–

għal Dranken Van Eetvelde NV, minn H. Vandebergh, advocaat,

–

għall-Gvern Belġjan, minn P. Cottin, A. De Brouwer u C. Pochet, bħala aġenti,

–

għall-Kummissjoni Ewropea, minn N. Cambien u M. Herold, bħala aġenti,

1

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 205 tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat‑28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (ĠU 2006, L 347, p. 1, iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-VAT”), tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ newtralità fiskali kif ukoll tal-Artikolu 50 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).

2

Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Dranken Van Eetvelde NV u l-Belgische Staat, Federale Overheidsdienst Financiën (is-Servizz Pubbliku Federali tal-Finanzi, il-Belġju) (iktar ’il quddiem is-“SPF Finances”), dwar l-istabbiliment tar-responsabbiltà in solidum ta’ Dranken Van Eetvelde għall-finijiet tal-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud (iktar’ il quddiem il-“VAT”).

3

L-Artikolu 193 tad-Direttiva dwar il-VAT jipprevedi:

“Il-VAT għandha titħallas minn kwalunkwe persuna taxxabbli li tkun qed twettaq forniment taxxabbli ta’ merkanzija jew servizzi, minbarra fejn din titħallas minn persuna oħra fil-każijiet imsemmija fl-Artikoli 194 sa 199b u fl-Artikolu 202.”

4

L-Artikoli 194 sa 200 u 202 sa 204 ta’ din id-direttiva jipprevedu, essenzjalment, li persuni oħra minbarra l-persuna taxxabbli li twettaq kunsinna ta’ oġġetti jew provvista ta’ servizzi taxxabbli jistgħu jew għandhom jitqiesu bħala responsabbli għall-ħlas tal-VAT.

5

Skont l-Artikolu 205 tal-imsemmija direttiva, “Fis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikoli 193 sa 200 u l-Artikoli 202, 203 u 204, l-Istati Membri jistgħu jipprovdu illi persuna li mhix il-persuna responsabbli għall-ħlas tal-VAT għandha tkun responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT.”

6

Il-paragrafu 4 tal-Artikolu 51 bis tal-tal-wet tot invoering van de belasting over de toegevoegde waarde (il-Liġi li tistabbilixxi l-Kodiċi tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud), tat‑3 ta’ Lulju 1969 (Belgisch Staatsbald, 17 ta’ Lulju 1969, p. 7046), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi tal-VAT”), huwa fformulat kif ġej:

“§ 4.   Il-persuni taxxabbli huma responsabbli in solidum flimkien mal-persuna responsabbli għall-ħlas tat-taxxa skont l-Artikolu 51(1) u (2) għall-ħlas tat-taxxa jekk, fil-mument meta twettqet tranżazzjoni, huma kienu jafu jew kellhom ikunu jafu li n-nuqqas ta’ ħlas tat-taxxa fil-katina ta’ tranżazzjonijiet kien jew kellu jseħħ bl-intenzjoni ta’ evażjoni.”

7

L-Artikolu 70(1) tal-Kodiċi tal-VAT jipprevedi:

“§ 1.   Kull ksur tal-obbligu li titħallas it-taxxa huwa suġġett għal multa ugwali għad-doppju tat-taxxa evitata jew imħallsa tardivament.

Din il-multa hija dovuta individwalment minn kull persuna responsabbli għall-ħlas tat-taxxa skont l-Artikoli 51(1), (2) u (4), 51 bis, 52, 53, 53 ter, 53 nonies, 54, 55 u 58, jew permezz tal-eżekuzzjoni ta’ dawn l-artikoli.

[…]

§ 2.   Meta l-fattura jew id-dokument ekwivalenti, li l-ħruġ tagħhom huwa meħtieġ mill-Artikoli 53, 53 decies u 54, b’applikazzjoni ta’ dawn l-artikoli ma jkunux inħarġu jew ikun fihom informazzjoni żbaljata fir-rigward tan-numru ta’ identifikazzjoni, l-isem jew l-indirizz tal-partijiet fit-tranżazzjoni, in-natura jew il-kwantità tal-oġġetti kkunsinati jew tas-servizzi fornuti, jew il-prezz jew l-ispejjeż anċillari, għandha titħallas multa ugwali li għad-doppju tat-taxxa dovuta fuq dik it-tranżazzjoni għal ammont minimu ta’ EUR 50.

Din il-multa hija dovuta individwalment mill-fornitur u mill-parti kontraenti tiegħu. Madankollu, hija ma tapplikax meta irregolaritajiet għandhom jiġu kkunsidrati bħala purament aċċidentali, b’mod partikolari minħabba n-numru u l-ammont tat-tranżazzjonijiet li għalihom ma nħareġ ebda dokument regolari, meta mqabbla man-numru u mal-ammont tat-tranżazzjonijiet li kienu s-suġġett ta’ dokumenti regolari, jew meta l-fornitur ma kellux raġunijiet serji sabiex jiddubita mill-kwalità tal-parti kontraenti bħala persuna mhux taxxabbli.

Jekk, għall-istess ksur, fuq persuna tiġi imposta kemm il-multa prevista fil-paragrafu 1 kif ukoll il-multa prevista fil-paragrafu 2, hija biss din tal-aħħar li hija applikabbli.”

8

L-awtorità tat-taxxa Belġjana wettqet investigazzjoni fiskali fir-rigward ta’ Dranken Van Eetvelde, kumpannija rregolata mid-dritt Belġjan attiva fil-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut tax-xorb, dwar l-applikazzjoni tal-VAT għall-perijodu mill‑1 ta’ Jannar sal‑31 ta’ Diċembru 2011. Hija kkonstatat ċertu numru ta’ ksur tal-leġiżlazzjoni u tar-regolamenti fil-qasam tal-VAT, li ġew ikkomunikati lil din il-kumpannija, fit‑3 ta’ Diċembru 2018.

9

Dranken Van Eetvelde kienet sussegwentement suġġetta għal restrizzjoni, maħruġa fl‑10 ta’ Diċembru 2018 u ddikjarata eżekuttiva fil‑11 ta’ Diċembru 2018, li permezz tagħha ġiet imposta fuqha l-ħlas ta’ stima addizzjonali tal-VAT ta’ EUR 173 512.56 (jiġifieri EUR 141 665.30 bħala responsabbiltà in solidum u EUR 31 847.26 bħala rimbors tal-VAT abbażi ta’ noti ta’ kreditu maħruġa b’mod żbaljat), ta’ multa ta’ EUR 347 000.00 (jiġifieri EUR 173 512.56 x 200 %) għal indikazzjonijiet żbaljati fuq il-fatturi maħruġa, u ta’ multa ta’ EUR 283 320.00 (jiġifieri EUR 141 665.30 x 200 %) għal nuqqas ta’ ħlas tal-VAT.

10

Fil-proċess verbal stabbilit mill-uffiċjal ta’ infurzar fil-kuntest ta’ din l-investigazzjoni, issemma li Dranken Van Eetvelde kienet diġà s-suġġett ta’ kontrolli, ta’ tassazzjoni u ta’ kundanni ġudizzjarji preċedenti għall-istess reati fir-rigward tal-perijodi mill‑1 ta’ Jannar 2000 sal‑31 ta’ Diċembru 2002 u mill‑1 ta’ Jannar 2003 sal‑31 ta’ Diċembru 2004. F’dan ir-rigward, permezz ta’ sentenzi tal‑10 ta’ April u tas‑17 ta’ Novembru 2008, ġie rrikonoxxut li din il-kumpannija kienet organizzat sistema ta’ ħruġ ta’ fatturi foloz li fil-kuntest tagħha l-merkanzija msemmija fuq dawn il-fatturi ma kinitx ikkunsinnata lill-klijenti msemmija fuq l-imsemmija fatturi, iżda lil klijenti taxxabbli, operaturi ta’ kafetteriji, ta’ lukandi jew ta’ ristoranti. Dawn il-proċeduri wasslu għall-impożizzjoni ta’ multi fuq l-imsemmija kumpannija, li saru definittivi.

11

Fil‑21 ta’ Diċembru 2018, Dranken Van Eetvelde ressqet, quddiem ir-rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Oost-Vlaanderen, Diviżjoni ta’ Gent, il-Belġju), li hija l-qorti tar-rinviju, oġġezzjoni għall-ordni tal‑10 ta’ Diċembru 2018.

12

Fl-istess ħin, din il-kumpannija kienet is-suġġett ta’ proċeduri kriminali għal reati mwettqa matul is-snin 2012 sa 2014. Permezz ta’ sentenza tat‑18 ta’ Ġunju 2019, ir-rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Dendermonde (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Oost-Vlaanderen, Diviżjoni ta’ Dendermonde, il-Belġju), sedenti f’materji kriminali, ikkundannat lill-imsemmija kumpannija tħallas multa ta’ EUR 20000 għal frodi fiskali u użu ta’ dokumenti foloz mwettaq matul is-snin 2012 sa 2014 fil-qasam tal-VAT u tat-taxxa fuq id-dħul, kif ukoll għal nuqqas ta’ dikjarazzjoni tad-dħul għat-taxxa tal-kumpanniji u nuqqas ta’ dikjarazzjoni ta’ bejgħ u tal-VAT dovuta fuq dan il-bejgħ, b’intenzjoni frawdolenti jew bi ħsieb li ssir ħsara. Dan l-element intenzjonali ġie adottat minħabba li Dranken Van Eetvelde kienet tat kontribut sostanzjali u essenzjali għal sistema ta’ frodi, li ppermetta lill-klijenti professjonali tagħha jbigħu xorb “b’mod illegali”.

13

Fil-kuntest tal-kawża li tressqet quddiem il-qorti tar-rinviju, l-ewwel nett, Dranken Van Eetvelde ssostni li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ħadd ma jista’ jinżamm mingħajr kundizzjonijiet responsabbli għall-frodi ta’ ħaddieħor. Tali responsabbiltà mingħajr nuqqas teċċedi l-limiti ta’ dak li huwa neċessarju sabiex jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tat-Teżor pubbliku u tiġi miġġielda l-frodi fiskali. Minn dan jirriżulta ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.

14

Issa, il-qorti tar-rinviju tindika li l-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT jipprevedi tali responsabbiltà mingħajr nuqqas, ta’ natura inkundizzjonata, u għalhekk jista’ jmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità u/jew ta’ newtralità fil-qasam tal-VAT. B’hekk, ir-risposta għad-domanda dwar jekk din id-dispożizzjoni tmurx kontra l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji, hija importanti sabiex ikun jista’ jiġi evalwat jekk Dranken Van Eetvelde hijiex obbligata tħallas il-VAT evaża jew le.

15

It-tieni nett, din il-qorti tenfasizza li l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem hija differenti skont jekk dan il-prinċipju jikkonċernax il-qasam tat-taxxi fuq id-dħul jew dak tal-VAT. Il-kwistjoni tal-kumulu tas-sanzjonijiet amministrattivi u kriminali b’rabta ma’ skop kriminali uniku teħtieġ eżami fid-dawl ta’ dan il-prinċipju, li l-Artikolu 50 tal-Karta jikkonkretizza.

16

F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen Afdeling Gent (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Oost-Vlaanderen, Taqsima ta’ Gent, il-Belġju) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja l-erba’ domandi li ġejjin:

17

Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li, sabiex tiżgura l-ġbir tal-VAT, tipprevedi r-responsabbiltà in solidum mingħajr nuqqas ta’ persuna taxxabbli differenti minn dik li normalment tkun responsabbli għall-ħlas ta’ din it-taxxa mingħajr madankollu ma l-qorti kompetenti tkun tista’ teżerċita setgħa diskrezzjonali skont il-kontribuzzjoni tal-persuni differenti involuti fi frodi fiskali.

18

Skont l-Artikolu 205 tad-Direttiva 2006/112, fis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikoli 193 sa 200 u 202 sa 204 ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li persuna li ma hijiex il-persuna responsabbli għall-ħlas tat-taxxa għandha tkun responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT.

19

L-Artikoli 193 sa 200 u 202 sa 204 tad-Direttiva 2006/112 jagħmlu parti mit-Taqsima 1 tal-Kapitolu 1 tat-Titolu XI ta’ din id-direttiva, intitolata “Persuni responsabbli għall-ħlas tal-VAT lill-awtoritajiet tat-taxxa”. Dawn l-artikoli jiddeterminaw il-persuni responsabbli għall-ħlas tal-VAT. Għalkemm l-Artikolu 193 tal-imsemmija direttiva jipprevedi, bħala regola bażika, li l-VAT hija dovuta mill-persuna taxxabbli li twettaq kunsinna ta’ oġġetti jew provvista ta’ servizzi taxxabbli, huwa jippreċiża li persuni oħra jistgħu jew għandhom ikunu responsabbli għall-ħlas ta’ din it-taxxa fis-sitwazzjonijiet imsemmija fl-Artikoli 194 sa 199b u 202 tal-istess direttiva.

20

Id-dispożizzjonijiet tat-Taqsima 1 tal-Kapitolu 1 tat-Titolu XI tad-Direttiva dwar il-VAT, li fosthom jinsab l-Artikolu 205 ta’ din id-direttiva, huma intiżi li jidentifikaw il-persuna responsabbli għall-ħlas tal-VAT f’diversi sitwazzjonijiet. B’dan il-mod, dawn id-dispożizzjonijiet għandhom l-għan li jiżguraw lit-Teżor pubbliku ġbir effettiv tal-VAT mingħand il-persuna l-iktar adegwata fir-rigward tas-sitwazzjoni inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, ALTI, C‑4/20, EU:C:2021:397, punt 28).

21

L-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT jippermetti, bħala prinċipju, lill-Istati Membri jadottaw, bil-għan li l-VAT tinġabar b’mod effettiv, miżuri li permezz tagħhom persuna differenti minn dik li normalment hija responsabbli għall-ħlas ta’ din it-taxxa skont l-Artikoli 193 sa 200 u 202 sa 204 ta’ din id-direttiva tkun obbligata in solidum tħallas l-imsemmija taxxa (sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, ALTI, C‑4/20, EU:C:2021:397, punt 29).

22

Madankollu, peress li dan l-Artikolu 205 la jispeċifika l-persuni li l-Istati Membri jistgħu jagħżlu bħala debituri in solidum u lanqas is-sitwazzjonijiet li fihom tali indikazzjoni tista’ ssir, huma l-Istati Membri li għandhom jiddeterminaw il-kundizzjonijiet u l-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tar-responsabbiltà in solidum prevista f’dan l-artikolu b’osservanza, b’mod partikolari, tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità (sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, ALTI, C‑4/20, EU:C:2021:397, punti 31 u 32 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

23

Fir-rigward ta’ dan l-aħħar prinċipju, li fid-dawl tiegħu l-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, filwaqt li huwa leġittimu li l-miżuri adottati mill-Istati Membri jkunu intiżi sabiex iħarsu d-drittijiet tat-Teżor pubbliku bl-iktar mod effettiv possibbli, huma madankollu ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju għal dan il-għan (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, ALTI, C‑4/20, EU:C:2021:397, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).

24

F’dan il-kuntest, l-eżerċizzju tal-possibbiltà rrikonoxxuta lill-Istati Membri li jindikaw debitur in solidum li ma jkunx il-persuna responsabbli għall-ħlas tat-taxxa sabiex jiġi żgurat ġbir effettiv ta’ din tal-aħħar għandu jkun iġġustifikat mir-relazzjoni fattwali u/jew ġuridika eżistenti bejn iż-żewġ persuni kkonċernati fid-dawl tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità. L-Istati Membri għandhom jippreċiżaw iċ-ċirkustanzi partikolari li fihom persuna bħalma hija d-destinatarju ta’ tranżazzjoni taxxabbli għandha tinżamm responsabbli in solidum għall-ħlas tat-taxxa dovuta mill-parti kontraenti tagħha (sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, ALTI, C‑4/20, EU:C:2021:397, punt 34).

25

F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li l-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa, l-evitar tat-taxxa u l-abbużi possibbli hija għan irrikonoxxut u inkuraġġit mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar is-sistema komuni tal-VAT u li l-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ abbuż ta’ dritt iwassal sabiex jiġu pprojbiti l-arranġamenti purament artifiċjali, li ma jirriflettux ir-realtà ekonomika, imwettqa bl-għan uniku li jinkiseb vantaġġ fiskali (sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, ALTI, C‑4/20, EU:C:2021:397, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).

26

B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT jippermetti lil Stat Membru jżomm persuna responsabbli in solidum għall-VAT meta, fil-mument tat-tranżazzjoni mwettqa favur tagħha, hija kienet taf jew kien imissha kienet taf li t-taxxa dovuta fuq din it-tranżazzjoni, jew fuq tranżazzjoni preċedenti jew sussegwenti, ser tibqa’ mhux imħallsa u jippermetti wkoll lil Stat Membru jibbaża ruħu fuq preżunzjonijiet f’dan ir-rigward, bil-kundizzjoni li tali preżunzjonijiet ma jkunux ifformulati b’tali mod li jkun prattikament impossibbli jew diffiċli ħafna għall-persuna taxxabbli li tikkonfutahom billi tipproduċi prova kuntrarja u b’tali mod li b’hekk tinħoloq sistema ta’ responsabbiltà mingħajr nuqqas, li tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jitħarsu d-drittijiet tat-Teżor pubbliku. Fil-fatt, l-operaturi li jieħdu kull miżura li tista’ raġonevolment tkun meħtieġa minnhom sabiex jiżguraw li t-tranżazzjonijiet tagħhom ma jagħmlux parti minn katina abbużiva jew frawdolenti għandhom ikunu jistgħu jafdaw fil-legalità ta’ dawn it-tranżazzjonijiet mingħajr ma jkollhom ir-riskju li jinżammu responsabbli in solidum għall-ħlas ta’ din it-taxxa dovuta minn persuna taxxabbli oħra (sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2021, ALTI, C‑4/20, EU:C:2021:397, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).

27

F’dan il-każ, l-ewwel nett, il-qorti tar-rinviju titlaq mill-premessa li l-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT, inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jipprevedi responsabbiltà “mingħajr nuqqas”, li tista’, għal din ir-raġuni, tmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità. Issa, din il-qorti li għandha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti ta’ din it-tilwima kif ukoll sabiex tinterpreta u tapplika d-dritt nazzjonali (sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, protectus, C‑185/23, EU:C:2024:657, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).

28

Madankollu, mitluba tagħti lil din il-qorti risposta utli fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti lill-imsemmija qorti indikazzjonijiet ibbażati fuq il-proċess tal-kawża prinċipali kif ukoll fuq l-osservazzjonijiet bil-miktub li jkunu ġew sottomessi lilha, li jkunu ta’ natura li jippermettu lill-istess qorti tiddeċiedi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2023, Nordic Info, C‑128/22, EU:C:2023:951, punt 81 u l-ġurisprudenza ċċitata).

29

Issa, mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, skont l-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT, persuni taxxabbli huma responsabbli in solidum għall-ħlas tat-taxxa mal-persuna li hija responsabbli għall-ħlas tat-taxxa jekk, fil-mument meta wettqet tranżazzjoni, “huma kienu jafu jew kellhom ikunu jafu li n-nuqqas ta’ ħlas tat-taxxa fil-katina ta’ tranżazzjonijiet kien jew kellu jseħħ bl-intenzjoni ta’ evażjoni”.

30

F’dan ir-rigward, u bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, għandu jiġi osservat li, kif jindikaw il-Gvern Belġjan u l-Kummissjoni Ewropea fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, din id-dispożizzjoni ma timponix responsabbiltà in solidum“mingħajr nuqqas”, li tmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità, fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 26 ta’ din is-sentenza, peress li l-persuna taxxabbli kkonċernata ssir responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT dovuta mal-persuna responsabbli għall-ħlas tagħha biss jekk kienet taf jew kellha tkun taf li kienet qiegħda tipparteċipa fi frodi tal-VAT.

31

Madankollu, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jeżiġi li l-preżunzjoni li fuqha huwa bbażat l-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT, sabiex persuna taxxabbli titqies responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT dovuta mal-persuna li hija responsabbli għall-ħlas tagħha, tista’ tkun konfutabbli, fis-sens li ma jkunx prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli għal din il-persuna taxxabbli li tikkonfuta din il-preżunzjoni permezz ta’ prova kuntrarja.

32

Sabiex tikkonfuta l-imsemmija preżunzjoni, il-persuna taxxabbli kkonċernata għandha jkollha l-possibbiltà li tistabbilixxi li hija ħadet kull miżura li tista’ raġonevolment tintalab minnha sabiex tiżgura ruħha li t-tranżazzjonijiet li hija twettaq ma jifformawx parti mis-sistema frawdolenti ta’ fatturi foloz.

33

It-tieni nett, fir-rigward tal-fatt li l-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT jeżiġi mill-persuna taxxabbli responsabbli in solidum li tħallas l-ammont kollu tal-VAT dovuta, mingħajr ma jippermetti lill-qorti teżerċita setgħa diskrezzjonali skont il-kontribuzzjoni tad-diversi persuni involuti fil-frodi fiskali, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li min-natura stess ta’ “responsabbiltà in solidum”, bħal dik prevista fl-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, jirriżulta li kull persuna responsabbli in solidum għandha tkun responsabbli għall-ħlas tal-ammont totali tal-VAT dovuta (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑18 ta’ Mejju 2017, Latvijas Dzelzceļš, C‑154/16, EU:C:2017:392, punt 85).

34

Min-naħa l-oħra, din l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “responsabbiltà in solidum” hija konformi mal-għan li għandu jintlaħaq mill-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, li, kif tfakkar fil-punti 20 u 21 ta’ din is-sentenza, huwa intiż li jiżgura lit-Teżor pubbliku ġbir effettiv tal-VAT mingħand il-persuna l-iktar adegwata fir-rigward tas-sitwazzjoni prevista.

35

Fil-fatt, li jiġi rikjest aġġustament tal-obbligu, għall-persuna responsabbli in solidum, li tħallas il-VAT dovuta, skont il-parti ta’ responsabbiltà tagħha, jimplika, b’mod partikolari, fil-każ ta’ frodi, li t-Teżor pubbliku u, jekk ikun il-każ, il-qorti kompetenti sabiex tistħarreġ l-azzjoni tagħha jiddeterminaw minn qabel il-kontribuzzjonijiet rispettivi tal-persuni kollha involuti f’din il-frodi. Issa, minbarra li dan l-approċċ imur kontra l-prinċipju stess tar-responsabbiltà in solidum previst fl-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, tali determinazzjoni tista’ tirriżulta partikolarment diffiċli fil-każ ta’ arranġamenti fiskali frawdolenti kumplessi, ikkaratterizzati minn opaċità kbira.

36

Minn dan isegwi li l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT jeżiġi li l-persuna taxxabbli responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT tista’ tkun obbligata tħallas waħedha l-ammont kollu tagħha irrispettivament mil-livell ta’ parteċipazzjoni ta’ din il-persuna taxxabbli f’din l-evażjoni tat-taxxa.

37

Kif jindika, essenzjalment, il-Gvern Belġjan, din l-interpretazzjoni hija bla ħsara għall-applikazzjoni eventwali tar-regoli nazzjonali tad-dritt ċivili li jirregolaw ir-relazzjoni tal-persuna taxxabbli responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT, fis-sens tal-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT, u tal-persuna taxxabbli normalment responsabbli għal din it-taxxa, li, jekk ikun il-każ, jippermettu lil din l-ewwel persuna taxxabbli li ddur kontra din it-tieni persuna taxxabbli sabiex tqassam il-piż ekonomiku totali skont il-kontribuzzjoni ta’ kull wieħed għad-dejn fiskali.

38

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta tal-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li, sabiex tiżgura l-ġbir tal-VAT, tipprevedi r-responsabbiltà in solidum mingħajr nuqqas ta’ persuna taxxabbli differenti minn dik li normalment tkun responsabbli għall-ħlas ta’ din it-taxxa mingħajr madankollu ma l-qorti kompetenti tkun tista’ teżerċita setgħa diskrezzjonali skont il-kontribuzzjoni tal-persuni differenti involuti fi frodi fiskali, sakemm din il-persuna taxxabbli jkollha l-possibbiltà li tistabbilixxi li hija ħadet kull miżura li tista’ raġonevolment tintalab minnha sabiex tiżgura ruħha li t-tranżazzjonijiet li hija wettqet ma kinux jagħmlu parti minn din il-frodi.

39

Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li timponi obbligu in solidum li titħallas il-VAT lil persuna taxxabbli differenti minn dik li normalment tkun responsabbli għall-ħlas ta’ din it-taxxa, mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni d-dritt ta’ din tal-aħħar għal tnaqqis tal-VAT dovuta jew imħallsa upstream.

40

Id-dritt tal-persuni taxxabbli li jnaqqsu mill-VAT li huma responsabbli għall-ħlas tagħha, il-VAT dovuta jew imħallsa għall-oġġetti akkwistati u għas-servizzi rċevuti minnhom tal-input u użati għall-bżonnijiet ta’ attività taxxabbli jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tas-sistema komuni tal-VAT. Id-dritt għal tnaqqis previst fl-Artikoli 167 et seq. tad-Direttiva dwar il-VAT għalhekk jagħmel parti integrali mill-mekkaniżmu tal-VAT u ma jistax, fil-prinċipju, jiġi limitat ladarba r-rekwiżiti jew il-kundizzjonijiet kemm sostantivi kif ukoll formali li għalihom dan id-dritt huwa suġġett jiġu osservati mill-persuni taxxabbli li jixtiequ jeżerċitawh (sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2022, Finanzamt M (Portata tad-dritt għal tnaqqis tal-VAT), C‑596/21, EU:C:2022:921, punt 21).

41

B’mod partikolari, is-sistema tat-tnaqqis hija intiża sabiex ittaffi għal kollox lill-imprenditur mill-piż tal-VAT dovuta jew imħallsa fil-kuntest tal-attivitajiet ekonomiċi kollha tiegħu. Is-sistema komuni tal-VAT konsegwentement tiżgura n-newtralità fir-rigward tal-piż fiskali tal-attivitajiet ekonomiċi kollha, irrispettivament mill-għanijiet jew mir-riżultati ta’ dawn l-attivitajiet, sakemm l-imsemmija attivitajiet ikunu, bħala prinċipju, huma stess suġġetti għall-VAT (sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2022, Finanzamt M (Portata tad-dritt għal tnaqqis tal-VAT), C‑596/21, EU:C:2022:921, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).

42

Madankollu, il-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa, l-evitar tat-taxxa u l-abbużi possibbli hija għan irrikonoxxut u inkoraġġut mid-Direttiva dwar il-VAT, b’mod li l-individwi ma jistgħux jinvokaw ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni b’mod frawdolenti jew abbużiv. Għaldaqstant, huma l-awtoritajiet u l-qrati nazzjonali li għandhom jirrifjutaw il-benefiċċju tad-dritt għal tnaqqis jekk jiġi stabbilit, fid-dawl ta’ elementi oġġettivi, li dan id-dritt huwa invokat b’mod frawdolenti jew abbużivament (sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2022, Finanzamt M (Portata tad-dritt għal tnaqqis tal-VAT), C‑596/21, EU:C:2022:921, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).

43

B’hekk, il-benefiċċju tad-dritt għal tnaqqis għandu jiġi rrifjutat mhux biss meta frodi titwettaq mill-persuna taxxabbli stess, iżda wkoll meta jiġi stabbilit li l-persuna taxxabbli, li lilha l-oġġetti jew is-servizzi li jservu ta’ bażi sabiex fuqhom ikun ibbażat id-dritt għal tnaqqis ikunu ġew ikkunsinnati jew ipprovduti, kienet taf jew kellha tkun taf li, permezz tal-akkwist ta’ dawn l-oġġetti jew ta’ dawn is-servizzi, hija pparteċipat fi, jew tal-inqas iffaċilitat, tranżazzjoni involuta fi frodi tal-VAT. Fil-fatt, tali persuna taxxabbli għandha, għall-ħtiġijiet tad-Direttiva dwar il-VAT, titqies bħala li pparteċipat fil-frodi, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk tiħux jew le benefiċċju mill-bejgħ mill-ġdid tal-oġġetti jew mill-użu tas-servizzi fil-kuntest tat-tranżazzjonijiet tal-output intaxxati mwettqa minnha, fejn din il-persuna taxxabbli, f’tali sitwazzjoni, tagħti id lill-awturi ta’ din il-frodi u ssir kompliċi tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2022, Finanzamt M (Portata tad-dritt għal tnaqqis tal-VAT), C‑596/21, EU:C:2022:921, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).

44

F’dan il-każ, għandu jiġi enfasizzat li t-tieni domanda preliminari tirrigwarda l-punt dwar jekk il-persuna taxxabbli, li hija responsabbli in solidum għall-ħlas tal-VAT minflok il-persuna responsabbli għall-ħlas ta’ din it-taxxa, skont dispożizzjoni nazzjonali li timplimenta l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, għandhiex dritt li tieħu inkunsiderazzjoni, għall-VAT li għandha tħallas, id-dritt għal tnaqqis tal-VAT li din il-persuna responsabbli għall-ħlas tal-VAT tista’ twettaq. Barra minn hekk, din id-domanda tirrigwarda biss il-każijiet fejn ir-responsabbiltà in solidum tal-ħlas tal-VAT tirriżulta mill-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT, li jikkonċernaw, bħala ipoteżi, każijiet ta’ frodi tal-VAT.

45

Issa, f’tali każijiet ta’ frodi, konformement mal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 42 u 43 ta’ din is-sentenza, id-dritt għal tnaqqis tal-VAT għandu jiġi rrifjutat lill-persuna taxxabbli, responsabbli għall-ħlas tal-VAT. Konsegwentement, sa fejn din il-persuna taxxabbli ma tista’ tinvoka ebda dritt għal tnaqqis ta’ din it-taxxa, tali dritt għal tnaqqis ma jistax, a fortiori, jiġi ttrasferit lill-persuna taxxabbli li hija responsabbli in solidum għall-ħlas tal-imsemmija taxxa skont id-dispożizzjoni nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT.

46

Dan huwa b’hekk iktar u iktar il-każ peress li, skont il-formulazzjoni tal-Artikolu 51 bis(4) tal-Kodiċi tal-VAT, ir-responsabbiltà in solidum tal-persuna taxxabbli li ma hijiex il-persuna responsabbli għall-ħlas tal-VAT hija prevista biss meta l-persuna taxxabbli responsabbli in solidum kienet taf jew kellha tkun taf li n-nuqqas ta’ ħlas tat-taxxa, fil-katina tat-tranżazzjonijiet, twettaq jew ser jitwettaq bl-intenzjoni li tiġi evaża din it-taxxa.

47

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 205 tad-Direttiva dwar il-VAT, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali li timponi obbligu in solidum li titħallas il-VAT lil persuna taxxabbli differenti minn dik li normalment tkun responsabbli għall-ħlas ta’ din it-taxxa, mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni d-dritt ta’ din tal-aħħar għal tnaqqis tal-VAT dovuta jew imħallsa upstream.

48

Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 50 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti kumulu ta’ sanzjonijiet kriminali u ta’ sanzjonijiet amministrattivi ta’ natura kriminali, li jirriżultaw minn proċeduri differenti, għal fatti tal-istess natura li madankollu seħħew matul snin fiskali suċċessivi, li huma s-suġġett ta’ proċeduri amministrattivi ta’ natura kriminali għal sena fiskali oħra u għal proċeduri kriminali għal sena fiskali oħra.

49

L-Artikolu 50 tal-Karta jiddisponi li “‘[l]-ebda persuna ma tista’ terġa’ tkun ipproċessata jew ikkundannata għal reat li għalih tkun diġà instabet mhux ħatja jew ikkundannata fl-Unjoni b’sentenza li daħlet in ġudikat skond il-liġi”. B’hekk, il-prinċipju ta’ ne bis in idem jipprojbixxi kumulu kemm ta’ proċeduri kif ukoll ta’ sanzjonijiet ta’ natura kriminali fis-sens ta’ dan l-artikolu għall-istess fatti u kontra l-istess persuna (sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2018, Menci, C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 25 u tat‑22 ta’ Marzu 2022, bpost, C‑117/20, EU:C:2022:202, punt 24).

50

L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem hija suġġetta għal kundizzjoni doppja, jiġifieri, minn naħa, li jkun hemm deċiżjoni preċedenti definittiva (kundizzjoni “bis”) u, min-naħa l-oħra, li l-istess azzjonijiet ikunu msemmija mid-deċiżjoni preċedenti u mill-proċeduri jew mid-deċiżjonijiet sussegwenti (kundizzjoni “idem”) (sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2022, bpost, C‑117/20, EU:C:2022:202, punt 28).

51

F’dak li jikkonċerna l-kundizzjoni “idem”, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kriterju rilevanti sabiex tiġi evalwata l-eżistenza tal-istess reat huwa dak tal-identiċità tal-fatti materjali, mifhuma bħala l-eżistenza ta’ ġabra ta’ ċirkustanzi konkreti inseparabbilment marbuta bejniethom li wasslu sabiex il-persuna kkonċernata tinħeles jew tiġi kkundannata b’mod definittiv. Għaldaqstant, l-Artikolu 50 tal-Karta jipprojbixxi li jiġu imposti, għal fatti identiċi, diversi sanzjonijiet ta’ natura kriminali fi tmiem proċeduri differenti mmexxija għal dan il-għan (sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 2018, Menci, C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 35, u tat‑22 ta’ Marzu 2022, bpost, C‑117/20, EU:C:2022:202, punt 33).

52

Barra minn hekk, il-klassifikazzjoni ġuridika fid-dritt nazzjonali tal-fatti u l-interess ġuridiku protett ma humiex rilevanti għall-finijiet tal-konstatazzjoni tal-eżistenza tal-istess reat, sa fejn il-portata tal-protezzjoni mogħtija fl-Artikolu 50 tal-Karta ma tistax tvarja minn Stat Membru għall-ieħor (sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 2018, Menci, C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 36, kif ukoll tat‑22 ta’ Marzu 2022, bpost, C‑117/20, EU:C:2022:202, punt 34).

53

Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-kundizzjoni “idem” teħtieġ li l-fatti materjali jkunu identiċi. Min-naħa l-oħra, il-prinċipju ta’ ne bis in idem ma huwiex intiż sabiex japplika meta l-fatti inkwistjoni ma jkunux identiċi, iżda biss simili. Fil-fatt, l-identiċità tal-fatti materjali tinftiehem bħala ġabra ta’ ċirkustanzi konkreti li jirriżultaw minn avvenimenti li jkunu, essenzjalment, l-istess, sa fejn dawn ikunu jinvolvu l-istess awtur u jkunu inseparabbilment marbuta bejniethom fiż-żmien u fl-ispazju (sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2022, bpost, C‑117/20, EU:C:2022:202, punti 36 u 37).

54

F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li s-sanzjoni kriminali imposta fuq Dranken Van Eetvelde, li seħħet wara l-kundanna tagħha fil-kuntest tal-proċeduri kriminali magħluqa permezz tas-sentenza tar-rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Dendermonde (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Oost-Vlaanderen, Diviżjoni ta’ Dendermonde), tat‑18 ta’ Ġunju 2019, kienet tikkonċerna frodi tal-VAT imwettqa matul is-snin fiskali 2012 sa 2014. Issa, il-qorti tar-rinviju tindika li l-proċedura amministrattiva inkwistjoni fil-kawża prinċipali, anki jekk għandha titqies li hija ta’ natura kriminali, tikkonċerna frodi tal-VAT imwettqa matul is-sena fiskali 2011. B’hekk, anki li kieku kellu jitqies li, matul dawn is-snin fiskali kollha, din il-kumpannija pparteċipat fl-istabbiliment tal-istess sistema ta’ frodi tal-VAT, xorta jibqa’ l-fatt li l-proċeduri kriminali u l-proċedura amministrattiva jikkonċernaw perijodi fiskali differenti.

55

Barra minn hekk, l-indikazzjoni tal-qorti tar-rinviju li, skont id-dritt kriminali nazzjonali, il-fatti materjali kkonstatati matul il-perijodu inkluż bejn is-snin 2011 u 2014 jistgħu jitqiesu li jikkostitwixxu reat kontinwu bi skop kriminali uniku, ma għandha ebda rilevanza għall-finijiet tal-eżami tal-osservanza tal-kundizzjoni “idem” fid-dritt tal-Unjoni.

56

Minn dan isegwi li l-fatti relatati mal-proċedura amministrattiva inkwistjoni fil-kawża prinċipali u dawk li kienu s-suġġett tal-proċeduri kriminali ma humiex identiċi, b’tali mod li l-kundizzjoni “idem” ma hijiex is-sodisfatta. Konsegwentement, il-prinċipju ta’ ne bis in idem ma huwiex intiż li japplika f’din il-kawża.

57

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 50 tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti kumulu ta’ sanzjonijiet kriminali u ta’ sanzjonijiet amministrattivi ta’ natura kriminali, li jirriżultaw minn proċeduri differenti, għal fatti tal-istess natura li madankollu seħħew matul snin fiskali suċċessivi, li huma s-suġġett ta’ proċeduri amministrattivi ta’ natura kriminali għal sena fiskali oħra u għal proċeduri kriminali għal sena fiskali oħra.

58

Fid-dawl tar-risposta mogħtija għat-tielet domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għar-raba’ domanda.

59

Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Id-Disa’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi: