L-iskema tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet

PUNTI EWLENIN

Il-fażi attwali (ir-raba’) tal-ETS tibda mill-2021 sal-2030. Għal dan il-perjodu, l-UE waqfet mira ġdida u li tiżdied biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-GHG b’62% meta mqabbla mal-livelli tal-2005.

Is-sistema tapplika għal:

• impjanti tal-enerġija;
• firxa wiesgħa ta’ setturi industrijali intensivi fl-enerġija;
• it-titjiriet fi ħdan l-UE u ż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), u t-titjiriet li jitilqu lejn l-Iżvizzera u r-Renju Unit;
• it-trasport marittimu (l-obbligi ta’ ċediment se jiġu introdotti gradwalment bejn l-2024 u l-2026);
• emissjonijiet ta’:
  • id-diossidu tal-karbonju (CO₂),
  • ossidu nitruż,
  • perfluworokarburi,
  • metan.

Ġiet stabbilita ETS separata u awtonoma biex tkopri l-bini, it-trasport bit-triq u l-fjuwils għal setturi addizzjonali li jikkorrispondu għal attivitajiet industrijali mhux koperti mill-ETS eżistenti.

Kwoti

• Mill-1 ta’ Jannar 2005, l-operaturi tal-attivitajiet kollha koperti mil-leġiżlazzjoni kellhom kull sena jċedu għadd xieraq ta’ kwoti ta’ emissjonijiet biex ikopru l-emissjonijiet tal-GHG tagħhom tas-sena preċedenti (emissjoni waħda għal kull tunnellata ta’ diossidu tal-karbonju (CO₂) jew l-ammont ekwivalenti ta’ GHGs oħra b’saħħithom).
• L-għadd totali ta’ kwoti maħruġa fl-UE kull sena tnaqqas gradwalment: b’1,74 % bejn l-2013 u l-2020, u b’2,2 % bejn l-2021 u l-2023. Bejn l-2024 u l-2027, dan se jkompli jitnaqqas b’4,3 % fis-sena, u mill-2028 b’4,4 % fis-sena.
• Is-sistema tal-kwoti ħielsa ġiet riveduta biex tiġi indirizzata l-kwistjoni rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju² b’enfasi fuq setturi f’riskju li tiġi rilokata l-produzzjoni tagħhom barra mill-UE. F’dan ir-rigward:
  • konċessjonijiet bla ħlas se tiġu eliminata gradwalment abbażi ta’ rati ta’ tnaqqis ogħla;
  • ġie stabbilit mekkaniżmu ta’ aġġustament transkonfinali tal-karbonju (magħruf bħala CBAM) (din hija sistema ta’ pprezzar tal-karbonju li tapplika għal prodotti intensivi fl-enerġija importati fl-UE — allokazzjoni bla ħlas fl-ETS qed tiġi eliminata gradwalment sal-2034 għal dawk is-setturi koperti mill-mekkaniżmu ta’ aġġustament transkonfinali tal-karbonju).

Is-settur tal-avjazzjoni

• Sa tmiem l-2026, l-ipprezzar tal-karbonju tal-UE se japplika għal titjiriet fl-UE/fiż-ŻEE u għal titjiriet li jitilqu lejn l-Iżvizzera u r-Renju Unit, filwaqt li jinżamm l-ambitu ġeografiku ristrett attwali għall-applikazzjoni internazzjonali tar-regoli. Sal-1 ta’ Lulju 2026, il-Kummissjoni Ewropea jeħtiġilha tippreżenta rapport li jivvaluta l-integrità ambjentali tal-Iskema ta’ Kumpens u Tnaqqis tal-Karbonju għall-Avjazzjoni Internazzjonali (CORSIA) stabbilita mill-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Avjazzjoni Ċivili. Ir-rapport għandu jkun akkumpanjat minn proposta leġiżlattiva li żżomm jew testendi l-kamp ta’ applikazzjoni tal-ETS għal titjiriet li jitilqu fid-dawl tal-integrità ambjentali u l-ambizzjoni ta’ CORSIA fir-rigward tal-miri skont il- Ftehim ta’ Pariġi. CORSIA se tapplika għal titjiriet eks-Ewropej lejn u minn pajjiżi li jkunu qed jipparteċipaw f’CORSIA.
• Ir-regoli aġġornati jħaffu l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas³ billi gradwalment jiġu eliminati l-kwoti bla ħlas għas-settur tal-avjazzjoni b’irkantar sħiħ fl-2026.
• Mill-1 ta’ Jannar 2024 sal-31 ta’ Diċembru 2030, 20 miljun kwota se jiġu riżervati bħala inċentiv għall-operaturi tal-inġenji tal-ajru jitbiegħdu mill-użu ta’ fjuwils fossili.

• Sabiex jiġi implimentat dan l-inċentiv, ir-Regolament Delegat (UE) 2025/723 jistabbilixxi r-regoli dettaljati għall-kalkolu annwali tad-differenzi fil-prezzijiet bejn il-fjuwils tal-avjazzjoni sostenibbli eliġibbli u l-kerosin fossili, u għall-allokazzjoni ta’ kwoti lil-linji tal-ajru li jużaw dawk il-fjuwils:
  • il-mekkaniżmu, li jiswa madwar EUR 1,6 biljun, jgħin biex inaqqas id-diskrepanza fl-ispejjeż bejn il-fjuwils fossili u dawk sostenibbli eliġibbli;
  • il-linji tal-ajru jeħtiġilhom jirrapportaw l-użu tal-fjuwil sal-31 ta’ Marzu, li wara din id-data l-Kummissjoni tippubblika d-differenzi fil-prezzijiet tal-fjuwil sal-31 ta’ Mejju u talloka l-kwoti sal-31 ta’ Awwissu ta’ kull sena.

Sistema għall-iskambju tal-emissjonijiet separati għall-bini, it-trasport bit-triq u setturi addizzjonali

Sabiex jiġi inċentivat it-tnaqqis fl-emissjonijiet fis-setturi tat-trasport bit-triq u tal-binjiet – li ma kinux koperti mill-ETS eżistenti – il-koleġiżlaturi qablu li, mill-2027, jistabbilixxu ETS separata iżda parallela – imsejħa ETS2 – għall-emissjonijiet minn fjuwils maħruqa fis-setturi rilevanti. B’differenza mill-ETS eżistenti, l-ETS2 tpoġġi l-punt tar-regolament upstream, jiġifieri fuq il-persuni responsabbli biex iħallsu dazji tas-sisa fuq l-enerġija (bħall-imħażen tat-taxxa u l-fornituri tal-fjuwil) u mhux fuq il-konsumaturi finali tal-fjuwils. L-entitajiet regolati koperti mill-ETS2 se jkollhom bżonn iċedu kwoti għall-emissjonijiet ivverifikati tagħhom li jikkorrispondu għall-kwantitajiet ta’ fjuwils li jkunu rrilaxxaw għall-konsum. Għalkemm iċ-ċediment tal-kwoti taħt l-ETS2 se jibda biss fl-2028 għall-emissjonijiet tal-2027, il-monitoraġġ u r-rapportar tal-emissjonijiet bdew fl-1 ta’ Jannar 2025. Il-kwoti fl-ETS2 mhux se jiġu funġibbli b’kwoti nnegozjati fl-ETS eżistenti u se jitqiegħdu fis-suq biss permezz ta’ rkant (mhux allokazzjoni bla ħlas). In-numru totali ta’ kwoti maħruġin fl-ETS2 e jkunu mnaqqas annwalment b’5.10 % fil-bidu tas-sistema u b’5.38 % mill-2028.

Mekkaniżmi ta’ finanzjament b’emissjonijiet baxxi ta’ karbonju

• Il-Fond għall-Modernizzazzjoni jappoġġa l-immodernizzar ta’ proġetti ta’ investiment fis-settur tal-enerġija u sistemi tal-enerġija usa’ fl-Istati Membri tal-UE bi prodott domestiku gross per capita bi prezzijiet tas-suq taħt is-60 % tal-medja tal-UE fl-2013. Żdiedu tliet Stati Membri b’introjtu aktar baxx bi prodott domestiku gross per capita bi prezzijiet tas-suq taħt il-75 % tal-medja tal-UE mill-2016 sal-2018.
• Il-Fond tal-Innovazzjoni jappoġġja d-dimostrazzjoni ta’ teknoloġiji innovattivi u innovazzjoni rivoluzzjonarja f’setturi koperti mill-EU ETS, inklużi sorsi rinnovabbli innovattivi, il-ġbir u l-użu tal-karbonju, u l-ħażna tal-enerġija b’fokus aktar b’saħħtu fuq it-titjib ta’ teknoloġiji ġodda.
• Il-Fond Soċjali għall-Klima, stabbilit mir-Regolament (UE) 2023/955 (ara s-sommarju), se jakkumpanja l-introduzzjoni tal-prezz tal-karbonju fis-setturi tal-bini u t-trasport bit-triq u jipprovdi finanzjament iddedikat lill-Istati Membri biex jappoġġaw lill-gruppi vulnerabbli l-aktar affettwati, speċjalment lill-unitajiet domestiċi f’faqar enerġetiku u tat-trasport lill-mikrointrapriżi.

Ir-rwol tal-Istati Membri

L-Istati Membri huma responsabbli għall-kompiti li ġejjin:

• il-ħruġ ta’ kwoti.
• jIżguraw li l-operaturi, l-operaturi tal-ajruplani, il-kumpaniji tat-tbaħħir u l-entitajiet regolati jimmonitorjaw u jirrapportaw l-emissjonijiet tagħhom annwalment, u jċedu għadd ta’ kwoti ugwali għall-emissjonijiet totali tagħhom matul is-sena kalendarja preċedenti;
• jbigħu b’irkant il-kwoti kollha mhux allokati bla ħlas jew imqiegħda f’riżerva tal-istabbiltà tas-suq;
• jiddeċiedu kif jużaw id-dħul mill-irkantijiet fuq il-klima, l-enerġija u l-finijiet soċjali;
• jipprovdu lill-Kummissjoni rapport annwali dwar l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni;
• jiżguraw li l-kwoti jkunu jistgħu jiġu ttrasferiti bejn installazzjonijiet fl-UE u lil pajjiżi mhux tal-UE fejn il-kwoti huma rikonoxxuti;
• jiddeterminaw penali għal kwalunkwe ksur tal-liġi.

Regoli dwar il-bejgħ b’irkant ta’ kwoti

• Att delegat, Regolament (UE) 2023/2830, jissupplimenta d-Direttiva 2003/87/KE u jistabbilixxi r-regoli tal-kalendar, amministrazzjoni u aspetti oħra tal-bejgħ b’irkant ta’ kwoti. Dan iħassar u jissostitwixxi r-regoli li qabel kienu stabbiliti fir-Regolament (UE) Nru 1031/2010, filwaqt li jqis ir-regoli u l-elementi l-ġodda li ddaħħlu fid-Direttiva 2003/87/KE, bħal l-estensjoni tal-ambitu tal-ETS eżistenti għat-trasport marittimu u l-introduzzjoni ta’ ETS ġdida u separata għall-binjiet, it-trasport marittimu u l-attivitajiet industrijali mhux koperti mill-ETS eżistenti.
• Regolament delegat (UE) 2023/2830 jitratta aspetti bħal:
  • id-disinn tal-irkantijiet (prodotti rkantati, format tal-irkant, sottomissjoni u rtirar ta’ offerti, prezz mill-ikklerjar fi rkant u riżoluzzjoni ta’ offerti pariġġ);
  • kalendarji tal-irkant (żmien, frekwenza u distribuzzjoni tal-volum tal-kwoti, ċirkostanzi li jipprevjenu lill-irkantijiet milli jsiru, volumi annwali ta’ kwoti rkantati);
  • aċċess għal irkanti;
  • ħatra ta’ rkantatur(i) u kompiti relatati;
  • l-irkant tal-kwoti għall-Fond għall-Innovazzjoni, il-Fond għall-Modernizzazzjoni, il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u l-Fond Soċjali għall-Klima;
  • proċeduri għall-kanċellazzjoni ta’ kwoti;
  • il-ħatra ta’ pjattaforma tal-irkant komuni u servizzi li l-pjattaforma tipprovdi lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni;
  • il-ħatra u l-kompiti ta’ pjattaformi ta’ pajjiżi nonparteċipanti (fejn Stat Membru ma jipparteċipax fil-ħatra tal-pjattaforma tal-irkant komuni);
  • rapportar dwar tranżazzjonijiet;
  • il-pagament u t-trasferiment ta’ rikavati mill-irkant;
  • il-kunsinna tal-kwoti rkantati;
  • il-ġestjoni ta’ kollateral;
  • tariffi u spejjeż;
  • sorveljanza ta’ rkant, miżuri ta’ rimedju u sanzjonijiet;
  • trasparenza u kunfidenzjalità.

Ir-rwol tal-Kummissjoni

Il-Kummissjoni:

• tippreżenta rapport annwali lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar l-implimentazzjoni tal-EU ETS u l-politiki tal-klima u l-enerġija li jakkumpanjawh;
• għandha s-setgħa li tiddefinixxi r-regoli tekniċi meħtieġa sabiex timplimenta leġiżlazzjoni bażika;
• iżżomm reġistru indipendenti u log tat-tranżazzjonijiet li jirrekordjaw is-sjieda, il-ħruġ, it-trasferiment u kanċellazzjoni ta’ kwoti.

L-Awtorità Ewropea tat-Titoli u s-Swieq tippreżenta kull sena valutazzjoni tal-funzjonament tas-swieq tal-karbonju tal-UE.