A policy resource guide supporting transitions to formality. L-Uffiċċju Internazzjonali tax-Xogħol.

(4)  Montebello, R., Spiteri, J., & Von Brockdorff, P. (2022). Trade unions and income inequality: Evidence from a panel of European countries. International Labour Review.

(5)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-ebda Patt Ekoloġiku mingħajr patt soċjali” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 341, 24.8.2021, p. 23).

(6)  https://www.efrag.org/?AspxAutoDetectCookieSupport=1.

(7)  Huwa affermat mill-ġdid ukoll bħala tali fid-Dikjarazzjoni tal-ILO tal-1998 dwar il-Prinċipji u d-Drittijiet Fundamentali fuq ix-Xogħol.

(8)  Pisarczyk, Ł. (2023). Towards rebuilding collective bargaining? Poland in the face of contemporary challenges and changing European social policy. Industrial Relations Journal.

(9)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali fl-Unjoni Ewropea” (COM(2023) 38 final — 2023/0012 (NLE)) u dwar il-“Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Insaħħu d-djalogu soċjali fl-Unjoni Ewropea: nisfruttaw il-potenzjal kollu tiegħu biex niksbu tranżizzjonijiet ġusti” (COM(2023) 40 final) (ĠU C 228, 29.6.2023, p. 87).

(10)  Prinċipju 8.

(11)  https://www.oecd.org/employment/negotiating-our-way-up-1fd2da34-en.htm.

(12)  Id-Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Ottubru 2022 dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea (ĠU L 275, 25.10.2022, p. 33).

(13)  https://www.etui.org/services/facts-figures/benchmarks/what-s-happening-to-collective-bargaining-in-europe.

(14)  https://commission.europa.eu/system/files/2016-03/social-dialogue-involvement-of-workers_en.pdf.

(15)  https://www.oecd.org/employment/negotiating-our-way-up-1fd2da34-en.htm.

(16)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Pagi minimi deċenti fl-Ewropa kollha” (opinjoni esploratorja mitluba mill-Parlament Ewropew/Kunsill) (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 159); u l-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-akkwist pubbliku bħala għodda biex jinħolqu l-valur u d-dinjità fix-xogħol fis-servizzi tat-tindif u tal-faċilitajiet” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 30).

(17)  Braakmann, N., & Brandl, B. (2016). The efficacy of hybrid collective bargaining systems: An analysis of the impact of collective bargaining on company performance in Europe [L-effettività ta’ sistemi ibridi ta’ negozjar kollettiv: Analiżi tal-impatt tan-negozjar kollettiv fuq il-prestazzjoni tal-kumpaniji fl-Ewropa.]

Relatur:

Felipe MEDINA MARTÍN

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja	25.1.2023
Bażi legali	Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
	Opinjoni fuq inizjattiva proprja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni
Adozzjoni fis-sezzjoni	26.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	151/1/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

L-għan ta’ din l-Opinjoni tal-KESE huwa li tivvaluta l-impatt tal-kriżi tal-enerġija wara l-pandemija tal-COVID-19 u l-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna fuq il-kumpaniji Ewropej, il-ħaddiema tagħhom u ċ-ċittadini Ewropej kollha. Il-KESE jinnota li fl-ekonomija kollha tfaċċaw problemi ta’ firxa wiesgħa, bħal: żidiet sproporzjonati fl-ispejjeż tal-produzzjoni, ir-riorganizzazzjoni tal-katini tal-provvista, diffikultajiet fil-provvista tal-ikel u prodotti oħra, żieda fl-ispejjeż tal-investiment jew it-telf tal-kapaċità tal-akkwist għall-unitajiet domestiċi Ewropej.

1.2.

Il-KESE jinsab imħasseb dwar il-livelli għoljin ta’ inflazzjoni fl-Ewropa minħabba l-ispejjeż tal-enerġija, l-ispejjeż tal-materja prima, segwiti mill-prezzijiet għas-servizzi u l-prodotti industrijali. L-inflazzjoni fl-Ewropa tinsab fl-ogħla livell tagħha mill-ħolqien tal-euro. Il-KESE jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet Ewropej biex jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ kontroll bħal dawk stabbiliti fid-dokument imfassal mill-Uffiċċju Ewropew tal-Għaqdiet tal-Konsumaturi (BEUC). Dan għandu jinkludi, pereżempju, l-implimentazzjoni sħiħa tal-miżuri stabbiliti fl-abbozz ta’ regolament tal-Kunsill, li jipprevedi riforma importanti u t-tfassil mill-ġdid tas-suq tal-elettriku. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri tal-UE jimplimentaw l-atti tal-UE diġà adottati, bħall-pakkett dwar l-Enerġija Nadifa, li jgħin biex titħaffef it-tranżizzjoni ekoloġika u biex jiġi approfondit is-suq intern.

1.3.

Il-KESE jemmen li l-Qafas Temporanju ta’ Kriżi rivedut tal-UE jeħtieġ li jiġi riformat b’mod urġenti fid-dawl taż-żidiet enormi fl-ispejjeż li jirriżultaw mill-gwerra fl-Ukrajna u l-kriżi tal-enerġija. Barra minn hekk, huwa jirrakkomanda li l-Qafas Temporanju għall-Għajnuna mill-Istat jiġi applikat b’tali mod li l-għajnuna prevista fir-Regolament dwar l-Emerġenzi tal-Enerġija u fil-kuntest tal-Qafas għall-Irkupru u r-Reżiljenza tapplika għas-setturi kollha affettwati mill-kriżi tal-enerġija, b’enfasi partikolari fuq is-setturi essenzjali, sabiex ma tiġix imminata l-kapaċità ta’ ħafna kumpaniji li jkampaw, jiġi evitat impatt negattiv fuq l-għoli tal-ħajja għall-konsumaturi u ma tiġix affettwata b’mod negattiv il-kapaċità tagħhom li jsibu prodotti bażiċi ta’ kuljum. Barra minn hekk, il-KESE għal darb’oħra jappella biex tiġi introdotta “regola tad-deheb” li tippermetti li jitwettqu l-investimenti pubbliċi meħtieġa.

1.4.

Il-KESE jqis li l-unitajiet domestiċi u s-setturi ewlenin għandhom jibbenefikaw mill-pjani biex jitnaqqas l-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-enerġija. Minkejja li f’xi setturi ġew irreġistrati profitti għoljin ħafna, b’żieda sostanzjali ta’ 26,8 % meta mqabbla mat-trimestru preċedenti, id-dikjarazzjonijiet ta’ falliment fl-UE laħqu l-113,1, l-ogħla livell li qatt ġie rreġistrat, skont indiċi użat mill-Eurostat biex jitkejjel il-livell ta’ falliment fl-UE meta mqabbel mal-punt ta’ riferiment ta’ 100 fl-2015. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jaħdmu biex jiżguraw li l-unitajiet domestiċi u s-setturi ewlenin ikunu jistgħu jakkwistaw l-enerġija b’mod kostanti meta jiġu implimentati miżuri biex titnaqqas id-domanda fil-ħinijiet ta’ domanda massima. Fl-istess ħin, xi kumpaniji, prinċipalment fis-settur tal-enerġija, żiedu l-profitti tagħhom fix-xifer tal-inflazzjoni eżistenti, kif jindika l-BĊE (1). Il-profitti f’dan is-settur komplew jixprunaw l-inflazzjoni fl-UE u jridu jiġu indirizzati.

1.5.

Il-kriżi tal-enerġija kellha impatt fuq l-ekonomija mil-lat ta’ inflazzjoni għolja, tkabbir ekonomiku dgħajjef, pressjoni qawwija fuq il-finanzi pubbliċi, u l-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi u tan-negozji, kif ukoll it-telf tal-kompetittività ekonomika esterna. Huwa u jibni fuq ir-rakkomandazzjonijiet tal-BĊE, il-KESE jissuġġerixxi l-istabbiliment tal-kriterju “Green triple-T” (tailored, targeted and transition-proof) sabiex l-interventi futuri jkunu mfassla apposta, immirati u reżistenti għat-tranżizzjoni. Il-miżuri ta’ prezzijiet mhux selettivi, bħal-limitu massimu tal-prezz ta’ ċertu ikel, ma jagħmlu xejn ħlief itawlu l-perjodu ta’ inflazzjoni elevata fuq perjodu twil ta’ żmien.

1.6.

L-inflazzjoni għolja persistenti, b’mod partikolari minħabba l-prezzijiet tal-enerġija, toħloq telf ġenerali tal-kapaċità tal-akkwist tal-ħaddiema, il-konsumaturi u l-kumpaniji Ewropej, li jaffettwa l-kundizzjonijiet tal-għajxien ta’ ħafna familji, id-domanda interna u t-tkabbir. Dan, flimkien maż-żamma tal-politika monetarja ta’ żieda fir-rati tal-imgħax, jaffettwa wkoll b’mod negattiv ħafna kumpaniji. Il-KESE jemmen li d-djalogu soċjali fis-settur tal-enerġija huwa importanti biex jinstabu d-deċiżjonijiet adatti fil-livell nazzjonali.

1.7.

Il-KESE jħeġġeġ lill-gvernijiet biex jinkoraġġixxu l-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ ffrankar u effiċjenza tal-enerġija fin-negozji u fl-unitajiet domestiċi li jippermettu li titnaqqas b’mod permanenti d-domanda għall-enerġija. F’dan ir-rigward, l-espansjoni tal-enerġija rinnovabbli għandha tiġi mħeġġa (billi jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet legali u fiskali meħtieġa, inkluża l-introduzzjoni ta’ “regola tad-deheb tal-investiment”) biex titnaqqas id-dipendenza tagħna mill-fjuwils fossili. Is-sitwazzjoni attwali għandha tintuża bħala lieva biex titħaffef id-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija tal-UE. Dawn il-miżuri għandhom ikunu akkumpanjati minn garanziji ta’ nonrilokazzjoni marbuta ma’ għajnuna finanzjarja. Wasal iż-żmien li jsiru l-investimenti meħtieġa (u jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet ta’ qafas fiskali meħtieġa) fit-trasformazzjoni tal-enerġija tal-Ewropa biex titnaqqas id-dipendenza mill-fjuwils fossili. Barra minn hekk, il-KESE jqis li għandhom jitkomplew il-bidliet proposti fir-REPowerEU biex jiġi ssemplifikat u aċċellerat l-għoti ta’ permessi għall-installazzjoni ta’ infrastrutturi tal-enerġija rinnovabbli. F’dan il-kuntest, il-KESE jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri jistudjaw x’għandu jsir biex il-prezz imħallas għall-enerġija eċċessiva fornuta fil-grilja jippermetti investimenti vijabbli biex tiġi massimizzata l-kapaċità li tiġi ġġenerata enerġija rinnovabbli u tiġi kondiviża meta taqbeż il-ħtiġijiet għall-użu proprju. It-tiġdid tad-disinn tas-suq tal-enerġija għandu jiġi inkluż fl-aġenda fit-tul tal-Kummissjoni Ewropea sabiex jiġu evitati interruzzjonijiet futuri fil-provvista tal-enerġija u prezzijiet eżorbitanti.

2.   Kummenti ġenerali

2.1.

Il-mewġa tal-inflazzjoni fl-Ewropa hija mifruxa u tista’ ssir distinzjoni b’mod ċar bejn żewġ fażijiet. L-ewwel waħda ġiet mill-perjodu ta’ rkupru wara l-lockdown tal-popolazzjoni minħabba l-pandemija tal-COVID-19. Il-qawmien mill-ġdid tas-setturi kollha f’daqqa waħda kkawża konġestjonijiet fil-ktajjen tal-provvista li żiedu l-kostijiet tal-materja prima u tat-trasport tal-merkanzija. Il-materja prima żdiedet b’101 % bejn Jannar 2020 u Marzu 2022 (2) u l-merkanzija b’545 % fl-istess perjodu (3).

2.2.

It-tieni fażi inflazzjonarja ġiet skattata mill-gwerra ta’ aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna u l-gwerra sussegwenti minn Frar 2022. F’din l-okkażjoni, ix-xokk kien jirrigwarda l-enerġija u xi prodotti li l-fornituri ewlenin tagħhom għall-UE kienu kemm ir-Russja kif ukoll l-Ukrajna: il-gass naturali, il-qamħ, iż-żejt tal-ġirasol u l-fertilizzanti. Bejn Frar u April 2022 il-prezzijiet ta’ dawn il-prodotti żdiedu bi 18,6 %, 16,8 %, 38,6 % u 16,7 % rispettivament (4). Sussegwentement, dawn l-ispejjeż ġew ikkontrollati, għalkemm f’Marzu 2023 l-indiċi tal-prezzijiet tal-prodotti bażiċi tal-FMI kien 40,9 % ogħla mil-livelli ta’ Jannar 2020; u r-rati tal-merkanzija kienu 3,6 % ogħla.

2.3.

Dawn l-iżviluppi ġew riflessi fl-ekonomija globali u Ewropea fil-forma ta’ inflazzjoni. Ir-rata annwali ta’ bidla fl-HICP (5) taż-żona tal-euro laħqet il-11,5 % (Eurostat) f’Ottubru. Valuri li kien ilhom ma jintlaħqu sa mis-seklu li għadda u li, minkejja li mmoderaw f’dawn l-aħħar xhur (f’Marzu 2023 ir-rata kienet ta’ 8,3 %), jidher li huma diffiċli ħafna biex jitrażżnu. L-evidenza li x-xokk fil-prezzijiet mhuwiex temporanju, kif kien maħsub oriġinarjament, hija li l-inflazzjoni sottostanti (eskluża l-enerġija) qed tkompli tiżdied fil-biċċa l-kbira tal-Ewropa. Dan jista’ jfisser li l-politika monetarja mnedija mill-BĊE mhijiex qed tagħti r-riżultati mistennija.

3.   L-impatt tal-inflazzjoni fuq l-ekonomija Ewropea

3.1.

Il-KESE jinnota li l-perspettiva ekonomika marret għall-agħar wara l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja fi Frar 2022. Ix-xenarju ekonomiku previst għas-snin li ġejjin huwa mistenni (6) li jbatti meta mqabbel mal-2022, għalkemm dawn il-projezzjonijiet qed jitjiebu matul ix-xhur. Għalkemm fix-xitwa l-Kummissjoni Ewropea stmat żieda fil-PDG għall-UE kollha ta’ 0,8 % fl-2023 u żieda modesta ta’ 1,6 % fl-2024, fit-tbassir reċenti tar-rebbiegħa dawn il-perċentwali żdiedu għal 1,0 % u 1,7 % rispettivament. B’mod parallel, l-inflazzjoni hija mistennija li tonqos gradwalment, għalkemm b’pass aktar bil-mod milli kien previst fil-bidu (9,2 % fl-2022, 6,7 % fl-2023, 3,1 % fl-2024). Is-suq tax-xogħol ser ikun taħt piż minħabba r-rata baxxa tat-tkabbir u d-dejn tal-gvern qed jikber minħabba, fost l-oħrajn, iż-żieda rapida fir-rati tal-imgħax tal-BĊE, li ser titfa’ pressjoni fiskali fuq il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri.

3.2.

Is- 96,5 miljun Ewropew li jgħixu f’riskju ta’ faqar jew esklużjoni soċjali huma l-aktar milquta mill-inflazzjoni għolja. 41 % tar-rispondenti tal-Ewrobarometru jsemmu l-prezzijiet, l-inflazzjoni u l-għoli tal-ħajja bħala waħda mill-aktar problemi importanti li qed jiffaċċja pajjiżhom, qabel is-saħħa (32 %) u s-sitwazzjoni ekonomika (19 %).

3.3.

L-UE esperjenzat qtugħ kważi totali fil-provvisti tal-gass mir-Russja minħabba d-deċiżjonijiet politiċi adottati, u kważi nofs l-Istati Membri ġew affettwati mit-tnaqqis fil-kunsinni b’xi mod jew ieħor. Iż-żieda fl-inflazzjoni u l-prezzijiet tal-prodotti bażiċi, in-nuqqas ta’ ħaddiema u t-tfixkil fil-ktajjen tal-provvista globali qed jaffettwaw b’mod negattiv il-ktajjen tal-provvista fl-Ewropa, kemm dawk tal-prodotti tal-ikel kif ukoll oħrajn. Skont il-perspettiva ekonomika tal-OECD, it-tkabbir globali huwa mistenni li jonqos drastikament għal madwar 2,2 % fl-2023.

3.4.

Skont il-BĊE, iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija din kienet responsabbli għal żewġ terzi tad-divenzjali tal-inflazzjoni fiż-żona tal-euro. Skont il-Kummissjoni, bejn l-2019 u l-2022, iż-żieda fil-marġini tal-profitti kienet ta’ 54 % fis-settur tal-enerġija, fejn il-pagi żdiedu biss b’6 %. It-telfien ġenerali tal-kapaċità tal-akkwist tal-ħaddiema, il-konsumaturi u l-kumpaniji Ewropej mhux biss qed jaffettwa l-kundizzjonijiet tal-għajxien ta’ ħafna familji, iżda jekk din, is-sitwazzjoni ma tiġix rettifikata, tista’ taffettwa wkoll id-domanda domestika u t-tkabbir u b’hekk setturi tan-negozju oħrajn; dan kollu minħabba wkoll il-kontinwità tal-politika monetarja taż-żieda fir-rati tal-imgħax. Il-KESE jemmen li d-djalogu soċjali fis-settur tal-enerġija huwa importanti biex jinstabu d-deċiżjonijiet adatti fil-livell nazzjonali.

3.5.

Fl-istess ħin li l-prezzijiet tal-konsumatur għolew b’mod ġenerali fl-Ewropa, il-pagi kienu inqas volatili, u naqqru mill-kapaċità tal-akkwist taċ-ċittadini Ewropej, speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli, li m’għandhomx l-għodod biex jipproteġu lilhom infushom kontra l-inflazzjoni. Fil-fatt, il-bidliet fl-imġiba tal-konsumaturi diġà huma osservati minħabba t-telf tal-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi li qed jiffaċċjaw kriżi kbira fl-għoli tal-ħajja marbuta maż-żieda fil-kontijiet tal-enerġija u l-impatt tal-inflazzjoni. L-istrumenti applikati mill-Istati Membri biex jipproteġu lill-konsumaturi domestiċi vulnerabbli huma varjabbli ħafna u, f’xi każijiet, l-effettività tagħhom tista’ tkun limitata. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tqis il-possibbiltà li tesplora standards minimi li għandhom jiġu applikati mir-regolaturi u minn dawk li jfasslu l-politika biex jipproteġu u jappoġġjaw lill-konsumaturi domestiċi vulnerabbli.

3.6.

Wieħed mis-setturi li qiegħed ibati minn impatt prinċipali tal-effett ikkombinat tal-pandemija u tal-gwerra kien dak tal-produzzjoni tal-ikel — l-agrikoltura, it-trobbija tal-bhejjem u l-industrija tal-ikel — u d-distribuzzjoni tal-ikel lill-konsumatur finali. Il-prossimità tal-gwerra u l-impatt tagħha fuq is-swieq tal-enerġija u tal-materja prima qed jikkawżaw distakk fil-prezzijiet tal-prodotti agrikoli bejn l-Ewropa u s-swieq internazzjonali, meta wieħed iqis li l-prezzijiet Ewropej għolew l-aktar. Għalhekk, skont il-Commodity price dashboard (id-dashboard tal-prezzijiet tal-prodotti bażiċi) ta’ April 2023, ir-rata ta’ żieda fil-prezzijiet għall-biċċa l-kbira tal-prodotti agrikoli Ewropej hija aktar minn dik tad-dinja, speċjalment għall-prodotti tal-laħam. Din l-imġiba tiġġenera tliet effetti importanti. L-ewwel wieħed huwa li l-popolazzjoni Ewropea qed tesperjenza inflazzjoni b’mod aktar intensiv bil-firxa ta’ prodotti bażiċi. It-tieni huwa li l-prodotti tal-ikel Ewropej qed jitilfu l-kompetittività fuq livell internazzjonali. It-tielet huwa li l-prezzijiet imħallsa lill-bdiewa għolew minħabba spejjeż tal-produzzjoni ogħla.

3.7.

Il-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna wasslet għal sfidi enormi fil-katina tal-provvista tal-ikel, lil hinn mill-ispirall tal-ispejjeż tal-enerġija: iż-żieda fil-prezzijiet ta’ inputs ewlenin (għalf, fertilizzant) u n-nuqqas ta’ ċerti prodotti bażiċi (eż. żjut veġetali u qamħ) meħtieġa biex tinżamm katina tal-provvista li tiffunzjona bis-sħiħ. L-effett domino taż-żieda fl-ispejjeż qed iwassal għal deċiżjonijiet biex titnaqqas il-produzzjoni tal-fertilizzanti, li se tkompli tixpruna żieda fil-prezzijiet. In-nixfiet esperjenzati matul is-sajf tal-2022 u x-xhur li għaddew fl-2023 fl-Ewropa kollha qed jitfgħu pressjonijiet akbar fuq il-prezzijiet billi jnaqqsu l-provvista disponibbli.

3.8.

Xi setturi ewlenin, inklużi n-negozji u l-ħaddiema, li ma jistgħux iwaqqfu l-attività tagħhom tkun xi tkun is-sitwazzjoni, qed iġarrbu piż doppju: inqas konsumaturi lesti jħallsu u spejjeż li qed jiżdiedu, b’mod partikolari l-kontijiet tal-enerġija għoljin m’għola s-sema. In-negozji tas-settur tal-ikel ippruvaw jillimitaw iż-żieda fl-ispejjeż biex jiżguraw prezzijiet kompetittivi għall-konsumaturi u issa qed jibżgħu minn kriżi tal-konsum (Hidalgo, M., 2023 (7); Eurocommerce, 2023). Dan l-aħħar, il-gvern ta’ Spanja ppubblika (8) fl-ewwel rapport tiegħu tal-osservatorju tal-marġnijiet li l-marġnijiet fost il-katina alimentari naqsu b’25 % mill-2021, u b’hekk huwa ċar li l-evoluzzjoni tal-marġnijiet tal-profitt hija eteroġenja ħafna.

Fl-istess ħin, xi kumpaniji, prinċipalment fis-settur tal-enerġija, żiedu l-profitti tagħhom fix-xifer tal-inflazzjoni eżistenti, kif jindika l-BĊE (9). Il-profitti f’dan is-settur komplew jixprunaw l-inflazzjoni fl-UE u jridu jiġu indirizzati.

3.9.

Il-Bank ta’ Spanja (10) jirreferi għall-effetti pożittivi ħafna li l-hekk imsejħa “eċċezzjoni Iberika” jew “mekkaniżmu Iberiku” kellhom fuq is-sistema tal-ipprezzar tas-suq tal-elettriku. Huwa jitkellem ukoll dwar l-impatt pożittiv, għalkemm aktar limitat, tat-tnaqqis tal-VAT fuq il-prezzijiet tal-ikel u tal-fjuwil, għalkemm iżid li l-miżura kien ikollha kost aktar baxx kieku ffukat fuq l-għajnuna għall-familji b’introjtu aktar baxx. Il-Bank ta’ Spanja jirreferi wkoll għall-impatt pożittiv li ż-żidiet li għamel il-Gvern ta’ Spanja fil-paga interprofessjonali minima, il-pensjonijiet u l-introjtu vitali minimu kellhom itaffu l-effetti tal-inflazzjoni fuq l-unitajiet domestiċi b’introjtu aktar baxx.

4.   L-impatt taż-żidiet fl-ispejjeż tal-enerġija fuq il-profittabbiltà tal-kumpaniji Ewropej

4.1.

Il-prezzijiet bl-ingrossa tal-elettriku u l-gass żdiedu sa bi 15-il darba mill-bidu tal-2021, b’effetti serji fuq il-konsumaturi u n-negozji. Il-gvernijiet Ewropej bdew jimplimentaw sett ta’ politiki b’risposta għal dan. Tip wieħed ta’ politika għandu l-għan li jtaffi l-impatt taż-żieda fl-ispejjeż fuq il-konsumaturi u n-negozji. Tip ieħor ta’ miżura jfittex li jistabbilizza u jnaqqas il-prezzijiet bl-ingrossa u jiżgura s-sigurtà tal-enerġija. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jwettqu riforma komprensiva tad-disinn tas-suq tal-elettriku u tas-sistema li tikkalkula l-prezz tal-elettriku f’konformità mal-Opinjoni TEN/793 (11).

4.2.

Il-mod li bih il-prezzijiet tal-enerġija jaffettwaw l-ispejjeż tan-negozji huwa varjat ħafna: l-ewwel nett, permezz tal-ispiża tal-provvista tal-elettriku nnifisha, it-tieni nett, indirettament permezz tal-impatti fuq il-bqija tal-katina tal-provvista u, it-tielet nett, permezz tal-konsegwenzi finanzjarji li jistgħu jirriżultaw minn dan. Bħala eżempju, studju mill-Bank ta’ Spanja ppubblikat ex ante fir-rebbiegħa tal-2022 (12) stima li żieda kumulattiva ta’ 25 % fl-ispiża tal-enerġija għan-negozji jkollha effett fuq it-tnaqqis tal-valur miżjud gross tagħhom b’1,6 % fl-2023. Madankollu, dan huwa l-impatt medju. L-istudju sab li xi setturi qed ibatu aktar minn oħrajn. Is-settur tal-estrazzjoni taż-żejt u l-gass naturali qed jibbenefika l-aktar. Is-setturi li jsofru l-aktar ħsara huma: is-sajd u l-akkwakultura, it-trasport fuq l-art, it-trasport fuq l-ilma, il-kummerċ u t-tiswija tal-vetturi bil-mutur, l-agrikoltura u t-trobbija tal-bhejjem, l-edukazzjoni, it-trasport bl-ajru, l-attivitajiet tal-proprjetà immobbli, il-manifattura tal-kokk u tal-prodotti taż-żejt raffinat, is-servizzi tas-saħħa u soċjali, u s-servizzi tal-ospitalità. Xi wħud minn dawn is-setturi wrew l-importanza tagħhom għall-funzjonament bla xkiel tal-ekonomija tal-UE matul il-pandemija.}afna mis-setturi l-aktar affettwati mhumiex intensivi fl-użu tal-elettriku fl-attività tal-produzzjoni tagħhom, iżda huma konsumaturi kbar.

4.3.

Minbarra l-impatt dirett u indirett fuq il-valur miżjud gross tal-kumpaniji (il-marġnijiet), hemm mod ieħor kif wieħed jiġi affettwat fil-forma ta’ vulnerabbiltà finanzjarja akbar. Ir-rapport tal-Bank ta’ Spanja jidentifika l-aktar setturi milquta. Hemm grupp ta’ setturi partikolarment vulnerabbli, li mhux biss ikollhom dejn eċċessiv, iżda jkollhom ukoll rendiment negattiv fl-2023: il-kummerċ u t-tiswija ta’ vetturi bil-mutur; it-trasport bl-art u bil-pipelines; is-sajd u l-akkwakultura; l-agrikoltura u t-trobbija tal-bhejjem; u l-industrija tat-tessuti, il-manifattura tat-tessuti, tal-ħwejjeġ, tal-ġilda u taż-żraben.

4.4.

Peress li l-istokkijiet kumulattivi tal-gass naturali fl-Ewropa qed jonqsu — il-volum maħżun f’Mejju 2023 kien ta’ 68 % (13) — se niffaċċjaw sfidi addizzjonali fil-ġestjoni tal-politika tagħna dwar l-enerġija. Id-differenza bejn il-kwantitajiet fornuti preċedentement mir-Russja u l-fornituri alternattivi għadha ma ġietx eliminata, u għalhekk il-prezzijiet x’aktarx li mhux ser jitbaxxew fl-immedjat. Dak li ġara, min-naħa l-oħra, huwa tnaqqis sinifikanti fid-domanda. Il-prezzijiet għoljin tal-enerġija jwasslu għal tnaqqis fil-kompetittività tal-industrija u l-ktajjen tal-provvista tagħna, li min-naħa tiegħu jiffavorixxi l-esternalizzazzjoni ta’ attivitajiet barra mill-UE u b’hekk inaqqas l-indipendenza strateġika tal-Unjoni. L-impatt fuq l-unitajiet domestiċi, b’mod partikolari dawk l-aktar vulnerabbli, huwa partikolarment sinifikanti, b’perċentwal dejjem akbar ta’ persuni f’riskju ta’ faqar jew f’sitwazzjoni ta’ faqar. Dan ser ikun il-każ mill-inqas sal-2024 (14). Sabiex jiġu miġġielda dawn il-kwistjonijiet, il-KESE jirrakkomanda għadd ta’ miżuri li jinkludu garanziji ta’ lokalizzazzjoni marbuta ma’ appoġġ finanzjarju, aktar miżuri meħtieġa għall-iffrankar tal-enerġija u l-effiċjenza enerġetika għall-kumpaniji biex inaqqsu d-domanda, investimenti massivi u l-kundizzjonijiet ta’ qafas fiskali meħtieġa fl-espansjoni tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli biex titnaqqas id-dipendenza fuq il-fjuwils fossili.

4.5.

B’riżultat ta’ dan, minħabba l-isplużjoni fl-ispejjeż tal-enerġija, ħafna kumpaniji u unitajiet domestiċi qegħdin dejjem aktar f’sitwazzjoni li potenzjalment thedded l-eżistenza tagħhom. Minkejja li x-xitwa kienet relattivament sħuna, ma nistgħux nistennew li l-kundizzjonijiet ambjentali dejjem ikunu favorevoli għalina. Għal din ir-raġuni, jenħtieġ li jiġu adottati miżuri li jipproteġu lill-unitajiet domestiċi partikolarment vulnerabbli b’miżuri speċifiċi għalihom f’dan il-qasam.

4.6.

Fil-każ tal-kumpaniji, iż-żidiet massivi fl-ispejjeż tan-negozju, flimkien mal-fatt li l-konsumaturi qed joqogħdu lura milli jonfqu, jistgħu jwasslu għar-rilokazzjoni obbligatorja f’xi każijiet. Iżda dan ma jistax isir minn kumpaniji li jipprovdu servizz essenzjali għall-klijenti u għall-bqija tal-katina tal-provvista u ma jistgħux sempliċiment iwaqqfu l-operat tagħhom minħabba żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija.

4.7.

Għalkemm għadd kbir ta’ setturi u l-ħaddiema tagħhom tqiesu bħala essenzjali matul il-pandemija tal-COVID-19, jispikka l-fatt li dan ir-rikonoxximent ma ngħatax ukoll fil-kriżi tal-enerġija attwali. S’issa, l-Istati Membri ma pprovdewx appoġġ speċifiku lil ħafna minn dawn is-setturi. Il-kumpaniji li jappartjenu għal dawn is-setturi u l-ħaddiema tagħhom għamlu sforzi biex jipproteġu lill-konsumaturi mill-marġni tagħhom stess u huwa diffiċli għalihom li jgħaddu lill-klijenti l-ispiża totali taż-żieda eżorbitanti fil-kontijiet tal-enerġija. Din mhijiex sitwazzjoni li tista’ tinżamm fit-tul. Bl-istess mod, il-KESE jqis li l-protezzjoni tan-nies mill-gvernijiet mhijiex qed isseħħ bl-istess intensità bħal fiż-żmien tal-pandemija.

4.8.

Ħafna kumpaniji qed jagħmlu bosta investimenti biex inaqqsu l-konsum tal-enerġija u jkollhom kapaċità akbar biex iżidu l-aċċess għall-enerġija rinnovabbli. Il-KESE jemmen li l-kumpaniji jistgħu jaġixxu wkoll bħala aċċeleraturi għall-elettrifikazzjoni tat-trasport u jissostitwixxu l-gass għat-tisħin, u jaqdu rwol ewlieni fit-tranżizzjoni tal-enerġija u fil-miri tal-enerġija rinnovabbli tal-UE għall-2030. Madankollu, dan ser jirrikjedi qafas regolatorju favorevoli, bħall-għoti ta’ permessi u l-ġlieda kontra d-diżinċentiv tal-prezzijiet għall-produzzjoni ta’ aktar enerġija.

4.9.

Il-KESE jenfasizza l-importanza li l-obbligi tar-REPowerEU u r-rendiment tal-bini fl-użu tal-enerġija jiġu allinjati mal-appoġġ u l-kapaċità tal-operaturi li jġarrbu l-kost tal-investimenti konsiderevoli li jinvolvu. Dawn il-miżuri ser ikunu importanti biex titnaqqas id-dipendenza mill-fjuwils fossili, iżda l-obbligi għandhom ikunu marbuta mad-disponibbiltà tal-finanzjament, kemm pubbliku kif ukoll privat. It-tiġdid tad-disinn tas-suq tal-enerġija għandu jiġi inkluż fl-aġenda fit-tul tal-Kummissjoni Ewropea sabiex jiġu evitati interruzzjonijiet futuri fil-provvista tal-enerġija u prezzijiet eżorbitanti. Dan it-tiġdid għandu jikkunsidra t-taħriġ għall-forza tax-xogħol li se tkun involuta fis-settur.

Bl-istess mod, il-KESE jemmen li ż-żewġ programmi għandhom jirriflettu wkoll l-aspetti prattiċi relatati mad-disponibbiltà ta’ tagħmir u ħaddiema tas-sengħa fl-obbligi li jiġu installati stazzjonijiet tal-iċċarġjar veloċi għall-vetturi jew għal infrastruttura għall-fjuwils alternattivi. Huwa meħtieġ li jiġi żgurat li l-fondi żborżati permezz tal-proposti l-ġodda jkunu jistgħu jintużaw biex jiġi żgurat li din it-tranżizzjoni tkun tista’ titwettaq fil-ħin.

---

(1)  Studju tal-BĊE dwar l-inflazzjoni, 2023.

(2)  Indiċi tal-prezz primarju tal-prodotti tal-FMI, disponibbli fuq https://www.imf.org/en/Research/commodity-prices.

(3)  Indiċi ta’ Freightos Baltic, disponibbli fuq https://fbx.freightos.com/.

(4)  Indiċi tal-prezz primarju tal-prodotti tal-FMI, disponibbli fuq https://www.imf.org/en/Research/commodity-prices.

(5)  Eurostat, disponibbli fuq https://ec.europa.eu/eurostat.

(6)  https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-forecast-and-surveys/economic-forecasts/spring-2023-economic-forecast-improved-outlook-amid-persistent-challenges_en.

(7)  Margins and profits of Spanish food retailers in 2022 (Il-marġnijiet u l-profitti tal-bejjiegħa bl-imnut tal-ikel Spanjoli fl-2022 — mhux disponibbli bil-Malti).

(8)  OME Informe Trimestral 2023/T3 (bde.es) (Rapport Trimestrali 2023/T3 tal-OME — mhux disponibbli bil-Malti).

(9)  Studju tal-BĊE dwar l-inflazzjoni, 2023.

(10)  https://www.bde.es/f/webbe/SES/Secciones/Publicaciones/PublicacionesAnuales/InformesAnuales/22/Files/InfAnual_2022_En.pdf.

(11)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda r-Regolamenti (UE) 2019/943 u (UE) 2019/942 kif ukoll id-Direttivi (UE) 2018/2001 u (UE) 2019/944 biex jittejjeb id-disinn tas-suq tal-elettriku tal-Unjoni” (COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD)) (ĠU C 293, 18.8.2023, p. 112).

(12)  Disponibbli fuq: https://www.bde.es/f/webbde/Secciones/Publicaciones/InformesBoletinesRevistas/InformesEstabilidadFinancera/22/IEF_2022_1_Rec1_4.pdf

(13)  Informazzjoni disponibbli fuq https://agsi.gie.eu/data-overview/eu

(14)   EIU (2023): Energy crisis will erode Europe’s competitiveness in 2023 (Il-kriżi tal-enerġija ser tnaqqar il-kompetittività tal-Ewropa fl-2023 — mhux disponibbli bil-Malti), disponibbli fuq: https://www.eiu.com/n/energy-crisis-will-erode-europe-competitiveness-in-2023/.

Relatur:

Milena ANGELOVA

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja	25.1.2023
Bażi legali	Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
	Opinjoni fuq inizjattiva proprja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum
Adozzjoni fis-sezzjoni	29.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	190/2/6

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

L-ilma huwa essenzjali għall-ħajja, għall-ambjent u għall-ekonomija, u għaldaqstant, huwa ġid komuni li mhux biss għandu jkun aċċessibbli u affordabbli għal kulħadd, iżda, l-aktar importanti, għandu jiġi rispettat u protett. Minħabba l-impatt tal-bniedem u t-tibdil fil-klima, l-iskarsezza tal-ilma qed tiżdied — globalment, kif ukoll fl-Ewropa, fejn l-istress idriku jaffettwa madwar 20 % tat-territorju u 30 % tal-popolazzjoni (1). Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-leġiżlazzjoni komprensiva tal-UE li ġiet introdotta f’dan il-qasam (2) u jitlob l-implimentazzjoni rapida u effiċjenti tagħha, sabiex jiġi żgurat konsum effiċjenti tal-ilma, u li kull ċittadin tal-UE jkollu aċċess għall-ilma.

1.2.

Il-KESE jitlob li jitfasslu u jiġu implimentati fil-pront miżuri speċifiċi biex tiżdied is-sensibilizzazzjoni dwar il-konsum effiċjenti fl-użu tal-ilma u biex jiġu promossi innovazzjonijiet teknoloġiċi biex tiżdied l-effiċjenza fl-użu tal-ilma fis-sistemi tal-produzzjoni, kif ukoll għall-minimizzazzjoni tal-iskart u strateġiji għar-riċiklaġġ. F’konformità mal-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, huwa jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri biex jieħdu azzjoni deċiżiva biex jiżguraw il-konformità mill-partijiet ikkonċernati kollha (3).

1.3.

Il-KESE jenfasizza l-importanza vitali li l-konsumaturi jiġu infurmati, sensibilizzati, imħeġġa fir-rigward tal-konsum effiċjenti fl-użu tal-ilma u ggwidati biex jagħmlu dan. Dawk li jfasslu l-politika, l-imsieħba soċjali, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-partijiet ikkonċernati kollha għandhom responsabbiltà kondiviża biex jikkomunikaw b’mod ċar dwar il-valur tal-ilma u l-impronta tiegħu, jippromovu l-użu ta’ apparati effiċjenti fl-użu tal-ilma u jipprovdu inċentivi biex il-konsumaturi jimpenjaw ruħhom għal xejriet ta’ ffrankar tal-ilma u biex jistinkaw għal eċċellenza kostanti.

1.4.

Il-KESE jistieden lill-UE, lill-Istati Membri, lill-awtoritajiet kompetenti, lill-operaturi tal-ilma, u lill-partijiet kollha involuti fil-proċess biex jagħmlu ħilithom, fi ħdan il-kompetenzi tagħhom, biex itejbu kontinwament id-disponibbiltà, l-aċċessibbiltà u l-effiċjenza tal-ilma. Il-protezzjoni aħjar tar-riżorsi tal-ilma tax-xorb, it-tranżizzjoni lejn ilma ċirkolari, l-iżgurar tal-provvista pubblika tal-ilma bi prezz ġust għas-servizzi, u l-prevenzjoni tal-faqar tal-ilma huma elementi essenzjali ta’ dan il-proċess.

1.5.

Il-KESE jissuġġerixxi li l-miżuri li ġejjin jiġu implimentati malajr sabiex itejbu l-konsum effiċjenti fl-użu tal-ilma u l-għarfien tal-konsumaturi dwar l-impronta fuq l-ilma tagħhom u biex jikkontribwixxu għal Soċjetà intelliġenti fir-rigward tal-ilma (4):

1.5.1.   Miżuri ffukati biex iħeġġu u jiggwidaw lill-konsumaturi lejn konsum effiċjenti fl-użu tal-ilma

1.5.1.1.

Komunikazzjoni ċara dwar il-valur tal-ilma (implimentata mill-awtoritajiet kompetenti, mill-operaturi tal-ilma). Għandhom isiru kampanji ta’ komunikazzjoni biex tinbidel l-imġiba fit-tul biex il-konsumaturi jiġu edukati dwar il-valur tal-ilma u s-servizzi tal-ilma kif ukoll biex jiġu indirizzati b’mod speċifiku miżuri ta’ emerġenza għal żmien qasir b’reazzjoni għal sitwazzjonijiet ta’ kriżi kkawżati mit-tibdil fil-klima (nixfa, għargħar). Grupp fil-mira importanti huwa t-tfal. Is-sostituzzjoni tal-użu tal-ilma tax-xorb b’sorsi tal-ilma mhux konvenzjonali għandha ssir in-norma (eż., kull meta jkun possibbli, jintuża l-ilma tax-xita miġbur għat-tisqija tal-ġonna, il-ħasil tal-karozzi, eċċ.).

1.5.1.2.

Il-promozzjoni ta’ tagħmir domestiku/apparati effiċjenti fl-użu tal-ilma (implimentata mill-UE u mill-Istati Membri). Illum il-ġurnata, l-unitajiet domestiċi privati jużaw diversi tagħmir domestiku/apparati li jikkunsmaw l-ilma. Wara l-avvanz fit-teknoloġija, ħafna minnhom naqqsu b’mod konsiderevoli l-użu tal-ilma tagħhom matul dawn l-aħħar snin, u b’hekk appoġġjaw xejra ġenerali ta’ tnaqqis fl-użu tal-ilma per capita. Huma meħtieġa aktar inċentivi biex il-produtturi jiġu mmotivati jjkomplu jinnovaw biex itejbu l-effiċjenza fl-użu tal-ilma, u biex il-klijenti jixtruhom u jużawhom. Kull tagħmir domestiku/apparat bħal dan għandu jinkludi tikketta dwar il-konsum tal-ilma.

1.5.1.3.

Il-konsumaturi jiġu infurmati dwar l-impronta fuq l-ilma tagħhom (implimentata mill-UE u mill-Istati Membri). Il-konsum reali tal-ilma tal-unitajiet domestiċi privati jmur ferm lil hinn mill-użu tal-ilma tax-xorb. Kull prodott u servizz ikkonsmat fih ċertu ammont ta’ ilma (5), u spiss parti sostanzjali mill-impronta fuq l-ilma tal-konsumaturi tinsab barra mir-reġjun/pajjiż ta’ oriġini tagħhom, jew saħansitra barra mill-UE. Għalhekk, l-għażliet tal-konsumaturi għandhom impatt fuq l-użu reġjonali, nazzjonali u globali tal-ilma. L-impronta fuq l-ilma hija parametru effettiv minn perspettiva edukattiva — li dan l-aħħar ġiet inkluża wkoll fil-programmi żviluppati minn ħafna kumpaniji tal-utilitajiet għall-iskejjel. Hemm ħafna kalkolaturi tal-impronta disponibbli online, fejn il-konsumatur jista’ jdaħħal id-data tiegħu u jikseb iċ-ċifra tal-impronta tiegħu. Il-konsumaturi għandhom isiru jafu bihom permezz ta’ kampanji ta’ informazzjoni.

1.5.2.   Miżuri ffukati biex itejbu d-disponibbiltà, l-aċċessibbiltà u l-effiċjenza tal-ilma

1.5.2.1.

L-iżgurar tal-provvista pubblika tal-ilma (implimentata mill-Istati Membri u mill-operaturi tal-ilma). Bħala parti minn approċċ olistiku, għandhom jittieħdu miżuri biex jittejbu l-effiċjenza u r-reżiljenza tas-sistema tal-provvista u d-distribuzzjoni tal-ilma tax-xorb permezz ta’ kontroll aħjar tat-tnixxija, fejn meħtieġ, l-iżvilupp ta’ sorsi alternattivi tal-ilma tax-xorb u miżuri oħra adegwati. Dan jinvolvi wkoll, bil-għan li jiġu protetti s-saħħa u l-benesseri tal-pubbliku, li l-Istati Membri jikkunsidraw miżuri biex jiżguraw li l-provvista pubblika tal-ilma jkollha prijorità fuq użi oħra tal-ilma f’perjodi ta’ skarsezza akuta tal-ilma.

1.5.2.2.

L-iżgurar ta’ prezz ġust għas-servizzi tal-ilma bbażat fuq irkupru sħiħ tal-ispejjeż filwaqt li tiġi ggarantita l-affordabbiltà għall-gruppi vulnerabbli (implimentati mill-awtoritajiet kompetenti). Id-Direttiva 2000/60/KE tirrikjedi li l-Istati Membri jqisu l-prinċipju tal-irkupru tal-ispejjeż tas-servizzi tal-ilma, tal-anqas fir-rigward tal-industrija, tal-unitajiet domestiċi u tal-agrikoltura. Skont id-data tal-Kummissjoni u tal-OECD, l-irkupru sħiħ tal-ispejjeż tas-servizzi tal-ilma qed jinkiseb biss f’disa’ Stati Membri (6). Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, huwa limitat għal unitajiet domestiċi privati. Għalkemm l-Istati Membri għandhom jieħdu miżuri biex jiżguraw l-aċċessibbiltà u l-affordabbiltà tas-servizzi tal-ilma għall-aktar gruppi vulnerabbli (7), huwa importanti li t-tariffa tal-ilma tirrifletti l-kost reali tas-servizzi tal-ilma. Dan, flimkien mal-kejl preċiż tal-konsum, se jiżgura li l-konsumaturi jkunu aktar konxji tal-kost tas-servizzi tal-ilma. L-Istati Membri għandhom jiddiskutu l-possibbiltà ta’ tariffi bbażati fuq il-“valur tal-ilma”, li jiżguraw li din ir-riżorsa skarsa tiġi ppreservata wkoll għall-ġenerazzjonijiet futuri. It-tariffi tal-ilma jista’ jkun fihom sinjali tal-prezzijiet biex tiżdied l-effiċjenza fl-użu tal-ilma. Pereżempju, it-tariffi jistgħu jiżdiedu meta ċertu ammont ta’ konsum per capita jinqabeż f’unità domestika, jew meta l-provvista tal-ilma tkun mhedda minn skarsezza temporanja tal-ilma.

1.5.2.3.

Kejl effiċjenti tal-konsum tal-ilma billi tiżdied l-akkuratezza tal-kejl (implimentata mill-Istati Membri, mill-muniċipalitajiet, u mill-fornituri tal-ilma): — jiġi żgurat kejl effiċjenti tal-konsum tal-ilma permezz ta’ arloġġi tal-ilma preċiżi u politika ta’ tiġdid tal-arloġġi tal-ilma biex l-utenti finali jkunu konxji mill-konsum reali tagħhom; — jiġi kkontrollat il-konsum minn bjar privati biex jiġi llimitat l-użu tal-ilma direttament mill-ilma ta’ taħt l-art; — jintuża kejl intelliġenti biex jingħataw twissijiet lill-utenti finali dwar konsum għoli jew anormali, u konsum bi fluss baxx, li jistgħu jkunu minħabba tnixxija interna.

1.5.2.4.

Protezzjoni aħjar tar-riżorsi tal-ilma tax-xorb (implimentata mill-UE u mill-Istati Membri). Ir-riżorsi tal-ilma tax-xorb għandhom jiġu protetti minn kontaminazzjoni antropoloġika. Sabiex jinkiseb dan, il-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għal Tniġġis Żero għandu jiġi implimentat b’mod rigoruż billi jiġu applikati l-prinċipji ta’ prekawzjoni u kontroll fis-sors, konsistenti mal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas, għas-sustanzi kollha ta’ tħassib li jistgħu jidħlu fl-ilma tax-xorb. Il-kontaminanti jistgħu joriġinaw minn sorsi industrijali (PFAS, farmaċewtiċi, diżinfettanti, eċċ.) jew minn sorsi agrikoli (pestiċidi, nitrati). L-UE qed tirrevedi l-atti leġiżlattivi rilevanti li jistgħu jipprevjenu t-tniġġis fis-sors, fosthom id-Direttiva 2010/75/UE (8), ir-Regolament (KE) Nru 1907/2006 (9), id-Direttiva 2009/128/KE (10), ir-Regolament 726/2004 (11) u d-Direttiva 2001/83/KE (12). Irid jiġi żgurat li dawn ir-regoli futuri jipproteġu b’mod effettiv ir-riżorsi tal-ilma tagħna.

1.5.2.5.

Nimxu lejn ġestjoni ċirkolari tal-ilma (implimentata mill-UE, mill-Istati Membri u mill-operaturi tal-ilma). L-effiċjenza fl-użu tal-ilma tista’ tiżdied bl-użu mill-ġdid tal-ilma. Minn naħa, l-unitajiet domestiċi privati għandhom jiġu mħeġġa jiġbru l-ilma tax-xita kull meta jkun possibbli u jużawh għal skopijiet adatti, inkluż it-tisqija tal-ġonna u t-tindif). Min-naħa l-oħra, għandhom jittieħdu miżuri effettivi ta’ kontroll fis-sors biex jiġi żgurat li l-ilma mormi prodott mill-unitajiet domestiċi ma jkunx fih kontaminanti li jistgħu jipperikolaw l-użu mill-ġdid tal-ilma mormi ttrattat għat-tisqija u għal skopijiet oħra.

1.5.2.6.

Adattament għat-tibdil fil-klima (implimentat mill-Istati Membri, mill-muniċipalitajiet u mill-operaturi tal-ilma mormi). Ir-reġjuni huma affettwati b’mod differenti mit-tibdil fil-klima. Huwa importanti li l-miżuri jiġu aġġustati għall-kundizzjonijiet lokali. B’mod ġenerali, l-ippjanar urban se jkollu bżonn jerġa’ jiġi maħsub billi l-bliet jiġu ttrasformati fi “bliet sponża” (13). Dan se jtejjeb il-klima urbana, jippermetti lill-ilma tax-xita jiskula u jnaqqas in-numru ta’ avvenimenti ta’ fluss eċċessiv tad-drenaġġ ikkombinat.

1.5.2.7.

L-iżgurar ta’ governanza tajba (implimentata mill-Istati Membri, mir-reġjuni u mill-muniċipalitajiet). Hemm bżonn ta’ strutturi ta’ governanza ċari u effiċjenti biex ikun hemm bidla. Dan għandu jsaħħaħ il-kooperazzjoni bejn l-atturi kollha u jiddetermina r-responsabbiltajiet. L-azzjonijiet għandhom ikunu bbażati fuq previżjonijiet preċiżi tal-impatti reġjonali tat-tibdil fil-klima u l-iżvilupp ta’ xejriet tad-domanda għall-ilma (l-agrikoltura, l-industrija, l-iżvilupp fil-popolazzjoni eċċ.) għad-deċennji li ġejjin.

1.5.2.8.

L-awtoritajiet pubbliċi bħala pijunieri (implimentati mill-Istati Membri u mill-muniċipalitajiet). Peress li huma responsabbli għat-tfassil u l-implimentazzjoni kemm tal-miżuri ta’ politika kif ukoll tal-arranġamenti prattiċi, l-awtoritajiet pubbliċi, inklużi l-istituzzjonijiet Ewropej, għandhom jassumu rwol minn ta’ quddiem nett fit-tnaqqis tal-impronta fuq l-ilma tagħhom.

2.   Premessa

2.1.

Bħala parti mill-inizjattiva ewlenija tal-KESE għall-2023 biex l-ilma jiġi indirizzat bħala prijorità importanti fil-livell Ewropew u globali, din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja tesplora l-miżuri meħtieġa biex jiġi żgurat konsum aktar effiċjenti tal-ilma fl-UE mill-konsumaturi, billi jitqiesu l-kwistjonijiet ambjentali, lakuni fl-għarfien u s-sitwazzjoni attwali fit-teknoloġiji relatati. Hija tippreżenta ideat dwar kif għandhom jiġu ottimizzati l-konsum u r-rilaxx tal-ilma domestiku, abbażi ta’ viżjoni komprensiva tar-rwol tal-konsumaturi u l-ħtiġijiet tagħhom f’termini ta’ kwantità u kwalità tal-ilma u tagħmel proposti speċifiċi għal dak il-għan.

2.2.

L-ilma huwa essenzjali għall-ħajja, għall-ambjent u għall-ekonomija, u, għaldaqstant, huwa ġid komuni li għandu jiġi rrispettat u protett. Madankollu, ir-riżorsi tal-ilma tal-Ewropa huma mhedda minħabba t-tibdil fil-klima — peress li f’ħafna baċiri tal-ilma (u b’mod partikolari l-Mediterran (14)) qed jiġi osservat tnaqqis ġenerali fil-preċipitazzjoni u perjodi itwal ta’ nixfa, mentri fil-biċċa l-kbira tar-reġjuni hemm avvenimenti ta’ xita aktar qawwija b’għargħar katastrofiku. Barra minn hekk, iż-żieda fil-livelli tal-baħar tfisser li l-ilma mielaħ jista’ jippenetra akwiferi tal-ilma ħelu.

2.3.

Hemm żbilanċ dejjem akbar bejn id-disponibbiltà tar-riżorsa lokali u d-domanda għall-ilma mill-utenti finali, li joħloq theddida sinifikanti ta’ nuqqas ta’ ilma fil-futur. Għalkemm id-disponibbiltà tal-ilma hija ddeterminata minn fatturi essenzjali bħall-preċipitazzjoni, il-ġeografija, ix-xejriet klimatiċi u l-kontaminazzjoni, il-konsum u d-domanda tal-ilma huma ddeterminati prinċipalment mill-imġiba tal-bniedem. Barra minn hekk, l-attivitajiet tal-bniedem, inklużi dawk ta’ unitajiet domestiċi privati, jaffettwaw il-kwalità tar-riżorsi tal-ilma disponibbli. It-tniġġis tal-ambjent akkwatiku kkawżat mill-bniedem inaqqas id-disponibbiltà ta’ riżorsi tal-ilma li jistgħu jintużaw u jżid il-kost u l-impatti ambjentali tat-trattament tal-ilma għal-livelli ta’ kwalità meħtieġa għal ċerti attivitajiet (ilma tax-xorb, użu industrijali, tisqija, eċċ.). L-istudji (15) jidentifikaw in-nuqqas ta’ monitoraġġ avvanzat tal-kwalità tal-ilma fil-korpi tal-ilma tal-UE bħala waħda mill-kawżi ewlenin tad-diżastri ekoloġiċi minħabba t-tniġġis tal-ilma.

2.4.

Skont l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent (EEA), bħala medja, l-istress fuq l-ilma jaffettwa madwar 20 % tat-territorju Ewropew kull sena u 30 % tal-popolazzjoni totali (16). L-EEA tiddikjara li l-istress fuq l-ilma jseħħ meta ma jkunx hemm biżżejjed ilma disponibbli biex jiġu ssodisfati d-domandi tal-ambjent u tas-soċjetà u tal-ekonomija tagħna, f’termini ta’ kwantità jew kwalità. L-istress fuq l-ilma huwa terminu ġenerali li jgħaqqad in-nixfa, l-iskarsezza kwantitattiva, il-kwalità tal-ilma u l-aċċessibbiltà għall-ilma (17).

2.5.

L-ilma għax-xorb jirrappreżenta madwar 10 % tal-użu totali tal-ilma. L-agrikoltura, il-forestrija u s-sajd jammontaw għal 58 %, u l-provvista tal-elettriku, il-gass, il-fwar u l-arja kkundizzjonata jammontaw għal 18 % (18).

2.6.

L-ilma għax-xorb jirrappreżenta madwar 20 % tal-ammont totali tal-astrazzjoni tal-ilma. L-astrazzjoni għat-tkessiħ għall-ġenerazzjoni tal-elettriku (19) (32 %) u l-astrazzjoni għall-agrikoltura (28 %) huma l-akbar kontributuri għall-astrazzjoni annwali totali (20).

2.7.

Minħabba li l-kontaminazzjoni tar-riżorsi tal-ilma b’nutrijenti (nitroġenu u fosforu) u b’ħafna sustanzi perikolużi (bħal dawk bi proprjetajiet karċinoġeniċi jew mutaġeni kumulattivi) toħloq riskju serju għas-saħħa u għall-ambjent, u minħabba li t-trattament meħtieġ għall-purifikazzjoni tal-ilma jiswa l-flus u huwa intensiv fir-riżorsi, il-KESE jitlob implimentazzjoni rapida tal-leġiżlazzjoni komprensiva tal-UE attwalment fis-seħħ. Huwa jtenni li l-politiki industrijali u agrikoli tal-UE għandhom inaqqsu l-emissjonijiet li jniġġsu u jappoġġjaw it-tkabbir u l-kompetittività. Peress li l-ilma huwa ben komuni, il-KESE jitlob li l-ilma tax-xorb ikun disponibbli liberament għaċ-ċittadini kollha tal-UE permezz ta’ funtani u sorsi tal-ilma aċċessibbli f’postijiet pubbliċi f’konformità mad-Direttiva (UE) 2020/2184. Fil-każ ta’ konċessjonijiet tal-ilma minerali, għandu jsir sforz biex jiġi pprovdut sors tal-ilma tal-vit disponibbli għall-pubbliku.

2.8.

Għalkemm l-enfasi ta’ din l-Opinjoni hija prinċipalment fuq il-konsum u d-disponibbiltà tar-riżorsi tal-ilma, hija għandha wkoll l-għan li tindirizza problemi relatati mal-kwalità, peress li dawn jinfluwenzaw kemm verament tista’ tintuża din ir-riżorsa. Għalhekk, l-objettiv ta’ politika huwa li jiġi evitat aktar deterjorament, u li jiġi protett u msaħħaħ l-istatus tal-ekosistemi akkwatiċi, li jiġi żgurat it-tnaqqis progressiv tat-tniġġis tal-ilma ta’ taħt l-art u li jiġi evitat tniġġis ulterjuri tiegħu.

2.9.

Sabiex jiġi garantit ilma ta’ kwalità u kwantità suffiċjenti għall-ġenerazzjonijiet attwali u futuri, hemm bżonn ta’ għarfien ġenerali tal-problemi kollha u tal-kawżi ewlenin tagħhom. Kull ċittadin/konsumatur għandu jkun konxju tal-importanza tal-ilma u tal-valur tiegħu bħala riżorsa finita, u jeħtieġ li tiġi kkultivata sensibilizzazzjoni mifruxa dwar il-kwistjonijiet relatati mar-riżorsi tal-ilma, b’miżuri adottati kif xieraq, li jibdew mill-isfera privata. Għal dan il-għan, id-Direttiva reċenti (UE) 2020/2184 tirrakkomanda miżuri lill-Istati Membri biex jinkoraġġixxu sensibilizzazzjoni dejjem akbar dwar il-kwalità u l-konsum tal-ilma tax-xorb.

2.10.

Hemm diversi fatturi u aspetti li għandhom jiġu kkunsidrati, li jaffettwaw, direttament u indirettament, is-sinifikat u l-impatt tal-konsum tal-ilma domestiku, inklużi: — id-diversi skopijiet tal-konsum dirett tal-ilma: eż., xorb, ħasil, tisqija, eċċ.; — il-post tal-konsum dirett tal-ilma: eż., fid-dar, fuq ix-xogħol, fid-delizzji, eċċ.; — it-tipi ta’ ilma kkunsmat: eż., ilma ta’ taħt l-art, ilma tal-wiċċ, ilma użat mill-ġdid eċċ.; — konsum indirett tal-ilma: ilma użat għall-produzzjoni ta’ oġġetti u servizzi; — ilma mormi dirett: kwantità u kwalità (nutrijenti, materja organika, sustanzi kimiċi, eċċ.); — ilma mormi indirett: ilma mormi ġġenerat mill-produzzjoni ta’ oġġetti u servizzi; — ukoll ma’ dak indirett (li jvarjaw minn dak lokali għal dak globali).

3.   Indikaturi tal-użu tal-ilma

3.1.

Filwaqt li l-approċċ ġenerali lejn l-ottimizzazzjoni tal-konsum tal-ilma għandu jkun komprensiv, l-indikaturi użati għandhom ikunu ftit u sempliċi kemm jista’ jkun. Il-valur miżjud taż-żieda fl-għadd ta’ indikaturi jew tal-użu ta’ indikaturi aggregati kkumplikati (bħall-impronti u l-indiċijiet) jista’ ma jkunx għoli fir-rigward tar-riżorsi meħtieġa għall-monitoraġġ, l-analiżi u l-ipproċessar tagħhom. Għalhekk huwa kruċjali li jinstabu l-aktar indikaturi rilevanti u influwenti, filwaqt li jitqies l-għan tal-informazzjoni meħtieġa. Għandha ssir distinzjoni bejn l-indikaturi użati mill-ekonomisti/xjenzati/dawk li jfasslu l-politika biex jiddefinixxu l-problemi, jiżviluppaw strateġiji u jkejlu l-progress lejn għanijiet definiti, u l-indikaturi użati għal skopijiet ta’ komunikazzjoni mal-konsumaturi. Għall-finijiet ta’ politika, huwa importanti li tiġi evalwata serje ta’ indikaturi direttament jew indirettament marbuta mal-konsum tal-ilma li se jippermettu li tiġi vvalutata l-effettività tal-politika, b’attenzjoni partikolari għall-konsistenza u l-kontinwità tal-monitoraġġ tal-parametri. L-indikaturi użati mill-EEA jipprovdu referenza hawnhekk.

3.2.

L-iżvilupp tal-indikaturi tal-EEA ġie ggwidat mill-ħtieġa li jiġu identifikati għadd żgħir ta’ indikaturi rilevanti għall-politika li huma stabbli (iżda mhux statiċi) fiż-żmien u li jistgħu jipprovdu tweġibiet għal mistoqsijiet ta’ prijorità magħżula (ambjentali, soċjali, ekonomiċi, eċċ.).

3.3.

L-aktar indikatur rilevanti biex jitkejjel l-użu tal-ilma mill-konsumaturi (unitajiet domestiċi privati) huwa l-konsum tal-ilma f’litri per capita għal kull jum (l/cap/d). Id-data disponibbli turi varjazzjonijiet kbar li jvarjaw minn 77 għal 220 l/cap/d (21).

3.4.

Il-miżuri biex jiġi stimulat il-konsum effiċjenti fl-użu tal-ilma għandhom iħarsu lejn iċ-ċiklu sħiħ tal-ilma u jkopru kemm l-aspetti kwalitattivi kif ukoll dawk kwantitattivi. Dawn m’għandhomx iħarsu biss lejn l-astrazzjoni/il-konsum tal-ilma tax-xorb, iżda għandhom jinkludu wkoll il-benefiċċji tal-ilma ċirkolari (l-użu mill-ġdid tal-ilma) u jiżviluppaw il-fehim li l-ilma huwa inkorporat ukoll fi prodotti u f’servizzi kkonsmati. Dan se jgħin lill-unitajiet domestiċi privati jifhmu aħjar l-impatt tal-għażliet tal-konsum tagħhom fuq il-kwalità u l-kwantità tar-riżorsi tal-ilma fir-reġjun, fil-pajjiż u madwar id-dinja tagħhom. Se jgħin ukoll liċ-ċittadini jiżviluppaw kultura ta’ sensibilizzazzjoni dwar l-aspetti kollha tax-xejriet individwali tagħhom tal-konsum tal-ilma — kemm domestiku kif ukoll mhux domestiku — u biex ikunu konxji ta’ kif jagħmlu l-konsum tagħhom effiċjenti. Ir-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huwa vitali biex jgħinhom jagħżlu u jimplimentaw strateġiji biex iżidu l-effettività u l-effiċjenza tal-konsum tagħhom.

3.5.

Filwaqt li l-konsum effiċjenti fl-użu tal-ilma huwa ħtieġa fil-partijiet kollha tal-Ewropa, l-urġenza hija akbar f’żoni li jbatu minn skarsezza tal-ilma jew minn avvenimenti aktar frekwenti ta’ nixfa. L-effiċjenza tas-sistema tal-provvista tal-ilma għandha tiġi inkluża fl-istrateġija ġenerali bil-għan li jiġi żgurat approċċ olistiku. Għandhom jinstabu wkoll soluzzjonijiet possibbli fi strateġiji li jħarsu aktar ’il quddiem tal-fornituri tal-ilma, inklużi l-valutazzjoni tar-riskju tas-sistema tal-provvista u l-ġestjoni tar-riskju, il-ġestjoni tat-tnixxija, sorsi alternattivi tal-ilma, eċċ

3.6.

Għalkemm it-teorija tissuġġerixxi l-użu ta’ għadd kbir ta’ parametri indikaturi oħra, (it-tema tal-ilma hija adatta ħafna għal dan); għandu jitqies li mhux biss it-tfittxija għal data addizzjonali, iżda wkoll il-validazzjoni tagħhom u t-tixrid tagħhom jinvolvu xogħol sinifikanti. Dawn l-attivitajiet ulterjuri jaqgħu taħt il-kompetenza tal-istrutturi ċentrali Ewropej, iżda wkoll tal-Istati Membri u tal-aġenziji rispettivi tagħhom jew tal-kumpaniji operattivi li jfittxu u jipproduċu tali data. Mhux dejjem ikun il-każ li ż-żieda ta’ vjolin żejjed f’orkestra diġà kbira neċessarjament ittejjeb il-kwalità tal-mużika. Għalhekk, aktar milli jiżdiedu indikaturi ġodda, ikun aħjar li jsir l-aħjar użu possibbli minn dawk eżistenti.

---

(1)  Ir-Rapport tal-EEA Nru 12/2021 dwar Water resources across Europe — confronting water stress: an updated assessment (Ir-Riżorsi tal-ilma fl-Ewropa — il-ġlieda kontra l-istress fuq l-ilma: valutazzjoni aġġornata), 2021 (mhux disponibbli bil-Malti).

(2)  Pakkett “Lesti għall-Mira ta’ 55 %”, id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma, id-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb, ir-Regolament dwar l-Użu mill-Ġdid tal-Ilma, eċċ.

(3)  Pereżempju, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/mt/IP_14_1151 u https://www.politico.eu/article/italy-biggest-steel-mill-mockery-eu-environmental-rules/

(4)  https://watereurope.eu/wp-content/uploads/WE-Water-Vision-2023_online.pdf

(5)  Water Footprint Network, Water Footprint Assessment (Network tal-Impronta fuq l-Ilma, Valutazzjoni tal-Impronta fuq l-Ilma) (mhux disponibbli bil-Malti), ikkonsultat fit-22 ta’ Mejju 2023.

(6)  OECD, Background note: Cost recovery April 2022 (Nota ta’ sfond: Irkupru tal-Kost) (mhux disponibbli bil-Malti).

(7)  Id-Direttiva (UE) 2020/2184 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2020 dwar il-kwalità tal-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem (ĠU L 435, 23.12.2020, p. 1).

(8)  Id-Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal- 24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (ĠU L 334, 17.12.2010, p. 17).

(9)  Ir-Regolament (KE) Nru 1907/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-18 ta' Diċembru 2006 dwar ir-reġistrazzjoni, il-valutazzjoni, l-awtorizzazzjoni u r-restrizzjoni ta' sustanzi kimiċi (REACH), li jistabbilixxi Aġenzija Ewropea għas-Sustanzi Kimiċi, li jemenda d-Direttiva 1999/45/KE u li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 793/93 tal-Kunsill u r-Regolament (KE) Nru 1488/94 tal-Kummissjoni kif ukoll id-Direttiva 76/769/KEE tal-Kunsill u d-Direttivi 91/155/KEE, 93/67/KEE, 93/105/KE u 2000/21/KE tal-Kummissjoni (ĠU L 396, 30.12.2006, p. 1).

(10)  Id-Direttiva 2009/128/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Ottubru 2009 li tistabbilixxi qafas għal azzjoni Komunitarja biex jinkiseb użu sostenibbli tal-pestiċidi (ĠU L 309, 24.11.2009, p. 71).

(11)  Ir-Regolament (KE) Nru 726/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 li jistabbilixxi proċeduri Komunitarji għall-awtorizzazzjoni u s-sorveljanza ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem u veterinarju u li jistabbilixxi l-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini (ĠU L 136, 30.4.2004, p. 1).

(12)  Id-Direttiva 2001/83/KEE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-6 ta’ Novembru 2001 dwar il-kodiċi tal-Komunità li għandu x’jaqsam ma’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem (ĠU L 311, 28.11.2001, p. 67).

(13)   “Bliet sponża” huma żoni urbani b’żoni naturali abbundanti bħal siġar, lagi u parks — jew disinji tajbin oħra maħsuba biex jassorbu x-xita u jipprevjenu l-għargħar. https://climatechampions.unfccc.int/what-are-sponge-cities-and-how-can-they-prevent-floods/ (mhux disponibbli bil-Malti), ikkonsultat fis-7 ta’ Ġunju 2023.

(14)  Ir-Rapport tal-IPCC (Cross-Chapter Paper 4: Mediterranean Region. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability) (Dokument ta’ Kapitoli Trasversali 4: Ir-Reġjun tal-Mediterran: It-Tibdil fil-Klima 2022: Impatti, Adattament u Vulnerabbiltà) (mhux disponibbli bil-Malti) jgħid li r-reġjun tal-Mediterran huwa hotspot għal riskji klimatiċi interkonnessi ħafna.

(15)  EEA, Pollution in Europe’s rivers (Tniġġis fix-xmajjar tal-Ewropa).

(16)  Ir-Rapport tal-EEA Nru 12/2021 dwar Water resources across Europe — confronting water stress: an updated assessment (Ir-Riżorsi tal-ilma fl-Ewropa — il-ġlieda kontra l-istress fuq l-ilma: valutazzjoni aġġornata), 2021 (mhux disponibbli bil-Malti).

(17)  Idem.

(18)  QEA, Special Report 12/2021, The Polluter Pays Principle: Inconsistent application across EU environmental policies and actions (Rapport Speċjali 12/2021 — Il-Prinċipju ta’ Min Iniġġes Iħallas: Applikazzjoni inkonsistenti fil-politiki u fl-azzjonijiet ambjentali tal-UE, mhux disponibbli bil-Malti) (abbażi taċ-ċifri tal-EEA).

(19)  Madankollu, l-impatt fuq id-disponibbiltà tar-riżorsi tal-użu tal-ilma għall-impjanti tat-tkessiħ mhuwiex partikolarment ċar. Normalment, l-ilma jittieħed minn korpi tal-ilma tal-wiċċ jew mill-baħar, u normalment jiġi rritornat kollu (jew kważi kollu) f’dawn il-korpi tal-ilma.

(20)  EEA, Water abstraction by source and economic sector (L-astrazzjoni tal-ilma skont is-settur tas-sors u dak ekonomiku) (mhux disponibbli bil-Malti), 1 ta’ Ġunju 2022.

(21)  Eureau, The governance of water services in Europe, 2020 (Il-governanza tas-servizzi tal-ilma fl-Ewropa, 2020, mhux disponibbli bil-Malti).

Relatur:

Antje Sabine GERSTEIN

Konsultazzjoni	Kummissjoni Ewropea, 20.1.2023
Bażi legali	Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum
Adozzjoni fis-sezzjoni	29.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	196/1/4

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja l-approċċ tal-Kummissjoni Ewropea li, bħala l-punt tat-tluq għar-reviżjoni tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti, tibbaża prinċipalment fuq il-possibbiltà ta’ teknoloġiji ġodda ta’ tikkettar diġitali, teknoloġiji ġodda tal-fibri u l-klassifikazzjoni tagħhom u teknoloġiji ġodda ta’ riċiklaġġ, u b’hekk tirrikonoxxi l-kuntest regolatorju ġdid u estensiv tal-UE għat-tessuti b’mod ġenerali.

1.2.

Il-konsumaturi għandhom aspettattivi differenti tal-livell ta’ dettall li jingħata fit-tikketti tat-tessuti. Ir-reviżjoni tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti trid tissodisfa dawn il-livelli differenti ta’ aspettattivi billi l-ewwel nett toffri informazzjoni bażika u li tinftiehem faċilment, u fl-istess ħin tagħti aktar aċċess għal informazzjoni aktar dettaljata.

1.3.

Billi jqis li s-settur tat-tessuti huwa wieħed mill-aktar setturi globalizzati, il-KESE jemmen li huwa tal-akbar importanza li l-Kummissjoni Ewropea tistinka għal allinjament globali u mifrux mal-UE kollha tar-rekwiżiti tat-tikkettar fir-rigward tal-indikazzjonijiet tal-oriġini, l-istruzzjonijiet tal-kura, id-daqs u l-kompożizzjoni tal-fibri.

1.4.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea żżomm f’moħħha l-ħtiġijiet speċjali tal-SMEs f’dan is-settur. Sabiex tiġi evitata aktar delokalizzazzjoni, u minħabba l-fatt li s-settur jimpjega 1,3 miljun impjegat fl-UE kollha, ir-rekwiżiti l-ġodda tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti jridu jipprovdu biżżejjed flessibbiltà biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet u l-kapaċitajiet tal-SMEs sabiex l-impjiegi u l-ħiliet f’dan is-settur tal-ekonomija mhux biss jinżammu iżda jkunu jistgħu jevolvu aktar.

2.   Kummenti ġenerali

2.1.

L-Istrateġija tal-UE għal Tessuti Sostenibbli u Ċirkolari ħabbret ir-rieżami tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti (Regolament (UE) Nru 1007/2011 (1)), li jitlob li t-tessuti mibjugħa fis-suq tal-UE jkollhom tikketta li tidentifika b’mod ċar il-kompożizzjoni tal-fibri u tindika kwalunkwe parti mhux magħmula minn tessuti li toriġina mill-annimali. Bħala parti minn dan ir-rieżami, l-Istrateġija ssemmi l-possibbiltà li tiġi introdotta divulgazzjoni obbligatorja ta’ tipi oħra ta’ informazzjoni, bħall-parametri tas-sostenibbiltà u taċ-ċirkolarità, id-daqs tal-prodotti u, fejn applikabbli, il-pajjiż fejn iseħħu l-proċessi tal-manifattura (“magħmul fi”).

2.2.

F’din l-Opinjoni, il-KESE jesplora l-għażliet biex jiġi estiż il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament attwali billi jitqiesu ċerti elementi diġà elenkati fl-Artikolu 24 tar-Regolament biex isirilhom rieżami, u jitqiesu parametri oħra dwar is-sostenibbiltà u ċ-ċirkolarità b’koerenza mal-proposti leġiżlattivi attwali bħall-proposta leġiżlattiva dwar ir-rekwiżiti tal-ekodisinn għal prodotti sostenibbli. L-Opinjoni ser tqis il-perspettiva industrijali, inklużi l-kostijiet u l-iskambju mtejjeb tal-informazzjoni tul il-katina tal-valur, u l-perspettiva tal-konsumatur, sabiex tiġi żgurata informazzjoni korretta, preċiża u ċara.

2.3.

Il-KESE jappoġġja l-approċċ tal-Kummissjoni Ewropea li, bħala l-punt tat-tluq, tibbaża prinċipalment fuq il-possibbiltà ta’ teknoloġiji ġodda ta’ tikkettar diġitali, teknoloġiji ġodda tal-fibri u l-klassifikazzjoni tagħhom u teknoloġiji ġodda ta’ riċiklaġġ, u b’hekk tirrikonoxxi l-kuntest regolatorju ġdid u estensiv tal-UE għat-tessuti b’mod ġenerali inkluża l-inizjattiva dwar Asserzjonijiet Ekoloġiċi min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea (2).

2.4.

F’dan il-kuntest, il-KESE jenfasizza li ħafna aspetti fis-settur tat-tessuti diġà huma indirizzati fi proposti regolatorji orizzontali kumplessi ħafna li fil-biċċa l-kbira tagħhom diġà jinsabu fil-proċess leġiżlattiv. Ir-responsabbiltà soċjali korporattiva u kwistjonijiet relatati max-xogħol huma indirizzati fid-Direttiva dwar id-Diliġenza Dovuta tas-Sostenibbiltà Korporattiva u fir-Regolament dwar ix-Xogħol Furzat. Id-Direttiva dwar l-Għoti tas-Setgħa lill-Konsumaturi u d-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ekoloġiċi dalwaqt ser jirregolaw il-komunikazzjoni tal-asserzjonijiet dwar is-sostenibbiltà, waqt li d-Direttiva Qafas riveduta dwar l-Iskart ser tindirizza l-kunċetti bażiċi relatati mal-ġestjoni ta’ tmiem il-ħajja.

2.5.

Il-konsumaturi għandhom aspettattivi differenti tal-livell ta’ dettall li jingħata fit-tikketti tat-tessuti. Ir-reviżjoni tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti għandha tissodisfa dawn il-livelli differenti ta’ aspettattivi billi l-ewwel nett toffri informazzjoni bażika u li tinftiehem faċilment, u fl-istess ħin tagħti aktar aċċess għal informazzjoni aktar dettaljata, pereżempju permezz tal-forniment volontarju ta’ informazzjoni standardizzata dwar il-proċess tal-produzzjoni.

2.6.

Il-KESE jirrimarka li r-reviżjoni tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti huwa inizjattiva REFIT bl-għan ċar li l-liġi tal-UE ssir aktar sempliċi, adatta għall-iskop tagħha u inqas għalja għan-negozji u l-konsumaturi. Għall-kumpaniji dan irid jinkludi t-tnaqqis tal-kostijiet ta’ konformità kif ukoll iċ-ċarezza u konsistenza regolatorja. Il-konsumaturi għandhom bżonn informazzjoni preċiża, komprensiva u komparabbli dwar il-prodotti tat-tessuti. Il-KESE jenfasizza l-importanza ta’ armonizzazzjoni massima sabiex is-settur jiġi megħjun fit-tranżizzjoni lejn ċirkolarità komprensiva li tirnexxi.

2.7.

Il-KESE jappella għal azzjoni urġenti dwar is-sistema ta’ klassifikazzjoni tal-fibri, peress li s-sistema attwali mhijiex flessibbli biżżejjed biex tindirizza l-iżvilupp ta’ fibri innovattivi, li spiss ikollhom impatt ambjentali aktar baxx mill-fibri konvenzjonali. Għal ħafna produtturi ta’ fibri ġodda, dan l-istatus quo huwa sitwazzjoni frustranti minħabba li ma jistgħux jittikkettaw il-fibri tagħhom b’mod preċiż. Barra minn hekk, dawn il-fibri ġodda għadhom ma jistgħux jiġu indikati fuq it-tikketti tat-tessuti u, għalhekk, l-identifikazzjoni tagħhom għadha sfida kbira għar-riċiklaturi, li bħalissa qed ixxekkel iċ-ċirkolarità fis-settur. Il-KESE jirrimarka li dan id-distakk regolatorju jaffettwa wkoll b’mod negattiv il-perċezzjonijiet tal-konsumaturi, peress li xi prodotti jistgħu fir-realtà jkunu ħafna aktar sostenibbli minn kif indikat fuq it-tikketti attwali.

2.8.

Il-KESE jemmen li huwa tal-akbar importanza li l-Kummissjoni Ewropea tistinka għal allinjament globali u mifrux mal-UE kollha tar-rekwiżiti tat-tikkettar fir-rigward tal-indikazzjonijiet tal-oriġini, l-istruzzjonijiet tal-kura, id-daqs u l-kompożizzjoni tal-fibri. Is-settur tat-tessuti huwa wieħed mill-aktar setturi globalizzati. Il-ħwejjeġ li jsiru f’kull post huma destinati għal diversi żoni ġeografiċi madwar id-dinja (l-UE, l-Istati Uniti, eċċ.), b’ħafna rekwiżiti differenti ta’ tikkettar (3). Ir-rekwiżiti globali tat-tikkettar u l-istandards armonizzati globali jeħtieġ li jiġu kkunsidrati fejn applikabbli.

2.9.

Ir-rekwiżit għal armonizzazzjoni massima huwa marbut ma’ talba ċara ta’ politika mill-KESE biex ma jkomplix jiġi pperikolat aktar is-suq intern, peress li jidher li qed ifiġġu dejjem aktar rekwiżiti differenti dwar it-tikkettar fid-diversi Stati Membri. Għalhekk, il-KESE jqis li huwa essenzjali u f’waqtu li l-Kummissjoni Ewropea tipproponi r-reviżjoni tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti fl-2023, li taħbat it-30 anniversarju tas-suq uniku.

2.10.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea biex iżżomm f’moħħha l-ħtiġijiet speċjali tal-SMEs f’dan is-settur. Sabiex tiġi evitata aktar delokalizzazzjoni, u minħabba l-fatt li s-settur jimpjega 1,3 miljun impjegat fl-UE kollha (4), ir-rekwiżiti l-ġodda tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti jridu jipprovdu biżżejjed flessibbiltà biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet u l-kapaċitajiet tal-SMEs sabiex l-impjiegi u l-ħiliet f’dan is-settur tal-ekonomija mhux biss jinżammu iżda jkunu jistgħu jevolvu aktar. Pereżempju, kontroll tal-konformità ġeneralizzat imwettaq minn korp ta’ ċertifikazzjoni mhuwiex fattibbli għall-SMEs, li huma s-sinsla tal-produzzjoni tat-tessuti industrijali fl-UE. Approċċ raġonevoli jkun li jiġu previsti proċeduri ta’ “awtoċertifikazzjoni”, bħall-kontrolli interni tal-produzzjoni stabbiliti fl-Anness II tad-Deċiżjoni 768/2008/KE (5), fejn l-SMEs jinfurmaw u jipprovdu garanziji lill-konsumaturi.

3.   Kummenti speċifiċi

3.1.   Klassifikazzjoni tal-fibri

3.1.1.

F’dawn l-aħħar snin, l-industrija tat-tessuti żviluppat għadd ta’ fibri ġodda li taw prova li għandhom impronti ambjentali aktar baxxi meta mqabbla mal-għażliet ta’ fibri aktar tradizzjonali. Għalkemm dawn il-materjali jistgħu jkunu bbażati fuq materja prima simili, it-teknoloġija u l-proprjetajiet tal-manifattura tagħhom spiss ivarjaw b’mod sinifikanti minn dawk użati fil-fibri konvenzjonali. Il-fibri ġodda bħalissa mhumiex rikonoxxuti mill-klassifikazzjonijiet eżistenti tal-fibri ġeneriċi fl-Anness I. Konsegwentement, it-tipi ta’ fibri innovattivi huma kklassifikati taħt ismijiet ta’ fibri differenti, jew bħala fibra “oħra”. Fid-dawl tat-tranżizzjoni ekoloġika u ċirkolari, ir-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti rivedut għandu jippermetti li fibri b’karatteristiċi distintivi jiġu rikonoxxuti bħala tali fl-Anness I. Ir-reviżjoni antiċipata tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti għandha tiġi adattata aħjar biex tirrifletti l-progress dinamiku rigward il-fibri innovattivi.

3.1.2.

Firxa wiesgħa ta’ tipi ġodda ta’ fibri b’karatteristiċi distintivi diġà waslet biex tiġi kummerċjalizzata jew ser issir disponibbli fis-suq fil-futur. Madankollu, il-proċess attwali tal-aġġornar tal-Anness I mhuwiex trasparenti u ma fihx ċertezza għall-applikanti. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li l-awtoritajiet tal-UE jivvalutaw u jirrevedu kif il-proċess ta’ aġġornar jista’ jsir aktar trasparenti u teknikament preċiż.

3.2.   Marġni ta’ tolleranza tal-kompożizzjoni tal-fibri

3.2.1.

Fid-dawl tat-tranżizzjoni lejn l-ekonomija ċirkolari, l-industrija tat-tessuti qed tuża dejjem aktar fibri u materjali riċiklati fil-produzzjoni tal-ħwejjeġ. Ir-Regolament attwali mhuwiex adatt għal kollox biex tiġi ttikkettata b’mod preċiż il-kompożizzjoni tal-fibri li jkun fiha kontenut riċiklat, u dan ixekkel it-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari. L-Artikolu 20(3) jippermetti devjazzjoni massima ta’ 3 % bejn il-kontenut tal-fibri ddikjarat fuq it-tikketta u l-kompożizzjoni tal-fibri stabbilita abbażi tal-ittestjar mill-awtorità. Madankollu, l-istat attwali tal-iżvilupp tekniku fit-teknoloġija tas-separazzjoni u r-riċiklaġġ tat-tessuti jiġġenera varjanza fil-kompożizzjoni tal-fibri li xi drabi taqbeż il-livell ta’ tolleranza ta’ 3 %. Dan għaliex, b’mod partikolari fir-riċiklaġġ mekkaniku, mhuwiex possibbli li jiġi żgurat bis-sħiħ li l-materja prima għar-riċiklaġġ tkun ħielsa minn impuritajiet ta’ materjali ta’ tessuti oħra. Dan iwassal għall-ħtieġa li jiġi esplorat marġni ta’ tolleranza ta’ kompożizzjoni ogħla fir-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti rivedut. Abbażi tal-kontribut tal-esperti, il-KESE jirrakkomanda li l-livell aġġornat ikun ta’ 3-5 %. Livell ogħla ta’ tolleranza għandu jqis biss il-limitazzjonijiet eżistenti fit-teknoloġija tar-riċiklaġġ, u ma għandux jiġġustifika prattika inferjuri tal-manifattura. Żieda żgħira fil-livelli ta’ tolleranza hija pass pożittiv biex jitneħħew l-ostakli għall-użu ta’ materjali riċiklati fil-produzzjoni tal-ħwejjeġ.

3.3.   Armonizzazzjoni mal-istandards u l-proċessi globali

3.3.1.   Armonizzazzjoni tal-istandards tal-ittestjar

3.3.1.1.

L-industrija tat-tessuti hija industrija globali ħafna li spiss tapplika standards internazzjonali. Ir-reviżjoni tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti hija opportunità biex il-metodi tal-ittestjar tal-kompożizzjoni tal-fibri jiġu allinjati mal-istandards globali. Bħalissa, skont l-Artikolu 19, l-istandards tal-UE (EN) biss huma permessi għall-ittestjar tal-kompożizzjonijiet tal-fibri. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, l-istandards tal-EN huma simili ħafna għall-istandards internazzjonali tal-ISO, iżda differenzi żgħar eżistenti fil-parametri tal-metodu jwasslu għal diskrepanzi bejn ir-riżultati tat-testijiet ISO u EN. Minħabba l-ktajjen tal-valur globali tal-industrija, l-istandards tal-ISO huma applikati u ppreferuti ħafna mis-settur. B’riżultat ta’ dan, in-negozji qed jiffaċċjaw żieda fl-ittestjar għal prodotti destinati għas-suq Ewropew, li jżid b’mod sinifikanti l-kostijiet. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li r-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti rivedut jirrikonoxxi l-istandards ISO bħala standards tal-ittestjar aċċettati. Barra minn hekk, il-KESE jirrikonoxxi passi kbar li qed iseħħu fl-innovazzjoni rigward metodi ġodda ta’ detezzjoni tal-kompożizzjoni tal-fibri. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tqis dan il-progress meta tirrevedi r-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti.

3.3.2.   Armonizzazzjoni mal-istandards internazzjonali u r-regoli kummerċjali

3.3.2.1.

Il-KESE jappoġġja l-idea li r-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti jiġi ttrasformat f’ġabra ta’ regoli dwar standards armonizzati għal għadd ta’ rekwiżiti (klassifikazzjoni ta’ fibri ġodda, ittestjar tal-kompożizzjoni tal-fibri, kejl tad-daqs, struzzjonijiet ta’ kura). Kemm jista’ jkun, dawn l-istandards għandu jkollhom firxa globali. Dan iwassal għal armonizzazzjoni akbar tar-rekwiżiti tat-tikkettar kemm fis-suq uniku kif ukoll mal-bqija tad-dinja.

3.3.2.2.

Minħabba l-ambitu globali tas-settur tat-tessuti, huwa kruċjali li fir-reviżjoni tar-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti jitqiesu l-allinjament u l-kollaborazzjoni internazzjonali. Il-Kummissjoni Ewropea għandha tiżgura koerenza mal-Organizzazzjoni Dinjija Doganali u mar-reviżjoni attwali tal-kodiċijiet tas-sistema armonizzata, kif ukoll mal-impenji fil-Ftehim dwar l-Ostakli Tekniċi għall-Kummerċ tad-WTO dwar l-użu ta’ standards internazzjonali.

3.4.   Tikkettar diġitali

3.4.1.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir l-intenzjoni tal-Kummissjoni Ewropea li tiddiġitalizza t-tikkettar tal-kompożizzjoni fir-Regolament rivedut dwar it-Tikkettar tat-Tessuti. Barra minn hekk, fil-kuntest tar-Regolament dwar l-Ekodisinn għal Prodotti Sostenibbli, il-KESE jilqa’ l-inizjattivi ta’ tikkettar diġitali u ta’ komunikazzjoni tal-konsumatur bħall-Passaport Diġitali tal-Prodotti. Madankollu, huwa kruċjali li l-Kummissjoni Ewropea tallinja dawn l-inizjattivi diġitali biex toħloq qafas ta’ politika koerenti u effettiv.

3.4.2.

Bħalissa t-tikketti fiżiċi, għal diversi raġunijiet, mhumiex effettivi daqs kemm mixtieq. It-tikketti spiss jinqatgħu wara li l-prodott ikun inxtara. It-test fuq it-tikketti jista’ jitlaq wara diversi ċikli tal-ħasil tal-ħwejjeġ. Barra minn hekk, il-fatt li t-tikketti fiżiċi kbar isiru f’diversi lingwi differenti jiswa ħafna flus u jikkontribwixxi għall-iskart tal-plastik. It-test huwa żgħir u jinkludi diversi traduzzjonijiet, li jagħmilha wkoll diffiċli għall-konsumaturi biex jifhmuh.

3.4.3.

It-tikketti diġitali jagħmlu l-affarijiet aktar faċli għall-kumpaniji, kif ukoll itejbu l-għoti ta’ informazzjoni lill-konsumaturi billi joffrulhom test ċar fil-verżjonijiet lingwistiċi adatti. Għad hemm il-ħtieġa li tiġi pprovduta informazzjoni lil konsumaturi b’livell ta’ teknoloġija inqas avvanzat, iżda jeżistu għażliet oħra, pereżempju billi tiġi pprovduta informazzjoni wara li tintalab fil-punt tal-bejgħ. Biex ikun durabbli, l-immarkar b’tip ta’ “trasportatur tad-data” li ma jitħassarx fuq il-prodott jista’ jiggarantixxi aċċess faċli għall-informazzjoni diġitali.

3.4.4.

Anke jekk il-Kummissjoni tiddeċiedi li tħalli xi informazzjoni fuq it-tikketti fiżiċi, dan l-approċċ għandu madankollu jwassal għal tnaqqis ġenerali sinifikanti fid-daqs tat-tikketta. Il-KESE jaqbel mal-fehma tal-Kummissjoni li għandu jsir aktar diffiċli biex jitneħħew it-tikketti fiżiċi jew il-portaturi fiżiċi tal-informazzjoni diġitali. Diġà huma disponibbli metodi ta’ tikkettar li ma jirritawx il-ġisem. Il-metodi biex it-tikketti jsiru aktar diffiċli li jinqatgħu għandhom jiżguraw id-durabbiltà tal-informazzjoni (eż. l-informazzjoni stampata direttament fuq il-materjal tista’ titlaq mal-ħasil) u ma għandhomx inaqqsu l-funzjonalità tal-prodott (eż. tikketta meħjuta sħiħa fuq l-ilbies tista’ tnaqqas il-funzjonalità tiegħu).

3.4.5.

Il-Kummissjoni Ewropea għandha tivvaluta kif il-Passaport Diġitali tal-Prodotti jista’ jiġi applikat fil-kuntest ta’ tikketta diġitali skont ir-Regolament dwar it-Tikkettar tat-Tessuti rivedut. Sabiex tippermetti l-konsistenza u tiffaċilita l-implimentazzjoni, tikketta diġitali tista’ titqiegħed ukoll fuq l-istess portatur tad-data bħall-Passaport Diġitali tal-Prodotti.

3.5.   Eżenzjoni tat-tikkettar għal ċerti tipi ta’ prodotti

3.5.1.

L-Anness V fir-Regolament attwali dwar it-Tikkettar tat-Tessuti jeżenta 42 tip ta’ prodott tat-tessuti mill-obbligu tat-tikkettar. Dawn huma oġġetti żgħar (bħal ċineg tal-arloġġi) fejn iż-żieda ta’ tikketta tnaqqas il-funzjonalità tal-prodott. Madankollu, l-approċċ tal-lista ma jipprovdix gwida ċara dwar kif l-operaturi għandhom jittikkettaw prodotti li mhumiex elenkati fl-Anness V, iżda li għandhom ukoll funzjonalità mnaqqsa minħabba tikketta. Il-KESE jirrakkomanda li r-Regolament rivedut jipprovdi ċarezza dwar kif għandhom jiġu ttikkettati b’mod korrett il-prodotti (bħal tights u kalzetti) fejn it-tikkettar obbligatorju jxekkel il-funzjonalità tal-prodott. Pereżempju, l-approċċ tal-lista attwali jista’ jiġi sostitwit b’definizzjoni ta’ prodotti eżentati mit-tikkettar obbligatorju.

---

(1)  Ir-Regolament (UE) Nru 1007/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas- 27 ta’ Settembru 2011 dwar l-ismijiet ta’ fibri ta’ tessuti u t-tikkettar u l-immarkar relatati tal-kompożizzjoni tal-fibri ta’ prodotti tat-tessut u li jħassar id-Direttiva tal-Kunsill 73/44/KEE u d-Direttivi 96/73/KE u 2008/121/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU L 272, 18.10.2011, p. 1).

(2)  COM(2023) 166 final – 2023/0085(COD).

(3)  Eżempji ta’ rekwiżiti bħal dawn huma r-Regolamenti tal-Kanada dwar it-Tikkettar u r-Reklamar tat-Tessuti u l-Att tal-Istati Uniti dwar l-Identifikazzjoni tal-Prodotti tal-Fibri tat-Tessuti.

(4)  https://euratex.eu/wp-content/uploads/EURATEX_FactsKey_Figures_2022rev-1.pdf

(5)  Id-Deċiżjoni Nru 768/2008/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Lulju 2008 dwar qafas komuni għall-kummerċjalizzazzjoni ta' prodotti u li tħassar id-Deċiżjoni 93/465/KEE (ĠU L 218, 13.8.2008, p. 82).

Relatur:

Miguel Ángel CABRA DE LUNA

Talba għall-konsultazzjoni mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill	Ittra, 8.12.2022
Bażi legali	Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Opinjoni esploratorja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza
Adozzjoni fis-sezzjoni	21.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	189/01/02

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

L-isfida demografika li qed tiffaċċja s-soċjetà Ewropea jeħtieġ li tiġi indirizzata permezz ta’ politiki li jġibu bidla fil-paradigma, li jagħtu aktar viżibbiltà lill-anzjani u li jitbiegħdu mill-approċċ ibbażat fuq il-kura biex jiffokaw fuq l-awtonomizzazzjoni tagħhom u jkissru l-approċċi diskriminatorji bbażati fuq l-età. L-isfida demografika attwali teħtieġ li jitneħħew l-ostakli u li jinħatfu l-opportunitajiet inerenti għat-tixjiħ tal-popolazzjoni.

1.2.

L-anzjani għadhom jiffaċċjaw rati għolja ta’ qgħad, riskji akbar ta’ diskriminazzjoni u iżolament u inugwaljanza fl-aċċess għal introjtu deċenti, li jagħmel it-tixjiħ attiv iktar diffiċli. Peress li r-rata ta’ impjieg fost il-ħaddiema akbar fl-età fl-UE għadha taħt il-medja, huma meħtieġa miżuri biex l-impjieg jiġi adattat, jiġi pprovdut taħriġ u jiġi promoss l-impjieg sal-età uffiċjali tal-irtirar.

1.3.

Is-sistemi tas-saħħa, tal-prevenzjoni u tal-edukazzjoni dwar is-saħħa huma fatturi ewlenin biex tittawwal il-lonġevità f’kundizzjoni psikofiżika tajba. F’dan ir-rigward, l-aċċessibbiltà – speċjalment tad-dar proprja u tal-madwar – hija fattur kritiku fil-prevenzjoni ta’ korrimenti li jwasslu għal dipendenza, indeboliment fiżiku u mentali, u li jxekklu ħajja attiva u b’saħħitha (1).

1.4.

L-investiment fir-riċerka, fl-iżvilupp u fl-innovazzjoni, inkluż l-iżvilupp ta’ teknoloġiji, prodotti u servizzi li huma aċċessibbli għal kulħadd u li jissodisfaw il-varjetà wiesgħa ta’ ħtiġijiet ta’ persuni anzjani, huwa meħtieġ biex jappoġġja t-tixjiħ b’saħħtu u attiv.

1.5.

Fis-27 ta’ Jannar 2021, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat il-Green Paper tagħha dwar it-Tixjiħ. Wieħed mill-akbar nuqqasijiet tal-Green Paper tal-Kummissjoni huwa l-enfasi fuq l-età u l-anzjani bħala spiża għas-soċjetà, filwaqt li jiġu injorati l-benefiċċji soċjali u ekonomiċi li ser jinkisbu permezz ta’ inklużjoni attiva akbar tal-anzjani, kif ukoll id-dimensjoni emozzjonali tat-tixjiħ.

1.6.

Peress li sal-lum ma ġiet proposta l-ebda politika komprensiva dwar it-tixjiħ jew iffokata esklużivament fuq l-anzjani, jeħtieġ li l-UE tadotta Strateġija Ewropea ġdida għall-Anzjani, bl-objettivi fundamentali jkunu l-protezzjoni tad-drittijiet kollha tagħhom, kif ukoll il-parteċipazzjoni sħiħa tagħhom fis-soċjetà u l-ekonomija. Strateġija Ewropea ġdida għall-Anzjani se tikkontribwixxi għall-bidla meħtieġa fl-enfasi tal-politiki attwali u futuri dwar l-età u l-anzjani.

1.7.

L-Istrateġija għandha tiżviluppa proposti u miżuri fl-oqsma tal-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni, id-dimensjoni tal-ġeneru, id-drittijiet u l-aċċess għalihom, il-parteċipazzjoni fis-soċjetà, l-impjieg, l-edukazzjoni u t-taħriġ, l-introjtu deċenti u l-inklużjoni soċjali. Barra minn hekk, din għandha twassal ukoll biex l-Istati Membri jfasslu pjani nazzjonali, li jinkludu miri u indikaturi speċifiċi.

1.8.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tippreżenta l-Istrateġija l-ġdida mill-aktar fis, qabel tmiem il-mandat attwali, appoġġjata minn Garanzija għall-Anzjani – simili għall-Garanzija għaż-Żgħażagħ jew il-Garanzija għat-Tfal – biex isservi bħala għodda għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija l-ġdida.

1.9.

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri biex jadottaw Garanzija ġdida, li tippermetti lill-Istati Membri jużaw oqfsa differenti ta’ finanzjament tal-UE, bħall-Fond Soċjali Ewropew Plus, għal programmi li jappoġġjaw lill-anzjani, kif ukoll biex jintegraw id-demografija bħala element ewlieni fil-proċess tas-Semestru Ewropew u fil-formulazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż.

1.10.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jfasslu, jiżviluppaw, jiffirmaw, jimplimentaw u jimmonitorjaw mill-aktar fis Dikjarazzjoni Ewropea dwar l-Anzjani biex tirrifletti l-impenn li titfassal Strateġija Ewropea għall-Anzjani matul il-mandat attwali (2019-2024).

1.11.

Kif stabbilit fl-Opinjoni tal-KESE Lejn mudell ġdid ta’ kura għall-anzjani: Nitgħallmu mill-pandemija tal-COVID-19 (2), il-KESE jitlob lill-Kummissjoni Ewropea torganizza Sena Ewropea tal-Anzjani bħala rikonoxximent tad-drittijiet fundamentali tal-anzjani – u l-aċċess għalihom – u bħala espressjoni tal-kontribut tagħhom għas-soċjetà.

1.12.

Il-KESE jenfasizza r-rwol tal-imsieħba soċjali u tad-djalogu soċjali, f’konformità mal-Ftehim Qafas Awtonomu tal-Imsieħba Soċjali Ewropej dwar it-Tixjiħ Attiv u Approċċ Interġenerazzjonali (3).

1.13.

Il-KESE jħeġġeġ biex jinfetħu konsultazzjonijiet mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-anzjani, qrabathom u l-organizzazzjonijiet professjonali li jappoġġjawhom, kif ukoll mal-organizzazzjonijiet tal-ugwaljanza, ir-rappreżentanti tal-persuni b’diżabilità, il-fornituri tas-servizzi, l-organizzazzjonijiet tal-ekonomija soċjali, eċċ.

1.14.

Il-KESE jitlob li s-sħubijiet pubbliċi-privati jintużaw bħala mezz komplementari biex jiġi sfruttat il-potenzjal tal-parteċipazzjoni attiva tal-anzjani f’oqsma bħall-kultura, l-edukazzjoni, l-isport, it-turiżmu, eċċ.

1.15.

Sabiex jitħeġġu l-iskambju ta’ prattiki tajbin, it-tisħiħ tal-kapaċitajiet tekniċi u azzjonijiet konkreti rigward l-oqsma ta’ azzjoni tal-Istrateġija, il-KESE jappella biex tinħoloq Aġenzija Ewropea għall-Anzjani, it-Tixjiħ u l-Isfida Demografika (4).

1.16.

Il-KESE jħeġġeġ il-koordinazzjoni tal-ombudsmen għall-anzjani bejn l-Istati Membri u bejn l-amministrazzjoni u s-settur privat. Dawn jistgħu jgħinu lill-anzjani fir-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet pubbliċi, jirċievu lmenti dwar diskriminazzjoni bbażata fuq l-età, jiffaċilitaw l-aċċess għal servizzi bażiċi jew jiżguraw introjtu minimu għall-anzjani (5).

1.17.

Fil-livell internazzjonali, il-KESE jħeġġeġ l-adozzjoni ta’ Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Anzjani għat-tgawdija tad-drittijiet tal-bniedem ugwali fl-anzjanità, abbażi tal-eżempju tal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tat-Tfal jew il-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (6), li tiżgura l-parteċipazzjoni attiva tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jirrappreżentaw lill-anzjani u lill-partijiet ikkonċernati rilevanti.

1.18.

Il-KESE jilqa’ l-ħolqien ta’ unità fi ħdan id-DĠ Ġustizzja tal-Kummissjoni Ewropea ddedikata għall-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni abbażi tal-età; il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex toħloq servizz iddedikat għal kwistjonijiet relatati mat-tixjiħ u mal-isfida demografika, li jippermetti l-koordinazzjoni tal-politiki għall-anzjani.

1.19.

Biex jiġu appoġġjati dawn il-miżuri kollha u sabiex jiġi rifless l-appoġġ tal-KESE għall-progress tal-politiki għall-anzjani, il-Kumitat jagħraf li jkun utli li jiġi kkunsidrat li jinħoloq grupp ad hoc biex iwettaq inizjattivi relatati mat-tixjiħ u l-isfidi u l-opportunitajiet demografiċi, b’konformità mal-Opinjoni tal-KESE dwar “Lejn mudell ġdid ta’ kura għall-anzjani: Nitgħallmu mill-pandemija tal-COVID-19” (7).

2.   Kummenti ġenerali

2.1.

L-isfida demografika (iż-żieda fil-lonġevità u tnaqqis fil-fertilità f’dawn l-aħħar deċennji) hija kwistjoni ċentrali fir-rikonfigurazzjoni tal-futur tas-soċjetà, flimkien mat-tibdil fil-klima u r-rivoluzzjoni teknoloġika marbuta mal-intelliġenza artifiċjali.

2.2.

Huwa stmat li l-popolazzjoni tal-pajjiżi tal-UE li għandha aktar minn 65 sena ser tiżdied minn 90,5 miljun fil-bidu tal-2019 għal 129,8 miljun fl-2050. Matul dan il-perjodu, l-għadd ta’ persuni fl-UE ta’ bejn il-75 u l-84 sena ser jiżdied b’56,1 %, filwaqt li l-għadd ta’ persuni ta’ bejn il-65 u l-74 sena ser jiżdied b’16,6 %. B’kuntrast ma’ dan, huwa stmat li fl-2050 l-għadd ta’ persuni ta’ inqas minn 55 sena li jgħixu fl-UE ser jonqos bi 13,5 %.

2.3.

Madankollu, ir-rata ta’ impjieg fost il-ħaddiema akbar fl-età fl-UE għadha taħt il-medja. 59,1 % biss ta’ dawk li għandhom bejn il-55 u l-64 sena kienu impjegati fl-2019 meta mqabbel mat-73,1 % ta’ dawk li għandhom bejn l-20 u l-64 sena. Ir-rata ta’ faqar u esklużjoni soċjali fost il-persuni qabel l-età tal-irtirar (55-64 sena) hija waħda mill-ogħla rati fl-UE.

2.4.

L-età medja tal-irtirar fl-UE hija ta’ madwar 65 sena, u l-istennija tal-għomor medja hija ta’ madwar 84 sena, li jimplika li l-biċċa l-kbira tal-individwi jgħixu madwar għoxrin sena irtirati. Huwa għalhekk meħtieġ li tiġi promossa l-lonġevità fi stat tajjeb ta’ saħħa.

2.5.

Skont ir-rapport tal-Ewrobarometru tal-2019 dwar id-diskriminazzjoni fl-UE, id-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età, flimkien mad-diskriminazzjoni abbażi tal-ġeneru, hija l-aktar forma prevalenti ta’ diskriminazzjoni fl-UE.

2.6.

L-anzjani huma grupp ta’ persuni f’riskju akbar li jiżviluppaw diżabilità, peress li t-tixjiħ iżid ir-riskju għad-diżabilità. 48,5 % tal-persuni b’diżabilità għandhom aktar minn 65 sena.

2.7.

Għalkemm ir-rati aggregati ta’ sostituzzjoni tal-pensjonijiet fl-UE huma ta’ 58 % (8), huwa stmat li f’ħafna pajjiżi 40 % tal-ġid u sehem tal-kapaċità tal-akkwist huma f’idejn l-anzjani, imqassam b’mod mhux uniformi bejn in-nisa u l-irġiel u bejn il-gruppi ta’ introjtu. Dan jirrappreżenta potenzjal sinifikanti tal-anzjani bħala konsumaturi kbar.

2.8.

Il-konsumaturi anzjani jifformaw parti kbira mill-ekonomija u s-sehem tagħhom fil-konsum ser ikompli jikber. L-ekonomija tal-anzjani hija mistennija li tikber fl-UE kollha b’madwar 5 % fis-sena biex tilħaq EUR 5,7 triljun fl-2025 (9).

2.9.

Jeħtieġ li l-UE tkun attrezzata bi strateġiji effettivi li għandhom jintegraw id-dinamika demografika u l-iżvilupp ekonomiku ta’ kull reġjun, u jindirizzaw ukoll l-opportunitajiet li jistgħu joħorġu mill-ekonomija tal-anzjani (10).

3.   Politika ġdida tal-UE dwar id-drittijiet tal-anzjani

3.1.

Fl-aħħar Assemblea Dinjija dwar it-Tixjiħ li saret f’Madrid fl-2002, in-NU ppreżentat il-Pjan ta’ Azzjoni Internazzjonali dwar it-Tixjiħ, l-ewwel ftehim internazzjonali li jqis lill-anzjani bħala kontributuri għall-iżvilupp tas-soċjetà u ħolqot il-Grupp ta’ Ħidma b’kompożizzjoni miftuħa dwar it-Tixjiħ.

3.2.

Fis-27 ta’ Jannar 2021, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat Green Paper dwar it-tixjiħ: Inrawmu solidarjetà u responsabbiltà bejn il-ġenerazzjonijiet (11), li fiha ħejjiet il-pedamenti għall-politiki futuri ta’ appoġġ għall-anzjani.

3.3.

Il-Green Paper tikkonkludi li t-tixjiħ b’saħħtu u attiv għandu impatt pożittiv fuq is-suq tax-xogħol, ir-rata tal-impjieg u s-sistemi ta’ protezzjoni soċjali, u għalhekk fuq it-tkabbir u l-produttività tal-ekonomija.

3.4.

Il-Green Paper tikkonferma l-ħtieġa għal azzjoni konkreta u deċiżiva biex l-anzjani jiġu appoġġjati fl-oqsma kollha ta’ politika, iżda madankollu ma tfassalx programm konkret ta’ inizjattivi li għandhom jiġu żviluppati mill-UE u l-Istati Membri.

3.5.

Il-politiki l-ġodda tal-UE għandhom iwasslu għal bidla fil-paradigma, jagħtu aktar viżibbiltà lill-anzjani u jitbiegħdu mill-approċċ ibbażat fuq il-kura biex jiffokaw fuq l-awtonomizzazzjoni tagħhom u jkissru l-approċċi diskriminatorji bbażati fuq l-età.

4.   Lejn Strateġija Ewropea

4.1.

Għalkemm il-Green Paper kienet pass ieħor lejn l-implimentazzjoni tal-impenji li saru fil-Pjan ta’ Madrid għoxrin sena ilu, hija għandha għadd ta’ nuqqasijiet li jeħtieġ li jimtlew, peress li s’issa għadha ma ġiet proposta l-ebda politika komprensiva dwar it-tixjiħ jew li tiffoka esklużivament fuq l-anzjani.

4.2.

Wieħed mill-akbar nuqqasijiet tal-Green Paper tal-Kummissjoni huwa l-enfasi fuq l-età u l-anzjani bħala spiża għas-soċjetà, u li jiġu injorati l-benefiċċji soċjali u ekonomiċi li ser jinkisbu permezz ta’ inklużjoni attiva akbar tal-anzjani. Il-Green Paper tkompli torbot l-età mad-deterjorament, il-passività u l-vulnerabilità. Sabiex jiġi sfruttat il-potenzjal tat-tixjiħ, hija kruċjali viżjoni bbażata fuq id-drittijiet tal-bniedem, il-benesseri, il-kontribut tal-anzjani għas-soċjetà u l-ekonomija u l-għodod li jippermettu l-kontribut tagħhom.

4.3.

Matul dawn l-aħħar snin, ġew ippreżentati u diskussi għadd ta’ inizjattivi marbuta mill-qrib mal-età, bħall-Istrateġija Ewropea għall-Kura, il-Pjan ta’ Azzjoni dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija 2020-2024, il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, l-impenji li saru mill-Istati Membri dwar l-inizjattiva tan-NU dwar l-impatt tal-COVID fuq l-anzjani, u d-diversi konklużjonijiet tal-Kunsill tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, il-Parteċipazzjoni u l-Benesseri ta’ Persuni Akbar fl-Età fl-Era tad-Diġitalizzazzjon (12), dwar l-Integrazzjoni tat-Tixjiħ fil-Politiki Pubbliċi (13) jew dwar irkupru wara l-COVID-19 ibbażat fuq id-drittijiet tal-bniedem (14).

4.4.

Strateġija Ewropea ġdida għall-Anzjani se tikkontribwixxi għall-bidla meħtieġa fl-enfasi tal-politiki attwali u futuri dwar l-età u l-anzjani, u se tenfasizza l-opportunitajiet mil-lat uman, soċjali u ekonomiku u ttejjeb il-perspettivi taċ-ċittadini u għall-parteċipazzjoni, peress li l-anzjani spiss ikollhom kapital intellettwali, ekonomiku u soċjali mhux sfruttat. L-Istrateġija ser tappoġġja s-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet u approċċ ibbażat fuq iċ-ċiklu tal-ħajja sabiex jiġu pprevenuti u jitnaqqsu l-isfidi relatati mal-età, billi tikkoreġi l-approċċ attwali li jqis it-tixjiħ bħala kost.

4.5.

Ser tagħmilha possibbli wkoll li jiġu kkonsolidati l-prinċipji fundamentali tal-inizjattivi mfassla mill-UE u mill-organizzazzjonijiet internazzjonali minn meta ġie ffirmat il-Pjan ta’ Madrid fl-2002, u fl-istess ħin ser tipproponi azzjonijiet u pjani konkreti biex jitfasslu politiki fil-qasam tal-anzjani.

4.6.

L-Istrateġija Ewropea għall-Anzjani ser twassal biex jimmaterjalizza patt interġenerazzjonali bbażat fuq ir-rispett u s-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet, li l-għanijiet fundamentali tiegħu huma l-aċċess għal edukazzjoni ta’ kwalità tajba u tul il-ħajja, l-impjieg deċenti u sistemi ta’ protezzjoni soċjali żviluppati ta’ natura universali (15).

4.7.

Barra minn hekk, l-Istrateġija se sservi mhux biss għall-anzjani iżda għall-popolazzjoni kollha, inklużi l-ħaddiema li jindukraw lill-anzjani, u se tħejji wkoll lil ġenerazzjonijiet iżgħar għat-tixjiħ tagħhom stess.

5.   Pilastri tal-Istrateġija Ewropea l-ġdida għall-Anzjani

5.1.

L-Istrateġija Ewropea l-ġdida għandha tindirizza l-isfidi li jiffaċċjaw l-anzjani bħala grupp eteroġenu u, fl-istess ħin, tippromovi l-azzjoni politika meħtieġa biex jinħatfu l-opportunitajiet kollha offruti mit-tixjiħ attiv u b’saħħtu.

5.2.

L-Istrateġija Ewropea għandha tinbena fuq politiki għat-tħejjija, il-prevenzjoni u l-antiċipazzjoni tal-konsegwenzi tal-età avvanzata, kif ukoll fuq politiki li jiżguraw il-parteċipazzjoni u ċ-ċittadinanza attiva, bħat-tagħlim tul il-ħajja, it-tixjiħ b’saħħtu u l-parteċipazzjoni attiva. Dawn huma l-aħjar oqsma ta’ investiment biex jiġu minimizzati l-inugwaljanzi relatati mal-età u l-piżijiet soċjali u ekonomiċi li jirriżultaw mit-tixjiħ (16). L-Istrateġija se tħeġġeġ lin-nies biex jieħdu azzjoni adatta biex jindirizzaw il-konsegwenzi tat-tixjiħ tagħhom.

5.3.

Bħala parti mill-Istrateġija, l-Istati Membri għandhom jiżviluppaw il-pjani nazzjonali tagħhom dwar it-tixjiħ b’għanijiet u indikaturi speċifiċi biex ikejlu l-effettività tal-politiki li jappoġġjaw lill-anzjani. Għandhom jipproponu wkoll miżuri konkreti li jappoġġjaw l-għanijiet u l-pilastri tal-Istrateġija Ewropea.

5.4.   L-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni

5.4.1.

L-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni bbażati fuq l-età huma prinċipji fundamentali stabbiliti sew fit-Trattati u fil-leġiżlazzjoni Ewropea. Madankollu, id-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età tippersisti f’wisq oqsma ta’ ħajjitna, u dan joħloq ostakli għall-parteċipazzjoni sħiħa tal-anzjani fis-soċjetà tagħna.

5.4.2.

L-Istrateġija futura għall-Anzjani għandha għalhekk tintuża biex:

5.4.2.1.

issaħħaħ l-ugwaljanza irrispettivament mill-età bħala prinċipju fundamentali u bħala dimensjoni li għandha tiġi inkluża fil-politiki kollha tal-UE, u tappoġġja l-adozzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali (17);

5.4.2.2.

tipproponi azzjonijiet konkreti biex iżżid l-għarfien dwar id-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età, l-anzjani u d-drittijiet tagħhom u l-opportunitajiet biex jiġu inklużi, kif ukoll tippromovi immaġni pożittiva tal-età;

5.4.2.3.

tiżgura li l-Istati Membri u l-qrati nazzjonali u Ewropej jimplimentaw id-Direttiva dwar l-Ugwaljanza fl-Impjiegi b’mod rigoruż u imparzjali u tipproponi linji gwida biex jiġi definit aħjar il-prinċipju tal-ugwaljanza irrispettivament mill-età fi kwistjonijiet ta’ impjieg;

5.4.2.4.

tagħti attenzjoni speċjali lin-nisa anzjani, peress li jgawdu minn stennija tal-għomor itwal mill-irġiel, jistgħu jibqgħu attivi għal aktar żmien u min-naħa tagħhom huma aktar esposti għal diskriminazzjoni jew solitudni;

5.4.2.5.

tipproponi miżuri biex jiġu indirizzati l-forom multipli u intersezzjonali ta’ diskriminazzjoni fix-xjuħija, inklużi, iżda mhux biss, il-problemi li jiffaċċjaw l-anzjani b’diżabilità, l-anzjani LGBTI+, l-anzjani minn minoranzi etniċi jew l-anzjani migranti;

5.4.2.6.

tirrettifika l-esklużjoni attwali tal-anzjani mid-data, l-istatistika u l-istħarriġ tal-opinjoni pubblika mfassla minn korpi pubbliċi, inkluż l-Eurostat jew l-Ewrobarometru, fejn jiġu indirizzati l-limitazzjonijiet tal-età fis-sondaġġi, is-segmentazzjoni skont l-età fil-kategorija tal-“anzjani” jew in-nuqqas ta’ informazzjoni dwar l-anzjani li jgħixu fid-djar tax-xjuħ; tiżgura li d-data tinġabar, tiġi diżaggregata, analizzata, użata u mxerrda għall-etajiet kollha u karatteristiċi oħra u li l-Istati Membri jiġbru data adegwata, komparabbli u affidabbli;

5.4.2.7.

tiżgura li l-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali tintegra aħjar l-aspetti tad-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età u d-drittijiet tal-bniedem tal-anzjani fil-ħidma tagħha.

5.5.   Il-parteċipazzjoni fis-soċjetà

5.5.1.

Li l-anzjani jitħeġġu jipparteċipaw, speċjalment fil-ħajja ekonomika, se jkun strumentali biex jinħatfu l-opportunitajiet li l-inklużjoni akbar tagħhom toffri f’termini soċjali u ekonomiċi.

5.5.2.

Biex tiġi żgurata l-parteċipazzjoni attiva sħiħa tal-anzjani, l-Istrateġija l-ġdida għandha tipproponi inizjattivi speċifiċi, fil-livell ta’ kompetenzi adegwat, biex:

5.5.2.1.

tiġi żgurata l-aċċessibbiltà tal-ambjent mibni — inkluża l-aċċessibbiltà tad-dar proprja — u tas-servizzi u l-oġġetti diġitali billi jiġu żgurati l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ ta’ strumenti legali bħall-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà, id-Direttiva dwar l-Aċċessibbiltà għall-Web, il-leġiżlazzjoni dwar l-aċċessibbiltà għat-trasport jew id-diversi obbligi inklużi fil-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (CRPD) f’termini ta’ aċċessibbiltà;

5.5.2.2.

jiġu promossi inizjattivi u politiki li jikkonformaw mal-Artikolu 19 tas-CRPD, billi jiġi żgurat l-għajxien indipendenti u l-inklużjoni fil-komunità għall-etajiet kollha;

5.5.2.3.

jiġi appoġġjat il-kunċett ta’ “Bliet għal Kulħadd”, mudelli ta’ ppjanar urban intelliġenti, ekoloġiku u inklużiv, bħala rispons għar-riskji ta’ iżolament u solitudni mhux mixtieqa kemm fiż-żoni urbani kif ukoll f’dawk rurali. Id-disinn għal kulħadd, il-mobbiltà u r-relazzjonijiet interpersonali huma kruċjali għal ħajja soċjali;

5.5.2.4.

fejn meħtieġ, jitneħħew l-ostakli li jeskludu lill-anzjani mill-proċessi demokratiċi jew kostitwenti, bħall-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew, peress li huma forza elettorali sinifikanti bi drittijiet sħaħ;

5.5.2.5.

jingħeleb id-“distakk diġitali u l-faqar diġitali” billi jiġi allokat appoġġ finanzjarju u jitnedew inizjattivi biex jittejbu l-infrastruttura, it-tagħmir ta’ appoġġ u t-taħriġ biex jikkontribwixxu għal-litteriżmu diġitali fl-etajiet kollha, u fl-istess ħin jinżamm l-obbligu li l-oġġetti u s-servizzi essenzjali jibqgħu aċċessibbli wkoll barra mill-isfera diġitali;

5.5.2.6.

jiġu żgurati servizzi essenzjali oħra minbarra t-trasport pubbliku, bħall-kura, is-saħħa, l-akkomodazzjoni, il-kultura, id-divertiment, il-parteċipazzjoni attiva fil-ħajja soċjali, eċċ.;

5.5.2.7.

jiġu appoġġjati r-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea biex tiġi miġġielda s-solitudni, bil-għan li jiġi żgurat li fil-kuntest tal-bidliet demografiċi attwali, is-servizzi tas-saħħa mentali, soċjali u tal-kura fit-tul ikunu aċċessibbli, affordabbli, integrati, ibbażati fil-komunità u faċli li jintużaw. Barra minn hekk, l-Istati Membri jiġu appoġġjati permezz tal-ġbir u t-tixrid ta’ prattiki tajbin bis-saħħa tal-Aġenzija Ewropea l-ġdida għall-Anzjani, it-Tixjiħ u l-Isfida Demografika (18);

5.5.2.8.

jiġu proposti miżuri għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi anzjani minħabba li huma meqjusa bħala konsumaturi vulnerabbli mill-acquis Ewropew;

5.5.2.9.

jiġu proposti miżuri li jippromovu l-volontarjat b’valur miżjud għall-anzjani, u jiġu offruti programmi ta’ mentoraġġ lill-anzjani interessati li jgħaddu l-esperjenzi tax-xogħol tagħhom lill-ġenerazzjonijiet iżgħar;

5.5.2.10.

isir investiment fir-Riċerka u l-Iżvilupp sabiex jiġi appoġġjat tixjiħ b’saħħtu u attiv, inkluż l-iżvilupp ta’ teknoloġiji, prodotti u servizzi aċċessibbli għal kulħadd u bil-parteċipazzjoni diretta tal-anzjani biex iwieġbu għad-diversità wiesgħa tal-ħtiġijiet tal-anzjani, kif ukoll il-promozzjoni tal-innovazzjoni soċjali;

5.5.2.11.

ikompli jiġi implimentat il-Pjan ta’ Azzjoni għall-Edukazzjoni Diġitali biex jappoġġja lill-Istati Membri fil-ħolqien tal-kundizzjonijiet adatti għall-iżvilupp ta’ ħiliet diġitali avvanzati u speċjalizzati fit-tagħlim tul il-ħajja (19), aktar milli marbuta biss mal-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol, u biex jistabbilixxu l-pedamenti għal miżuri speċifiċi li jimmiraw lill-anzjani u l-ambjent tagħhom.

5.6.   L-impjieg, l-edukazzjoni u t-taħriġ

5.6.1.

L-isfida demografika attwali teħtieġ li jitneħħew l-ostakli u jinħatfu l-opportunitajiet għall-inklużjoni tal-anzjani fis-suq tax-xogħol, u ta’ dawk li jixtiequ jagħmlu dan wara li jirtiraw. L-Istrateġija għandha tinkoraġġixxi l-iskambju ta’ prattiki tajba bejn l-Istati Membri biex jittejjeb l-impjieg tal-anzjani.

5.6.2.

L-Istrateġija għandha tinbena fuq mudell flessibbli fejn hemm diversi perjodi ta’ tranżizzjoni bejn it-tagħlim, ix-xogħol, il-kura tal-familja, l-inattività/l-irtirar fi stadji differenti fil-ħajja ta’ persuna, anke wara l-età statutorja tal-irtirar. Is-servizzi ta’ kura għall-ġenerazzjonijiet kollha, inklużi l-indukrar tat-tfal u l-kura fit-tul, għandhom jippermettu lill-persuni ta’ kull età, kemm nisa kif ukoll irġiel, jipparteċipaw b’mod attiv fis-soċjetà. L-Istrateġija għandha tinkludi miżuri speċifiċi biex jiġu appoġġjati l-persuni li jindukraw b’mod informali minħabba r-rwol kruċjali li għandhom għall-anzjani li jirċievu kura. F’dan ir-rigward, jistgħu jitfasslu rakkomandazzjonijiet speċifiċi fl-oqsma tar-rikonċiljazzjoni tal-ħajja tax-xogħol u l-ħajja tal-familja, il-kumpens tal-pagi jew l-appoġġ finanzjarju, diversi alternattivi ta’ arranġamenti ta’ kura ta’ solliev għal dawk li jieħdu ħsieb qraba anzjani, l-aċċessibbiltà għal konsulenza u servizzi ta’ taħriġ, eċċ.

5.6.3.

Għal dan l-għan, l-Istrateġija Ewropea għandha, f’konformità mal-kompetenzi tal-Istati Membri:

5.6.3.1.

tivvaluta l-impatt tad-derogi bbażati fuq l-età inklużi fid-Direttiva dwar l-Impjiegi u dwar il-Pagi Minimi, tipproponi linji gwida biex jiġu implimentati l-prinċipji ta’ ugwaljanza abbażi tal-età fl-impjiegi, u fejn meħtieġ, tidentifika modi oħra biex ittejjeb l-implimentazzjoni tad-direttivi jew bidliet speċifiċi għal dan il-għan u tevita d-diskriminazzjoni kontra l-anzjani li jixtiequ jibqgħu fis-suq tax-xogħol;

5.6.3.2.

tħeġġeġ il-mentoraġġ interġenerazzjonali permezz ta’ programmi speċifiċi;

5.6.3.3.

f’konformità mal-politiki attwali, tiġġieled kontra u tipprevjeni r-riskji fiżiċi u psikosoċjali, bħall-istress u l-eżawriment fil-qafas li jmiss tal-UE dwar is-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol;

5.6.3.4.

tippromovi l-ispirtu intraprenditorjali tal-anzjani billi jiġu vvalutati l-ostakli eżistenti, bħat-telf tad-drittijiet tal-pensjoni, l-iffaċilitar tal-aċċess għall-finanzjament u l-promozzjoni tal-inkubaturi għall-kointraprenditorija interġenerazzjonali jew it-trasferiment ta’ kumpaniji minn intraprendituri jew negozjanti aktar anzjani lil intraprendituri aktar żgħażagħ (20) jew l-inkoraġġiment ta’ inizjattivi fi ħdan l-ekonomija soċjali;

5.6.3.5.

tippromovi l-ekonomija soċjali bħala settur iċċentrat fuq il-bniedem u fuq il-benefiċċji għas-soċjetà, peress li tista’ toffri opportunitajiet ġodda ta’ impjieg u intraprenditorija għall-anzjani (21);

5.6.3.6.

tippromovi u ttejjeb l-aċċessibbiltà għall-programmi Erasmus+ u l-programmi tat-teknoloġija edukattiva għall-anzjani, billi jsir użu sħiħ mis-sensibilizzazzjoni interġenerazzjonali tagħhom, u jiġu offruti opportunitajiet ta’ tagħlim u mobbiltà akkademika għall-anzjani, inkluż f’postijiet fejn l-aċċess għall-edukazzjoni huwa diffiċli, bħall-postijiet ta’ kura fit-tul. Għandhom jiġu sfruttati bis-sħiħ ukoll l-opportunitajiet offruti mill-mikrokredenzjali u mill-għodod ta’ apprendiment diġitali, bħall-Korsijiet Online Miftuħa;

5.6.3.7.

tipproponi miżuri li jtejbu l-edukazzjoni finanzjarja tal-anzjani, li jistgħu jwasslu għall-użu ta’ riżorsi inattivi u t-titjib tal-kompetittività. Għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-iżvilupp tal-ħiliet tal-anzjani biex ikunu jistgħu jaġixxu bħala investituri infurmati u biex jiġu evitati investimenti finanzjarji jew konsum mhux adatt;

5.6.3.8.

tiżviluppa proposti biex jiġi evitat l-eżodu ta’ mħuħ mill-ġenerazzjonijiet kollha, kemm bejn l-Istati Membri kif ukoll barra mill-UE, li jibnu fuq l-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa għall-kompetittività sostenibbli, il-ġustizzja soċjali u r-reżiljenza (22).

5.7.   Introjtu li jiggarantixxi l-għajxien u inklużjoni soċjali

5.7.1.

Fl-2019, il-proporzjon ta’ persuni rtirati ta’ aktar minn 65 sena f’riskju ta’ faqar fl-UE kien ta’ 15,1 %. Fl-UE, bejn l-2010 u l-2019, il-proporzjon ta’ nisa anzjani ta’ aktar minn 65 sena li rċevew pensjoni u li kienu f’riskju ta’ faqar kien bejn 3 u 4 punti perċentwali ogħla minn dak tal-irġiel.

5.7.2.

Sabiex tissolva din is-sitwazzjoni u jitnaqqsu kemm jista’ jkun ir-riskji tal-faqar u l-esklużjoni soċjali tal-anzjani, f’konformità mal-kompetenzi esklużivi tal-Istati Membri u b’kont meħud tar-rwol tal-imsieħba soċjali, l-Istrateġija għandha tippromovi introjtu deċenti għall-anzjani billi tipproponi inizjattivi biex:

5.7.2.1.

jiġu żviluppati sistemi tal-pensjonijiet biex jiġu pprovduti pensjonijiet adegwati sabiex il-pensjonanti ma jkollhomx għalfejn jiddependu mill-appoġġ għall-introjtu minimu, kif iddikjarat fl-Opinjoni tal-KESE dwar ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar introjtu minimu adegwat li jiżgura l-inklużjoni attiva (23); f’konformità ma’ dan, tevalwa flimkien mal-Istati Membri l-possibbiltà għal miżuri konverġenti biex jiġi żgurat introjtu minimu għall-anzjani kollha u tgħinhom jibqgħu impjegati jekk jixtiequ;

5.7.2.2.

tiġi żviluppata Garanzija għall-anzjani li tipproteġihom mill-faqar u tippermettilhom jgħixu ħajja deċenti u parteċipattiva mill-età ta’ 65 sena ’il quddiem, inkluż appoġġ speċifiku għal dawk li għandhom aktar minn 75/80 sena, skont il-karatteristiċi tal-Istati Membri;

5.7.2.3.

jiġi żgurat li l-pensjonijiet jibqgħu adegwati matul iż-żmien, billi fejn meħtieġ, jiġi żgurat li jiġu indiċjati f’konformità mal-għoli tal-ħajja, u li jitqiesu l-ispejjeż speċifiċi tal-anzjani (bħas-saħħa, il-kura fit-tul, eċċ.);

5.7.2.4.

titnaqqas id-differenza bejn il-pensjonijiet tal-irġiel u n-nisa u, fejn meħtieġ, tiġi promossa l-introduzzjoni ta’ krediti ta’ kura fil-protezzjoni soċjali u/jew fis-sistemi tat-taxxa;

5.7.2.5.

jinħoloq qafas għall-aċċess universali għad-drittijiet tal-pensjoni, inkluż għall-irġiel u n-nisa, għal dawk li jaħdmu għal rashom, u għall-persuni f’forom ġodda ta’ impjieg bħall-ekonomija soċjali, il-persuni b’diżabilità (inklużi dawk f’impjieg protett) u l-persuni esklużi mis-suq tax-xogħol;

5.7.2.6.

jiġu proposti miżuri biex ikun hemm għarfien u ġlieda kontra l-vjolenza u t-trattament ħażin tal-anzjani, speċjalment in-nisa anzjani.

---

(1)  Pereżempju, Il-pjan kontra l-waqgħat imniedi fi Franza: “Plan antichute des personnes âgées”.

(2)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Lejn mudell ġdid ta’ kura għall-anzjani: Nitgħallmu mill-pandemija tal-COVID-19” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 194, 12.5.2022, p. 19).

(3)  European social partners' autonomous framework agreement on active ageing and an inter-generational approach (2017), (Ftehim Qafas Awtonomu tal-Imsieħba Soċjali Ewropej dwar it-Tixjiħ Attiv u Approċċ Interġenerazzjonali, mhux disponibbli bil-Malti).

(4)  Friends of Europe.

(5)   Current and future challenges for ombudsman institutions (Sfidi attwali u futuri għall-istituzzjonijiet tal-ombudsman, mhux disponibbli bil-Malti) – Network in Focus 2019 (europa.eu)

(6)  Kif inkluż fir-Rapport tal-Kummissarju Għoli tan-NU għad-Drittijiet tal-Bniedem dwar il-promozzjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem tal-anzjani ta’ Marzu 2022 (mhux disponibbli bil-Malti).

(7)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Lejn mudell ġdid ta’ kura għall-anzjani: Nitgħallmu mill-pandemija tal-COVID-19” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 194, 12.5.2022, p. 19).

(8)  Eurostat.

(9)  Silver Economy Study: How to stimulate the economy by hundreds of millions of Euros per year | Shaping Europe’s digital future (europa.eu) (Studju dwar l-ekonomija tal-anzjani: kif nistimolaw l-ekonomija b’mijiet ta’ miljuni ta’ euro fis-sena | It-tiswir tal-futur diġitali tal-Ewropa, mhux disponibbli bil-Malti).

(10)  L-Atlas tad-Demografija tal-Kummissjoni Ewropea.

(11)  COM(2021) 50 final.

(12)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, il-Parteċipazzjoni u l-Benesseri ta’ Persuni Akbar fl-Età fl-Era tad-Diġitalizzazzjoni (2020).

(13)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar l-Integrazzjoni tat-Tixjiħ fil-Politiki Pubbliċi (2021).

(14)  Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar irkupru wara l-COVID-19 ibbażat fuq id-drittijiet tal-bniedem (2021).

(15)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Lejn mudell ġdid ta’ kura għall-anzjani: Nitgħallmu mill-pandemija tal-COVID-19” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 194, 12.5.2022, p. 19).

(16)  UN report on the Decade of Healthy Ageing, 2021-2030 (Rapport tad-WHO dwar Deċennju għat-Tixjiħ b’Saħħtu, 2021-2030, mhux disponibbli bil-Malti).

(17)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Intejbu l-ugwaljanza fl-UE” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 75, 28.2.2023, p. 56), u l-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali (COM(2008) 426 finali) (Opinjoni addizzjonali) (ĠU C 182, 4.8.2009, p. 19).

(18)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar approċċ komprensiv lejn is-saħħa mentali, COM (2023) 298 final.

(19)  Proposta għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar it-titjib tal-forniment tal-ħiliet diġitali fl-edukazzjoni u t-taħriġ, COM(2023) 206 final.

(20)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Trasferimenti ta’ negozji bħala promoturi tat-tkabbir tal-irkupru sostenibbli fis-settur tal-SMEs” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 9).

(21)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Lejn mudell ġdid ta’ kura għall-anzjani: Nitgħallmu mill-pandemija tal-COVID-19” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 194, 12.5.2022, p. 19).

(22)  COM(2020) 274 final.

(23)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar introjtu minimu adegwat li jiżgura l-inklużjoni attiva”(COM(2022) 490 final — 2022/0299 (NLE)) (ĠU C 184, 25.5.2023, p. 64) u r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar introjtu minimu adegwat li jiżgura l-inklużjoni attiva (ĠU C 41, 3.2.2023, p. 1).

Relatur:	Andrés BARCELÓ DELGADO
Korelatur:	Monika SITÁROVÁ

Konsultazzjoni mitluba mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill	Ittra tat-8 ta’ Diċembru 2022
Bażi legali	Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Opinjoni esploratorja
Deċiżjoni tal-Bureau	13.12.2022
Sezzjoni kompetenti	Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali
Adozzjoni fis-sezzjoni	22.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	185/3/7

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-KESE jemmen bis-sħiħ li d-dekarbonizzazzjoni tal-industrija tal-UE trid tkun akkumpanjata minn diġitalizzazzjoni msaħħa.

1.2.

L-innovazzjoni hija essenzjali jekk l-industrija trid tiġi dekarbonizzata għalkollox, peress li ħafna teknoloġiji għadhom qed jiġu żviluppati.

1.3.

L-UE ma tistax tikseb dekarbonizzazzjoni mingħajr involviment qawwi tal-ħaddiema u d-djalogu soċjali, u l-programmi ta’ taħriġ mill-ġdid u ta’ titjib tal-ħiliet iridu jkunu prijorità ewlenija bil-ħsieb li jintlaħqu l-miri. Id-djalogu soċjali u l-involviment tar-rappreżentanti tal-ħaddiema jridu jaqdu rwol fil-programmi ta’ taħriġ mill-ġdid u ta’ titjib tal-ħiliet li se jkunu prerekwiżit għas-suċċess ta’ teknoloġiji u metodi ta’ ħidma ġodda.

1.4.

Jeħtieġ li l-UE tidentifika t-teknoloġiji li jirrikjedu appoġġ speċifiku biex jiġu żviluppati attivitajiet ta’ manifattura, kif ukoll tipproponi miżuri addizzjonali.

1.5.

Għandhom jiġu żviluppati tekniki għall-qbid, l-użu u l-ħżin tad-diossidu tal-karbonju biex jitnaqqsu l-emissjonijiet diffiċli sabiex jitrażżnu f’industriji bħas-siment u r-raffineriji; il-karbonju stess jista’ jintuża bħala materja prima għall-e-Fjuwils.

1.6.

L-Att dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni tal-Amerka huwa sfida serja għall-UE u l-industrija tagħha. Il-Proposta tal-Kummissjoni dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti tista’ tkun tweġiba effettiva għat-theddida ta’ rilokazzjoni massiva ta’ attivitajiet industrijali mill-UE lejn pajjiżi terzi. Il-proposti tal-UE m’għandhomx jinjoraw il-kundizzjonalità soċjali tal-Att dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni.

1.7.

Il-kumpaniji industrijali jeħtieġu appoġġ pubbliku matul il-proċess ta’ dekarbonizzazzjoni (eż. iż-żieda tal-livell limitu de minimis, ir-rieżami tal-politiki tat-taxxa), iżda jridu jirrispettaw ukoll il-prinċipji tas-suq uniku.

1.8.

Il-KESE jinnota li l-eżempji attwali ta’ tewmin diġitali fl-industrija, kif indikat fl-Opinjoni CCMI/206, huma inkoraġġanti f’termini ta’ titjib fil-prestazzjoni industrijali.

1.9.

Il-KESE jħeġġeġ lill-awtoritajiet Ewropej u lill-Istati Membri biex jaċċelleraw il-proċessi tal-għoti ta’ permessi għall-enerġija rinnovabbli u l-attivitajiet industrijali. Il-proċedura twila attwali involuta biex jingħataw il-permessi kif ukoll il-burokrazija eċċessiva jiskoraġġixxu investimenti ġodda.

1.10.

Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva tal-Bank tal-Idroġenu, u jittama li din tgħin biex tiġi skjerata t-teknoloġija tal-idroġenu, b’mod partikolari fl-industriji li huma diffiċli sabiex jitrażżnu.

1.11.

L-infrastruttura attwali għandha tiġi mantnuta b’mod adatt sabiex jiġu żviluppati proċessi industrijali ġodda. Iridu jiġu żviluppati programmi infrastrutturali speċifiċi biex jakkumpanjaw id-dekarbonizzazzjoni industrijali.

2.   Kummenti ġenerali

2.1.

Il-Presidenza Spanjola futura tal-Kunsill tal-UE talbet lill-KESE jfassal Opinjoni esploratorja dwar id-dekarbonizzazzjoni tal-industrija Ewropea u r-rwol tad-diġitalizzazzjoni u l-innovazzjoni f’dal-proċess.

2.2.

Il-KESE diġà ħareġ Opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar it-teknoloġiji tad-dekarbonizzazzjoni b’enfasi fuq l-industriji fl-ambitu tas-sistema għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (ETS) (1).

2.3.

Is-soċjetà Ewropea ħadet id-deċiżjoni radikali meħtieġa biex tkun għalkollox dekarbonizzata sal-2050. L-industrija se tiġi affettwata l-aktar minn dan, u xi attivitajiet industrijali se jsibuha diffiċli ħafna biex jadattaw.

2.4.

Xi industriji għamlu investimenti kbar f’dawn l-aħħar snin u se jkunu mġiegħla jagħmlu bidliet aktar radikali biex jilħqu l-mira ta’ emissjonijiet żero netti. Għalhekk, is-soċjetà Ewropea trid tappoġġjahom fit-trażizzjoni tagħhom mill-fjuwils fossili għal produzzjoni newtrali għall-klima.

2.5.

Ċerti attivitajiet industrijali li huma diffiċli biex jitrażżnu għandhom jadottaw teknoloġiji għall-qbid u l-ħżin tad-diossidu tal-karbonju (CCS). Fil-futur, l-emissjonijiet tas-CO2 jistgħu jintużaw biex jipproduċu oġġetti ta’ valur miżjud għoli.

2.6.

Il-livell tad-dipendenza tal-UE minn pajjiżi terzi għall-provvista ta’ xi teknoloġiji nodfa tagħmilha estremament diffiċli għall-UE biex tilħaq il-mira tagħha li, sal-2030, 40 % tal-enerġija tkun minn sorsi rinnovabbli. L-Ewropa tiddependi ħafna mill-importazzjonijiet fir-rigward tat-teknoloġija nadifa; fl-istess ħin, l-UE se jkollha taċċellara b’mod drammatiku l-iskjerament tat-teknoloġija nadifa biex jintlaħqu l-objettivi “lesti għall-mira ta’ 55 %”. Jeħtieġ li l-UE tidentifika t-teknoloġiji li jeħtieġu appoġġ speċifiku biex jiġu żviluppati attivitajiet ta’ manifattura, kif ukoll tipproponi miżuri addizzjonali.

2.7.

L-industrija Ewropea tinsab taħt pressjoni kostanti mill-kompetizzjoni internazzjonali, u teħtieġ rispons rapidu u żvilupp u adattament kontinwi tan-negozju sabiex il-produzzjoni fl-UE tibqa’ profittabbli. Dan diġà huwa fattur importanti fil-produzzjoni moderna, iżda b’teknoloġiji diġitali ġodda, il-kumpaniji tal-manifattura jistgħu jwasslu għal titjib kbir fl-effiċjenza u jisfruttaw opportunitajiet kompletament ġodda għall-iżvilupp ta’ prodotti, servizzi u mudelli ta’ negozju.

2.8.

It-tranżizzjoni diġitali prevista mill-Patt Ekoloġiku tal-UE hija prerekwiżit biex tintlaħaq il-mira tad-dekarbonizzazzjoni.

2.9.

Xejn ma jista’ jinkiseb mingħajr in-nies. Il-forza tax-xogħol Ewropea hija kkwalifikata ħafna f’termini tat-teknoloġija attwali, iżda trid tiġi mħarrġa mill-ġdid biex taħtaf l-opportunità offruta mit-teknoloġiji l-ġodda li se jiġu żviluppati u implimentati fil-futur qrib.

2.10.

Skont il-prinċipju ġeneralment aċċettat li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura, trid tingħata attenzjoni speċjali lill-komunitajiet lokali fejn huma stabbiliti l-faċilitajiet industrijali, minħabba l-bidliet li se jseħħu fis-snin li ġejjin u l-impatt li dawn il-bidliet se jkollhom, fi żmien qasir, fuq l-impjiegi fiż-żoni kkonċernati.

3.   Xenarju ġdid fl-UE u bnadi oħra

3.1.

Sadanittant, l-Unjoni Ewropea jeħtiġilha tiffaċċja l-isfidi l-ġodda maħluqa mill-implimentazzjoni tal-Att il-ġdid dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni tal-Amerka (2), li jista’ jipprovdi inċentiv għar-rilokazzjoni ta’ parti kbira mill-katina tal-valur industrijali Ewropea lejn l-Istati Uniti, b’mod partikolari dawk relatati mat-teknoloġiji rinnovabbli u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. L-Att dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni jikkonsisti f’taħlita ta’ għotjiet, inċentivi fiskali u garanziji ta’ self, akkumpanjati minn diversi kundizzjonijiet soċjali u ekonomiċi. Fil-biċċa l-kbira tagħha l-leġiżlazzjoni tikkonċerna krediti tat-taxxa korporattiva li jammontaw għal madwar USD 216-il biljun.

3.2.

Krediti tat-taxxa għall-produzzjoni huma disponibbli wkoll għal proġetti eoliċi u solari. Il-kumpaniji li jridu jaċċessaw dawn il-krediti tal-produzzjoni jkollhom jikkonformaw mar-rekwiżiti tal-kontenut domestiku: il-ħadid, l-azzar u l-prodotti manifatturati tal-faċilitajiet li jiġġeneraw l-enerġija jridu jiġu prodotti domestikament. Il-proċessi kollha tal-manifattura tal-ħadid u tal-azzar iridu jsiru fl-Istati Uniti, u l-prodotti manifatturati jitqiesu prodotti domestikament jekk perċentwal limitu tal-kostijiet totali tal-manifattura tal-prodotti jiġu minn proċessi ta’ estrazzjoni, produzzjoni jew manifattura bbażati fl-Istati Uniti. Dan il-limitu huwa ta’ 40 % u se jiżdied għal 55 % fl-2026.

3.3.

Il-Kummissjoni pproponiet leġiżlazzjoni ġdida biex tlaħħaq mal-isfida li tirrappreżenta l-kompetizzjoni mill-Amerka u ċ-Ċina għall-Unjoni Ewropea. Il-KESE qed ifassal Opinjoni dwar dan is-suġġett.

3.4.

Il-KESE jirrikonoxxi li l-proposta miexja fid-direzzjoni t-tajba; madankollu, ftit li xejn hija adegwata biex tintlaħaq il-mira ambizzjuża u hemm bżonn ta’ titjib fil-proċess leġiżlattiv.

3.5.

Id-distakk bejn il-prezzijiet tal-gass fl-Ewropa u fl-Istati Uniti huwa enormi, anke meta jitqies it-tnaqqis reċenti fil-prezzijiet Ewropej. Xi fornituri tal-istess fehma qed jużaw l-approċċ tal-kost tal-opportunità fir-rigward tal-provvista u l-prezzijiet tal-gass naturali, u l-UE, ladarba tkun kważi ħielsa mid-dipendenza tagħha mill-gass Russu, se tkun maqbuda f’qafas saħansitra aktar għali tal-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku. Dan qed idgħajjef kemm il-kompetittività tal-industrija tal-UE kif ukoll l-elettrifikazzjoni.

3.6.

Il-proċess ta’ dekarbonizzazzjoni se jżid id-domanda għall-elettriku; il-KESE jappella għal teknoloġija newtrali għall-klima li tagħti prijorità lil provvista tal-enerġija affordabbli mingħajr karbonju u s-sigurtà tal-enerġija.

3.7.

Il-kumpaniji Ewropej jeħtiġilhom jixtru ċertifikati tal-karbonju skont il-qafas tal-ETS. Iċ-ċertifikati tal-karbonju jiswew aktar minn EUR 80, u l-primjum tal-prezz fuq il-prezzijiet spot tal-elettriku minħabba l-ispejjeż dejjem jiżdiedu taċ-ċertifikati tal-karbonju huwa ta’ aktar minn EUR 40. Bi ftit eċċezzjonijiet, l-imsieħba kummerċjali ewlenin l-oħra tal-UE ma għandhomx dan it-tip ta’ prezz tal-karbonju, u għalhekk fil-futur se jkun diffiċli għall-industrija tal-UE biex tikkompeti fis-swieq internazzjonali, anke bit-tarka tal-mekkaniżmu ta’ aġġustament tal-karbonju fil-fruntieri (CBAM) għas-suq uniku.

3.8.

Il-provvista ta’ enerġija dekarbonizzata affordabbli hija kruċjali għall-iżvilupp ta’ attivitajiet industrijali ġodda fl-Ewropa. L-impatt tal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti fuq il-prezzijiet tal-enerġija se jkun limitat fil-perjodu qasir, u l-impatt fit-tul tiegħu jibqa’ inċert. L-ambizzjoni li l-Ewropa ssir inqas dipendenti mill-enerġija importata u inqas esposta għall-volatilità tas-suq globali mhux se timmaterjalizza mil-lum għal għada. Madankollu, l-industrija teħtieġ soluzzjonijiet immedjati biex tlaħħaq mal-prezzijiet tal-enerġija li għadhom ogħla fl-Ewropa milli f’ħafna partijiet oħra tad-dinja. Il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku tal-UE jirnexxi biss jekk l-UE tirriforma wkoll il-politika tal-enerġija tagħha, b’mod partikolari b’Direttiva riveduta dwar id-Disinn tas-Suq tal-Elettriku li tħaffef biex tiżgura provvista ta’ elettriku affordabbli u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju li tikkorrispondi għall-ħtieġa dejjem akbar għall-elettrifikazzjoni.

3.9.

L-UE tidher li tinsab maqbuda bejn żewġ approċċi: qed tirsisti għal konverġenza mal-Istati Uniti u biex iżżomm impronta industrijali fl-Ewropa, u fl-istess ħin qed tipprova żżomm mar-regoli tad-WTO li xi kultant imorru kontra l-approċċ Amerikan.

3.10.

Li s-suq uniku tal-UE jinżamm ħaj hija sfida oħra li qed tiffaċċja l-UE. Kif indikat il-Kummissjoni, il-flessibbiltà fir-rigward tal-għajnuna mill-Istat ġiet ikkonċentrata f’żewġ Stati Membri li jirrappreżentaw aktar minn 70 % tal-approvazzjoni totali pprovduta mill-Kummissjoni permezz tal-eċċezzjoni tranżizzjonali (fil-kuntest tal-COVID-19 u l-gwerra tar-Russja kontra l-Ukrajna).

3.11.

L-istituzzjonijiet Ewropej u l-Istati Membri jeħtiġilhom jevitaw li jipprovdu lill-kumpaniji b’għajnuna mill-Istat eċċessiva sabiex jissalvagwardjaw is-suq uniku, il-pedament tal-Unjoni Ewropea. Madankollu, sabiex l-SMEs ikunu jistgħu jsiru diġitalizzati u tiġi promossa l-innovazzjoni, il-livell limitu de minimis jista’ jiżdied peress li rarament ifixkel il-kompetizzjoni. L-esperjenza taċ-Ċentru ta’ Innovazzjoni Diġitali (3) trid tinfirex fl-UE.

4.   Ir-rwol tal-innovazzjoni

4.1.

L-innovazzjoni hija essenzjali biex l-UE tkun tista’ tilħaq il-miri ta’ emissjonijiet żero netti, u jeħtieġ li fis-suq jitqiegħdu teknoloġiji aktar kummerċjalment disponibbli. Ir-rwol tal-innovazzjoni fi ħdan il-kumpaniji huwa għodda ewlenija għall-iskjerament ta’ teknoloġiji ġodda u ekoloġiċi li huma kemm teknikament kif ukoll ekonomikament vijabbli.

4.2.

Min-naħa l-oħra, il-ħtieġa li jitħeġġeġ suq ġust għal prodotti ekoloġiċi reali u affidabbli, u li fi ħdanu l-akkwist pubbliku jintuża bħala l-mutur ewlieni, trid tikkontribwixxi għall-espansjoni tal-użu ta’ teknoloġiji ekoloġiċi ġodda.

4.3.

L-Ewropa m’għandhiex materja prima, iżda l-Att propost dwar il-Materja Prima Kritika se jippromovi materja prima riċiklata prodotta domestikament għall-industrija. Il-vantaġġ kompetittiv ewlieni tal-industrija tal-UE huwa l-kapaċità teknoloġika u l-forza tax-xogħol b’ħiliet għolja tagħha, li jippermettulha tkun minn ta’ quddiem fis-swieq globali.

4.4.

Dan il-vantaġġ kompetittiv issa qed jiġi sfidat minn pajjiżi terzi, peress li l-unika għodda biex tinżamm it-tmexxija hija li titħares l-innovazzjoni, jinstab il-bilanċ it-tajjeb bejn il-ħarsien tal-ambjent, in-nies u l-innovazzjoni u t-tħaffif tal-awtorizzazzjonijiet regolatorji, mhux biss f’oqsma speċjali bħal fil-Proposta tal-Kummissjoni, iżda bnadi oħra wkoll. Hemm eżempji flagranti ta’ dewmien mhux ġustifikabbli fl-għoti tal-approvazzjoni għall-iżvilupp ta’ faċilitajiet industrijali ġodda.

4.5.

L-SMEs huma s-sinsla tal-manifattura Ewropea u, sabiex jixprunaw id-dekarbonizzazzjoni, iridu jingħataw attenzjoni speċjali, bi programmi speċifiċi għall-promozzjoni ta’ innovazzjoni u diġitalizzazzjoni effettivi.

4.6.

Peress li d-dekarbonizzazzjoni se tirrikjedi investimenti kbar, il-KESE jissuġġerixxi li l-istituzzjonijiet tal-UE jużaw kemm il-fondi tat-Tranżizzjoni Ġusta kif ukoll dawk tan-NextGenerationEU biex jipprovdu appoġġ adatt għall-proċess ta’ dekarbonizzazzjoni.

4.7.

L-infrastruttura attwali mhijiex adegwata għall-bidliet meħtieġa fl-industrija u s-soċjetà, u l-KESE jħeġġeġ bil-qawwa lill-awtoritajiet pubbliċi biex iniedu programm għall-manutenzjoni u t-titjib tal-infrastruttura meħtieġa biex jiġu skjerati mingħajr xkiel it-teknoloġiji l-ġodda.

4.8.

L-idroġenu jidher li huwa l-aħjar għażla għad-dekarbonizzazzjoni tal-industriji diffiċli sabiex jitrażżnu li mhumiex eliġibbli għal elettrifikazzjoni sħiħa. L-inizjattiva reċenti tal-UE dwar il-Bank tal-Idroġenu tgħin biex din it-teknoloġija tintuża b’mod adatt, f’termini ta’ kwantità u prezz Xi esperjenzi reġjonali ta’ innovazzjoni bl-idroġenu huma utli ħafna, peress li jlaqqgħu flimkien kumpaniji kbar, ċentri ta’ riċerka, universitajiet u SMEs.

5.   Ir-rwol tad-diġitalizzazzjoni

5.1.

Id-diġitalizzazzjoni u l-innovazzjoni jikkontribwixxu b’mod sinifikanti għad-dekarbonizzazzjoni tal-industrija Ewropea. Fil-fatt, l-industrija, li fi ħdanha jikkonverġu t-teknoloġija diġitali u l-produzzjoni fiżika tal-oġġetti, tista’ titqies bħala attur ewlieni fit-trasformazzjoni diġitali u d-dekarbonizzazzjoni industrijali, peress li tiffavorixxi l-modernizzazzjoni tal-proċessi, il-prodotti u l-mudelli tan-negozju industrijali, b’effett pożittiv fuq il-produttività.

5.2.

Teknoloġiji bħas-sensuri, il-komunikazzjoni bejn magna u oħra, l-analiżi tad-data u r-robotika joħolqu opportunitajiet għall-kumpaniji tal-manifattura. Permezz tal-ottimizzazzjoni u l-awtomatizzazzjoni tal-produzzjoni, it-teknoloġiji l-ġodda jistgħu jagħmluha possibbli għall-kumpaniji Ewropej biex jikkompetu ma’ pajjiżi bi spejjeż tal-produzzjoni tradizzjonalment aktar baxxi.

5.3.

Ħafna setturi diġà ġew awtomatizzati ħafna u huma affettwati ulterjorment mit-teknoloġiji diġitali, pereżempju r-robotika intelliġenti għall-assemblaġġ, il-kompjuters għall-kontroll tal-proċessi fis-settur tas-sustanzi kimiċi, u l-istampar 3D għall-produzzjoni ta’ komponenti u spare parts. It-tieni mewġa ta’ trasformazzjoni diġitali xprunata mill-intelliġenza artifiċjali, l-Internet industrijali tal-oġġetti u l-big data x’aktarx li tkun aktar ta’ tfixkil u tista’ tikkawża inugwaljanzi bejn il-kumpaniji u bejn ir-reġjuni tal-UE.

5.4.

Bis-saħħa tat-teknoloġija tas-sensuri, il-produzzjoni tista’ tiġi mmonitorjata u ottimizzata, pereżempju billi jiġu mmonitorjati kontinwament l-użu tat-tagħmir tal-produzzjoni, l-input tal-enerġija, il-ħtieġa għall-materja prima u l-ispare parts, il-kwalità u l-emissjonijiet tal-prodott. L-analiżi tad-data miġbura tista’ tagħti lill-kumpanija għarfien dwar liema proċessi jaħdmu bl-aħjar mod u liema jistgħu jittejbu, kif ukoll dwar l-impronta klimatika.

5.5.

Id-diġitalizzazzjoni għandha potenzjal kbir biex tnaqqas l-impatt tal-industrija fuq il-klima, iżda d-diġitalizzazzjoni u l-ġestjoni tad-data jridu jqisu l-perspettiva klimatika.

6.   Taħriġ mill-ġdid u titjib tal-ħiliet

6.1.

It-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali trid titqies bħala opportunità biex jinħolqu u jiġu promossi impjiegi ta’ kwalità għolja, u fl-istess ħin biex tiġi attirata d-diversità lejn l-industrija, u b’mod partikolari t-talent femminili, jiġi promoss il-ftuħ għal ħaddiema tas-sengħa minn pajjiżi terzi u jsir sforz intensiv biex l-industrija ssir attraenti għaż-żgħażagħ.

6.2.

Il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat katalgu wiesa’ ta’ inizjattivi żviluppati fil-qafas tal-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa, inklużi l-Patt Ewropew għall-Ħiliet u s-Sena Ewropea tal-Ħiliet 2023. Se jinħolqu jew jiġu estiżi sħubijiet għall-ħiliet. Se jiġu stabbiliti Akkademji tal-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti biex jappoġġjaw programmi ta’ titjib tal-ħiliet u taħriġ mill-ġdid fl-industriji strateġiċi għat-tranżizzjoni ekoloġika. L-għajnuna mill-Istat u l-proġetti importanti ta’ interess Ewropew komuni (IPCEIs) għandhom jipprovdu wkoll riżorsi finanzjarji addizzjonali biex jappoġġjaw l-objettivi fir-rigward tal-ħiliet, u l-baġit tal-UE u n-NextGenerationEU diġà qed jipprovdu EUR 64,8 biljun biex jappoġġjaw l-Aġenda għall-Ħiliet tal-UE. Ċerti proġetti attwali, taħt l-umbrella tal-Erasmus +, bħall-ESSA (4), huma promettenti ħafna.

6.3.

Id-djalogu soċjali huwa kruċjali sabiex jiġu skjerati sew it-teknoloġiji l-ġodda u tiġi ffaċilitata l-aċċettazzjoni soċjali u tal-ħaddiema fir-rigward tal-bidliet futuri fil-proċessi tax-xogħol.

6.4.

Madankollu, sabiex jittieħed vantaġġ sħiħ mit-teknoloġiji diġitali fil-produzzjoni, huwa importanti li ma ssirx enfasi biss fuq it-teknoloġija, iżda pjuttost li naħsbu dwar in-negozju u l-organizzazzjoni b’mod globali. Hemm bżonn ta’ strateġija diġitali u pjani ta’ azzjoni biex id-diġitalizzazzjoni tkun tista’ tiġi ġestita.

6.5.

L-isfida hija li jiġi żgurat li it-trasformazzjoni diġitali twassal għal aktar progress soċjali u ma tħalli lil ħadd jibqa’ lura. Il-ħaddiema għandhom ikunu kapaċi jantiċipaw il-konsegwenzi ta’ żviluppi teknoloġiċi ġodda u jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet ta’ min iħaddem permezz ta’ dritt imtejjeb ta’ parteċipazzjoni. Il-konsegwenzi tat-teknoloġiji diġitali jridu jiġu diskussi u jridu jwasslu għal soluzzjonijiet negozjati fil-livelli kollha: il-livell tal-kumpanija, tas-settur, dak nazzjonali u dak Ewropew.

6.6.

Il-forza tax-xogħol tal-UE jeħtiġilha tkun imħarrġa mill-ġdid u b’ħiliet imtejba sabiex ikollha l-ħiliet ġodda meħtieġa biex tikseb ir-rekwiżiti l-ġodda tal-impjiegi. Il-ħiliet attwali għandhom jiġu vvalutati, fil-qafas tad-djalogu soċjali, fir-rigward ta’ jekk humiex ta’ valur jew le għal żviluppi futuri.

6.7.

Iż-żamma ta’ djalogu soċjali mqanqal u effettiv żgur li se tikkontribwixxi għal użu u aċċettazzjoni aħjar ta’ teknoloġiji ġodda, u timminimizza l-ispejjeż soċjali.

---

(1)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tat-teknoloġiji tal-assorbiment tal-karbonju għad-dekarbonizzazzjoni tal-industrija Ewropea” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 486, 21.12.2022, p.53).

(2)  L-Att dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni tal-2022.

(3)  https://european-digital-innovation-hubs.ec.europa.eu/

(4)  https://www.estep.eu/essa/

Relatur:

Javier GARAT PÉREZ

Konsultazzjoni	Ittra mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill, 30.1.2023
Bażi legali	Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent
Adozzjoni fis-sezzjoni	28/06/2023
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	38/6/1
Adozzjoni fil-plenarja	12.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	155/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-KESE jilqa’ l-istrateġija dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija tas-settur tas-sajd u tal-akkwakultura tal-UE (1). Il-KESE jagħraf il-ħtieġa li jitnaqqsu l-emissjonijiet tas-CO2, u jappoġġja bis-sħiħ li jinstabu alternattivi ta’ enerġija sostenibbli, rinnovabbli u kummerċjalment vijabbli, kif ukoll li titnaqqas id-dipendenza enerġetika minn pajjiżi terzi. Il-KESE jappella lis-soċjetà, lin-negozji u, b’mod partikolari, lis-settur tas-sajd biex jikkontribwixxu għall-kisba tan-newtralità klimatika sal-2050.

1.2.

Il-KESE jfakkar li l-industrija tas-sajd hija parti mis-soluzzjoni biex jittaffew l-effetti tat-tibdil fil-klima: is-sajjieda jipprovdu waħda mill-aktar proteini tal-annimali tajbin għas-saħħa b’waħda mill-aktar impronti tal-karbonju baxxi. Fil-fatt, skont id-data tal-UNCTAD, l-emissjonijiet fis-settur jirrappreżentaw bejn 0,1 % u 0,5 % tat-total globali fl-2023. Il-flotta Ewropea b’mod partikolari naqqset l-emissjonijiet tagħha b’50 % mill-1990 ’il hawn (2). Għalhekk, huwa settur strateġiku ewlieni għas-soċjetà tagħna u essenzjali għall-provvista lill-popolazzjoni u biex jippromovi dieta tajba għas-saħħa. Madankollu, il-KESE jappella għal aktar sforzi biex tiżdied l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u jitnaqqsu l-emissjonijiet.

1.3.

Il-KESE jappella għal skeda ta’ dekarbonizzazzjoni adegwata u realistika li fiha l-avvanzi teknoloġiċi, loġistiċi u leġiżlattivi jimxu id f’id. Jekk dan ma jseħħx, se jkun hemm żieda sproporzjonata fl-ispejjeż (li ma tistax tiġi assorbita mill-prezz tal-ħut, inkella l-ħut isir oġġett ta’ lussu), telf tan-negozju, xogħol prekarju u qgħad. L-ispiża tat-tranżizzjoni m’għandhiex tkun intollerabbli għal min iħaddem u għall-ħaddiema fis-setturi marittimi differenti u ħadd m’għandu jitħalla jibqa’ lura.

1.4.

Il-KESE jirrikonoxxi li l-iżvilupp u d-disponibbiltà globali ta’ teknoloġiji ekoloġiċi alternattivi u innovattivi, karburanti ġodda u sorsi ta’ enerġija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju huma l-akbar sfida li qed jiffaċċja s-settur tas-sajd. L-iżvilupp ta’ karburanti bħal dawn u l-infrastruttura meħtieġa huma essenzjali biex id-dekarbonizzazzjoni ssir realtà. Il-KESE jqis l-ibridizzazzjoni bħala soluzzjoni intermedja, għalkemm ma ssarrafx fl-abbandun immedjat tal-fjuwils fossili.

1.5.

Il-KESE jenfasizza li l-amministrazzjonijiet Ewropej u nazzjonali għandhom diversi soluzzjonijiet tal-enerġija disponibbli għalihom biex jindirizzaw l-isfida klimatika. Illum il-ġurnata, 100 % tal-bastimenti tas-sajd jaħdmu bid-diżil. Skont l-ispeċjalisti, fjuwils rinnovabbli b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju li mhumiex ibbażati fuq il-pjanti huma l-aktar alternattiva vijabbli fi żmien qasir sabiex is-settur tas-sajd ikun jista’ jimxi lil hinn mill-fjuwils fossili, għalkemm il-prezz tal-ekofjuwils bħalissa huwa kważi d-doppju ta’ dak tad-diżil, u d-disponibbiltà għadha baxxa ħafna. Filwaqt li l-avjazzjoni qed issegwi perkors separat bl-iżvilupp ta’ fjuwils tal-avjazzjoni sostenibbli (SAF), u peress li teknoloġiji oħrajn bħall-idroġenu u l-elettriku huma aktar adatti għal setturi bħat-trasport marittimu u bit-triq rispettivament milli għall-bastimenti tas-sajd, il-KESE jappella għal sinjal politiku ċar li jagħti prijorità lil dawn il-fjuwils ta’ sostituzzjoni fuq dawk tal-ewwel. Il-KESE jenfasizza li, sakemm dawn il-karburanti alternattivi ma jiġux żviluppati, il-miri ambizzjużi stabbiliti kemm fil-Patt Ekoloġiku Ewropew kif ukoll fil-pakkett ta’ miżuri “lesti għall-mira ta’ 55 %” ma jistgħux jintlaħqu (3).

1.6.

Il-KESE jqis li l-ispiża enormi għad-dekarbonizzazzjoni ta’ settur li huwa diffiċli biex jiġi elettrizzat bħas-settur tas-sajd tmur ferm lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-finanzjament Ewropew. L-isfida se tkun kif ser jinżammu ħajjin is-settur tas-sajd u l-kontribut tiegħu għas-sigurtà tal-ikel. Huwa essenzjali li jkun hemm appoġġ istituzzjonali u miżuri speċifiċi ta’ finanzjament u kreditu li jilħqu l-Istati Membri kollha u l-flotot tagħhom. F’dan ir-rigward, il-KESE jinsab imħasseb dwar il-limitazzjonijiet attwali tal-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi, is-Sajd u l-Akkwakultura (FEMSA) li, kif irrikonoxxiet il-Kummissjoni stess, mhuwiex utli biex titwettaq din it-tranżizzjoni. Barra minn hekk, sabiex jiġu indirizzati dawn il-kostijiet, il-KESE jitlob li jiġu eżaminati sorsi oħra ta’ finanzjament bħall-Bank Ċentrali Ewropew, li jintużaw it-tariffi għall-aġġustament tal-karbonju fil-fruntieri li jinġabru, u li jiġu mobilizzati riżorsi relatati mat-tassazzjoni tal-enerġija billi jiġu riallokati lis-settur tas-sajd. Il-KESE jfakkar li, fl-Ewropa, il-flotta għandha età medja ta’ 31,5 sena (4) u jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tipproponi l-ħolqien ta’ fond ta’ emerġenza biex jitħaffef il-pass tad-dekarbonizzazzjoni. Il-Kumitat jappella wkoll għal komplementarjetà akbar bejn il-politiki eżistenti u l-fondi ta’ koeżjoni u ta’ żvilupp reġjonali sabiex tidderieġi l-fondi u tiġi evitata l-kompetizzjoni bejn ir-reġjuni.

1.7.

Il-KESE jinnota li kwalunkwe bidla fis-sors tal-enerġija se teħtieġ bastimenti ġodda iddisinjati b’mod kompletament ġdid u b’kapaċità akbar abbord (“tunnellaġġ gross”) biex jakkomodaw il-makkinarju l-ġdid. Madankollu, id-definizzjoni u l-limiti tal-kapaċità tas-sajd stabbiliti fil-Politika Komuni tas-Sajd jagħmlu dan il-progress diffiċli. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tirrevedi d-definizzjoni tal-kapaċità tas-sajd sabiex timplimenta teknoloġiji ġodda relatati mat-tranżizzjoni tal-enerġija.

1.8.

Il-KESE jitlob li, sakemm it-teknoloġiji l-ġodda ta’ propulsjoni jsiru disponibbli kummerċjalment u l-qafas leġiżlattiv jippermetti l-modernizzazzjoni, l-installazzjoni u l-użu ta’ teknoloġiji bħal dawn, l-UE m’għandhiex tintroduċi taxxi fuq il-fjuwil (diżil) użat għall-operazzjonijiet tas-sajd.

1.9.

Il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni dwar il-ħolqien ta’ sħubija multilaterali ġdida għat-Tranżizzjoni tal-Enerġija. Il-KESE jqis li huwa essenzjali li jiġu kkonsultati mhux biss is-settur tas-sajd iżda wkoll il-unions tal-ħaddiema, l-ispeċjalisti tekniċi, it-tarzni, l-inġiniera u l-portijiet biex jinstabu soluzzjonijiet konkreti, prattiċi u sostenibbli. Il-KESE jappella għal pjan komprensiv biex tissaħħaħ il-kapaċità Ewropea biex jinbnew bastimenti tas-sajd li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent, u li fih jiġi previst trattament fiskali partikolarment favorevoli għat-tarzni.

1.10.

B’mod partikolari, il-KESE jappella għall-promozzjoni ta’ proġetti pilota dwar sorsi ġodda tal-enerġija, il-ħolqien ta’ ktajjen ta’ valur innovattivi tal-industrija tal-baħar, il-provvista għall-utenti ta’ teknoloġiji ġodda mhux magħrufa, il-ħolqien ta’ impjiegi sostenibbli bis-saħħa tal-iżvilupp ta’ attività industrijali ġdida u l-promozzjoni tal-ekonomija ċirkolari. Il-KESE jitlob ukoll li jiġu allokati riżorsi għat-taħriġ tal-ekwipaġġi sabiex ikunu jistgħu jħaddmu t-teknoloġiji l-ġodda abbord b’mod sikur u effettiv. L-uniku mod biex l-impatti tat-tranżizzjoni jiġġarrbu b’mod ġust huwa li jiġi evitat piż sproporzjonat fuq il-ħaddiema jew il-kumpaniji.

1.11.

Il-KESE jixtieq jieħu l-opportunità biex, permezz ta’ din l-Opinjoni esploratorja, il-problema tad-dekarbonizzazzjoni titqiegħed f’qafas strateġiku usa’. L-aħħar taqsima tal-Opinjoni tiddeskrivi viżjoni għall-futur ta’ settur tas-sajd sostenibbli fl-UE li għandha tiggwida l-ħidma futura tal-Kumitat.

2.   Sfond

2.1.

Fil-21 ta’ Frar 2023, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat l-istrateġija dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija tas-settur tas-sajd u tal-akkwakultura tal-UE. L-istrateġija tenfasizza l-ħtieġa li titnaqqas id-dipendenza mill-fjuwils fossili u li nimxu mill-aktar fis possibbli lejn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u b’livell baxx ta’ karbonju, f’konformità mal-ambizzjonijiet tal-Patt Ekoloġiku Ewropew biex tinkiseb in-newtralità klimatika fl-UE sal-2050.

2.2.

Il-Kummissjoni tinnota li l-enerġija hija waħda mill-komponenti ewlenin tal-ispejjeż operatorji tas-settur tas-sajd u l-akkwakultura tal-UE. Iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija wasslet biex il-prezz tad-diżil marittimu jiżdied b’aktar mid-doppju fl-2022 meta mqabbel mal-prezz medju tal-2021, u dan poġġa l-vijabbiltà ekonomika tal-flotta u l-attivitajiet tal-akkwakultura tal-UE taħt pressjoni enormi. F’dan il-kuntest, madwar 40 % tal-flotta kostali, 66 % tal-flotta tal-baħar fond u 87 % tal-flotta ta’ distanzi twal ma kinux profittabbli bil-prezzijiet tal-enerġija fl-2022. Għalhekk, sabiex ikompli jopera, il-biċċa l-kbira tas-settur tas-sajd u tal-akkwakultura kellu jiddependi mill-appoġġ finanzjarju mill-Istati Membri u mill-istrumenti finanzjarji disponibbli tal-UE.

2.3.

F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni Ewropea tenfasizza l-vulnerabbiltà strutturali tas-settur tas-sajd u l-akkwakultura tal-UE. Biex tbiddel din is-sitwazzjoni, il-Komunikazzjoni tipproponi diversi linji ta’ azzjoni: — teknoloġiji u prattiki innovattivi għat-tranżizzjoni tal-enerġija; — qafas regolatorju u finanzjarju dwar is-sajd adatt għat-tranżizzjoni tal-enerġija; — l-identifikazzjoni u s-soluzzjoni tal-isfidi u l-ostakli tat-tranżizzjoni tal-enerġija; — l-iffaċilitar tat-tranżizzjoni tal-enerġija fis-settur tas-sajd: il-ħolqien ta’ pjattaformi u studji.

3.   Kummenti ġenerali

Emissjonijiet

3.1.

Il-KESE jappoġġja l-impenn li sal-2050 tinkiseb in-newtralità karbomika u jenfasizza l-ħtieġa li titħaffef it-tranżizzjoni tal-enerġija u d-dekarbonizzazzjoni tas-settur tas-sajd. Din it-tranżizzjoni għandha tkun ibbilanċjata b’tali mod li l-piżijiet ta’ adattament jitqassmu fost l-operaturi kollha b’mod li ma jtellifx l-operabilità. Barra minn hekk, għandha tkun fattibbli u tissodisfa l-ispeċifiċitajiet tal-flotta (speċjalment id-daqs u t-tħaddim tal-bastimenti), sabiex l-istruttura produttiva tkun tista’ tadotta teknoloġiji ġodda biex timplimenta metodi ġodda ta’ propulsjoni.

3.2.

Għalkemm l-emissjonijiet tal-gassijiet serra mis-settur tat-trasport marittimu żdiedu globalment f’dawn l-aħħar snin, l-emissjonijiet mill-flotta tas-sajd tal-UE naqsu sa 50 % (5) bis-saħħa ta’ effiċjenza mtejba fl-enerġija (ara pereżempju l-punti 4.11 u 4.12) u tnaqqis fid-daqs tal-flotta. Fir-rigward tal-punt tal-aħħar, minkejja t-tkabbir tal-UE, l-għadd ta’ bastimenti tal-UE fl-2020 kien ta’ 73 716 (6) meta mqabbel mal-103 834 fl-1996, li jfisser 30 000 bastiment tas-sajd inqas f’25 sena, b’56 111-il bastiment biss attivi (75 % taħt it-12-il metru). Iċ-ċifri Ewropej jidhru saħansitra iċken meta mqabbla maċ-ċifri globali, peress li l-flotta dinjija kienet stmata li tammonta għal 4,1 miljun bastiment tas-sajd fl-2020 (7). Huwa stmat li, b’564 000 bastiment, iċ-Ċina għandha l-akbar flotta tas-sajd fid-dinja. F’termini ta’ produzzjoni tal-ħut, iċ-Ċina kienet responsabbli għal kważi 15 % tal-qabdiet globali fl-2020, mentri l-UE kienet responsabbli għal 4 % tal-qabdiet globali. Għalhekk, huwa vitali li tinżamm flotta Ewropea tas-sajd moderna u kompetittiva.

3.3.

Sabiex jiġi vvalutat il-progress fit-tnaqqis tas-CO2 tal-flotta, il-KESE jemmen li huwa essenzjali li tiġi definita sena bażi ta’ referenza li ma tippenalizzax lis-settur, li tirrikonoxxi l-isforzi tiegħu u tkompli timbuttah lejn in-newtralità. Il-KESE jirrikonoxxi l-progress tal-flotta tal-UE mill-1990 ’l hawn fit-triq lejn in-newtralità klimatika. Għalhekk, iqis li l-istabbiliment tal-2005 jew l-2008 bħala s-sena bażi ta’ referenza għat-tnaqqis tal-emissjonijiet mis-settur tas-sajd sempliċiment ma jirrikonoxxix il-progress li sar u jippenalizza lill-industrija minħabba l-ispeċifiċitajiet u l-limitazzjonijiet assoċjati mal-industrija tas-sajd.

Bidla għal sorsi ta’ enerġija rinnovabbli b’emissjonijiet baxxi jew żero tal-karbonju

3.4.

Is-settur tas-sajd huwa totalment dipendenti mill-fjuwils fossili, li jfisser li kwalunkwe soluzzjoni għandha titqies fuq perjodu ta’ żmien medju sa twil. Madankollu, minħabba l-ħtieġa li jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima u li jittieħed vantaġġ mill-progress teknoloġiku f’setturi oħra, it-tfittxija għal soluzzjonijiet għas-settur tas-sajd għandha tibda mingħajr dewmien u għandha tkun appoġġjata minn fond ta’ emerġenza bil-għan li jitħaffef il-pass tad-dekarbonizzazzjoni.

3.5.

Il-KESE jenfasizza, bħala miżuri aktar realistiċi fil-perjodu qasir, soluzzjonijiet imħallta bħall-introduzzjoni ta’ magni ibridi, teknoloġiji rinnovabbli eżistenti b’mod komplementari jew awżiljarju (solari, mir-riħ, elettriku), kif ukoll l-użu ta’ karburanti alternattivi avvanzati (mhux prodotti minn għelejjel tal-ikel u tal-għalf).

3.6.

Il-KESE jenfasizza b’mod partikolari fjuwils rinnovabbli b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju minħabba l-kompatibbiltà tagħhom mal-magni ta’ kombustjoni konvenzjonali u mas-sistemi ta’ provvista attwali u l-produzzjoni tagħhom. Barra minn hekk, id-distribuzzjoni tagħhom tista’ ssir bl-użu ta’ faċilitajiet industrijali eżistenti bħar-raffineriji. Bl-istess mod, huma jżidu l-indipendenza enerġetika tal-Ewropa peress li biex jiġu prodotti tintuża materja prima indiġena, għall-kuntrarju taż-żejt jew il-minerali li huma meħtieġa għall-manifattura tal-batteriji. Dawn il-fjuwils joħolqu wkoll opportunitajiet kbar għall-ħolqien tal-impjiegi u għall-ġid industrijali u r-rwol tagħhom jista’ jkun kruċjali għall-momentum ekonomiku tal-Ewropa. Madankollu, għandu jiġi kkunsidrat li fjuwils rinnovabbli b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju illum jiswew aktar mid-diżil, u d-disponibbiltà tagħhom għadha baxxa ħafna.

3.7.

Il-KESE jenfasizza li wħud mis-sorsi alternattivi l-ġodda ta’ propulsjoni, bħall-elettriku, saru aktar għaljin qabel l-invażjoni mhux provokata tal-Ukrajna mir-Russja. Għalhekk, l-UE għandha żżomm f’moħħha li l-bidla minn fjuwils fossili għal sorsi oħra ta’ enerġija rinnovabbli mhux dejjem se twassal għal tnaqqis fl-ispejjeż.

Il-ħtieġa għat-tiġdid tal-flotta u mekkaniżmi ta’ finanzjament adegwati

3.8.

Minbarra l-ħtieġa li jingħalqu l-lakuni fl-għarfien teknoloġiku u l-innovazzjoni, jeżisti fattur limitanti intrinsiku għall-flotta tas-sajd Ewropea attwali: bħala medja, il-bastimenti għandhom iktar minn tletin sena. Dan iżomm lill-kumpaniji sidien tal-bastimenti milli jikkunsidraw ħafna mill-investimenti possibbli ta’ modernizzazzjoni. Il-KESE jqis li s-sempliċi bidla fil-magna mhijiex biżżejjed jew fattibbli fil-każ ta’ bastimenti tant qodma. Dan jagħmilha essenzjali li jiġi stabbilit pjan ta’ tiġdid tal-flotta tal-Unjoni, li jippermetti t-tlestija tal-proċess ta’ bidla għal sajd sostenibbli b’bastimenti moderni tas-seklu 21. Din l-istrateġija tgħin ukoll biex jitjiebu l-prospetti soċjoekonomiċi tal-flotta.

3.9.

Il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni li tiġi żviluppata gwida u bażi tad-data speċifika dwar l-istrumenti ta’ finanzjament u finanzjament tal-UE għat-tranżizzjoni tal-enerġija. Madankollu, bħalissa l-programm tal-UE Orizzont Ewropa m’għandux sejħa speċifika għas-sajd. Barra minn hekk, il-finanzjament fil-qafas tal-FEMSA l-ġdid huwa limitat ħafna, peress li jipprovdi biss perċentwali baxxi ta’ għajnuna għall-investimenti u s-sussidji tal-flotta huma kkundizzjonati mid-daqs tal-bastimenti (eż. il-miżuri ta’ finanzjament ta’ sostituzzjoni tal-magni huma limitati għal bastimenti ta’ inqas minn 24 metru). Barra minn hekk, il-finanzjament jiddependi ħafna minn fatturi bħall-bilanċ tal-flotta, in-nuqqas ta’ ksur serju u l-kapaċità tas-sajd, li sfortunatament għadha ma titkejjilx tajjeb. Għalhekk, il-KESE jqis li huwa essenzjali li jiġu stabbiliti fond speċifiku u linji ta’ kreditu għall-modernizzazzjoni u t-tiġdid tal-flotta.

Ostakli għat-tranżizzjoni tal-enerġija

3.10.

Bħala regola ġenerali, is-sorsi alternattivi ta’ enerġija jeħtieġu aktar spazju u joħolqu periklu addizzjonali għas-sikurezza abbord. Madankollu, għall-kuntrarju tal-industrija tal-bastimenti, is-settur tas-sajd huwa soġġett għal restrizzjonijiet ta’ kapaċità fl-UE f’termini ta’ tunnellaġġ gross (spazju), u dan jagħmilha aktar diffiċli għall-bastimenti biex jinstallaw teknoloġiji ġodda u jagħmlu investimenti. F’dan ir-rigward, ta’ min jinnota li l-applikazzjoni ta’ ċerti teknoloġiji ta’ dekarbonizzazzjoni għal bastimenti tas-sajd artiġjanali hija aktar diffiċli.

3.11.

Il-KESE jenfasizza li d-definizzjoni inadegwata tal-kapaċità tas-sajd fil-Politika Komuni tas-Sajd (PKS) mhux biss tagħmilha ġeneralment diffiċli biex tiġi modernizzata l-flotta biex jiġu installati teknoloġiji ġodda, iżda wkoll biex isir titjib soċjali u titjib fis-sikurezza. L-ispazju abbord intiż għall-kċina, il-kabini, il-faċilitajiet sanitarji jew iż-żoni ta’ rikreazzjoni, li m’għandu x’jaqsam xejn mal-kapaċità li jinqabad jew jinħażen il-ħut, fil-preżent jingħadd għall-iskop tal-kapaċità tas-sajd. Il-PKS tikkontradixxi b’mod ċar ir-rekwiżiti stabbiliti fil-leġiżlazzjoni soċjali (8), bħall-Konvenzjoni Nru 188 dwar ix-Xogħol fis-Sajd tal-ILO.

3.12.

Il-KESE jemmen li l-istrateġija tat-tranżizzjoni tal-enerġija għandha tqis dawn il-fatturi u, għalhekk, jipproponi reviżjoni tal-miżuri ta’ kapaċità sabiex ikunu jistgħu jiġu introdotti teknoloġiji ġodda u l-flotta tiġi modernizzata. Il-miżuri l-ġodda li jistgħu jintużaw huma t-“tunnellaġġ nett” jew il-formuli użati fin-Norveġja u l-Iżlanda, li jeskludu mill-kalkolu ż-żoni destinati għall-ħin liberu u l-mistrieħ tal-ħaddiema abbażi ta’ fatturi bħall-kwota allokata jew id-daqs tal-bastiment. Din ir-reviżjoni tagħmilha aktar faċli wkoll li jiġi inkluż titjib fl-abitabilità meħtieġa biex is-settur isir aktar attraenti għall-ħaddiema żgħażagħ, biex jiġi indirizzat id-distakk ġenerazzjonali u biex tiġi ffaċilitata l-inkorporazzjoni tan-nisa fis-settur tas-sajd.

Tassazzjoni fuq il-fjuwils tradizzjonali

3.13.

Peress li struttura ġdida tfisser li s-sidien tal-bastimenti tal-UE ikollhom jagħmlu eżerċizzju tar-riskju ekonomiku, il-KESE jitlob li l-politiki jipprovdu ċertezza legali għas-sidien tal-bastimenti. Għalhekk huwa importanti li tiġi ffriżata l-introduzzjoni ta’ taxxi ġodda fuq il-fjuwil tas-sajd tradizzjonali (diżil) sakemm teknoloġiji ġodda ta’ propulsjoni u tal-fjuwil ma jkunux disponibbli kummerċjalment u l-oqfsa leġiżlattivi biex jindirizzaw ir-rinnovazzjonijiet meħtieġa jkunu stabbiliti perfettament; inkella ma jagħmlu xejn ħlief jippenalizzaw is-settur.

Is-Sħubija għat-Tranżizzjoni tal-Enerġija għas-Sajd u għall-Akkwakultura tal-UE

3.14.

Is-settur m’għandu l-ebda linji gwida, la mill-fornituri tat-teknoloġija u lanqas minn dawk li jfasslu l-politika, dwar liema direzzjoni għandu jieħu għad-dekarbonizzazzjoni. Għalhekk, il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattiva tal-Kummissjoni li twaqqaf grupp ta’ esperti biex jipprovdi pariri dwar l-alternattivi differenti disponibbli, l-iżviluppi futuri, is-suq, eċċ. Partikolarment rilevanti jkun li jiġu identifikati t-teknoloġiji li jaħdmu l-aħjar għal kull segment u reġjun tal-flotta, u jista’ jkun meħtieġ li jiġu kkombinati sorsi differenti ta’ enerġija. Barra minn hekk, se jkun utli li jitwettqu kampanji ta’ informazzjoni u ta’ sensibilizzazzjoni dwar il-katina tal-industrija tal-baħar biex titħeġġeġ id-dekarbonizzazzjoni.

Ekonomija blu

3.15.

L-ekonomija blu tinkludi l-attivitajiet ekonomiċi kollha li jiddependu mill-baħar. Is-setturi differenti li jiffurmaw l-ekonomija blu huma interdipendenti (is-sajd, il-bijoteknoloġija, in-navigazzjoni, it-trasport marittimu, l-akkwakultura, it-tarzni, il-katina tal-provvista, il-loġistika u t-trasport) peress li huma bbażati fuq ħiliet komuni u infrastrutturi kondiviżi (portijiet, networks tal-loġistika u d-distribuzzjoni tal-elettriku) u fuq l-użu sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tiġi applikata strateġija olistika tad-dekarbonizzazzjoni li tfittex li ssib sinerġiji bejn il-ħoloq differenti fil-katina. Barra minn hekk, il-KESE jappella għal riżorsi umani u kwalifiki adegwati biex jitfasslu, jinbnew u jitħaddmu bastimenti moderni. Huwa indispensabbli li jiġu attirati ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati.

4.   Kummenti speċifiċi

Fjuwils avvanzati

4.1.

Il-KESE jenfasizza l-potenzjal li għandhom il-fjuwils avvanzati mhux prodotti minn għelejjel tal-ikel u tal-għalf fil-qasam tal-ekonomija ċirkolari, il-ġlieda kontra d-depopolazzjoni rurali kostali u, naturalment, it-tisħiħ tal-indipendenza enerġetika tal-UE. Fil-fatt, b’konformità mal-miri tan-newtralità karbonika tal-UE, l-emissjonijiet netti ta’ CO2 ta’ tali fjuwils alternattivi meta jinħarqu fil-magni jistgħu jinżlu għal żero jekk huma prodotti b’elettriku rinnovabbli.

4.2.

Għal diversi raġunijiet, il-Kummissjoni tillimita l-użu tal-bijokarburanti bbażati fuq il-pjanti, li l-KESE laqa’ tajjeb f’diversi Opinjonijiet. Madankollu, m’hemm l-ebda strateġija ċara għall-iżvilupp u l-introduzzjoni ta’ fjuwils alternattivi, li tkun importanti mhux biss għas-settur tas-sajd iżda wkoll għal industriji oħra. Hemm ukoll nuqqas ta’ prijoritizzazzjoni dwar liema setturi li huma diffiċli li jiġu dekarbonizzati (li minnhom is-sajd huwa wieħed) għandu jkollhom prijorità biex jaċċessaw dawn il-fjuwils. Dan jikkomplika l-isforzi tas-settur tas-sajd biex javvanza d-dekarbonizzazzjoni malajr kemm jista’ jkun. Il-KESE jinnota li fjuwils rinnovabbli u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju huma għażla ta’ sens komun fit-triq lejn id-dekarbonizzazzjoni tas-setturi li huma diffiċli biex jiġu elettrifikati, bħas-sajd. Il-fjuwils alternattivi avvanzati li mhumiex prodotti minn għelejjel tal-ikel u tal-għalf se jkunu aktar għaljin, minħabba l-iskarsezza u minħabba teknoloġija aktar eżiġenti. Għalhekk, kif enfasizza l-KESE fil-passat (9), id-distakk fil-prezz bejn il-fjuwils fossili u dawk alternattivi jeħtieġ li jitnaqqas, u l-fjuwils aktar nodfa jeħtieġ li jsiru aktar affordabbli u disponibbli b’mod usa’.

4.3.

Il-KESE jenfasizza li l-bijodiżil li jeżisti bħalissa ġej mill-uċuħ tar-raba’ (iż-żejt tal-palm, iż-żerriegħa tal-kolza, is-sojja u l-ġirasol) u ma jiżgurax dekarbonizzazzjoni sħiħa; barra minn hekk, ma hemmx biżżejjed materja prima. Is-soluzzjoni (li għadha mhix disponibbli) tkun li d-diżil attwali jitħallat ma’ ammonti dejjem jiżdiedu ta’ elettrodiżil, li huwa fjuwil sintetiku magħmul minn idroġenu elettrolitiku u CO2 maqbud. Dawn l-ekokarburanti huma prodotti mid-dijossidu tal-karbonju li jkun inqabad mill-atmosfera jew minn proċessi industrijali li jipproduċu s-CO2, qabel ma jiġi rilaxxat.

4.4.

Għall-ewwel mhux se jiġu prodotti fjuwils avvanzati sostenibbli fi kwantitajiet suffiċjenti biex tiġi sodisfata d-domanda tas-settur tas-sajd, li hija stmata għal madwar 50 miljun tunnellata globalment fl-2050 (Fjuwils avvanzati bil-baħar illum jikkonsma madwar 300 miljun tunnellata u t-trasport bit-triq b’vetturi tqal madwar 900 miljun tunnellata). Madankollu, sa dak iż-żmien, it-trakkijiet huma mistennija li jkunu elettriċizzati, u għalhekk wieħed jista’ jistenna li l-bijodiżil kollu jkun destinat għall-użu marittimu. Fl-2020, is-settur Ewropew tas-sajd ikkonsma madwar 1 900 miljun litru ta’ diżil marittimu. Jeħtieġ li jittieħdu deċiżjonijiet politiċi biex jiġi żgurat li tali prijoritizzazzjoni sseħħ.

4.5.

Għalhekk, il-KESE jitlob għall-iżvilupp u l-produzzjoni aċċellerati ta’ fjuwils avvanzati li mhumiex ibbażati fuq għelejjel tal-ikel u tal-għalf (10) u għal deċiżjoni politika ċara li tagħti lill-bastimenti tas-sajd aċċess prijoritarju għal dawn il-fjuwils avvanzati bi prezz raġonevoli.

Alternattivi għad-dekarbonizzazzjoni: sistemi ta’ propulsjoni alternattivi

4.6.

Ġew żviluppati inizjattivi differenti tal-enerġija fid-dinja kollha; madankollu, ħafna minnhom huma proġetti pilota li jiġu b’serje ta’ sfidi għall-installazzjoni u l-użu tagħhom fis-settur tas-sajd. Sfida oħra li trid tingħeleb hija l-ħtieġa li tiġi żviluppata l-infrastruttura fl-Ewropa u fil-portijiet tas-sajd f’pajjiżi terzi għall-iċċarġjar ta’ bastimenti tas-sajd, bħal fil-każ tal-vetturi tal-art. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ l-proġetti pilota mnedija għall-iċċarġjar fil-baħar permezz tal-użu ta’ bagi jew parks eoliċi lil hinn mill-kosta (11). B’dan il-mod bastimet elettriku jew ibridu jista’ jiċċarġja l-batteriji tiegħu mingħajr ma jkollu jidħol f’port.

4.7.

Il-gass naturali likwifikat (LNG) bħala fjuwil tal-baħar diġà huwa realtà, peress li huwa prodott u għandu infrastruttura, speċjalment fl-Ewropa. Madankollu, studju reċenti (12) juri li għalkemm il-magni tal-LNG jarmu 25 % anqas ta’ CO2 mid-diżil għal kull unità ta’ potenza tal-magna, dan il-gass huwa magħmul prinċipalment mill-metan, li l-effett serra tiegħu huwa ħafna akbar minn dak tas-CO2. L-istudju jistma li, fuq perjodu ta’ mitt sena, il-benefiċċji tal-użu tal-LNG f’termini ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra jkunu biss ta’ 15 %. Għalhekk, l-LNG huwa pass importanti ’l quddiem, iżda ma jistax jitqies bħala soluzzjoni definittiva fuq perjodu twil. Barra minn hekk, ikun jeħtieġ li jitħallat mal-bijometan u l-metan elettroniku, li huma fjuwils skarsi u għaljin. It-tankijiet huma tliet darbiet akbar min-normal u huma installati fuq il-gverta, li joħloq problemi ta’ kapaċità u tas-sikurezza.

4.8.

Għalkemm mhijiex alternattiva vijabbli bħala mezz ta’ propulsjoni, il-KESE jirrikonoxxi l-importanza tal-ammonijaka fil-proċess ta’ dekarbonizzazzjoni. Ir-refriġerazzjoni permezz tal-ammonijaka tintuża ħafna f’bastimenti tas-sajd kbar, b’mod partikolari dawk li jiffriżaw jew jipproċessaw il-qabda tagħhom abbord. Dan is-sors ta’ enerġija ma jagħmilx ħsara lill-ambjent għaliex m’għandu l-ebda effett magħruf fuq is-saff tal-ożonu. Madankollu, huwa gass, għalhekk huwa essenzjali li tissaħħaħ is-sikurezza tal-bastimenti tas-sajd u li jiġu evitati t-tnixxijiet.

4.9.

L-idroġenu (H2) ukoll ma jidhirx vijabbli fis-settur tas-sajd u saħansitra huwa diffiċli għall-bastimenti kummerċjali. Ir-raġuni ewlenija hija li dan ikun jeħtieġ tankijiet tal-ħżin erba’ darbiet akbar milli għall-fjuwils fossili. Madankollu, ta’ minn jirreferi b’mod partikolari għall-magni b’ċelloli tal-fjuwil tal-idroġenu. Dawn huma apparati elettrokimiċi li jittrasformaw direttament l-enerġija kimika f’enerġija elettrika. Il-proċess elettrokimiku li jseħħ huwa ta’ effiċjenza għolja u impatt ambjentali minimu, speċjalment jekk l-elettroliżi (li teħtieġ l-enerġija) hija prodotta minn sorsi solari jew mir-riħ. Il-KESE jqis li huwa interessanti li jiġu analizzati l-possibbiltajiet li tiġi żviluppata din it-teknoloġija għall-bastimenti tas-sajd, inkluż l-użu tagħha bħala enerġija awżiljari abbord.

4.10.

Fir-rigward tal-bastimenti li għadhom kemm inbnew, il-KESE jħeġġeġ l-esplorazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet teknoloġiċi applikabbli għall-bastimenti tal-merkanzija. Pereżempju, jidher li jista’ jintuża l-metanol f’magni li jużaw żewġ tipi ta’ fjuwil, billi jintuża d-diżil u miegħu tiżdied taħlita tal-metanol, hekk kif isir disponibbli l-metanol ekoloġiku. Teknoloġiji u oqsma oħra ta’ titjib li jistgħu jirnexxu jinkludu bastimenti tas-sajd assistiti mill-qlugħ, idrodinamika mtejba, sistemi tal-enerġija mtejba, bħal bidla minn mekkaniżmi mekkaniċi u idrawliċi għal mekkaniżmi elettriċi, u materjali u kostruzzjoni ħfief (eż. diriġenti mhux metalliċi).

4.11.

Ta’ min jinnota wkoll li l-industrija tas-sajd ilha taħdem flimkien mal-komunità xjentifika għal għexieren ta’ snin biex ittejjeb id-disinn u l-effiċjenza tal-irkaptu tas-sajd. Diġà sar progress tekniku kbir b’ħafna tekniki tas-sajd innovattivi bħala riżultat ta’ selettività dejjem akbar, tnaqqis tal-kuntatt ma’ qiegħ il-baħar u/jew ir-reżistenza tan-navigazzjoni, kif ukoll tnaqqis fl-użu tal-fjuwil (13). Eżempju ta’ rkaptu innovattiv huwa diriġenti semipelaġiċi li jistgħu jeliminaw il-kuntatt ma’ qiegħ il-baħar u li joperaw 2-5 metri mill-qiegħ. Din it-teknika għandha impatt ferm aktar baxx fuq l-ekosistemi ta’ qiegħ il-baħar u tirriżulta f’qabdiet aċċessorji aktar baxxi. Din it-teknoloġija l-ġdida tnaqqas ukoll il-konsum tal-fjuwil, u għalhekk it-tniġġis u l-emissjonijiet tal-gassijiet serra.

4.12.

Il-KESE jfakkar li t-tnaqqis tal-impronta ekoloġika tas-sajd mhux ser jiddependi biss minn azzjonijiet relatati mal-propulsjoni. Għal dan l-għan, l-UE għandha tinvesti f’użi kummerċjali ġodda tal-prodotti tal-baħar (farmaċewtiċi, kożmetiċi, eċċ.) biex tagħmel użu massimu mill-ħut maqbud. B’mod parallel, l-UE għandha tħeġġeġ ukoll lill-kumpaniji biex jixtru materjali li jistgħu jiġu riċiklati, tippromovi inizjattivi ta’ ekonomija ċirkolari abbord il-bastimenti biex dawn jerġgħu jużaw l-iskart u tiffinanzja programmi ta’ ġbir tal-iskart marittimu bħall-iskema “Sajd għall-Iskart” (14). It-titjib fl-istat tal-istokkijiet tal-ħut wassal ukoll għal tnaqqis fl-isforz tas-sajd u, għalhekk, fil-ħin tas-sajd, kif ukoll fil-konsum tal-fjuwil. Bl-istess mod, it-tnaqqis tal-emissjonijiet jista’ jinkiseb billi jiġu ottimizzati l-ġestjoni u l-loġistika tal-flotta (tnaqqis ta’ 5-50 % tal-gassijiet serra) u l-ottimizzazzjoni tal-ivvjaġġar (tnaqqis ta’ 1-10 % tal-gassijiet serra) (15).

4.13.

Il-KESE jinnota li xi teknoloġiji ġodda joffru awtonomija limitata għall-bastimenti tas-sajd. Pereżempju, il-prototipi attwali li jaħdmu bl-enerġija elettrika joffru firxa ta’ bejn ħames u sitt sigħat li mhijiex biżżejjed għal ġurnata sħiħa ta’ sajd (li tista’ ddum bejn tnax sa erbatax-il siegħa), biex ma nsemmux il-vjaġġi tas-sajd ta’ diversi ġimgħat. It-titjib tad-disinn u l-effiċjenza tal-bastiment huma daqstant ieħor importanti.

5.    “Ħbieb tal-ħut u tas-sajjieda”: viżjoni għall-futur ta’ settur tas-sajd sostenibbli fl-UE

5.1.

F’dawn l-aħħar snin, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew żviluppa viżjonijiet strateġiċi f’diversi oqsma: il-politika komprensiva dwar l-ikel (16), l-iżvilupp rurali-urban sostenibbli (17) u l-ekonomija tal-benesseri (18). Wasal iż-żmien li l-KESE jiżviluppa wkoll viżjoni globali fit-tul għal settur tas-sajd sostenibbli fl-UE. Flimkien mal-isforzi kollha fl-oqsma tal-bijodiversità, il-politika dwar ikel sostenibbli, is-saħħa u l-benesseri, il-kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin, l-iżvilupp rurali u urban sostenibbli u l-awtonomija strateġika, din il-viżjoni għandha timpenja lill-UE jaħdem favur id-dekarbonizzazzjoni tas-settur sabiex tiġi żgurata l-vijabbiltà ekonomika meħtieġa biex jitwettaq il-Patt Ekoloġiku Ewropew u tiġi implimentata l-Aġenda 2030. F’konformità mal-istrateġija tat-Trasformazzjoni Blu tal-FAO u fil-kuntest tas-sejħa usa’ tal-KESE għal Ftehim Blu tal-UE, il-Kumitat jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat u jiżdied b’mod sostenibbli l-kontribut tas-sistemi tal-ikel akkwatiku għal dieti tajbin għas-saħħa, nutrittivi u affordabbli għal kulħadd, bil-għan aħħari li titnaqqas id-dipendenza tas-suq tal-UE mill-importazzjonijiet tal-ħut.

5.2.

Il-KESE jixtieq jieħu l-opportunità biex, permezz ta’ din l-Opinjoni esploratorja, il-problema tad-dekarbonizzazzjoni titqiegħed f’qafas strateġiku usa’. Approċċ komprensiv għal settur tas-sajd sostenibbli għandu jiġi implimentat fis-sitt oqsma li ġejjin:

5.2.1.   Bijodiversità

F’konformità mal-14-il Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli dwar “Ħajja taħt l-ilma” u b’rabta mal-ftehim storiku tal-COP15 dwar il-bijodiversità (19), il-KESE jafferma mill-ġdid l-impenn sod tiegħu li jżomm stokkijiet b’saħħithom u produttivi ta’ ħut, kif ukoll li jippromovi aspetti oħra relatati mal-bijodiversità fis-settur tas-sajd. L-istokkijiet kollha sfruttati kummerċjalment għandhom jiksbu rendiment massimu sostenibbli (MSY) jew livelli ogħla fl-iqsar żmien possibbli kompatibbli maż-żamma tal-vijabbiltà ekonomika fit-tul tal-flotot tas-sajd differenti. F’dan ir-rigward, ix-xjenzjati li jwettqu l-valutazzjonijiet tal-Kunsill Internazzjonali għall-Esplorazzjoni tal-Baħar (ICES) u tal-Kumitat Xjentifiku, Tekniku u Ekonomiku għas-Sajd (STECF) jeħtieġ li jkunu mgħammra bir-riżorsi meħtieġa biex ikunu jistgħu jikkompletaw id-data nieqsa. Fin-nuqqas ta’ data xjentifika suffiċjenti, il-prinċipju ta’ prekawzjoni għandu jiġi applikat b’mod sistematiku għall-ġestjoni tal-istokkijiet tal-ħut, inkluż it-tnaqqis tal-qabdiet meta jkun rakkomandat mix-xjenzjati. Fejn ikun hemm bżonn, l-iskemi għall-iskrappjar, li għandhom ikunu mgħammra b’riżorsi baġitarji adegwati biex id-daqs tal-flotta jiġi aġġustat għall-opportunitajiet tas-sajd disponibbli, se jipprovdu possibbiltajiet ta’ taħriġ mill-ġdid vokazzjonali għall-membri tal-ekwipaġġ.

5.2.2.   Id-dekarbonizzazzjoni

Is-settur tas-sajd tal-UE għandu jimpenja ruħu li jikseb bilanċ newtrali fir-rigward tas-CO2 sal-2050 billi jilħaq il-miri tat-tranżizzjoni tal-enerġija stabbiliti mill-Unjoni Ewropea u appoġġjati mill-innovazzjoni u t-teknoloġija. Studju komprensiv dwar il-livell tat-teknika u t-teknoloġiji disponibbli huwa l-ewwel pass biex tinstab soluzzjoni mfassla apposta (minflok soluzzjoni unika) għal kull segment tal-flotta.

5.2.3.   Paga ġusta, sikurezza u kundizzjonijiet tax-xogħol

Is-sajjieda se jirċievu l-għodod u l-gwida meħtieġa biex jiffukaw fuq it-tranżizzjoni li dalwaqt isseħħ u li hija meħtieġa, iżda jenħtieġ li jiġu appoġġjati kemm matul il-proċessi ta’ dekarbonizzazzjoni kif ukoll matul il-proċessi ta’ trasformazzjoni strutturali usa’. Hija prijorità li jiġġeddu l-bastimenti tas-sajd sabiex jittejbu l-abitabbiltà, il-kundizzjonijiet tal-għajxien u s-sikurezza abbord, u b’hekk is-settur isir aktar attraenti u jkun jista’ jsir tiġdid ġenerazzjonali. Titjib ieħor meħtieġ relatat mad-dekarbonizzazzjoni jinkludi l-bidla minn sistemi ta’ propulsjoni u sistemi awżiljarji għal dawk aktar avvanzati u effiċjenti u l-użu ta’ rkaptu tas-sajd modern, effiċjenti fl-użu tal-enerġija, selettiv u li ma jkollux impatt negattiv – jew jekk ikollu, ikun negliġibbli – fuq is-saħħa u l-bijodiversità tal-ekosistema b’mod ġenerali. Dan jeħtieġ studju komprensiv fil-livell tal-UE dwar it-teknoloġiji disponibbli għat-tranżizzjoni tal-enerġija fis-settur tas-sajd u tal-akkwakultura u l-kostijiet u l-benefiċċji rispettivi tagħhom għal kull segment tal-flotta u l-ispeċifiċità nazzjonali. It-taħriġ mill-ġdid vokazzjonali u t-titjib tal-ħiliet tal-forza tax-xogħol huma daqstant importanti biex il-ħaddiema fl-industrija marittima jitħarrġu u jitħejjew għat-tranżizzjoni tal-enerġija (f’konformità mal-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa għall-kompetittività sostenibbli, il-ġustizzja soċjali u r-reżiljenza). Minħabba s-sitwazzjoni ekonomika prekarja tal-industrija tas-sajd f’ħafna partijiet tal-Ewropa u t-tnaqqis kontinwu tal-flotta, għandhom jiġu żviluppati pjani u strumenti strateġiċi biex itejbu l-kompetittività tas-settur, billi jappoġġjaw l-iżvilupp u l-innovazzjoni tiegħu biex jikkontribwixxu għal standard tal-għajxien ġust għal dawk li jiddependu mill-attivitajiet tas-sajd.

5.2.4.   Żoni kostali rurali u remoti

Għalkemm setturi oħra ta’ attività, bħas-sajd rikreattiv jew setturi oħra tat-turiżmu sostenibbli, jistgħu jiġu diversifikati jew konvertiti parzjalment ladarba jippermetti l-ippjanar spazjali, huwa inkontestabbli li s-settur tas-sajd għadu s-sors ewlieni ta’ impjieg u introjtu f’ħafna reġjuni u lokalitajiet kostali, mhux biss għall-persunal abbord iżda għall-ħaddiema fl-industriji u s-servizzi relatati kollha. L-abbandun tas-sajd ikun ifisser mhux biss it-tnaqqis u d-depopolazzjoni gradwali ta’ dawn ir-reġjuni, iżda wkoll telf irreparabbli tal-wirt kulturali li jiddefinixxi u jiddetermina l-essenza proprja tas-soċjetajiet Ewropej tagħna. L-atturi kollha involuti għandhom jaħdmu b’mod li jsarraf f’narrattiva aktar pożittiva għas-settur tas-sajd. Barra minn hekk, l-akkwakultura interna tista’ toffri opportunitajiet ekonomiċi ġodda għaż-żoni rurali.

5.2.5.   Dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli

Is-sajd sostenibbli jipprovdi proteini tal-annimali mhux biss bl-inqas impronta tal-karbonju, iżda wkoll bi kwalitajiet nutrittivi eċċellenti. Għalkemm ix-xejriet attwali tal-konsum tal-laħam tal-Ewropej għandhom jagħtu prijorità lill-kwalità fuq il-kwantità, dan mhuwiex il-każ fir-rigward tal-konsum tal-ħut li, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, huwa f’livell iktar baxx mir-rakkomandazzjonijiet djetetiċi. L-awtoritajiet pubbliċi għandhom jagħtu prijorità lill-promozzjoni tal-konsum tal-ħut bi prezzijiet affordabbli għall-popolazzjoni kollha kemm hi, pereżempju billi jippromovu l-apprezzament ta’ speċijiet inqas magħrufa. Bħala l-pedament ta’ dieta tajba għas-saħħa u bbilanċjata (20), il-ħut għandu jkun soġġett għal tnaqqis tal-VAT.

5.2.6.   Awtonomija strateġika u r-rwol tal-akkwakultura

L-Unjoni Ewropea timporta tliet kwarti tal-ħut li tikkonsma. Apparti l-iżbilanċ kummerċjali, hemm ukoll il-problema tal-garanziji inugwali fir-rigward tas-sigurtà tas-saħħa ta’ dawn l-importazzjonijiet, li mhumiex soġġetti għat-traċċabbiltà “mix-xibka sal-platt”. Biex tindirizza dan in-nuqqas, l-UE għandha tuża strumenti kummerċjali bilaterali u multilaterali biex timporta biss prodotti tal-baħar sostenibbli prodotti f’pajjiżi terzi li l-istandards tagħhom huma ekwivalenti għal dawk tal-UE, u b’hekk tiżgura kompetizzjoni ġusta b’kundizzjonijiet ekwivalenti. Bl-istess mod, is-settur tal-akkwakultura għandu potenzjal inkontestabbli li jissodisfa d-domandi tas-suq tal-ħut tal-UE. It-tkabbir sostenibbli jista’ jinkiseb billi jiġi pprovdut lok għal operazzjonijiet ġodda permezz ta’ ppjanar spazjali adegwat u billi jiġi ssemplifikat il-proċess ta’ liċenzjar, li spiss jiddependi minn diversi dipartimenti jew saħansitra minn livelli differenti (nazzjonali, reġjonali, lokali) tal-amministrazzjonijiet pubbliċi. Biex l-UE tiżgura s-sovranità tal-ikel tagħha, trid taħtaf kull opportunità biex iżżid b’mod sostenibbli l-produzzjoni tal-ħut u tal-frott tal-baħar bil-qoxra.

---

(1)  COM(2023) 100 final.

(2)  Ara d-data annwali dwar l-emissjonijiet mibgħuta kull sena mill-Kummissjoni Ewropea lill-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima (Protokoll ta’ Kjoto) skont il-linji gwida definiti mill-IPCC, li jidentifikaw l-evoluzzjoni tal-emissjonijiet bejn l-1990 u l-2020 f’tunnellati ta’ CO2, CH4 u N2O għas-settur tas-sajd tal-UE (ara t-Tabelli 1.A(a)s4, 3s1 u 3s2, 1.A(a)s3, 1.D)

(3)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-użu ta’ fjuwils rinnovabbli u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju fit-trasport marittimu u li jemenda d-Direttiva 2009/16/KE”(COM(2021) 562 final — 2021/0210 (COD)) (ĠU C 152, 6.4.2022, p. 145).

(4)  https://oceans-and-fisheries.ec.europa.eu/facts-and-figures/facts-and-figures-common-fisheries-policy/fishing-fleet_en

(5)  https://ebcd.org/wp-content/uploads/2021/11/Je%CC%81ro%CC%82me-UAPF.pptx

(6)  https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/bba413d1-484c-11ed-92ed-01aa75ed71a1

(7)  https://www.fao.org/3/cc0461en/online/sofia/2022/capture-fisheries-production.html

(8)  Studju dwar l-impatt soċjali tal-livelli limiti tat-tunnellaġġ gross u l-qawwa tal-propulsjoni u l-alternattivi possibbli, imwettaq fil-qafas ta’ proġett ta’ djalogu soċjali.

(9)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-użu ta’ fjuwils rinnovabbli u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju fit-trasport marittimu u li jemenda d-Direttiva 2009/16/KE”(COM(2021) 562 final — 2021/0210 (COD)) (ĠU C 152, 6.4.2022, p. 145).

(10)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Lejn Settur tal-Algi tal-UE B’Saħħtu u Sostenibbli” (COM(2022) 592 final) (ĠU C 228, 29.6.2023, p. 126).

(11)  https://www.maersksupplyservice.com/2022/01/25/maersk-supply-service-launches-venture-company-stillstrom/

(12)  https://theicct.org/sites/default/files/publications/LNG%20as%20marine%20fuel%2C%20working%20paper-02_FINAL_20200416.pdf

(13)  https://www.ices.dk/news-and-events/news-archive/news/Pages/InnovativeFishingGear.aspx

(14)  https://fishingforlitter.org/

(15)  Parir tal-Kunsill Konsultattiv tal-Baħar tat-Tramuntana, Ref. 17-2122 NSAC Advice on decarbonisation of fishing fleet (Parir tal-Kunsill Konsultattiv tal-Baħar tat-Tramuntana dwar id-dekarbonizzazzjoni tal-flotta tas-sajd, mhux disponibbli bil-Malti).

(16)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-kontribut tas-soċjetà ċivili għall-iżvilupp ta’ politika komprensiva dwar l-ikel fl-UE” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 129, 11.4.2018, p. 18).

(17)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew “Lejn strateġija olistika dwar l-iżvilupp rurali/urban sostenibbli” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 105, 4.3.2022, p. 49).

(18)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-ekonomija sostenibbli li neħtieġu” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 106, 31.3.2020, p. 1).

(19)  Deċiżjoni 15/4 Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (Qafas Globali għall-Bijodiversità ta’ Kunmin-Montreal, mhux disponibbli bil-Malti).

(20)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Il-promozzjoni ta’ dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli fl-UE” (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 190, 5.6.2019, p. 9).

Relatur:

Florian MARIN

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja	25.1.2023
Bażi legali	Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
	Opinjoni fuq inizjattiva proprja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali
Adozzjoni fis-sezzjoni	27.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	13.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	181/6/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-Kumitat iqis l-aċċess għal ilma sikur, nadif u ta’ kwalità tajba bħala dritt fundamentali, u jqis li huwa totalment inaċċettabbli li għad hemm persuni li m’għandhomx aċċess għall-ilma fl-UE.

1.2.

L-iżvilupp tal-ekonomija tal-ilma fl-UE għandu jkun inklużiv, regolat tajjeb, trasparenti, diġitalizzat ħafna, reżiljenti, sostenibbli, prevedibbli u sigur, ipoġġi lin-nies l-ewwel u jiġġenera valur miżjud. Huwa essenzjali għall-industriji kollha li jġarrbu l-kost soċjetali tal-konsum tal-ilma tagħhom b’mod ġust.

1.3.

Il-Kumitat iħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE jagħtu sinifikat u enfasi ugwali lill-Patt Blu tal-UE bħalma għamlu fil-każ tal-Patt Ekoloġiku tal-UE, peress li t-tnejn huma kompletament komplementari.

1.4.

Il-qafas regolatorju futur tal-Ekonomija Blu tal-UE għandu: — ikun bbażat fuq il-prinċipju ta’ ekonomija tal-benesseri; — jintegra b’mod trasversali l-kundizzjonalitajiet soċjali u s-solidarjetà territorjali; — isib bilanċ bejn it-tħassib ambjentali, soċjali u ekonomiku; — jibbenefika minn mudelli ta’ governanza innovattivi transnazzjonali li jinkoraġġixxu l-finanzjament, jirregolaw l-involviment tas-settur privat, itejbu l-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma, u jistimulaw il-kompetittività tal-UE; — jadotta mudelli ta’ negozju kollaborattivi u prinċipji tal-ekonomija kondiviża; — jadotta qafas istituzzjonali li ma jkunx ta’ piż għall-kompetittività tal-attivitajiet ekonomiċi tal-UE fis-suq globali; — joffri aktar trasparenza fir-rigward tal-inizjattivi ta’ sostenibbiltà.

1.5.

Il-KESE jappella għal: — bidla fil-mudell ekonomiku attwali lejn wieħed aktar sostenibbli li jintaxxa l-konsum żejjed u li jkun konsistenti bis-sħiħ mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs); — evalwazzjoni tal-prezzijiet tal-ilma fl-Istati Membri kollha skont il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”; — adattament ta’ kunċetti ekonomiċi bażiċi bħar-regoli tas-suq, il-vijabbiltà ekonomika jew il-produttività biex jitqiesu l-valuri multilaterali tal-ilma. — leġiżlazzjoni koerenti fl-Istati Membri kollha dwar mekkaniżmu tal-UE għall-ħżin tal-ilma matul il-perjodi tax-xita; — strateġija fit-tul biex tiżdied ir-reżiljenza kontra l-iskarsezza tal-ilma; — estensjoni tar-responsabbiltà estiża tal-produttur għall-ġestjoni tal-ilma residwu; — indirizzar tal-kwistjoni tal-ilma li jintilef (NRW) (1) billi tingħata prijorità lill-manutenzjoni kontinwa; inizjattivi li jkollhom l-għan li jnaqqsu b’mod sinifikanti t-tnixxijiet tal-ilma u riċerka għal teknoloġiji ġodda għad-detezzjoni ta’ tnixxijiet; — evalwazzjoni bir-reqqa u immedjata tas-sistemi tad-drenaġġ taħt l-art fl-Istati Membri kollha, inkluża ċ-ċentralizzazzjoni tad-data fil-livell tal-UE; — adattament tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat għall-karatteristiċi tal-investiment fl-ilma; — prezzijiet li jqisu s-sigurtà tal-ilma fit-tul; — investimenti fil-kundizzjonijiet tax-xogħol, impjiegi u taħriġ ta’ kwalità tajba u attivitajiet speċifiċi f’dan il-qasam, speċjalment immirati lejn il-ġenerazzjoni żagħżugħa.

1.6.

Huwa u jirrikonoxxi li sabiex jinkiseb progress lejn industriji newtrali għall-klima, għandhom jiġu kkunsidrati wkoll l-emissjonijiet industrijali fl-ilma, l-impatti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem, u l-kostijiet soċjali li jirriżultaw għas-soċjetà, il-KESE jappella biex jiġu żviluppati standards speċifiċi dwar l-użu tal-ilma f’setturi ekonomiċi differenti, bħall-agrikoltura jew l-industrija. Dan jista’ jsir billi jiġi stabbilit grupp ta’ esperti li jkun inkarigat biex ifassal linji gwida speċifiċi għas-settur għall-użu tal-ilma.

1.7.

Il-KESE jipproponi li: — jiġu żviluppati Patt Blu tal-UE u Aġenda tal-UE għall-Ilma f’sinerġija mill-qrib mal-Aġenda Urbana tal-UE (2), il-Ftehim ta’ Ljubljana (3) u l-Viżjoni fit-Tul għaż-Żoni Rurali (4); — razzjonalizzazzjoni tal-konsum tal-ilma permezz tal-implimentazzjoni tal-miżuri li ġejjin: — differenzjazzjoni fil-prezzijiet bejn il-konsum għall-użu domestiku u għas-servizzi pubbliċi essenzjali, u l-konsum għall-finijiet ta’ produzzjoni; — sistema ta’ pprezzar li tiskoraġixxi b’mod effettiv il-konsum mhux sostenibbli filwaqt li tinċentiva l-konsum għall-finijiet ta’ produzzjoni; — it-tfassil tal-prezz jinkludi rekwiżit minimu ta’ ilma b’xejn biex jiġu żgurati d-drittijiet tal-bniedem; — tiġi żgurata trasparenza sħiħa tal-ispejjeż u tal-prezz tal-ilma fir-rigward tal-partijiet ikkonċernati kollha; — jiġi adottat ippjanar pubbliku esklużivament fil-livell tal-baċir tax-xmara (inkluż l-ilma ta’ taħt l-art) b’tali mod li l-interess ġenerali tal-UE jiġi protett, u billi jiġi żgurat li l-fluss tal-ilma ekoloġiku meħtieġ jinżamm fil-korp tal-ilma minn fejn joriġina; — jiġu adottati u jissaħħu l-oqfsa regolatorji dwar il-ftehimiet ta’ konċessjoni tal-ilma sabiex l-ilma jiġi mmaniġġjat bħala ben pubbliku, aktar milli bħala komodità li tista’ tiġi kummerċjalizzata. Il-prezzijiet għall-popolazzjoni għandhom jirriflettu l-fatt li l-ilma huwa ben pubbliku; — jingħataw attenzjoni u finanzjament speċifiċi għal proġetti transfruntiera dwar l-ilma; — ikun hemm skambju ta’ innovazzjonijiet sinifikanti relatati mal-ilma fost l-Istati Membri u titħeġġeġ l-esperimentazzjoni minn isfel għal fuq fid-dawl tal-ispeċifiċità u l-kumplessità tal-ilma.

1.8.

Il-Kumitat iqis li l-fondi tal-UE huma essenzjali għat-tranżizzjoni sostenibbli tal-ilma, u jitlob: — li l-Istati Membri jittrattaw l-investiment fl-ilma bħala prijorità għolja fir-riallokazzjonijiet fi ħdan id-diversi programmi; — aktar komplementarjetà bejn il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE) (5), il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, InvestEU, Interreg Europe u fondi oħra; — sejħa għal proposti speċifika u linji gwida li jqisu l-kumplessità u l-ispeċifiċità tal-ilma; — programm operazzjonali ddedikat għall-ilma u għall-investimenti territorjali integrati (ITI) għall-ekonomija blu; — li s-setturi tal-ilma jiġu rikonoxxuti bħala prijorità strateġika fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2028-2034 u, fejn rilevanti, għal programm operazzjonali ddedikat għall-ilma; — Fond għal Tranżizzjoni Blu; — li tiġi żgurata l-assistenza teknika għall-Istati Membri biex jimplimentaw proġetti dwar l-ilma.

1.9.

Il-Kumitat iqis li huwa kruċjali li r-reżiljenza tiġi inkorporata fil-kriterji ta’ evalwazzjoni tal-investiment relatat mal-ilma, peress li din tista’ tnaqqas l-ispejjeż assoċjati mal-irkupru minn avvenimenti imprevedibbli, flimkien ma’ investimenti ottimali f’miżuri għat-tnaqqis tar-riskju.

1.10.

Għandu jkun hemm koordinazzjoni u komplementarjetà effiċjenti bejn il-Kummissjoni Ewropea, il-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) u l-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ) f’termini ta’ finanzjament tal-investimenti fl-ilma, flimkien mal-indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni komuni fil-qafas strateġiku tal-UE.

2.   Politika u qafas strateġiku

2.1.

L-iżvilupp tal-ekonomija tal-ilma għandu jkun inklużiv, regolat tajjeb u trasparenti, u jqis il-bosta differenzi bejn ir-reġjuni u l-komunitajiet. L-ekonomija tal-ilma għandha tkun ukoll diġitalizzata ħafna, reżiljenti, sostenibbli, prevedibbli u sigura, tiżgura l-komplementarjetà bejn is-setturi u l-atturi industrijali, tqiegħed lin-nies l-ewwel, tipproteġi l-ħajja u tiġġenera valur miżjud permezz ta’ approċċ imfassal apposta f’ekosistema sostenibbli u ġusta.

2.2.

Il-KESE jenfasizza l-importanza ta’ perspettivi ġodda dwar l-oqfsa ta’ politika, l-arranġamenti istituzzjonali u l-ippjanar tal-investiment, inkluża trasparenza akbar fir-rigward tal-inizjattivi ta’ sostenibbiltà u l-ħolqien ta’ linji gwida u klassifikazzjonijiet preċiżi għal investimenti sostenibbli u innovattivi. Peress li l-użu sostenibbli u l-protezzjoni tar-riżorsi tal-ilma u tal-baħar huma fost is-sitt objettivi ambjentali stabbiliti fir-Regolament tat-Tassonomija (6), huma meħtieġa atti delegati speċifiċi għall-użu sostenibbli tal-ilma (tikketti ekoloġiċi, restawr tal-ekosistema). Il-KESE jenfasizza l-valuri komuni tal-Unjoni dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, kif definiti mill-Artikolu 14 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), u deskritti fil-Protokoll Nru 26 dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE) u mat-TFUE (7).

2.3.

L-ispeċifiċità tal-ilma tirrikjedi li l-ekonomija tal-ilma tiġi rregolata b’rispett sħiħ għad-dinjità u d-drittijiet tal-bniedem, tintegra b’mod trasversali l-kundizzjonalitajiet soċjali, l-ekwitabbiltà u l-ħtiġijiet bażiċi tal-bniedem u tas-soċjetà. Il-KESE jappella għal sistema ġudizzjarja adattata għas-settur tal-ilma, mibnija f’kooperazzjoni ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali, bi proċeduri rapidi biex jiġi indirizzat tilwim relatat mal-ilma. Għandhom jiġu stabbiliti strutturi ta’ monitoraġġ u korpi ta’ governanza sovranazzjonali u multisettorjali ddedikati għal kontroll aktar effiċjenti u adegwat tan-negozji fis-settur tal-ilma u l-użu tal-ilma b’mod ġenerali. Ir-rwol tas-settur pubbliku fil-ġestjoni tal-ilma għandu jiżdied, meta s-suq ma jkunx kapaċi jiggarantixxi aċċess ġust għall-ilma għal kulħadd.

2.4.

Il-KESE jikkonkludi li għandhom jiġu stabbiliti istituzzjonijiet speċifiċi fl-Istati Membri kollha bl-għan li jiġi żgurat li jittieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar l-użu tal-ilma u li l-ilma jintuża b’mod responsabbli u effiċjenti. Sabiex iċ-ċittadini jeżerċitaw bis-sħiħ il-kontroll demokratiku, jeħtieġ li jiġi żgurat li ċ-ċittadini jkunu jafu ċ-ċiklu tal-ilma u l-prezz tiegħu. Il-Kumitat jitlob li l-Patt Blu tal-UE jkollu l-istess livell ta’ importanza u attenzjoni bħall-Patt Ekoloġiku tal-UE.

3.   L-Ekonomija Blu

3.1.

Il-KESE jemmen li l-futur tal-ekonomija tal-ilma għandu jkun ibbażat fuq il-prinċipju ta’ ekonomija tal-benesseri, u jappella sabiex il-kunċetti ekonomiċi bażiċi bħar-regoli tas-suq, il-vijabbiltà ekonomika jew il-produttività jqisu d-diversi valuri tal-ilma. Il-kompetittività għandha tiġi definita mill-ġdid sabiex tiġġenera prosperità, filwaqt li jitqiesu l-ħtiġijiet tal-bniedem u l-aċċess ġust għall-ilma għan-nies, il-komunitajiet u l-industriji. L-aspetti soċjali għandhom jiġu integrati b’mod trasversali fl-ekonomija tal-ilma.

3.2.

Hemm ħtieġa ċara għal bidla fundamentali fil-governanza biex tiġi kkonsolidata l-ekonomija tal-ilma, inkluż li jinstab bilanċ bejn it-tħassib ambjentali, soċjali u ekonomiku. Huma meħtieġa mudelli ta’ governanza innovattivi transnazzjonali li jinkoraġġixxu l-finanzjament u jirregolaw l-involviment etiku tas-settur privat, itejbu l-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma, u jistimulaw il-kompetittività tal-UE.

3.3.

Il-pressjoni fuq il-mudelli tan-negozju tal-ekonomija tal-ilma hija xprunata mill-effetti tat-tibdil fil-klima, l-emissjonijiet tal-gassijiet serra, l-urbanizzazzjoni rapida, il-migrazzjoni, it-tkabbir tal-popolazzjoni f’żoni urbani industrijalizzati u l-attivitajiet industrijali, iżda wkoll setturi innovattivi bħall-bijoekonomija blu, il-bijoteknoloġija u d-desalinizzazzjoni. In-negozji għandhom jintegraw mudelli ta’ negozju kollaborattiv u prinċipji ta’ ekonomija kondiviża biex jirrispondu aħjar għall-isfidi soċjetali u ambjentali attwali relatati mal-ilma. L-interazzjoni u l-kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet lokali, reġjonali, nazzjonali u internazzjonali, huma u jitqiesu l-ħafna tipi ta’ partijiet ikkonċernati preżenti fis-settur tal-ilma u d-djalogu transsettorjali, għandhom jiġu intensifikati.

3.4.

Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tistabbilixxi qafas ta’ kompetizzjoni ġusta għall-kumpaniji bbażati fl-UE fir-rigward tal-kontropartijiet globali tagħhom, u jħeġġiġha wkoll issaħħaħ l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet internazzjonali dwar il-kollaborazzjoni ekonomika, il-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-protezzjoni ambjentali.

4.   L-Ekonomija tal-Ilma

4.1.

Il-KESE jemmen li l-mudell ekonomiku attwali li jinkoraġġixxi l-konsum tal-ilma permezz tat-taxxi u l-inċentivi għandu jitreġġa’ lura biex isir wieħed aktar sostenibbli li jkun kompletament konsistenti mal-SDGs. L-użu tal-ilma mhux biss għandu jkun sostenibbli, iżda għandu jikkontribwixxi wkoll għar-restawr tan-natura fuq medda qasira u twila ta’ żmien. Il-KESE jappella għal ftehim fiskali globali għall-finanzjament tal-isforzi klimatiċi u l-investimenti fl-ilma.

4.2.

Għandha tiġi ffaċilitata l-koerenza ċara u effiċjenti bejn id-diversi taxxi imposti fuq l-ilma fil-livell lokali, nazzjonali u Ewropew. Il-KESE jappella għal: — l-iżvilupp ta’ sistema ta’ taxxa fuq l-ilma għall-ilma ta’ taħt l-art u għall-ilma tal-wiċċ ibbażata fuq tnaqqis biex jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-ilma għal kull persuna u attur industrijali; — evalwazzjoni tal-prezzijiet tal-ilma fl-Istati Membri kollha skont il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”; — l-impożizzjoni ta’ taxxi u ħlasijiet addizzjonali għall-użu mhux sostenibbli tal-ilma, filwaqt li jiġi inċentivat l-użu sostenibbli tal-ilma; — reviżjoni tad-Direttiva tal-UE dwar l-Emissjonijiet Industrijali (8) fir-rigward tal-impatt fuq l-ekosistema tal-ilma tal-UE.

4.3.

L-UE qed tiffaċċja domanda akbar għall-ilma, sitwazzjoni li se ssir aktar prominenti fil-futur. Id-differenzi bejn il-provvista tal-ilma u d-domanda għall-ilma jistgħu jkunu jew minħabba l-iskarsezza tal-ilma jew minħabba l-għargħar, li jista’ jkollhom konsegwenzi devastanti. L-iżbilanċi bejn il-provvista tal-ilma u d-domanda għall-ilma jaffettwaw b’mod negattiv lill-industriji, lill-konsumaturi u liċ-ċittadini. Il-progress lejn il-kisba ta’ industriji newtrali għall-klima għandu jqis l-emissjonijiet industrijali fl-ilma (9), kif ukoll l-effetti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem u l-kostijiet soċjali li jirriżultaw għas-soċjetà. Huwa essenzjali għall-industriji kollha li jġarrbu l-kost soċjetali tal-emissjonijiet fl-ilma tagħhom.

4.4.

Il-KESE jitlob leġiżlazzjoni koerenti fl-Istati Membri kollha dwar mekkaniżmu tal-UE għall-ħżin tal-ilma matul il-perjodi tax-xita, jiġifieri permezz tal-kostruzzjoni ta’ tankijiet tal-ħżin u sistemi għall-mili mill-ġdid tal-akwifer taħt l-art. Il-KESE jappella għal strateġija fit-tul biex tiżdied ir-reżiljenza kontra l-iskarsezza tal-ilma, fid-dawl tal-ispeċifiċitajiet klimatiċi reġjonali u l-karatteristiċi industrijali.

4.5.

Ir-ristrutturar tat-tfassil tal-prezzijiet tal-ilma fl-Ewropa jeħtieġ li jqis il-kondiviżjoni tal-piż għas-servizzi tal-ekosistema fost il-partijiet ikkonċernati u approċċ differenzjat fl-implimentazzjoni tal-prinċipju tal-ipprezzar tal-kost sħiħ. Wieħed mill-approċċi huwa li l-ilma għall-użu domestiku u għas-servizzi pubbliċi essenzjali għandu jkollu prezz ferm aktar baxx mill-ilma użat għal attivitajiet ta’ produzzjoni. L-inċentivi fil-livell tal-prezzijiet għandhom iqisu r-rabta bejn l-ipprezzar tal-ispejjeż marġinali u l-effiċjenza ekonomika, l-ekwitabbiltà u s-sostenibbiltà, u jkunu parti minn pakkett akbar li jinkoraġġixxi l-konsum sostenibbli tal-ilma.

4.6.

Il-Kumitat jitlob trasparenza sħiħa tal-ispejjeż u tal-prezz tal-ilma fil-konfront tal-partijiet ikkonċernati kollha. Il-KESE jappella għal prezzijiet amministrati f’ċerti sitwazzjonijiet definiti sew u jeħtieġ monitoraġġ bir-reqqa biex jiġi żgurat li l-konsumaturi domestiċi jirċievu s-servizzi li qed iħallsu għalihom. L-ispekulazzjoni kummerċjali tal-ilma għandha tiġi evitata.

4.7.

Il-KESE jinnota li l-impatt tat-tniġġis u l-isfruttament żejjed tal-akwiferi ta’ taħt l-art ipoġġi piż kbir b’mod spropoorzjonat uq il-persuni foqra u soċjalment vulnerabbli. It-tariffi tal-ilma jridu jiġu evalwati b’attenzjoni kbira, peress li jista’ jkollhom effetti distorsivi, jiġġeneraw il-faqar tal-ilma u joħolqu diffikultà soċjali fost il-popolazzjoni. Il-KESE jitlob li tinbeda diskussjoni kostruttiva fil-livell tal-UE dwar tfassil ġust tal-prezzijiet tal-ilma. It-tfassil tal-prezz għandu jinkludi rekwiżit minimu ta’ ilma b’xejn biex jiġu żgurati d-drittijiet tal-bniedem. L-istruttura tal-prezzijiet għandha tqis l-isfidi attwali u futuri tas-soċjetà, tal-klima u tal-industrija. Il-KESE issuġġerixxi li t-tfassil tal-prezzijiet iqis b’mod trasversali s-sigurtà tal-ilma fit-tul.

4.8.

Il-KESE jemmen li r-responsabbiltà estiża tal-produttur għandha tiġi estiża għall-ġestjoni tal-ilma residwu, u jappoġġja r-reviżjoni attwali tad-Direttiva dwar it-Trattament tal-Ilma Urban Mormi (10) (11). Għandha tiġi introdotta sinerġija bejn l-iskemi tar-responsabbiltà estiża tal-produttur, l-ekodisinn u r-rekwiżiti ta’ informazzjoni. Għandhom jiġu stabbiliti kampanji ta’ sensibilizzazzjoni apposta, li jgħaqqdu flimkien partijiet ikkonċernati distinti u diversi għall-konsumaturi sabiex dawn jifhmu u jirrikonoxxu l-użu sostenibbli tal-ilma.

4.9.

Sabiex tiġi żgurata manutenzjoni adegwata tas-sistemi tal-ilma u titħeġġeġ provvista akbar tal-ilma, huwa kruċjali li tiġi indirizzata l-kwistjoni tal-ilma li jintilef billi tingħata prijorità lill-inizjattivi ta’ manutenzjoni li għaddejjin, bil-għan li jnaqqsu b’mod sinifikanti t-tnixxijiet tal-ilma. Sabiex inizjattivi bħal dawn jiġu ffinanzjati b’mod adegwat, hija meħtieġa l-introduzzjoni ta’ “regola tad-deheb” għall-investimenti pubbliċi. Il-KESE jenfasizza li l-manutenzjoni ġestita ħażin u mhux iffinanzjata biżżejjed, flimkien ma’ ġestjoni inadegwata tal-assi, qed jikkawżaw telf ekonomiku sinifikanti. Teknoloġiji ġodda għad-detezzjoni ta’ tnixxijiet għandhom jiġu żviluppati immedjatament u għandu jiġi żviluppat appoġġ speċifiku f’dan ir-rigward.

4.10.

Il-Kumitat jinsab imħasseb dwar valutazzjonijiet insuffiċjenti tal-kundizzjoni tas-sistemi tad-drenaġġ taħt l-art f’ħafna Stati Membri, u jitlob evalwazzjoni bir-reqqa u immedjata, inkluża ċ-ċentralizzazzjoni tad-data fil-livell tal-UE. L-ispiża tan-nuqqas ta’ intervent hija ħafna akbar mill-ispiża tat-tiswijiet fin-networks tad-drenaġġ.

5.   Implikazzjonijiet reġjonali tal-ilma

5.1.

L-aċċess għal ilma sikur, nadif u ta’ kwalità tajba huwa dritt fundamentali u vitali għas-saħħa, id-dinjità u l-prosperità ta’ kulħadd. Il-Kumitat iqis li huwa totalment inaċċettabbli li għad hemm persuni li m’għandhomx aċċess għall-ilma fl-UE.

5.2.

Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-ilma jiġi integrat fil-politiki relatati kollha (l-enerġija, il-kummerċ, l-industrija, l-agrikoltura, eċċ.), u li l-Istati Membri jiżguraw sinerġiji bejn l-investimenti f’diversi setturi marbuta mar-riżorsi tal-ilma, bħall-iżvilupp urban, l-ikel, l-agrikoltura u l-enerġija. L-ilma huwa ta’ importanza kruċjali għall-iżvilupp urban u rurali.

5.3.

Il-KESE jipproponi li jiġu żviluppati Patt Blu tal-UE u Aġenda tal-UE dwar l-Ilma bbażati fuq sħubija għall-investiment fl-ilma, f’sinerġija mill-qrib mal-Aġenda Urbana tal-UE, flimkien ma’ sħubija tematika dwar l-ilma f’konformità mal-Ftehim ta’ Ljubljana u f’komplementarjetà sħiħa mal-Viżjoni fit-Tul għaż-Żoni Rurali. L-iżgurar tas-solidarjetà territorjali, l-istrutturi ta’ governanza multilaterali adattati biex jiġu indirizzati d-differenzi bejn iż-żoni rurali u urbani u l-konsolidazzjoni tal-operaturi reġjonali tal-ilma huma importanti.

5.4.

Għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-gżejjer fiż-żona tal-Mediterran u għar-reġjuni ultraperiferiċi li qed jaffaċċjaw skarsezzi fil-provvista tal-ilma matul perjodi speċifiċi ta’ nixfa minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħhom. Għal dawn iż-żoni, il-provvista tal-ilma neċessarja trid tiġi żgurata permezz ta’ sistema li tiggarantixxi l-provvista lill-familji u lill-operaturi ekonomiċi.

5.5.

Il-KESE jipproponi li jiġi adottat ippjanar pubbliku esklużivament fil-livell tal-baċin tax-xmara (inkluż l-ilma ta’ taħt l-art) b’tali mod li l-interess ġenerali tal-UE jiġi protett, u billi jiġi żgurat li l-fluss tal-ilma ekoloġiku meħtieġ jinżamm fil-korp tal-ilma minn fejn joriġina. Il-miżuri u l-investimenti fl-ilma biex jipproteġu ż-żoni mill-għargħar jew, jantiċipaw in-nixfiet u jipproteġu n-navigabbiltà, jimmiraw li jżommu aktar ilma, għandhom jimmiraw fl-istess ħin li jtejbu l-bijodiversità u jirrispettaw il-karatteristiċi ġeomorfoloġiċi tal-baċin tax-xmara.

5.6.

Meta titqies in-natura pubblika tiegħu, il-KESE jissuġġerixxi li d-dritt tal-użu tal-ilma għandu jiġi definit, imkejjel u mmonitorjat sew, u li jitqiesu l-forom legali kollha bħall-konċessjonijiet, il-permessi, il-liċenzji, id-drittijiet kuntrattwali u s-sjieda totali, flimkien mar-rispett tal-ilma bħala ġid komuni. Id-drittijiet tal-użu għandhom ikunu jistgħu jitkejlu faċilment permezz ta’ termini definiti sew.

5.7.

Il-KESE jirrakkomanda li l-UE tadotta u ssaħħaħ l-oqfsa regolatorji dwar il-ftehimiet ta’ konċessjoni tal-ilma sabiex l-ilma jiġi mmaniġġjat bħala ben pubbliku, aktar milli bħala komodità li tista’ tiġi kummerċjalizzata. Il-prezzijiet għall-popolazzjoni għandhom jirriflettu wkoll il-fatt li l-ilma huwa ben pubbliku b’rispett sħiħ għall-Artikolu 14 tat-TFUE u l-Protokoll 26 anness mat-TUE u mat-TFUE. Il-KESE jappella għal regoli restrittivi sabiex ir-riżorsi tal-ilma tal-UE jiġu protetti milli jintużaw fl-interess ta’ partijiet ikkonċernati mhux tal-UE.

6.   Fondi tal-UE

6.1.

Il-KESE jitlob għal aktar sinerġija fil-livell tas-sejħa għal proposti u l-programmi operazzjonali biex jiġu indirizzati l-ispeċifiċitajiet tal-investimenti fil-qasam tal-ilma u jiġi massimizzat l-assorbiment tal-kwalità tal-fondi tal-UE ddedikati għall-ilma u l-ekonomija blu. Għandhom jitqiesu l-karatteristiċi staġjonali u ċikliċi tal-attivitajiet tal-ilma fis-sejħiet għall-proposti u fil-programmazzjoni. Il-Kumitat jistieden lill-Istati Membri jittrattaw l-investiment fl-ilma bħala prijorità għolja fir-riallokazzjonijiet fi ħdan id-diversi programmi, u li jadattaw ir-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat għall-karatteristiċi tal-investiment fl-ilma.

6.2.

Il-KESE jqis li l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi, is-Sajd u l-Akkwakultura (12) mhuwiex biżżejjed biex jappoġġja l-iżvilupp u t-tranżizzjoni tal-ekonomija blu. Huwa urġenti li jiġu diversifikati l-attivitajiet eliġibbli, tiżdied il-komplementarjetà bejn il-FSIE (13), il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, InvestEU, Interreg Europe u fondi oħra. Barra minn hekk, il-prinċipju tal-kompetizzjoni tal-proġetti tal-ilma tal-FSIE għandu jqis il-ħtiġijiet bażiċi li l-ilma qed jissodisfa.

6.3.

Il-KESE jinnota li l-Iżviluppi Lokali Mmexxi mill-Komunità, il-Gruppi ta’ Azzjoni Lokali tas-Sajd u l-Investimenti Territorjali Integrati (ITI) huma strumenti li jkopru biss parzjalment il-ħtiġijiet ta’ investiment fis-settur tal-ilma. Il-KESE jappella għal programm operazzjonali ddedikat għall-ilma u għal ITI għall-ekonomija blu, korrelazzjoni bejn sejħiet differenti għal proposti u valutazzjoni tal-impatt tal-investiment iffinanzjat mill-fondi tal-UE li huma mmirati lejn l-infrastruttura tal-ilma. Il-KESE jissuġġerixxi li għandu jiġi stabbilit Fond għal Tranżizzjoni Blu billi jew tiġi żgurata konċentrazzjoni tematika tal-fondi eżistenti, jew jiġu miżjuda fondi ġodda. Dan il-fond għandu jkun iddedikat għar-reġjuni li huma fqar fir-riżorsi tal-ilma, u għandu jkopri t-tranżizzjoni lejn ġestjoni tal-ilma sostenibbli, jevita l-inugwaljanzi fl-aċċess għall-ilma, u jappoġġja l-miri tal-UE għall-2050 f’konformità sħiħa mal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta.

6.4.

Il-KESE jikkonkludi li s-setturi tal-ilma għandhom jiġu rikonoxxuti bħala strateġiċi fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2028-2034 tal-qafas finanzjarju pluriennali li jmiss, u, minħabba r-rwol rikonoxxut tiegħu bħala l-vuċi tas-soċjetà ċivili organizzata tal-UE, il-KESE għandu jkun involut fil-Pjattaforma ta’ Speċjalizzazzjoni Intelliġenti għal Ekonomija Blu Sostenibbli (14). Il-KESE jipproponi li tiżdied kundizzjonalità ex ante obbligatorja għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2028-2034.

7.   Il-finanzjament tat-tranżizzjoni lejn mudelli ġodda ta’ negozju sostenibbli

7.1.

Il-KESE jagħti parir lill-Istati Membri biex jinvestigaw kif il-baġits pubbliċi u l-għodod ta’ mitigazzjoni tar-riskju, bħall-garanziji u l-istrumenti għat-titjib tal-kreditu, jistgħu jintużaw b’mod strateġiku biex itejbu l-profil tar-riskju/redditu tal-investimenti u jattiraw finanzjament kummerċjali, finanzjament kollettiv, u investimenti ta’ ekwità. Il-Kumitat jinsab imħasseb li l-allokazzjoni tal-fondi pubbliċi se tkun problematika f’ċerti Stati Membri minħabba l-livell attwali ta’ dejn pubbliku, iż-żieda fir-rati tal-imgħax u d-deterjorament tal-klassifikazzjoni sovrana tal-kreditu. Il-KESE jinnota li l-finanzjament ta’ investimenti privati fil-kostruzzjoni tan-networks tal-ilma jista’ jiġi skoraġġut minħabba r-riskju ta’ korruzzjoni u nuqqas ta’ ċarezza regolatorja, kif ukoll, min-naħa l-oħra, mill-fatt li tali investimenti għandhom medda ta’ żmien medju u twil.

7.2.

Il-KESE jemmen li l-investimenti sostenibbli relatati mal-ilma għandhom jissaħħu bl-użu ta’ strumenti ta’ finanzjament sostenibbli bħall-bonds ekoloġiċi, il-bonds soċjali u s-self ekoloġiku, akkumpanjati minn definizzjonijiet konsistenti ta’ sostenibbiltà f’diversi ġuriżdizzjonijiet, u livell akbar ta’ standardizzazzjoni u trasparenza fid-data. Il-KESE jipproponi r-regolamentazzjoni tal-bonds blu għall-investimenti fl-ilma fil-livell tal-UE, flimkien ma’ strumenti ta’ investiment imfassla apposta għall-ilma ddedikat għall-SMEs (eż. permezz ta’ krediti staġjonali). Il-KESE jappella ukoll lill-Eurostat biex iħejji kapitolu u statistika apposta għad-data dwar l-ekonomija tal-ilma.

7.3.

L-inkorporazzjoni tal-fatturi ambjentali, soċjali u ta’ governanza (15) fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet dwar l-investiment tippermetti firxa usa’ ta’ opportunitajiet ta’ investiment u tippromovi l-istabbiltà finanzjarja. Il-KESE jitlob investimenti fl-infrastruttura, fil-kundizzjonijiet tax-xogħol, fl-impjiegi u fit-taħriġ ta’ kwalità tajba, u jappella għal attivitajiet u kampanji speċifiċi għall-għarfien dwar l-ilma, speċjalment immirati lejn il-ġenerazzjoni żagħżugħa. L-iżgurar ta’ karriera prevedibbli u fit-tul u pagi adegwati huwa kruċjali biex jinżammu r-riżorsi umani fis-settur tal-ilma.

7.4.

L-Istati Membri jeħtiġilhom jifhmu, jippromovu u jappoġġjaw l-investimenti fil-qasam tal-ilma, inkluż bl-użu ta’ fondi ta’ assistenza teknika, u għandu jingħata appoġġ apposta mill-Kummissjoni f’dan ir-rigward, speċjalment fir-rigward tal-possibbiltajiet għall-użu mill-ġdid tal-ilma. Il-KESE jqis li huwa kruċjali li r-riżorsi finanzjarji jiġu diretti lejn proġetti li jnaqqsu l-konsum tal-ilma u jiġġeneraw l-użu mill-ġdid tal-ilma fl-Istati Membri kollha, f’konformità mal-Artikolu 9 tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma (16).

7.5.

Koordinazzjoni u komplementarjetà effiċjenti bejn il-Kummissjoni Ewropea, il-BEI u l-BERŻ f’termini ta’ finanzjament tal-investimenti fl-ilma. Dan jinkludi l-iżvilupp ta’ indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni komuni fil-qafas strateġiku tal-UE, kif ukoll il-monitoraġġ ċikliku fis-Semestru Ewropew. Il-banek pubbliċi madwar l-UE għandhom ukoll rwol importanti fir-rigward tal-investimenti fl-ilma, u għandha tiġi kkonsolidata l-kollaborazzjoni tal-partijiet ikkonċernati mal-banek privati.

8.   Investimenti

8.1.

Id-deċiżjonijiet ta’ investiment fl-UE jridu jsegwu evalwazzjoni bir-reqqa tad-domanda għall-ilma fit-tul, id-disponibbiltà tar-riżorsi tal-ilma u l-għażliet ta’ finanzjament, filwaqt li jitqiesu wkoll l-isfidi li jirriżultaw mill-adattament għat-tibdil fil-klima. Il-Kumitat jemmen li l-ippjanar tal-investiment fit-tul għandu jikkwantifika wkoll xejriet demografiċi speċifiċi u għandu jkun allinjat ma’ inizjattivi f’setturi oħra, bħall-ippjanar urban, l-użu tal-art jew l-agrikoltura. It-titjib fil-faċilitajiet tal-ilma għandu jqis ukoll il-massimizzazzjoni tal-ħżin tal-karbonju blu. Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jimplimentaw inizjattivi sinkronizzati marbutin mal-ġestjoni tat-territorju u sistemi analitiċi tal-big data. L-investiment u l-finanzjament fis-settur tal-ilma għandhom iqisu l-ispejjeż operattivi b’mod integrat.

8.2.

Il-KESE jitlob standards apposta dwar l-użu tal-ilma f’diversi setturi ekonomiċi, pereżempju l-agrikoltura u l-industrija, billi jitwaqqaf grupp ta’ esperti biex jiġu żviluppati linji gwida settorjali dwar l-użu tal-ilma, li jkun jinkludi l-KESE.

8.3.

L-innovazzjoni u t-teknoloġija huma kruċjali biex tiġi xprunata l-effiċjenza fil-ġestjoni tal-ilma. L-iskambju ta’ innovazzjonijiet sinifikanti relatati mal-ilma fost l-Istati Membri u l-inkoraġġiment ta’ esperimentazzjoni minn isfel għal fuq huma kruċjali. Huma meħtieġa sforzi addizzjonali biex jiġu evalwati l-ispejjeż u l-benefiċċji ekonomiċi, soċjali u ambjentali ta’ diversi perkorsi ta’ investiment, li jvarjaw mil-livell lokali sal-livell tal-baċiri, u l-livell nazzjonali, transfruntier u anke globali. L-implimentazzjoni ta’ teknoloġiji innovattivi, bħal sistemi ta’ monitoraġġ bis-satellita bi prezz baxx li jirreġistraw parametri kritiċi tal-ilma, tista’ ttejjeb il-ġbir u l-analiżi tad-data dwar l-ilma. L-involviment tal-Istati Membri għandu jitqies f’dan ir-rigward.

8.4.

Sabiex jinġabar kapital adegwat fit-tul allinjat mal-SDGs, il-proġetti ta’ kapital naturali relatati mal-ilma li jiffaċċjaw riskji strutturali ogħla spiss jeħtieġu t-tnaqqis tar-riskji. Spejjeż ogħla, qligħ aktar baxx u telf finanzjarju relatat mar-riskji tal-ilma jeħtieġ li jiġu kkunsidrati bir-reqqa. Għandhom jintużaw ukoll is-self u l-għotjiet tradizzjonali, il-kapital ta’ riskju, l-ekwità privata u pubblika, u l-fondi tal-pensjonijiet u tal-investiment. Il-possibbiltà ta’ greenwashing tippersisti bħala riżultat ta’ nuqqas ta’ standards konsistenti għall-bonds ekoloġiċi u l-fondi ta’ investiment ambjentali, soċjali u ta’ governanza.

8.5.

Il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ l-użu tal-fondi rilevanti kollha tal-UE u l-opportunitajiet ta’ sħubija permezz tal-imsieħba soċjali u n-networks tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili biex jilħqu lill-partijiet ikkonċernati kollha, b’enfasi partikolari fuq l-SMEs. Il-finanzjament imħallat jista’ jkollu rwol importanti minħabba r-redditu baxx tal-proġetti tal-infrastruttura tal-ilma; madankollu, il-kumpaniji tas-servizzi tal-ilma għadhom mezz tajjeb ta’ investiment.

8.6.

Il-KESE jqis li huwa kruċjali li r-reżiljenza tiġi inkorporata fil-kriterji ta’ evalwazzjoni tal-investiment relatat mal-ilma. Ir-reżiljenza tista’ tnaqqas l-ispejjeż assoċjati mal-irkupru minn avvenimenti imprevedibbli bħal maltempati, għargħar, nirien fil-foresti, nixfiet, attakki ċibernetiċi jew pandemiji meta mqabbla ma’ investimenti ottimali f’miżuri tat-tnaqqis tar-riskji. Il-proġetti transfruntiera dwar l-ilma għandhom jibbenefikaw minn attenzjoni u finanzjament speċifiċi.

8.7.

L-investiment insuffiċjenti u n-nuqqas ta’ nefqa effiċjenti fi proġetti relatati mal-ilma huma r-raġuni ewlenija għaliex l-UE u l-bqija tad-dinja mhumiex qed jagħmlu progress sinifikanti fil-kisba tal-SDG 6 dwar l-ilma u s-sanità. Il-KESE jenfasizza li l-Ewropa għandha l-opportunità li tittrasforma l-isfidi relatati mal-ilma fi prospetti ġodda għall-iżvilupp tat-teknoloġija, l-avvanz tas-soċjetà u t-tkabbir tan-negozju, bl-għan aħħari li tinkiseb ekonomija li tiggarantixxi s-sigurtà tal-ilma u li tkun reżiljenti, b’opportunitajiet ta’ impjieg sħiħ u produttiv, u impjiegi ta’ kwalità tajba għal kulħadd. L-UE tista’ tkun minn ta’ quddiem nett fid-dinja fil-qasam tal-użu mill-ġdid tal-ilma.

---

(1)  Ilma li jintilef (non-revenue water – NRW) huwa ilma li jintilef fis-sistema tad-distribuzzjoni tal-ilma, li qatt ma jasal fid-destinazzjoni finali tiegħu. Dan ifisser ilma mhux użat jew mhux imħallas, li jaffettwa l-ekonomiji lokali kif ukoll ir-riżorsi lokali disponibbli.

(2)  Aġenda Urbana tal-UE

(3)  Ljubljana Agreement and Multiannual Working Programme – Renewing the Urban Agenda for the EU (Il-Ftehim ta’ Ljubljana u l-Programm ta’ Ħidma Pluriennali – It-tiġdid tal-Aġenda Urbana tal-UE (mhux disponibbli bil-Malti)).

(4)  Viżjoni fit-tul għaż-żoni rurali: għal żoni rurali tal-UE aktar b’saħħithom, konnessi, reżiljenti u prosperużi

(5)  Il-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej 2014-2020

(6)  Ir-Regolament (UE) 2020/852 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-18 ta’ Ġunju 2020 dwar l-istabbiliment ta’ qafas biex jiġi ffaċilitat l-investiment sostenibbli u li jemenda r-Regolament (UE) 2019/2088 (ĠU L 198, 22.6.2020, p. 13).

(7)   ĠU C 202, 7.6.2016, p. 307

(8)  Id-Direttiva 2010/75/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) (ĠU L 334, 17.12.2010, p. 17)

(9)  Industrial pollutant releases to water in Europe (Rilaxxi industrijali li jniġġsu fl-ilma fl-Ewropa), Aġenzija Ewropea għall-Ambjent.

(10)  Proposta għal reviżjoni tad-Direttiva dwar it-Trattament tal-Ilma Urban Mormi

(11)  Id-Direttiva tal-Kunsill tal-21 ta’ Mejju 1991 dwar it-trattament tal-ilma urban mormi (ĠU L 135, 30.5.1991, p. 40).

(12)  Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi, is-Sajd u l-Akkwakultura

(13)  Il-fondi strutturali u ta’ investiment Ewropej tal-2014-2020

(14)  https://s3platform.jrc.ec.europa.eu/blue-growth.

(15)  ESG – kriterji ambjentali, soċjali u ta’ governanza.

(16)  Id-Direttiva 2000/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Ottubru 2000 li tistabilixxi qafas għal azzjoni Komunitarja fil-qasam tal-politika tal-ilma (ĠU L 327, 22.12.2000, p. 1)

Relaturi:

Kinga JOÓ u Carlos Manuel TRINDADE

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja	25.1.2023
Bażi legali	Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura
	Opinjoni fuq inizjattiva proprja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza
Adozzjoni fis-sezzjoni	21.6.2023
Adozzjoni fil-plenarja	13.7.2023
Sessjoni plenarja Nru	580
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	171/19/22

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-KESE japprova bis-sħiħ ir-riżoluzzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti li jaffermaw li l-ilma huwa dritt tal-bniedem (1) u li huwa fundamentali għat-tgawdija sħiħa tal-ħajja u għar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem (2). L-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU, fl-Għan 6, u l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali tal-Unjoni Ewropea, fil-Prinċipju 20, jistabbilixxu l-prinċipji ġenerali tad-dritt għall-aċċess għall-ilma. F’xenarju ta’ tibdil fil-klima, il-faqar tal-ilma jieħu importanza akbar u jeħtieġ politiki pubbliċi biex jindirizzawh. F’sitwazzjoni ta’ skarsezza tal-ilma, hija l-popolazzjoni vulnerabbli li tiġi affettwata aktar.

1.2.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri japplikaw approċċ ibbażat fuq id-drittijiet tal-bniedem għall-politiki kollha dwar l-ilma u jindirizzaw in-nuqqas tal-ilma, u b’hekk jallinjaw ruħhom ukoll mal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Is-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità għandhom ikunu sostenibbli, ekwi, effettivi, ta’ kwalità għolja u affordabbli għal kulħadd, u għandhom jagħtu attenzjoni speċjali lill-gruppi soċjali vulnerabbli.

1.3.

Il-KESE jemmen li l-aċċess universali għall-ilma tax-xorb u għas-sanità ta’ kwalità għolja bi prezzijiet ġusti għall-popolazzjoni għandu jiġu ttrattat bħala ben pubbliku u mhux biss bħala komodità, u għalhekk ma għandux jiġi mmaniġġjat skont ir-regoli tas-suq uniku.

1.4.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tippromovi approċċ komuni għall-fehim tal-faqar tal-ilma fil-livell tal-UE u tiżviluppa definizzjoni komprensiva tal-faqar tal-ilma li tippermetti fehim tanġibbli u kondiviż tal-faqar tal-ilma (3), u li abbażi tagħha kull Stat Membru jista’ jiżviluppa d-definizzjoni tiegħu li tiddependi mill-kuntest, f’konformità ma’ dik Ewropea.

1.5.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tiżviluppa linji gwida komuni biex timmonitorja l-aċċess għal servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità ta’ kwalità tajba u affordabbli (4), u d-disparitajiet spazjali, soċjali u bejn il-ġeneri tagħhom fil-livell tal-Istati Membri u tal-UE, u timmappja s-sitwazzjoni attwali u timmonitorja regolarment l-iżviluppi. Id-data għandha tkun affidabbli, valida u disponibbli għall-pubbliku. Dan huwa meħtieġ ukoll għall-konformità mal-Artikolu 16(a) tad-Direttiva (UE) 2020/2184 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2020 dwar il-kwalità tal-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem (5) (minn hawn ’il quddiem id-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb), u l-KESE jistenna li tiġi adottata l-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea għar-riformulazzjoni tad-Direttiva dwar it-Trattament tal-Ilma Urban Mormi (6), li tintroduċi l-Artikolu 19 dwar l-aċċess għas-sanità.

1.6.

Il-KESE jipproponi lill-Kummissjoni li r-reviżjoni li jmiss tad-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb għandha tinkludi l-garanzija ta’ aċċess universali għas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità, kif stabbilit fl-SDG 6 tan-NU. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tadotta linji gwida komuni għall-ipprezzar tas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità, li permezz tagħhom l-Istati Membri jistgħu jiżviluppaw l-oqfsa regolatorji tagħhom skont il-kuntest. Il-linji gwida għandhom jirrispettaw id-dritt tal-bniedem għall-ilma u l-prinċipju tan-nuqqas ta’ degradazzjoni simili għal dak rakkomandat min-NU dwar id-drittijiet tal-bniedem u l-aċċess għall-ilma tax-xorb u s-sanità.

1.7.

Il-KESE jenfasizza li l-ħlas għas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità ma għandux jikkomprometti l-issodisfar ta’ ħtiġijiet soċjali oħra. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tipprovdi ħarsa ġenerali lejn il-miżuri applikati fl-Istati Membri kollha fir-rigward tal-affordabbiltà u b’mod speċifiku dwar il-konsumaturi vulnerabbli. Abbażi ta’ din il-ħarsa ġenerali, nistiednu lill-Kummissjoni tiżviluppa linji gwida komuni għall-Istati Membri biex jidentifikaw unitajiet domestiċi bi problemi ta’ affordabbiltà, u b’mod aktar speċifiku konsumaturi vulnerabbli, kif ukoll miżuri biex jindirizzawhom. Il-linji gwida għandhom jiżguraw li l-ebda utent f’sitwazzjoni ta’ vulnerabbiltà ma jkollu l-provvista tal-ilma tiegħu maqtugħa (7). Il-miżuri għandhom ikunu bbażati fuq perspettiva olistika tas-sitwazzjonijiet tal-unitajiet domestiċi affettwati u għandhom japplikaw strumenti ta’ politika soċjali, miżuri ta’ politika tal-akkomodazzjoni, u miżuri speċifiċi li jikkonċernaw is-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità b’mod speċifiku għall-kuntest. Il-prinċipju tas-solidarjetà għandu jitqies fil-finanzjament ta’ tali miżuri; flimkien mal-finanzjament pubbliku, għandhom jiġu esplorati forom innovattivi ta’ finanzjament, eż. l-istabbiliment ta’ fondi ddedikati inkorporati fil-kontijiet tal-ilma.

1.8.

Il-KESE jirrakkomanda li l-UE tadotta u ssaħħaħ l-oqfsa regolatorji dwar il-ftehimiet ta’ konċessjoni tal-ilma sabiex l-ilma jiġi mmaniġġjat bħala ben pubbliku, aktar milli bħala komodità li tista’ tiġi kummerċjalizzata. Oqfsa regolatorji bħal dawn għandhom: (a) ikunu allinjati mad-drittijiet tal-bniedem; (b) jippromovu s-sostenibbiltà tal-ekosistemi akkwatiċi; (c) jiġu stabbiliti u implimentati b’mod trasparenti bil-parteċipazzjoni tal-pubbliku; (d) jikkomplementaw il-qafas tad-drittijiet ta’ konċessjoni ma’ istituzzjonijiet pubbliċi biex jirkupraw id-drittijiet tal-użu tal-ilma bi skambju għal kumpens ġust u tallokahom mill-ġdid matul kriżijiet ta’ nixfa lill-utenti f’sitwazzjonijiet ta’ emerġenza.

1.9.

Il-KESE jinnota li hemm differenza fundamentali bejn il-ġestjoni pubblika u privata tal-ilma u eżempji tajbin u ħżiena jistgħu jinstabu fiż-żewġ tipi ta’ ġestjoni. Madankollu, il-ġestjoni privata, minħabba l-enfasi tagħha fuq il-profitt, jista’ jkollha diffikultà biex tissodisfa r-rekwiżit fundamentali tal-universalità tas-servizz, jiġifieri li taqdi 100 % tal-popolazzjoni. Il-KESE jemmen li l-ġestjoni pubblika tal-ilma tinsab f’pożizzjoni aħjar biex tiggarantixxi aċċess universali għas-sistemi tal-ilma u tad-drenaġġ bi prezz ġust u bi standards ta’ kwalità adegwati u r-restawr u l-protezzjoni tal-ekosistemi.

1.10.

Il-KESE jemmen li l-UE u l-Istati Membri kollha għandhom jadottaw viżjoni ambjentali u jiżviluppaw programmi li jiffinanzjaw lid-distributuri tal-ilma biex jiksbu tnaqqis fit-tnixxijiet u t-telf, wieħed mill-akbar flaġelli tal-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jikkunsidraw u jappoġġjaw soluzzjonijiet tekniċi ġodda u innovattivi biex jindirizzaw l-iskarsezza tal-ilma, bħal żieda fl-użu tal-ilma griż u tal-ilma mormi trattat, u faċilitajiet deċentralizzati għat-trattament tal-ilma mormi fuq skala żgħira.

1.11.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jipprovdu finanzjament pubbliku għall-iżvilupp tal-infrastruttura, b’attenzjoni speċifika għas-sidien ta’ proprjetà b’nuqqas ta’ riżorsi u l-viċinati urbani u rurali soċjalment żvantaġġati bi ħtiġijiet estiżi ta’ rinnovazzjoni tal-infrastruttura. Għandu jiġi kkunsidrat l-iżvilupp tal-infrastruttura tal-ilma u tas-sanità relatata mal-Mewġa ta’ Rinnovazzjoni. Barra minn hekk, fil-ġestjoni tat-territorju, għandu jiġi kkunsidrat il-forniment sostenibbli mil-lat ambjentali, ekonomiku u soċjali tas-servizzi tal-provvista tal-ilma u s-sanità.

1.12.

Fid-dawl tal-fatt li fl-Ewropa hemm bosta baċiri idrografiċi li jinvolvu diversi Stati Membri, il-KESE jirrakkomanda l-adozzjoni ta’ qafas ta’ governanza politika u teknika u l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili għal kull wieħed mill-baċiri eżistenti fl-UE (ara l-punti 6.4 u 6.5). Il-KESE jissuġġerixxi li l-Kummissjoni tivvaluta l-prestazzjoni tal-ġestjoni tal-baċiri idrografiċi u tintroduċi mekkaniżmi politiċi, tekniċi u parteċipattivi li jtejbuha. Il-Kummissjoni għandha tintroduċi Kunsill tal-Baċiri Idrografiċi li jirrappreżenta lill-partijiet interessati kollha bħala korp biex jassisti lill-Awtorità tal-Baċiri Idrografiċi u jkollu rwol ta’ medjatur f’kunflitti transkonfinali.

1.13.

Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni għandha: — tirregola proġetti agrikoli u industrijali b’intensità għolja ta’ ilma fir-rigward tal-problemi ambjentali u soċjali downstream u, f’xi każijiet, tiżviluppa stadju ta’ eliminazzjoni gradwali għal dawn il-proġetti, u ssib soluzzjonijiet għan-negozji, il-ħaddiema u t-territorji involuti u talloka l-fondi meħtieġa biex jinkiseb bilanċ armonjuż fis-soluzzjoni li tinstab; — tiżviluppa wkoll leġiżlazzjoni biex tiżgura fluss minimu li jasal sal-baħar; — tiżgura li l-UE tadotta pjani ta’ emerġenza li jipprijoritizzaw l-aċċess għall-ilma għall-konsum mill-bniedem fi kriżi ta’ skarsezza.

1.14.

Il-KESE jissuġġerixxi li l-UE tfassal politiki biex tipproteġi lill-konsumaturi, u tiżgura li kulħadd ikollu aċċess għal ilma tajjeb għax-xorb bi prezz ġust u għal sistemi adegwati tad-drenaġġ. Dawn il-politiki għandhom jinkludu l-parteċipazzjoni tad-diversi partijiet interessati kkonċernati (konsumaturi, ħaddiema, negozji) fil-korpi ta’ konsultazzjoni.

1.15.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jieħdu miżuri biex itejbu l-għarfien tar-residenti tal-UE dwar il-valur tal-ilma, l-importanza tal-aċċess għall-ilma u s-sanità għal kulħadd. Il-potenzjal tal-komunikazzjoni u l-edukazzjoni biex jiżdied l-għarfien għandu jintuża għall-promozzjoni ta’ użu aktar sostenibbli tas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità (8). It-tfal u ż-żgħażagħ għandhom jitqiesu atturi ewlenin fl-użu sostenibbli tas-servizzi ta’ provvista tal-ilma u tas-sanità fil-futur, madankollu, iż-żieda tal-għarfien għandha tinkludi l-gruppi ta’ età kollha. Fil-każ ta’ unitajiet domestiċi fil-faqar tal-ilma, iż-żieda fl-għarfien għandha tiġi integrata ma’ miżuri oħra biex jittejjeb l-aċċess tal-unitajiet domestiċi għal provvista tal-ilma u sanità ta’ kwalità tajba u affordabbli.

1.16.

Il-KESE jenfasizza li l-politiki tal-UE u tal-Istati Membri dwar l-ilma għandhom jiġu akkumpanjati minn stħarriġ sistematiku tar-rekwiżiti tal-persunal fis-settur tal-ilma inklużi l-kwalifiki meħtieġa, l-iżvilupp tal-forza tax-xogħol u l-ġestjoni tas-saħħa u s-sikurezza okkupazzjonali. Dawn għandhom jitwettqu flimkien mal-imsieħba soċjali fis-settur.

2.   Introduzzjoni u kamp ta’ applikazzjoni tal-Opinjoni

2.1.

L-ilma huwa fundamentali għall-aspetti kollha tal-ħajja. Huwa wkoll parti ewlenija tal-iżvilupp sostenibbli u huwa essenzjali għall-paċi taċ-ċivilizzazzjoni tagħna. It-tibdil fil-klima diġà aggrava l-problemi relatati mal-ilma, u se jkompli jagħmel dan fuq skala saħansitra akbar fil-futur. Il-provvisti inadegwati tal-ilma ħelu qed ipoġġu pressjoni dejjem akbar fuq il-komunitajiet tal-bniedem, speċjalment il-gruppi vulnerabbli.

2.2.

Fl-2010 (9), l-Assemblea Ġenerali tan-NU rrikonoxxiet b’mod espliċitu d-dritt tal-bniedem għall-ilma u s-sanità, imsaħħaħ mill-Konferenza tan-NU dwar l-Ilma 2023 (10). In-NU tirrikonoxxi wkoll li l-ilma tax-xorb nadif u s-sanità huma essenzjali għat-twettiq tad-drittijiet tal-bniedem kollha. Is-17-il SDG tan-NU maqbula internazzjonalment jinkludu l-Għan 6 — L-iżgurar tad-disponibbiltà u l-ġestjoni sostenibbli tal-ilma u s-sanità għal kulħadd. Flimkien ma’ dawn l-impenji globali, il-Prinċipju 20 tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jgħid li “kulħadd għandu d-dritt li jkollu aċċess għal servizzi essenzjali ta’ kwalità tajba, inklużi l-ilma u l-faċilitaijet sanitarji”.

2.3.

L-UE stabbiliet qafas legali u ta’ governanza komprensiv biex tiżgura l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-ilma tagħha, u għamlet progress fl-implimentazzjoni tiegħu (11), (12). Opinjonijiet preċedenti tal-KESE jippromovu r-rabta tal-isfidi assoċjati mal-ilma ma’ miżuri biex jiġi indirizzat il-faqar u l-għan li dan jinqered (13), il-promozzjoni tal-provvista tal-ilma u s-sanità bħala servizzi pubbliċi vitali għal kulħadd (14), u l-iffaċilitar tal-aċċess għall-ilma tax-xorb għal gruppi vulnerabbli u persuni li jgħixu f’postijiet iżolati u f’żoni rurali żvantaġġati jew periferiċi (15).

2.4.

Din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja tiġbed l-attenzjoni għall-isfidi attwali li jikkonċernaw l-aċċess għall-ilma nadif u għas-sanità. Din tesplora wkoll miżuri li għandhom jittieħdu fil-livell Ewropew, nazzjonali u lokali u r-rwol tas-soċjetà ċivili organizzata fil-ġlieda kontra l-faqar tal-ilma u l-effetti tiegħu, b’mod partikolari fuq dawk l-aktar vulnerabbli. Fl-aħħar nett, din teżamina modi kif jittaffew l-effetti soċjali, politiċi u ekonomiċi tal-faqar tal-ilma u l-impatt tiegħu fuq is-saħħa tal-bniedem.

2.5.

Il-faqar tal-ilma huwa preżenti fl-UE, minkejja l-pożizzjoni relattivament favorevoli tal-UE f’termini globali. In-nuqqas ta’ aċċess għall-ilma u s-sanità ta’ kwalità tajba u affordabbli, sitwazzjoni li tista’ tiġi deskritta bħala faqar tal-ilma, hija esperjenza ta’ kuljum għal miljuni ta’ ċittadini tal-UE. Fi kliem ieħor, miljuni ta’ Ewropej huma mċaħħda mid-dritt li jaċċessaw ilma u sanità affordabbli u ta’ kwalità tajba.

2.6.

Madankollu, il-faqar tal-ilma għandu konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u ambjentali estensivi, inklużi riskji għas-saħħa fil-livell individwali u komunitarju, nuqqas fil-livell tal-impjegabbiltà, u d-deterjorament tal-ekonomija lokali, l-esklużjoni soċjali, it-tniġġis ambjentali, il-movimenti/migrazzjoni tal-popolazzjoni, u l-instabbiltà politika. Konsegwenzi bħal dawn huma ferm sproporzjonati għas-sehem tal-unitajiet domestiċi fl-użu tal-ilma u l-produzzjoni tal-ilma mormi meta mqabbla mal-industrija u l-agrikoltura. Dan huwa rifless fil-fatt li l-ewwel Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej ta’ suċċess tikkonċerna l-aċċess għall-ilma u għas-sanità, li titlob servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità garantiti għal kulħadd fl-UE, li d-drittijiet tal-bniedem jingħataw aktar importanza mill-interessi tas-suq fil-provvista tal-ilma, u li jiżdiedu l-isforzi tal-UE biex jiġi żgurat aċċess universali għall-ilma u għas-sanità (16). L-indirizzar tal-faqar tal-ilma huwa meħtieġ sabiex jinkisbu l-prijoritajiet politiċi tal-KE, speċifikament fir-rigward tal-Patt Ekoloġiku u l-wegħda tiegħu li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura.

2.7.

Id-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb tistabbilixxi obbligu għall-Istati Membri li jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jiġi żgurat l-aċċess għall-ilma tax-xorb għall-gruppi vulnerabbli u emarġinati. Madankollu, tonqos milli tirrikonoxxi d-dritt universali għall-aċċess għall-ilma tax-xorb sikur u s-sanità, kif inkluż fl-SDGs. Il-KESE jistieden lill-KE tinkludi dan ir-rikonoxximent fir-reviżjoni li jmiss tad-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb.

2.8.

Il-KESE jinnota b’dispjaċir li d-data disponibbli hija limitata u frammentata, u dan jagħmilha diffiċli li tinkiseb ħarsa ġenerali komprensiva tal-iskala u l-karatteristiċi tal-fenomenu.

3.   Aċċess għal ilma u sanità ta’ kwalità tajba

3.1.

2,2 % tal-popolazzjoni tal-UE, madwar 9,8 miljun persuna, ma jużawx ilma tax-xorb immaniġġjat b’mod sikur minn sors imtejjeb, aċċessibbli fil-bini tagħhom (17). 2 % oħra, madwar 9,4 miljun persuna, jistgħu jaċċessaw biss servizzi bażiċi tal-ilma tax-xorb barra mill-bini tagħhom (18). Madwar 450 000 persuna residenti fl-UE (19) ma għandhomx aċċess għal servizzi bażiċi tal-ilma tax-xorb. 6,7 miljun persuna fl-UE, 1,5 % tal-popolazzjoni, jgħixu mingħajr faċilitajiet sanitarji, jiġifieri mingħajr banju, doċċa jew tojlit li jifflaxxja fl-unità domestika, u 84,5 miljun persuna, 19 % tal-popolazzjoni, jgħixu mingħajr aċċess għal mill-inqas trattament sekondarju tal-ilma mormi (20).

3.2.

Il-faqar tal-ilma jaffettwa b’mod partikolari lill-individwi u lill-unitajiet domestiċi vulnerabbli. — L-unitajiet domestiċi fil-faqar huma aktar minn tliet darbiet probabbli li jgħixu mingħajr faċilitajiet sanitarji (21). — In-nuqqas ta’ aċċess għall-ilma, is-sanità u l-iġjene (WASH) għandu impatt sproporzjonat fuq in-nisa b’diversi modi, pereżempju minħabba r-rwol sproporzjonat tagħhom fit-twettiq tax-xogħol tad-dar, u minħabba kwistjonijiet assoċjati mal-ġestjoni tal-iġjene mestrwali. — It-tfal huma affettwati b’mod sproporzjonat, peress li huma aktar suxxettibbli għall-konsegwenzi ta’ iġjene ħażina. — Il-persuni li jgħixu b’diżabilità jew bi bżonnijiet speċifiċi jesperjenzaw ukoll żieda fl-esponiment għall-konsegwenzi tal-faqar tal-ilma. — Il-persuni mingħajr dar, speċjalment dawk li jorqdu barra, jintlaqtu ħażin ħafna min-nuqqas ta’ WASH, minħabba l-faqar estrem tagħhom fl-akkomodazzjoni. — L-akbar minoranza etnika tal-Ewropa, il-persuni Rom, huma affettwati ħafna minn nuqqas ta’ aċċess għal ilma tax-xorb u sanità sikuri u affordabbli. Persuna Rom minn kull tlieta tgħix f’akkomodazzjoni mingħajr ilma tal-vit (22), u ftit aktar minn nofs għandhom tojlit li jifflaxxja jew doċċa fl-akkomodazzjoni fejn jgħixu (23). Hemm eżempji ta’ komunitajiet emarġinati, li fosthom ir-Rom huma maġġoranza sproporzjonata, li qed jiġu mċaħħda anke minn servizzi bażiċi tax-xorb, minħabba li jingħalqu l-viti pubbliċi (24), u jgħixu f’żoni milquta mill-kontaminazzjoni tal-ilma ta’ taħt l-art minħabba attivitajiet ekonomiċi (25). — Il-migranti, speċjalment migranti mingħajr dokumenti f’akkomodazzjoni ta’ emerġenza u akkomodazzjoni informali jistgħu jkunu esposti b’mod speċjali għal aċċess fqir għall-provvista tal-ilma u sanità. — In-nuqqas ta’ aċċess għal ilma u sanità affordabbli jista’ jkollu impatt fuq in-negozji tal-familja tal-unitajiet domestiċi vulnerabbli, u joħloq problemi soċjali u ekonomiċi.

3.3.

Id-disparitajiet spazjali fl-infrastruttura tal-ilma u s-sanità huma fattur importanti — għalkemm mhux l-uniku wieħed — fl-aċċess soċjalment inugwali. F’ħafna oqsma, hemm intersezzjoni ta’ problemi infrastrutturali u problemi soċjali. Il-komunitajiet rurali emarġinati jistgħu jkunu f’sitwazzjoni partikolarment żvantaġġata. Barra minn hekk, f’viċinati foqra fir-riżorsi bi ħtiġijiet ta’ rinnovazzjoni fit-tul, infrastruttura ta’ kwalità baxxa tikkontribwixxi għall-faqar tal-ilma u l-problemi ambjentali.

3.4.

Sadanittant, il-bidliet demografiċi jaffettwaw id-distribuzzjoni spazjali tad-domanda għas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità. L-urbanizzazzjoni żżid il-pressjoni fuq is-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità f’ħafna żoni urbani b’densità għolja ta’ popolazzjoni. F’partijiet oħra tal-UE, speċjalment — iżda mhux esklużivament — iż-żoni rurali, it-tnaqqis fil-popolazzjoni joħloq sfidi għat-tħaddim tan-networks.

3.5.

Filwaqt li l-problemi msemmija hawn fuq dwar in-nuqqas ta’ aċċess għas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità jaffettwaw primarjament lill-gruppi soċjali, proporzjon ferm ogħla tal-popolazzjoni tal-UE — medja ta’ 30 % — huwa affettwat minn xi forma ta’ stress idriku, jiġifieri diskrepanza bejn id-domanda u l-provvista tal-ilma (26). In-nies fin-Nofsinhar tal-Ewropa jħabbtu wiċċhom ma’ problemi serji ta’ stress idriku matul is-sena. F’partijiet oħra tal-Ewropa, l-iskarsezzi tal-ilma jseħħu okkażjonalment u f’hotspots speċifiċi. B’kollox, 8 miljun persuna fl-Ewropa jgħixu f’żoni ta’ frekwenza għolja ta’ nixfa jew ta’ stress idriku (27). It-tibdil fil-klima huwa mistenni li jikkawża tnaqqis staġjonali ulterjuri fid-disponibbiltà tal-ilma fil-biċċa l-kbira tal-Ewropa.

3.6.

Barra minn hekk, billi jbiddel iċ-ċikli idroloġiċi, ibiddel ix-xejriet tax-xita, u jżid it-temperaturi, it-tibdil fil-klima huwa fattur ewlieni li jaffettwa l-istress idriku, u għandu impatt dirett fuq il-WASH b’diversi modi. In-nixfiet, iż-żieda fit-temperatura u saħansitra x-xita estrema jnaqqsu d-disponibbiltà u l-kwalità tal-ilma, u jagħmlu ħsara lill-infrastruttura, u dan iwassal għal diffikultajiet fiż-żamma tal-imġiba tal-iġjene u tas-sanità. Iż-żieda fil-livell tal-baħar tista’ tnaqqas id-disponibbiltà tal-ilma tax-xorb minħabba l-għargħar u l-intrużjoni tal-melħ. L-evidenza speċifika għall-Ewropa hija skarsa; madankollu, abbażi tax-xejriet globali, jista’ jiġi preżunt b’mod raġonevoli li t-tibdil fil-klima għandu effetti sproporzjonati fuq individwi, unitajiet domestiċi u komunitajiet vulnerabbli (28).

3.7.

L-ammont ta’ ilma użat mill-unitajiet domestiċi jvarja b’mod konsiderevoli minn Stat Membru għal ieħor — bejn 77 litru għal 220 litru kuljum per capita (29). Fl-Istati Membri tal-Lvant, il-konsum għandu tendenza li jkun inqas minn dak fl-Istati Membri tal-Punent, u ċerti Stati Membri tan-Nofsinhar huma l-akbar konsumaturi; madankollu, hemm eċċezzjonijiet (30).

3.8.

Għalkemm il-kwalità tal-ilma fl-UE hija ġeneralment tajba, għad hemm problemi ta’ kwalità f’xi oqsma, kif muri mill-każijiet ta’ nuqqas ta’ konformità mnedija kontra xi Stati Membri abbażi tad-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb. Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ aċċess għall-ilma tax-xorb immaniġġjat b’mod sikur, speċjalment is-servizzi bażiċi tal-ilma, iġib miegħu riskju għoli ta’ użu mhux sikur tal-ilma tax-xorb.

3.9.

Is-sodisfazzjon bil-kwalità tal-ilma tax-xorb huwa ġeneralment għoli, għalkemm mhux universali. Id-data tal-istħarriġ min-nofs is-snin 2010 turi li 82 % tar-residenti tal-UE qiesu l-kwalità tal-ilma tax-xorb fiż-żona fejn jgħixu bħala tajba (31), u madwar 7 % ma jaqblux. Il-valutazzjoni ġenerali tal-ilma tax-xorb fl-UE kienet ferm inqas favorevoli, b’ 27 % biss jaqblu mad-dikjarazzjoni li hemm aċċess tajjeb għal ilma nadif u tajjeb għas-saħħa fl-UE b’mod ġenerali.

3.10.

Filwaqt li l-maġġoranza kbira tar-residenti tal-UE jużaw l-ilma tal-vit għall-ħasil, l-iġjene personali u t-tisjir, il-proporzjon ta’ nies li jużaw l-ilma tal-vit għax-xorb huwa kemxejn aktar baxx. F’nofs is-snin 2010, aktar minn 90 % rrappurtaw li jużaw l-ilma tal-vit għat-tisjir, filwaqt li 55 % biss qalu li dejjem jużaw l-ilma tal-vit għax-xorb direttament, u 10 % oħra dejjem jixorbu l-ilma tal-vit wara li jiffiltrawh.

3.11.

Matul dawn l-aħħar deċennji, l-ilma għadda minn proċess ta’ kommodifikazzjoni, u s-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità għaddew minn proċess ta’ privatizzazzjoni u finanzjalizzazzjoni. F’dawn l-aħħar snin, tqajjem dubju dwar dawn il-proċessi, u diġà hemm eżempji ta’ muniċipalitajiet li ħadu lura f’idejhom il-ġestjoni tas-servizzi tal-ilma. L-ilma huwa essenzjali għall-ħajja, u huwa ben komuni, u dritt tal-bniedem. F’dan il-kuntest, il-KESE jemmen li, bħala servizzi ta’ interess pubbliku, is-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità għandhom ikunu soġġetti għal regolament ċar li jiggarantixxi l-obbligi ta’ servizz, sabiex jiġi żgurat li l-ġestjoni tal-ilma u tal-ilma mormi tinkiseb b’mod universali bi prezz affordabbli u bi kwalità suffiċjenti ta’ servizz. Il-Kummissjoni għandha żżomm eżenzjonijiet għall-ilma u l-ilma mormi fid-Direttiva dwar il-Konċessjonijiet (2014/23/UE) (32) mogħtija bħala riżultat tal-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej ta’ suċċess “Right2Water”. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni teżenta s-servizzi tal-ilma mir-regoli tas-suq uniku.

4.   Affordabbiltà

4.1.

L-affordabbiltà tas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità hija ta’ tħassib dejjem akbar għar-residenti tal-UE — fost raġunijiet oħra, minħabba ż-żieda reċenti fil-prezz tal-enerġija — u n-nefqa għal dawn is-servizzi hija mistennija li tiżdied. Għalkemm b’mod ġenerali, il-kostijiet tas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità ma joħolqux piż eċċessiv fuq l-unitajiet domestiċi, spiss huma ta’ piż eċċessiv għall-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx, u l-għadd ta’ unitajiet domestiċi affettwati x’aktarx li jiżdied. Bl-użu ta’ limitu ta’ 3 %, fi 13-il pajjiż tal-UE, l-ifqar 5 % tal-popolazzjoni jiffaċċjaw problemi ta’ affordabbiltà għall-provvista tal-ilma u s-sanità, u f’ċerti pajjiżi huma affettwati saħansitra l-ifqar 10 % tal-popolazzjoni (33). Sadanittant, tali approċċ għall-kejl tal-problemi ta’ affordabbiltà jista’ jiġi diskuss, jista’ jkun diffiċli li jitkejjel, u jista’ ma jindikax l-iskala sħiħa tal-problema jekk ma jqisx l-unitajiet domestiċi li ma jikkonsmawx biżżejjed, id-differenzi fl-ipprezzar tal-ilma (34) u s-sitwazzjoni relattiva tal-introjtu tal-unitajiet domestiċi.

4.2.

Il-prezz tas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità juri grad għoli ta’ disparità spazjali bejn u fi ħdan il-pajjiżi (35) u, minħabba n-nuqqas ta’ statistika dettaljata, ma tista’ ssir l-ebda ħarsa ġenerali komprensiva. Madankollu, is-sistemi ta’ distribuzzjoni fiż-żoni rurali huma kkaratterizzati minn networks itwal u kostijiet operattivi ogħla, li jwasslu għal tariffi ogħla.

4.3.

Minbarra introjtu aktar baxx, l-unitajiet domestiċi vulnerabbli jistgħu jkunu aktar suxxettibbli għal kwistjonijiet ta’ affordabbiltà minħabba tagħmir ta’ kwalità inferjuri, inqas effiċjenti, u aktar ħin imqatta’ d-dar. In-nisa, it-tfal u ż-żgħażagħ emarġinati, kif ukoll il-persuni qiegħda, huma affettwati b’mod sproporzjonat.

4.4.

Filwaqt li l-problemi prevalenti ta’ affordabbiltà jirrikjedu miżuri soċjali mmirati u effettivi, bħalissa ma tista’ tinkiseb l-ebda idea komprensiva dwar il-miżuri tal-Istati Membri tal-UE biex jindirizzaw problemi ta’ affordabbiltà, inklużi miżuri li jikkonċernaw konsumaturi vulnerabbli. Barra minn hekk, mhi disponibbli l-ebda idea komprensiva dwar il-possibbiltà — jew in-nuqqas tagħha — ta’ twaqqif tas-servizz, u dwar servizz minimu. Madankollu, hemm informazzjoni parzjali disponibbli għal ċerti pajjiżi (36), li turi varjetà ta’ miżuri bħal dawn biex jiġu indirizzati kwistjonijiet ta’ affordabbiltà.

4.5.

Id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma approfondiet il-kunċett tal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas permezz tal-objettiv tal-irkupru sħiħ tal-ispejjeż biex tiġi ggarantita s-saħħa tal-ekosistemi. Madankollu, l-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju tikser b’mod sfaċċat il-prinċipju ta’ aċċess universali għal ilma tax-xorb ta’ kwalità għolja bi prezzijiet affordabbli u fil-prattika tipproduċi konsegwenzi soċjali serji, b’mod partikolari żieda fl-inugwaljanzi, peress li l-ifqar popolazzjonijiet jew jiffaċċjaw tariffi proporzjonalment ogħla jew mhumiex soġġetti għall-prinċipju stabbilit hawn fuq. Il-KESE jemmen li l-prinċipju ta’ aċċess universali għal ilma tax-xorb ta’ kwalità għolja bi prezzijiet affordabbli għandu jkun fundamentali u jingħata l-istess importanza daqs il-preokkupazzjonijiet ambjentali, li jinsabu wara l-prinċipji ta’ min iniġġes iħallas u tal-irkupru sħiħ tal-ispejjeż.

4.6.

Sabiex tkun konformi mad-dritt tal-bniedem għall-ilma, il-protezzjoni tal-ekosistemi, u t-tħassib soċjali, l-istruttura tariffarja tal-ilma hija lieva importanti għall-affordabbiltà, l-effiċjenza, l-ekwità u l-konservazzjoni tal-ilma. Għal dawn id-diversi għanijiet, jeżistu diversi strutturi tariffarji, inkluża dik proposta mir-Rapporteur Speċjali (37) dwar id-drittijiet tal-bniedem għall-ilma tax-xorb sikur u s-sanità fis-76 Assemblea Ġenerali tan-NU (38).

5.   Sostenibbiltà

5.1.

F’din l-Opinjoni, mhux qed inħarsu lejn il-problemi ambjentali, bħall-intrużjoni tal-melħ jew it-tniġġis, li fl-aħħar mill-aħħar jistgħu jkunu responsabbli għall-problemi soċjali. L-enfasi hija fuq l-attivitajiet tal-bniedem li jwasslu għal sfruttament żejjed u jikkawżaw kunflitti ta’ użu. L-aktar problema simili magħrufa hija meta l-użu tal-ilma proprju tiegħu jipprevjeni l-użu ta’ parti oħra. Il-leġiżlazzjoni tal-UE u dik nazzjonali jippruvaw jittrattaw dan permezz tal-ġestjoni tal-baċiri idrografiċi (39), li kellha livelli differenti ta’ implimentazzjoni u kisba madwar l-Ewropa.

5.2.

L-isfruttament żejjed iwassal għal żieda fl-iskarsezza u d-degradazzjoni tal-kwalità tal-ilma u l-kwalità tas-servizz. Madankollu, id-degradazzjoni tal-kwalità tal-ilma żżid ukoll l-iskarsezza, mhux bħala nuqqas tal-ammont tal-ilma nnifsu, iżda billi jitnaqqas l-ammont ta’ ilma adattat għal kwalunkwe skop jew tal-anqas jiżdiedu l-fondi meħtieġa biex dak l-ilma jinġieb lura għal standards aċċettabbli. Biex nindirizzaw il-problema tal-isfruttament żejjed, għandna niffukaw fuq il-kawżi minflok il-konsegwenzi, li ġew diskussi fil-punt preċedenti. L-isfruttament żejjed jikkawża problemi ambjentali, li huma responsabbli għal problemi soċjali, peress li l-attivitajiet tal-bniedem jiddependu mill-ekosistemi, b’mod partikolari dawk b’saħħithom.

5.3.

Qed tfeġġ problema partikolari, jiġifieri l-iżvilupp ta’ proġetti agrikoli u industrijali b’intensità għolja ħafna f’żoni li huma fqar fl-ilma; dawn il-proġetti huma possibbli biss bit-trasferiment tal-ilma minn baċiri oħra u mill-isfruttament żejjed tal-ilmijiet tal-wiċċ, li jwassal għal problemi ambjentali u soċjali downstream. Pereżempju, l-isfruttament żejjed ta’ xmara jwassal għal tnaqqis fis-sedimenti u n-nutrijenti li jilħqu l-baħar, iżid id-degradazzjoni taż-żoni kostali u jnaqqas l-istokkijiet tal-ħut. B’mod ġenerali, l-isfruttament żejjed iwassal għall-eżawriment tal-ekosistemi, li jaffettwa l-aktar lill-popolazzjonijiet l-aktar vulnerabbli.

5.4.

Il-problemi soċjali jirriżultaw mit-tnaqqis fis-sajd u, potenzjalment, minn tnaqqis fit-turiżmu max-xatt tal-baħar. Filwaqt li nistgħu ntaffu l-problemi ta’ degradazzjoni kostali biex insostnu t-turiżmu permezz ta’ investimenti kbar, ma jistax jingħad l-istess għall-istokkijiet tal-ħut. Min-naħa l-oħra, jekk l-UE tilleġiżla sabiex ittemm il-proġetti responsabbli għall-isfruttament żejjed, ikollha tiffaċċja l-qgħad tal-ħaddiema involuti.

5.5.

It-tnixxijiet u t-telf (40) ma jinvolvux sfruttament żejjed, iżda jikkostitwixxu użu ineffiċjenti u inaċċettabbli tal-ilma. Madankollu, din hija kwistjoni li teħtieġ viżjoni unika. F’dak li għandu x’jaqsam ma’ tnixxijiet u telf, il-viżjoni ewlenija tad-distributuri tal-ilma għall-konsum mill-bniedem hija waħda ekonomika (41). It-tnixxijiet u t-telf huma indirizzati sal-punt fejn huwa aktar għali li nkomplu nindirizzawhom milli ngħixu bihom. Tipikament, dan il-punt huwa madwar 15 % tat-tnixxijiet u tat-telf (42). Viżjoni oħra hija possibbli u, illum il-ġurnata, b’żieda fl-iskarsezza, viżjoni bħal din hija wkoll meħtieġa ħafna biex tmur lil hinn minn 15 %.

6.   Governanza

6.1.

Il-KESE jinnota li d-distribuzzjoni tal-ilma u s-sanità madwar id-dinja huma kompetenza muniċipali, b’tipi differenti ta’ distributuri (kumpaniji jew servizzi muniċipali) li jaqdu muniċipalità waħda jew aktar, kif ukoll il-fatt li fl-Unjoni Ewropea u madwar id-dinja l-biċċa l-kbira tan-nies jingħataw is-servizz minn kumpaniji pubbliċi tal-ilma. Flimkien mal-forom differenti tad-distributuri tal-ilma, hemm distinzjoni waħda ewlenija: il-ġestjoni pubblika u privata. Taħt kull wieħed minnhom, nistgħu nsibu tipi differenti ta’ ġestjoni. Nistgħu nsibu wkoll eżempji tajbin u ħżiena ta’ ġestjoni kemm pubblika kif ukoll privata. Madankollu, il-ġestjoni privata, bl-enfasi tagħha fuq il-profitt, jista’ jkollha diffikultajiet biex tissodisfa r-rekwiżiti tal-universalità tas-servizz, dimensjoni li s-servizz pubbliku jinsab f’pożizzjoni aħjar biex jikseb b’mod effiċjenti bi prezz affordabbli u bi kwalità suffiċjenti ta’ servizz. Il-KESE jinnota li din il-konklużjoni hija appoġġjata mill-eżempji ta’ rimuniċipalizzazzjoni tas-servizzi tal-provvista tal-ilma u tas-sanità f’dawn l-aħħar għoxrin sena.

6.2.

Sabiex jiġu żgurati l-kwalità tas-servizz, l-affordabbiltà u s-servizzi universali, il-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati kollha, fil-livell maniġerjali u fil-korpi regolatorji, hija l-aħjar mezz biex id-distribuzzjoni tal-ilma u s-sanità jinżammu fit-triq it-tajba biex jikkonformaw mal-SDG 6 f’xenarju ta’ skarsezza dejjem tikber u żieda fil-prezzijiet. Fil-livell tad-distributuri tal-ilma, hemm storja ta’ suċċess f’Córdoba, fejn il-kumpanija muniċipali EMACSA għandha bord kondiviż li jinvolvi l-partijiet interessati, li huwa eżempju ta’ ġestjoni parteċipattiva (43). Il-korpi regolatorji, minflok ma jkunu mmexxija minn persuna waħda, għandu jkollhom bord li jinvolvi lill-partijiet ikkonċernati, sabiex tiġi żgurata regolamentazzjoni aktar effettiva.

6.3.

Ix-xmajjar u l-korpi tal-ilma internazzjonali jistgħu jkunu sors ta’ tensjonijiet u fl-aħħar mill-aħħar kunflitti bejn l-Istati, anke ġewwa l-UE. Il-KESE jqis u jipproponi li l-UE għandha tkun involuta fis-segment tal-governanza tal-baċiri idrografiċi li fih huma involuti diversi Stati Membri, filwaqt li tiddefinixxi prinċipji ġenerali, objettivi tanġibbli u monitoraġġ kwalifikat, bħala l-aħjar mod biex tikkontribwixxi għall-ġestjoni tal-ilma fi żminijiet ta’ skarsezza, li tipprovoka kriżijiet ta’ diversi tipi.

6.4.

Bħalissa, il-mudell ta’ governanza tal-ilma (it-tixrid u n-nuqqas ta’ korpi superviżorji ġerarkiċi u l-opaċità burokratika) huwa ineffiċjenti. Hemm ħtieġa urġenti li jinstab mudell ġdid ta’ governanza għall-ekosistemi idrawliċi, b’mod partikolari dawk li jinvolvu diversi Stati Membri. Hemm bosta awtoritajiet fis-settur tal-ilma b’responsabbiltajiet fi stadji differenti taċ-ċiklu tal-ilma, b’viżjonijiet u objettivi konfliġġenti u, xi drabi, b’responsabbiltajiet li jikkoinċidu. Il-KESE jipproponi lill-Kummissjoni li għandu jkun hemm qafas ta’ governanza tal-baċiri tax-xmajjar b’korpi politiċi u tekniċi fil-livell tal-baċiri tax-xmajjar biex jiġu żgurati, bl-akbar effiċjenza, gwida politika ġenerali u ġestjoni teknika, kif ukoll l-involviment tal-partijiet interessati kollha permezz ta’ mekkaniżmi effettivi ta’ parteċipazzjoni.

6.5.

B’mod partikolari, il-KESE jipproponi mudell ta’ governanza li huwa kemm politiku kif ukoll tekniku, demokratiku u miftuħ, immirat lejn l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ aċċess universali għall-ilma tax-xorb ta’ kwalità tajba bi prezzijiet affordabbli għall-pubbliku. Il-KESE jipproponi li għandu jkun hemm “kumitati ta’ governanza” magħmula minn membri mill-pajjiżi kollha kkonċernati, bil-kompitu ta’ ġestjoni politika u r-riżoluzzjoni ta’ kwalunkwe kunflitt ta’ interess bejn il-pajjiżi. Dawn il-kumitati ta’ governanza tal-baċiri idrografiċi għandhom jiġu assistiti minn kumitat tekniku ta’ esperti u jipprovdu l-ġestjoni teknika tal-baċiri idrografiċi. Il-“kumitat ta’ governanza” għandu jistabbilixxi pubblikament u b’mod rigoruż il-ġerarkija tar-responsabbiltajiet bejnu u l-entitajiet differenti li jeżistu fil-pajjiżi involuti fil-baċir idrografiku sabiex ma jkunx hemm inkompatibbiltajiet u l-ebda konfużjoni rigward ir-responsabbiltajiet. Flimkien mal-kumitat ta’ governanza tal-baċiri idrografiċi għandu jopera “kunsill konsultattiv”. Dan il-kunsill ikun magħmul minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari organizzazzjonijiet ambjentali, klimatiċi u tal-konsumatur u l-imsieħba soċjali, u jkollu r-rwol li jkollu djalogu ċivili strutturat mal-“kumitat ta’ governanza” u jgħin biex jiġu solvuti kunflitti potenzjali ta’ interess.

---

(1)  https://www.ohchr.org/en/water-and-sanitation

(2)  https://digitallibrary.un.org/record/687002

(3)  Ara wkoll l-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-indirizzar tal-faqar enerġetiku u r-reżiljenza tal-UE: l-isfidi minn perspettiva ekonomika u soċjali” (opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Ċeka) (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 88).

(4)  Li jikkomplementaw il-monitoraġġ stabbilit fid-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb (id-Direttiva (UE) 2020/2184).

(5)   ĠU L 435, 23.12.2020, p. 1. “Jidentifikaw persuni mingħajr aċċess, jew b’aċċess limitat, għall-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem, inkluż gruppi vulnerabbli u emarġinati, u r-raġunijiet għal tali nuqqas ta’ aċċess” https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020L2184

(6)  Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-trattament tal-ilma mormi urban COM(2022) 541 final, 2022/0345 (COD).

(7)  Ara wkoll: https://www.aquapublica.eu/article/news/access-water-and-sanitation-must-be-priority-commission-action-plan-implement-pillar

(8)  Kif enfasizzat ukoll, fost l-oħrajn, fil-messaġġi u r-rakkomandazzjonijiet tal-politika tas-Summit ta’ Budapest dwar l-Ilma tal-2016 (https://www.budapestwatersummit.hu/hu/Vilagtalalkozo/Letoltheto_dokumentumok), u l-Appell ta’ Budapest għas-Summit dwar l-Ilma tal-2019 (https://www.budapestwatersummit.hu/en/Summit/Budapest_Appeal).

(9)  Riżoluzzjoni 64/292: The human right to water and sanitation (Id-dritt tal-bniedem għall-ilma u s-sanità) (2010), https://www.un.org/waterforlifedecade/human_right_to_water.shtml (mhux disponibbli bil-Malti).

(10)  https://sdgs.un.org/sites/default/files/2023-03/Closing%20press%20release_waterconference_FINAL_24Mar.pdf.

(11)  Riformulazzjoni tad-Direttiva dwar l-Ilma tax-Xorb (2018).

(12)  Proposta għal reviżjoni tad-Direttiva dwar it-Trattament tal-Ilma Urban Mormi (2022).

(13)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-integrazzjoni tal-politika tal-ilma fil-politiki Ewropej l-oħra” (opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Ungeriża) (ĠU C 248, 25.8.2011, p. 43).

(14)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Inizjattiva Ewropea taċ-Ċittadini “L-Ilma u s-sanità huma dritt tal-bniedem! L-ilma huwa ġid pubbliku, mhux komodità!”(COM(2014) 177 final) (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 12, 15.1.2015, p. 33).

(15)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-kwalità tal-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem (riformulazzjoni) (COM(2017) 753 final — 2017/0332(COD)) (ĠU C 367, 10.10.2018, p. 107).

(16)  https://right2water.eu/

(17)  https://data.worldbank.org/indicator/SH.H2O.SMDW.ZS?locations=EU (sena ta’ referenza: 2020). Il-perċentwal ta’ persuni li ma jużawx l-ilma tax-xorb minn sors imtejjeb li huwa aċċessibbli fuq il-post, disponibbli meta meħtieġ u ħieles mill-kontaminazzjoni fekali u kimika ta’ prijorità. Sorsi tal-ilma mtejba jinkludu ilma bil-pajpijiet, spieri jew tubewells, bjar imħaffra protetti, għejun protetti, u ilma ppakkjat jew ikkonsenjat.

(18)  https://data.worldbank.org/indicator/SH.H2O.BASW.ZS?locations=EU (sena ta’ referenza: 2020). Dan l-indikatur jinkludi kemm persuni li jużaw servizzi bażiċi tal-ilma kif ukoll dawk li jużaw servizzi tal-ilma ġestiti b’mod sikur. Is-servizzi bażiċi tal-ilma tax-xorb huma definiti bħala ilma tax-xorb minn sors imtejjeb, sakemm il-ħin tal-ġbir ma jkunx aktar minn 30 minuta għal vjaġġ bir-ritorn. Sorsi tal-ilma mtejba jinkludu ilma bil-pajpijiet, spieri jew tubewells, bjar imħaffra protetti, għejun protetti, u ilma ppakkjat jew ikkonsenjat.

(19)  Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_06_10/default/table?lang=mt https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table?lang=en.

(20)  Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_06_20/default/table?lang=mt https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table?lang=en.

(21)  https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_mdho05/default/table?lang=mt

(22)  https://fra.europa.eu/mt/content/fra-opinions-eu-midis-ii-roma

(23)  https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/society/20200918STO87401/roma-what-discrimination-do-they-face-and-what-does-eu-do.

(24)  http://www.errc.org/uploads/upload_en/file/thirsting-for-justice-march-2017.pdf.

(25)  https://eeb.org/wp-content/uploads/2020/04/Pushed-to-the-Wastelands.pdf.

(26)  https://www.eea.europa.eu/publications/water-resources-across-europe-confronting

(27)  L-ewwel seduta dwar “Wasal iż-żmien għal Patt Blu”, 27 ta’ Frar 2023.

(28)  https://www.preventionweb.net/understanding-disaster-risk/risk-drivers/poverty-inequality

(29)  Eureau, The governance of water services in Europe (Il-governanza tas-servizzi tal-ilma fl-Ewropa), 2020 (mhux disponibbli bil-Malti) https://www.eureau.org/resources/publications/5268-the-governance-of-water-services-in-europe-2020-edition-2/file.

(30)  https://smartwatermagazine.com/news/locken/water-ranking-europe-2020

(31)  https://circabc.europa.eu/sd/a/0070b535-5a6c-4ee4-84ba-6f6eb1682556/Public%20Consultation%20Report.pdf

(32)  Id-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni (ĠU L 94, 28.3.2014, p. 1).

(33)  https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/blue_deal_fiasconaro.pdf

(34)  https://www.oecd-ilibrary.org/sites/e1b8a4b6-en/index.html?itemId=/content/component/e1b8a4b6-en

(35)  https://www.eureau.org/resources/publications/eureau-publications/5824-europe-s-water-in-figures-2021/file

(36)  https://www.wareg.org/documents/affordability-in-european-water-systems/, https://www.oecd.org/env/resources/15425332.pdf

(37)  Ir-Rapporteur Speċjali ppropona tariffa b’diversi stadji: l-ewwel stadju għandu jkun affordabbli, u saħansitra b’xejn f’ċerti ċirkostanzi, b’konformità mad-dritt tal-bniedem għall-ilma; it-tieni stadju għandu jkun tariffa għall-irkupru tal-kost; u t-tielet stadju bi prezzijiet ħafna ogħla, li jiġġenera sussidju trażversali minn lussu għal użi bażiċi u jipprevjeni l-isfruttament żejjed ta’ din ir-riżorsa. Il-KESE jqis li d-definizzjoni tal-valuri ta’ kull stadju għandha tiġi stabbilita minn kull Stat Membru jew saħansitra minn kull servizz tal-ilma u tas-sanità.

(38)   “Risks and impacts of the commodification and financialisation of water on the human rights to safe drinking water and sanitation” (Ir-riskji u l-impatti tal-kommodifikazzjoni u l-finanzjalizzazzjoni tal-ilma fuq id-drittijiet tal-bniedem għall-ilma tax-xorb sikur u s-sanità), Rapport imressaq quddiem is-76 Assemblea Ġenerali tan-NU mir-Rapporteur Speċjali dwar id-dritt tal-bniedem għall-ilma tax-xorb u s-sanità, Pedro Arrojo Agudo, A/76/159 (mhux disponibbli bil-Malti).

(39)  Id-Direttiva 2000/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2000 li tistabilixxi qafas għal azzjoni Komunitarja fil-qasam tal-politika tal-ilma (ĠU L 327, 22.12.2000, p. 1) (Direttiva Qafas dwar l-Ilma).

(40)  B’mod ġenerali, it-tnixxijiet u t-telf jirreferu għal ilma fiżikament mitluf u ilma mhux iffatturat, u wieħed dejjem għandu jżomm f’moħħu li xi ftit mill-ilma mhux iffatturat huwa madankollu awtorizzat. Għal aktar dettalji, jekk jogħġbok ikkonsulta bilanċ idriku.

(41)  Hawnhekk, fil-każ ta’ telf, ma aħniex qed nirreferu għall-konsum awtorizzat mhux iffatturat.

(42)  Dan huwa l-valur ta’ mira tipiku li jintuża fil-Portugall. Pajjiżi oħra tal-UE jista’ jkollhom valuri fil-mira differenti, iżda l-valur innifsu ma għandu l-ebda rilevanza għall-iżvilupp tal-idea tagħna.

(43)  Enrique Ortega de Miguel u Andrés Sanz Mulas, “Water Management in Córdoba (Spain): A Participative, efficient and Effective Public Model in Reclaiming Public Water” (Il-Ġestjoni tal-Ilma f’Córdoba (Spanja): Mudell Pubbliku Parteċipattiv, Effiċjenti u Effettiv fir-Reklamazzjoni tal-Ilma Pubbliku), TNI ed., 2005 (mhux disponibbli bil-Malti).