–

għal ASG 2 Ausgleichsgesellschaft für die Sägeindustrie Nordrhein-Westfalen GmbH, minn R. Lahme u A. Ruster, Rechtsanwälte,

–

għal-Land Nordrhein-Westfalen, minn J. Haereke, D. Hamburger, C. Kusulis, S. O. Nündel, G. Schwendinger, F. Süß u K. Teitscheid, Rechtsanwälte,

–

għal Otto Fuchs Beteiligungen KG, minn J.-H. Allermann u C. Thiel von Herff, Rechtsanwälte,

–

għall-Bundeskartellamt, minn J. Nothdurft u K. Ost, bħala aġenti,

–

għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller u R. Kanitz, bħala aġenti,

–

għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Keidel u G. Meeβen, bħala aġenti,

1

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE, moqri fid-dawl tal-Artikolu 4(3) TUE u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), kif ukoll tal-punt 4 tal-Artikolu 2, tal-Artikolu 3(1) u tal-Artikolu 9 tad-Direttiva 2014/104/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Novembru 2014 dwar ċerti regoli li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni skont il-liġi nazzjonali għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 349, p. 1).

2

Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn ASG 2 Ausgleichsgesellschaft für die Sägeindustrie Nordrhein-Westfalen GmbH (iktar ’il quddiem “ASG 2”) u l-Land Nordrhein-Westfalen (il-Land ta’ Nordrhein-Westfalen, il-Ġermanja) (iktar ’il quddiem il-“Land”) dwar azzjoni kollettiva għad-danni mressqa minn ASG 2 abbażi tad-drittijiet għal kumpens li ġew ittrasferiti minn 32 segerija wara ksur tal-Artikolu 101 TFUE mwettaq mil-Land u minn proprjetarji tal-foresti oħra.

3

L-Artikolu 47 tal-Karta intitolat, “Id-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali”, jipprevedi fl-ewwel paragrafi tiegħu:

“Kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mil-liġi ta’ l-Unjoni jiġu vjolati għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-Artikolu.”

4

Skont il-premessa 13 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli [101 u 102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205):

“Fejn, fil-kors tal-proċeduri li jistgħu iwasslu għal ftehim jew il-projbiżjoni ta’ prattiċi, l-impriża toffri l-irbit tal-Kummissjoni [Ewropea] bħal meta trid tilħaq il-kunċerni tagħha, il-kummissjoni għandha tkun kapaċi tadotta deċiżjonijiet li jagħmlu dawk ir-rabtiet vinkolanti fuq l-impriża kunċernata. Deċiżjoni ta’ rabta għandha ssib li ma għadx fadal raġunijiet għal azzjoni mil-Kummissjoni mingħajr ma tikkonkludi jekk kienx hemm jew għadx hemm xi ksur. Deċiżjoni ta’ rabta huma mingħajr preġudizzju għall-qawwa ta’ l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni u l-qrati tal-Istati Membri li jagħmlu sejba bħal din u jieħdu deċiżjoni fuq il-każ. Deċiżjoni ta’ rabta ma tkunx xieraqa f’każi fejn il-Kummissjoni qed taħseb li timponi multa.”

5

L-Artikolu 9(1) tal-imsemmija direttiva, intitolat “Rabta”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:

“Fejn il-Kummissjoni qed taħseb li tadotta deċiżjoni li tirrikjedi li ksur jinġieb fit-temm u l-impriża konċernata toffri rabta li tilħaq il-konċerni espressi lilhom mil-Kummissjoni fl-istima preliminari, il-Kummissjoni tista b’deċiżjoni tagħmel dak l-rbit vinkolanti fuq l-impriża. Deċiżjoni bħal din tista tiġi adottata għal perjodu speċifiku u ħa tikkonkludi li ma hemmx aktar raġuni għall-azzjoni mil-Kummissjoni.”

6

Il-premessi 4, 12 u 13 tad-Direttiva 2014/104 jiddikjaraw:

[…]

7

L-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi:

“Din id-Direttiva tistipula ċerti regoli meħtieġa biex ikun żgurat li kwalunkwe persuna li ġarrbet ħsara kkawżata minn ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni minn impriża jew minn assoċjazzjoni ta’ impriżi, tista’ b’mod effettiv teżerċita d-dritt li titlob għal kumpens sħiħ għal dik il-ħsara minn dik l-impriża jew assoċjazzjoni. Tistabbilixxi regoli li jrawmu l-kompetizzjoni mhux imxekkla fis-suq intern u li jneħħu l-ostakoli għall-funzjonament tajjeb tagħha billi jiżguraw protezzjoni ekwivalenti fl-Unjoni [Ewropea] kollha għal dawk li jkunu ġarrbu tali ħsara.”

8

L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jipprovdi:

“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:

[…]

[…]

[…]”

9

L-Artikolu 3 tal-istess direttiva, intitolat “Dritt għal kumpens sħiħ”, jipprevedi fl-ewwel paragrafu tiegħu:

“L-Istati Membri għandhom jiżgura li kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li tkun ġarrbet ħsara kkawżata minn ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni tkun tista’ titlob u tikseb kumpens sħiħ għal dik il-ħsara.”

10

Skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/104, intitolat “Prinċipji ta’ effettività u ekwivalenza”:

“F’konformità mal-prinċipju ta’ effettività, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li r-regoli u l-proċeduri nazzjonali kollha rigward l-eżerċizzju ta’ talbiet għal kumpens għad-danni jkunu mfassla u applikati b’mod li ma jagħmlux prattikament impossibbli jew diffiċli żżejjed l-eżerċizzju tad-dritt tal-Unjoni għal kumpens sħiħ għall-ħsara kkawżata minn ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni. F’konformità mal-prinċipju tal-ekwivalenza, ir-regoli jew il-proċeduri nazzjonali rigward azzjonijiet għad-danni li jirriżultaw minn ksur tal-Artikoli 101 u 102 TFUE ma għandhomx ikunu inqas favorevoli għall-partijiet li allegatament ikunu ġarrbu l-ħsara minn dawk li jirregolaw azzjonijiet simili għal danni li jirriżultaw minn ksur ta’ liġi nazzjonali.”

11

L-Artikolu 9(1) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:

“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni misjub b’deċiżjoni finali ta’ awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni jew minn qorti tal-appell, jiġi meqjus li hu stabbilit b’mod inkontestabbli għall-finijiet ta’ azzjoni għad-danni mressqa quddiem il-qrati nazzjonali tagħhom skont l-Artikoli 101 jew 102 TFUE jew taħt il-liġi nazzjonali dwar il-kompetizzjoni.”

12

L-Artikolu 1(1) tal-Gesetz über außergerichtliche Rechtsdienstleistungen (Rechtsdienstleistungsgesetz) (il-Liġi dwar is-Servizzi Legali Extraġudizzjarji), tat‑12 ta’ Diċembru 2007 (BGBl. 2007 I, p. 2840), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem ir-“RDG”), jipprovdi:

“Din il-liġi tirregola l-awtorizzazzjoni għall-provvista ta’ servizzi legali extraġudizzjarji fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja. L-għan tagħha huwa li tipproteġi lill-partijiet f’kawża, ir-relazzjonijiet ġuridiċi kif ukoll l-ordinament ġuridiku minn servizzi legali li ma jiġux ipprovduti minn persuni kkwalifikati.”

13

L-Artikolu 2 tar-RDG, intitolat “Kunċett ta’ servizz legali”, jipprovdi:

“1)   Jikkostitwixxi servizz legali kull attività fi kwistjonijiet konkreti ta’ ħaddieħor, hekk kif din teħtieġ eżami legali tal-każ partikolari.

2)   Indipendentement mill-kundizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1, jikkostitwixxi servizz legali l-irkupru ta’ krediti ta’ ħaddieħor jew ta’ krediti ittrasferiti għall-finijiet ta’ rkupru f’isem ħaddieħor, meta l-attività ta’ rkupru ta’ krediti tkun tikkostitwixxi attività distinta, inkluż fir-rigward tal-eżami u l-konsulenza legali relatati mal-irkupru (servizz ta’ rkupru). Il-krediti ttrasferiti ma humiex ikkunsidrati, fir-rigward tal-ewwel kreditur, bħala krediti ta’ ħaddieħor.

[…]”

14

Skont l-Artikolu 3 tar-RDG, intitolat “Awtorizzazzjoni għall-provvista ta’ servizzi legali extraġudizzjarji”:

“Il-provvista, b’mod indipendenti, ta’ servizzi legali extraġudizzjarji hija permessa biss sa fejn awtorizzat minn din il-liġi, minn liġijiet oħra jew fuq il-bażi ta’ liġijiet oħra.”

15

L-Artikolu 10 tar-RDG huwa fformulat kif ġej:

“1)   Il-persuni fiżiċi u ġuridiċi kif ukoll il-kumpanniji li ma għandhomx personalità ġuridika, irreġistrati mal-awtorità kompetenti (persuni rreġistrati), jistgħu jipprovdu, fuq il-bażi ta’ għarfien espert partikolari, servizzi legali fl-oqsma li ġejjin:

1. servizzi ta’ rkupru […]

[…]”

16

L-Artikolu 11 tar-RDG, intitolat “Għarfien espert, denominazzjonijiet professjonali”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:

“Is-servizzi ta’ rkupru jeħtieġu għarfien espert fl-oqsma ta’ dritt rilevanti għall-attività mitluba, b’mod partikolari dawk tad-dritt ċivili, tad-dritt kummerċjali, tad-dritt dwar it-titoli u tad-dritt tal-kumpanniji, tad-dritt tal-proċedura ċivili, inkluż tad-dritt tal-eżekuzzjoni forzata u tad-dritt tal-insolvenza kif ukoll tad-dritt dwar il-kosti u l-ispejjeż.”

17

L-Artikolu 12 tar-RDG jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għar-reġistrazzjoni għall-finijiet tal-provvista ta’ servizzi legali u jipprevedi awtorizzazzjoni regolatorja sabiex jiġu rregolati d-dettalji, b’mod partikolari, il-prova tal-għarfien espert teoretiku msemmi fl-Artikolu 10 ta’ din il-liġi.

18

Fil‑31 ta’ Marzu 2020, ASG 2 ippreżentat quddiem il-Landgericht Dortmund (il-Qorti Reġjonali ta’ Dortmund, il-Ġermanja), il-qorti tar-rinviju, azzjoni kollettiva għad-danni kontra l-Land fir-rigward tad-dannu kkawżat minn akkordju, abbażi tad-drittijiet li ttrasferewlha 32 segerija stabbiliti fil-Ġermanja, fil-Belġju u fil-Lussemburgu (iktar ’il quddiem is-“segeriji kkonċernati”).

19

Il-Land ġie akkużat li, tal-inqas matul il-perijodu mit‑28 ta’ Ġunju 2005 sat‑30 ta’ Ġunju 2019, uniformizza l-prezzijiet tal-virguni koniferi (iktar ’il quddiem l-“injam tond”) għalih innifsu kif ukoll għal proprjetarji tal-foresti oħra stabbiliti f’dan il-Land, bi ksur tal-Artikolu 101 TFUE (iktar ’il quddiem l-“akkordju inkwistjoni”).

20

Il-Bundeskartellamt (l-Awtorità Federali tal-Kompetizzjoni, il-Ġermanja) investigat din il-prattika u adottat, fl‑2009, deċiżjoni ta’ impenji bbażata fuq l-Artikolu 32b tal-Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen (il-Liġi kontra r-Restrizzjonijiet għall-Kompetizzjoni u fuq l-Artikolu 101 TFUE, fir-rigward tal-Land ta’ Nordrhein-Westfalen kif ukoll tal-Länder l-oħra involuti b’mod simili fil-kummerċjalizzazzjoni tal-injam tond (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ impenji tal‑2009”)

21

Is-segeriji kkonċernati għandhom l-intenzjoni li jiksbu mingħand il-Land kumpens għad-dannu li huma jqisu li ġarrbu tul l-akkordju inkwistjoni minħabba l-prezzijiet allegatament eċċessivi li bihom xtraw l-injam tond li ġej minn dan il-Land, minħabba dan l-akkordju.

22

Għal dan l-għan, kull waħda mis-segeriji kkonċernati ttrasferixxiet lil ASG 2 id-dritt tagħha għal kumpens għad-dannu kkawżat lilha mill-akkordju inkwistjoni. ASG 2, li għandha, bħala “fornitur ta’ servizzi legali”, fis-sens tar-RDG, awtorizzazzjoni skont din il-liġi, titlob għalhekk, quddiem il-qorti tar-rinviju, b’mod kollettiv, il-kumpens għal dan id-dannu f’isimha stess u bi spejjeż tagħha stess, iżda għall-benefiċċju taċ-ċedenti, inkambju għal ħlas fil-każ ta’ eżitu pożittiv.

23

Il-kreditu għal kumpens għad-dannu kkawżat mill-akkordju inkwistjoni kien jirrigwarda diversi mijiet ta’ eluf ta’ euro ta’ xiri ta’ injam tond mis-segeriji kkonċernati. Għal kull wieħed minnhom, l-ammont ta’ dan ix-xiri jammonta għal diversi eluf, jew saħansitra għexieren ta’ eluf ta’ tranżazzjonijiet.

24

Quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Land jikkontesta kemm il-fondatezza tar-rikors kif ukoll il-locus standi ta’ ASG 2. F’dan l-aħħar rigward, huwa jsostni li s-segeriji kkonċernati ttrasferew id-drittijiet tagħhom għal kumpens lil ASG 2 bi ksur tar-RDG, b’tali mod li dawn it-trasferimenti huma nulli. Fil-fatt, l-awtorizzazzjoni li għandha ASG 2 abbażi tar-RDG ma tawtorizzahiex tirkupra l-krediti li jirriżultaw minn danni li jirriżultaw minn allegat ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.

25

Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, fid-dritt Ġermaniż, fil-qasam ta’ danni tal-massa jew ta’ danni minuri ta’ numru kbir ta’ persuni, ir-rikorsi tal-partijiet fil-kawża jistgħu jinġabru flimkien permezz ta’ mekkaniżmu ta’ trasferiment ta’ kreditu (“Abtretungsmodell”), ikklassifikat ukoll bħala “azzjoni kollettiva għall-irkupru” (“Sammelklage-Inkasso”) (iktar ’il quddiem l-“azzjoni kollettiva għall-irkupru”). F’dan il-kuntest, il-persuni allegatament leżi jittrasferixxu l-krediti allegati tagħhom lil fornitur ta’ servizzi legali li jkun irċieva l-awtorizzazzjoni prevista mir-RDG, li tawtorizzah, bħala prinċipju, li jieħu passi għall-irkupru ta’ dawn il-krediti kollettivi f’ismu u bi spejjeż tiegħu stess għan-nom taċ-ċedenti, inkambju għal kummissjoni f’każ ta’ suċċess.

26

Skont il-qorti tar-rinviju, din il-prattika ġiet aċċettata mill-ġurisprudenza tal-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) għal tipi differenti ta’ azzjonijiet għad-danni, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ kawżi dwar il-kiri ta’ proprjetà immobbli jew tal-kumpens tal-passiġġieri tal-ajru. Għall-kuntrarju, qrati inferjuri jinterpretaw ir-RDG fis-sens li l-azzjoni kollettiva għall-irkupru ma hijiex ammessa fil-qasam tal-kumpens għad-dannu kkawżat minn ksur preżunt tad-dritt tal-kompetizzjoni, b’mod partikolari fil-każ ta’ azzjoni msejħa “stand-alone”, jiġifieri azzjoni għad-danni li ma ssegwix deċiżjoni definittiva u vinkolanti, b’mod partikolari fir-rigward tal-istabbiliment tal-fatti, ta’ awtorità tal-kompetizzjoni li tikkonstata tali ksur (iktar ’il quddiem “azzjoni għad-danni awtonoma”). Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) għad ma kellhiex l-opportunità li tiddeċiedi din il-kwistjoni.

27

Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, id-dritt Ġermaniż ma joffri ebda rimedju legali ekwivalenti għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru li jippermetti li tiġi żgurata l-implimentazzjoni effettiva tad-dritt għal kumpens fil-kawżi dwar akkordji.

28

Għaldaqstant, l-effettività tad-dritt għal kumpens għad-dannu kkawżat minn akkordju ma hijiex iggarantita, b’mod partikolari fir-rigward tad-danni minuri li jikkonċernaw numru kbir ta’ persuni leżi. Fil-fatt, f’każ bħal dan, l-ammont individwali tad-dannu jkun tant żgħir li jinkoraġġixxi lill-partijiet fil-kawża jirrinunzjaw li jinvokaw id-dritt għal kumpens mogħti lilhom mid-dritt tal-Unjoni.

29

F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-azzjoni kollettiva għall-irkupru tikkostitwixxi l-unika possibbiltà ekonomikament razzjonali u prattikabbli sabiex jintalab tali kumpens. Madankollu, il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma li, skont id-dispożizzjonijiet tar-RDG, kif interpretati minn ċerti qrati nazzjonali, hija għandha tikkunsidra ċ-ċessjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali bħala nulli, b’tali mod li r-rikors li hija adita bih għandu jiġi miċħud.

30

Madankollu, hija tqajjem il-kwistjoni dwar jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix tali interpretazzjoni tar-RDG, sa fejn, billi tipprekludi lill-persuni leżi mill-akkordju inkwistjoni milli jirrikorru għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru, din l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali tista’ tkun inkompatibbli kemm mad-Direttiva 2014/104 kif ukoll mal-prinċipju ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni u mad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

31

L-ewwel nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk tali inkompatibbiltà tistax tiġi dedotta minn qari flimkien tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/104, li, fil-fehma tagħha, jistabbilixxi d-dritt, stabbilit minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-persuni leżi minn akkordju li jiksbu l-kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minnu, u tal-punt 4 tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, din l-aħħar dispożizzjoni tirrigwarda espressament l-azzjoni kollettiva għall-irkupru, peress li l-kunċett ta’ “azzjoni għad-danni”, fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni, ikopri l-azzjoni mressqa minn “persuna fiżika jew ġuridika li tkun is-suċċessur tad-dritt tal-parti li allegatament ġarrbet il-ħsara, inkluża l-persuna li akkwistat il-pretensjoni”.

32

It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju tiddubita li l-impossibbiltà għall-persuni leżi li jirrikorru għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru li tirriżulta mill-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali msemmija fil-punt 29 ta’ din is-sentenza hija kompatibbli mal-Artikolu 4(3) TUE u mal-Artikolu 101 TFUE. Fil-fehma tagħha, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u mid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/104, kull persuna tista’ titlob kumpens sħiħ għad-dannu li hija tkun ġarrbet minħabba ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni. Għalhekk, jinħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw l-effettività tad-dritt għall-kumpens għal dan id-dannu billi ma jagħmlux l-eżerċizzju tiegħu impossibbli jew eċċessivament diffiċli. Dan jikkontribwixxi għall-protezzjoni tal-interess pubbliku li jikkonsisti fil-garanzija ta’ kompetizzjoni effettiva fl-Unjoni.

33

It-tielet nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-impossibbiltà għall-persuni leżi li jirrikorru għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru li tirriżulta mill-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali msemmija fil-punt 29 ta’ din is-sentenza tippreġudikax id-dritt ta’ dawn il-persuni għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva stabbilit mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, mill-Artikolu 6(3) TUE, kif ukoll mill-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950. Fil-fatt, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża li hija adita biha, li tirrigwarda danni tal-massa jew danni minuri ta’ numru kbir ta’ persuni, il-persuni leżi jiġu mċaħħda mill-possibbiltà li jirrikorru għall-uniku rimedju legali effettiv previst mid-dritt nazzjonali sabiex jinvokaw id-dritt tagħhom għal kumpens.

34

Il-qorti tar-rinviju tippreċiża, fl-aħħar nett, li, kieku kellu jiġi konkluż li d-dritt nazzjonali ma huwiex konformi mad-dritt tal-Unjoni, ma jkunx possibbli għaliha li tipproċedi għal interpretazzjoni konformi tiegħu, sa fejn tali interpretazzjoni tkun contra legem.

35

Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Landgericht Dortmund (il-Qorti Reġjonali ta’ Dortmund) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin:

36

Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 101 TFUE, moqri flimkien mal-punt 4 tal-Artikolu 2, mal-Artikolu 3(1), mal-Artikolu 4 u mal-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 2014/104, kif ukoll mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha l-effett li tipprekludi lill-persuni allegatament leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni milli jittrasferixxu d-drittijiet tagħhom għal kumpens lil fornitur ta’ servizzi legali sabiex dan jinvokahom, b’mod kollettiv, fil-kuntest ta’ azzjoni msejħa “follow-on”, jiġifieri azzjoni għad-danni wara deċiżjoni definittiva ta’ awtorità tal-kompetizzjoni li tikkonstata tali ksur (iktar ’il quddiem “azzjoni għad-danni konsekuttiva”).

37

Otto Fuchs Beteiligungen, il-Land u l-Kummissjoni jqisu li din id-domanda hija inammissibbli. Ir-rikors fil-kawża prinċipali għandu jiġi analizzat bħala azzjoni għad-danni mhux konsekuttiva, iżda awtonoma.

38

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, id-domanda preliminari magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrigwarda interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tissodisfa bżonn oġġettiv għad-deċiżjoni li l-qorti tar-rinviju għandha tieħu (sentenzi tat‑12 ta’ Jannar 2023, DOBELES HES, C‑702/20 u C‑17/21, EU:C:2023:1, punt 81, kif ukoll tad‑9 ta’ Jannar 2024, G. et (Ħatra tal-imħallfin tal-qrati ordinarji fil-Polonja), C‑181/21 u C‑269/21, EU:C:2024:1, punt 65).

39

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li hija biss il-qorti nazzjonali, li quddiemha tkun tressqet it-tilwima, u li jkollha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja eventwali, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, meta d-domandi magħmula jkunu dwar l-interpretazzjoni ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 27, kif ukoll tad‑19 ta’ Settembru 2024, Booking.com u Booking.com (Deutschland), C‑264/23, EU:C:2024:764, punt 34).

40

Minn dan isegwi li peress li d-domandi li jirrigwardaw id-dritt tal-Unjoni jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali fil-każ biss li jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni ta’ regola tal-Unjoni mitluba ma jkollha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tagħti risposta utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 28, kif ukoll tad‑19 ta’ Settembru 2024, Booking.com u Booking.com (Deutschland), C‑264/23, EU:C:2024:764, punt 35).

41

Issa, f’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-ewwel domanda, sa fejn tirrigwarda l-ipoteżi ta’ azzjoni għad-danni konsekuttiva, manifestament ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali.

42

Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tindika li hija adita b’azzjoni għad-danni mressqa minn ASG 2 bl-għan tal-kumpens għad-dannu allegatament imġarrab mis-segeriji kkonċernati minħabba l-akkordju inkwistjoni. Din il-qorti tippreċiża li, fil-kawża prinċipali, ma teżisti ebda deċiżjoni oħra ħlief id-deċiżjoni tal‑2009.

43

Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 55 tal-konklużjonijiet tiegħu, din id-deċiżjoni ġiet adottata abbażi tal-Artikolu 32b tal-Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen (il-Liġi kontra r-Restrizzjonijiet tal-Kompetizzjoni), li l-formulazzjoni tiegħu tikkorrispondi għal dik tal-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 1/2003, kif ikkonfermat l-Awtorità Federali tal-Kompetizzjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha.

44

Deċiżjoni ta’ impenji adottata abbażi tal-Artikolu 9 ta’ dan ir-regolament ma tinkludix konstatazzjoni definittiva dwar ksur tal-Artikoli 101 u 102 TFUE.

45

L-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament, moqri fid-dawl tal-premessa 13 tiegħu, jipprevedi fil-fatt li, fil-kuntest ta’ proċedura mibdija skont din id-dispożizzjoni, il-Kummissjoni hija meħlusa mill-obbligu li tikklassifika u li tikkonstata ksur, peress li r-rwol tagħha huwa limitat għall-eżami, u għall‑aċċettazzjoni eventwali, ta’ impenji proposti mill-impriżi kkonċernati, fid‑dawl kemm tal-problemi li hija identifikat fl-evalwazzjoni preliminari tagħha kif ukoll tal-għanijiet tagħha. L-adozzjoni ta’ deċiżjoni dwar l-impenji, għalhekk, tagħlaq il-proċedura ta’ ksur fir-rigward ta’ dawn l-impriżi peress li tippermettilhom jevitaw il-konstatazzjoni ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni u l‑possibbiltà li tiġi imposta multa (ara f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Alrosa, C‑441/07 P, EU:C:2010:377, punti 40 u 48).

46

Fir-rigward tad-deċiżjoni tal‑2009, mill-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li, f’din id-deċiżjoni, l-Awtorità Federali tal-Kompetizzjoni ffissat, għal-Land, limiti ta’ kooperazzjoni għall-kummerċjalizzazzjoni tal-injam tond kif ukoll miżuri intiżi sabiex jirrestrinġu l-pożizzjoni tal-Land fis-suq ikkonċernat.

47

Għaldaqstant, id-deċiżjoni tal‑2009 ma tistax titqies li hija deċiżjoni definittiva ta’ awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni li tikkonstata ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, kif imsemmi fl-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 2014/104, moqri flimkien mal-punt 12 tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva. L-azzjoni ta’ ASG 2 li tat lok għall-kawża prinċipali ma tistax, għaldaqstant, titqies bħala azzjoni għad-danni konsekuttiva.

48

F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-ewwel domanda hija inammissibbli.

49

Permezz tat-tieni u tat-tielet domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 101 TFUE, moqri flimkien mal-punt 4 tal-Artikolu 2, mal-Artikolu 3(1) u mal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/104, kif ukoll mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha l-effett li tipprekludi lill-persuni allegatament leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni milli jittrasferixxu d-drittijiet tagħhom għal kumpens lil fornitur ta’ servizzi legali sabiex dan jinvokahom, b’mod kollettiv, fil-kuntest ta’ azzjoni għad-danni awtonoma.

50

Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv, din il-qorti tistaqsi jekk għandhiex tħalli mhux applikati d-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, fil-każ li interpretazzjoni tagħha konformi mad-dritt tal-Unjoni ma tkunx possibbli.

51

Otto Fuchs Beteiligungen u l-Land jikkontestaw l-ammissibbiltà tat-tieni u tat-tielet domanda preliminari.

52

Fl-ewwel lok, huma jallegaw li t-tieni domanda hija ipotetika jew mhux neċessarja għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali u li la din id-domanda u lanqas it-tielet domanda ma jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

53

Madankollu, mill-atti tal-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba mill-qorti tar-rinviju tissodisfa manifestament bżonn oġġettiv inerenti għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali.

54

Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija fil-punt 49 ta’ din is-sentenza jipprekludux l-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha l-effett li tipprekludi lill-persuni leżi mill-akkordju inkwistjoni milli jirrikorru għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru. Fl-affermattiv, hija tistaqsi dwar il-konsegwenzi li għandhom jinsiltu minn tali inkompatibbiltà, fil-każ li ma jkunx possibbli li d-dispożizzjonijiet tar-RDG jiġu interpretati b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni.

55

Fit-tieni lok, Otto Fuchs Beteiligungen u l-Land isostnu, essenzjalment, li l-qorti tar-rinviju bbażat id-domandi tagħha fuq premessi żbaljati. B’mod partikolari, din il-qorti qieset b’mod żbaljat, minn naħa, li d-dispożizzjonijiet tar-RDG għandhom jiġu interpretati bħala li jipprekludu ex officio l-azzjoni kollettiva għall-irkupru fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni u, min-naħa l-oħra, li, fin-nuqqas tal-possibbiltà, għall-persuni leżi minn akkordju, li jirrikorru għal din l-azzjoni kollettiva, ikun prattikament impossibbli jew, fi kwalunkwe każ, eċċessivament diffiċli għalihom li jeżerċitaw id-dritt għal kumpens mogħti lilhom mid-dritt tal-Unjoni, sa fejn id-dritt Ġermaniż ma joffri ebda alternattiva daqstant effikaċi li tippermetti lil dawn il-persuni jinvokaw dan id-dritt għal kumpens.

56

Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jsiru mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li dik il-qorti tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha, u li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2023, EDP–Energias de Portugal et, C‑331/21, EU:C:2023:812, punt 46 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

57

Peress li hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta u tapplika d-dritt nazzjonali, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest leġiżlattiv li fih jaqgħu d-domandi preliminari, kif iddefinit mid-deċiżjoni tar-rinviju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2024, S. (Bidla fil-kulleġġ ġudikanti)),C‑197/23, EU:C:2024:956, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata). Barra minn hekk, il-preżunzjoni ta’ rilevanza, imfakkra fil-punt 40 ta’ din is-sentenza, li jibbenefikaw minnha dawn id-domandi ma tistax tiġi kkonfutata bis-sempliċi fatt li waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali tikkontesta ċerti fatti li ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tivverifika l-eżattezza tagħhom u li minnhom tiddependi d-definizzjoni tas-suġġett tal-kawża prinċipali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2016, Breitsamer und Ulrich, C‑113/15, EU:C:2016:718, punt 34 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

58

Issa, il-premessi msemmija fil-punt 55 ta’ din is-sentenza huma bbażati fuq evalwazzjoni, mill-qorti tar-rinviju, tal-kuntest nazzjonali li fih taqa’ l-kawża prinċipali. Din l-evalwazzjoni taqa’ esklużivament taħt il-kompetenza ta’ din il-qorti u ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tivverifika l-eżattezza tagħha.

59

F’dawn iċ-ċirkustanzi, u bla ħsara għal tali verifika mill-qorti tar-rinviju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2018, Altiner u Ravn, C‑230/17, EU:C:2018:497, punt 23), għandu jiġi kkonstatat li t-tieni u t-tielet domanda huma ammissibbli.

60

L-Artikolu 101(1) TFUE jipproduċi effetti diretti fir-relazzjonijiet bejn l-individwi u joħloq drittijiet għall-partijiet fil-kawża li l-qrati nazzjonali għandhom jipproteġu (sentenzi tat‑30 ta’ Jannar 1974, BRT u Société belge des auteurs, compositeurs et éditeurs, 127/73, EU:C:1974:6, punt 16, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).

61

F’dan ir-rigward, l-effettività sħiħa tal-Artikolu 101 TFUE u, b’mod partikolari, l-effett utli tal-projbizzjoni stabbilita fil-paragrafu 1 tiegħu jitqiegħdu inkwistjoni jekk ma jkunx possibbli għal kull persuna li titlob kumpens għad-dannu kkawżat lilha minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni (ara s-sentenzi tal‑20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan, C‑453/99, EU:C:2001:465, punt 26, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).

62

Minn dan isegwi li kull persuna għandha d-dritt li titlob kumpens għal dannu mġarrab meta jkun hemm rabta kawżali bejn dawn id-dannu u tali ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et, C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 61, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).

63

Id-dritt ta’ kull persuna li titlob kumpens għal tali dannu jsaħħaħ in-natura operattiva tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni u huwa ta’ natura li jiskoraġġixxi aġir, ta’ spiss moħbi, li jista’ joħloq restrizzjoni jew distorsjoni tal-kompetizzjoni, b’tali mod li jikkontribwixxu għaż-żamma ta’ kompetizzjoni effettiva fl-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).

64

Kif jirriżulta mill-premessa 12 tad-Direttiva 2014/104, dan id-dritt għal kumpens għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni ġie kkodifikat fl-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva, li jipprevedi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li kull persuna fiżika jew ġuridika li tkun ġarrbet tali dannu tkun tista’ titlob u tikseb kumpens sħiħ għal dan id-dannu.

65

Il-premessa 4 tal-imsemmija direttiva tesponi li l-imsemmi dritt għal kumpens jeżiġi li kull Stat Membru jkollu regoli proċedurali li jiggarantixxu l-eżerċizzju effettiv tal-istess dritt. Skont din il-premessa, in-neċessità ta’ rimedji proċedurali effettivi tirriżulta wkoll mid-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva stabbilit fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, li jikkorrispondi għall-obbligu, previst fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, li jiġu stabbiliti r-rimedji neċessarji sabiex tiġi żgurata din il-protezzjoni fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑16 ta’ Mejju 2017, Berlioz Investment Fund, C‑682/15, EU:C:2017:373, punt 44, kif ukoll tas‑6 ta’ Ottubru 2020, État luxembourgeois (Dritt għal azzjoni ġudizzjarja kontra talba għal informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni), C‑245/19 u C‑246/19, EU:C:2020:795, punt 47).

66

F’dan ir-rigward, kif jipprevedi l-Artikolu 1(1), id-Direttiva 2014/104 tistabbilixxi ċerti regoli dwar l-azzjonijiet għad-danni li l-leġiżlatur tal-Unjoni qies neċessarji sabiex kull persuna li tkun ġarrbet dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni tkun tista’ effettivament teżerċita d-dritt tagħha li titlob kumpens sħiħ għal dan id-dannu mingħand din l-impriża jew assoċjazzjoni ta’ impriżi.

67

F’dan il-kuntest, il-punt 4 tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jiddefinixxi l-kunċett ta’ “azzjoni għad-danni” bħala l-azzjoni mressqa skont id-dritt nazzjonali li permezz tagħha talba għad-danni titressaq quddiem qorti nazzjonali minn parti allegatament leża, minn persuna li taġixxi f’isem parti waħda jew iktar allegatament leżi, meta din il-possibbiltà tkun prevista fid-dritt nazzjonali, jew minn persuna fiżika jew ġuridika li tkun is-suċċessur tad-dritt tal-parti allegatament leża, inkluża l-persuna li akkwistat il-pretensjoni.

68

Għalhekk, l-imsemmija direttiva tipprevedi l-possibbiltà li azzjoni għad-danni titressaq jew direttament mill-persuna fiżika jew ġuridika li tibbenefika mid-dritt għal kumpens mogħti mid-dritt tal-Unjoni, jew minn terz li lilha ġie ttrasferit id-dritt tal-parti allegatament leża li titlob kumpens.

69

Madankollu, kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punti 100 u 101 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-punt 4 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/104 ma jinkludi ebda obbligu għall-Istati Membri li jistabbilixxu mekkaniżmu ta’ azzjoni kollettiva għall-irkupru bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali u lanqas ma jirregola l-kundizzjonijiet li għalihom hija suġġetta l-validità ta’ trasferiment mill-persuna leża, fil-perspettiva ta’ tali azzjoni kollettiva, tad-dritt tagħha għal kumpens għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.

70

Minn dan isegwi li kemm l-istabbiliment ta’ mekkaniżmu ta’ azzjoni kollettiva għad-danni kif ukoll il-kundizzjonijiet li għalihom hija suġġetta l-validità ta’ trasferiment tad-dritt għal kumpens għad-dannu allegatament marbut ma’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni lil persuna fiżika jew ġuridika bl-għan tat-tressiq, minn din tal-aħħar, ta’ tali azzjoni kollettiva quddiem qorti nazzjonali jaqgħu taħt il-modalitajiet ta’ eżerċizzju ta’ dan id-dritt għal kumpens, li ma humiex irregolati mid-Direttiva 2014/104.

71

Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru li għandu jirregola l-modalitajiet għall-eżerċizzju tad-dritt li jintalab kumpens għad-dannu li jirriżulta mill-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (ara s-sentenzi tal‑20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan, C‑453/99, EU:C:2001:465, punt 29, kif ukoll tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications, C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).

72

Il-prinċipji ta’ effettività u ta’ ekwivalenza huma riflessi, fil-qasam kopert mid-Direttiva 2014/104, fl-Artikolu 4 tagħha, li jirriproduċi, essenzjalment, il-kliem li jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, għall-finijiet tal-eżami tat-tieni u tat-tielet domanda, hemm lok li jittieħed inkunsiderazzjoni biss il-prinċipju ta’ effettività, li huwa l-uniku wieħed imsemmi mill-qorti tar-rinviju.

73

Skont din id-dispożizzjoni, f’konformità mal-prinċipju ta’ effettività, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li r-regoli u l-proċeduri nazzjonali kollha li jirrigwardaw l-eżerċizzju tad-dritt li jintalab kumpens għad-danni jkunu mfassla u applikati b’tali mod li ma jagħmlux prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-dritt, mogħti mill-Unjoni, għal kumpens sħiħ għad-dannu ikkawżat minn ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni.

74

Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, b’mod partikolari, li r-regoli nazzjonali applikabbli fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni ma għandhomx jippreġudikaw l-applikazzjoni effettiva tal-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE u għandhom jiġu adattati għall-partikolaritajiet tal-kawżi li jaqgħu f’dan il-qasam, li jeħtieġu, bħala prinċipju, it-twettiq ta’ analiżi fattwali u ekonomika kumplessa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ April 2023, Repsol Comercial de Productos Petrolíferos, C‑25/21, EU:C:2023:298, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).

75

Barra minn hekk, għalkemm, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru li għandu jirregola l-modalitajiet proċedurali tar-rikorsi intiżi sabiex jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet individwali dderivati mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, l-Istati Membri għandhom madankollu r-responsabbiltà li jiżguraw, f’kull każ, ir-rispett tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-imsemmija drittijiet kif iggarantit fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta (sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema), C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 115 u l-ġurisprudenza ċċitata). Kif ġie rrilevat fil-punt 65 ta’ din is-sentenza, il-premessa 4 tad-Direttiva 2014/104 tagħmel riferiment għad-dritt għal tali protezzjoni.

76

F’dan il-każ, u kif jirriżulta mill-punti 28 sa 33 ta’ din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-konformità mal-prinċipju ta’ effettività kif ukoll mad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ta’ ġurisprudenza nazzjonali li tinterpreta r-RDG fis-sens li tipprekludi lill-persuni leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni milli jirrikorru għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru.

77

F’dan ir-rigward, din il-qorti tindika, minn naħa, li din l-azzjoni hija l-uniku rimedju legali li jippermetti lil dawn il-persuni jinvokaw effettivament, b’mod kollettiv, id-dritt tagħhom għal kumpens. Min-naħa l-oħra, minkejja li l-imsemmija persuni għandhom il-possibbiltà li jressqu azzjoni għad-danni f’isimhom u għan-nom tagħhom stess, tali possibbiltà madankollu ma tippermettilhomx li jeżerċitaw l-imsemmi dritt b’mod effettiv. Fil-fatt, fid-dawl tan-natura partikolarment kumplessa, twila u għalja ta’ azzjoni individwali fil-qasam ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, il-persuni leżi għandhom it-tendenza li jirrinunzjaw milli jressqu tali azzjoni individwali, b’mod partikolari meta jkunu involuti danni minuri.

78

Il-partijiet kollha fil-kawża prinċipali, bl-eċċezzjoni ta’ ASG 2, u l-partijiet ikkonċernati l-oħra msemmija fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea madankollu pproduċew, fl-osservazzjonijiet tagħhom ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja, ċertu numru ta’ elementi intiżi sabiex jiċċaraw l-affermazzjonijiet li jinsabu fit-talba għal deċiżjoni preliminari.

79

Għalhekk, l-ewwel nett, dawn il-partijiet u partijiet kkonċernati jikkontestaw l-affermazzjoni tal-qorti tar-rinviju li d-dritt nazzjonali jeskludi ex officio li l-persuni leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni jistgħu jirrikorru għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru. Din tal-aħħar tqieset biss li ma kinitx xierqa fil-kuntest ta’ kawżi partikolari fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni, li fihom l-użu tal-imsemmija azzjoni kien iwassal fil-fatt għal ksur tad-dispożizzjonijiet tar-RDG li jipprojbixxu l-intervent tal-fornitur ta’ servizzi legali f’każ ta’ kunflitt ta’ interessi.

80

It-tieni nett, hemm lok li tiġi kkwalifikata l-konstatazzjoni li d-dritt nazzjonali ma joffri ebda alternattiva għall-istess azzjoni li tippermetti lill-persuni leżi jinvokaw, b’mod kollettiv, id-dritt tagħhom għal kumpens. Iċ-ċessjoni ta’ krediti fil-forma ta’ fatturazzjoni vera, jiġifieri mhux biss trasferiment fiduċjarju, iżda trasferiment sħiħ tal-kreditu lil terz permezz ta’ ħlas immedjat ta’ korrispettiv finanzjarju minn din il-persuna liċ-ċedent, kif ukoll il-litisconsortium, li jikkonsisti f’rikors komuni għal diversi rikorrenti li jippermettilhom, b’mod partikolari, li jwettqu evalwazzjonijiet u valutazzjonijiet konġunti sabiex jiġi stabbilit l-ammont tad-dannu rispettiv tagħhom, jikkostitwixxu, f’dan ir-rigward, alternattivi possibbli u ammessi mill-prattika ġudizzjarja Ġermaniża fil-kontenzjuż li jaqa’ taħt id-dritt tal-kompetizzjoni.

81

It-tielet nett, il-kunsiderazzjoni tal-qorti tar-rinviju li l-partijiet leżi jkunu inklinati jirrinunzjaw għall-eżerċizzju tad-dritt tagħhom għal kumpens jekk huma jkunu jistgħu jinvokawh biss fil-kuntest ta’ azzjoni individwali hija kkontestata, f’din il-kawża, mill-ammont tal-pretensjonijiet individwali tas-segeriji kkonċernati li jwassal sabiex tiġi rrelativizzata l-inerzja li dawn tal-aħħar jistgħu juru fir-rigward ta’ tali tip ta’ azzjoni.

82

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali li tikkonsisti fl-esklużjoni, fil-kontenzjuż li jaqa’ taħt id-dritt tal-kompetizzjoni, tal-azzjoni kollettiva għall-irkupru għandhiex l-effett li tirrendi impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-dritt għal kumpens li d-dritt tal-Unjoni jagħti lill-persuni leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni u li ċċaħħadhom minn protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

83

Madankollu, għal dan l-għan, hija għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti kollha relatati mal-modalitajiet previsti mid-dritt nazzjonali għall-eżerċizzju tad-dritt għal kumpens għad-dannu li jirriżulta minn tali ksur (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications, C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 45).

84

Huwa biss fil-każ li, fi tmiem din il-verifika, il-qorti tar-rinviju jkollha tikkonkludi, minn naħa, li ebda wieħed mill-mekkaniżmi kollettivi alternattivi għall-azzjoni kollettiva għall-irkupru li huma previsti mid-dritt nazzjonali ma jippermetti li jiġi invokat, b’mod effettiv, id-dritt tal-persuni jew tal-grupp ta’ persuni li jitolbu li jiksbu kumpens għad-dannu allegatament ikkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, jiġifieri, f’dan il-każ, is-segeriji kkonċernati u, min-naħa l-oħra, li l-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ azzjoni individwali previsti mid-dritt nazzjonali jirrendu impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt għal kumpens u b’hekk jippreġudikaw id-dritt tagħhom għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, li din il-qorti jkollha tikkonkludi li d-dritt nazzjonali, interpretat fis-sens li jeskludi tali azzjoni għall-irkupru, ma jissodisfax ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni stabbiliti fil-punti 71 sa 75 ta’ din is-sentenza.

85

F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li, ċertament, fid-dawl tal-karatteristiċi speċifiċi tal-kawżi li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni u b’mod iktar partikolari taċ-ċirkustanza, imfakkra fil-punt 74 ta’ din is-sentenza, li l-preżentata tal-azzjonijiet għad-danni għal ksur ta’ dan id-dritt teħtieġ, bħala prinċipju, analiżi fattwali u ekonomika kumplessa, l-eżistenza, fid-dritt nazzjonali, ta’ mekkaniżmi li jippermettu li jinġabru flimkien il-pretensjonijiet individwali tista’ tiffaċilita l-eżerċizzju tad-dritt għal kumpens mill-persuni leżi. B’mod partikolari, tali mekkaniżmi jistgħu jiffaċilitaw l-eżerċizzju tal-azzjonijiet għad-danni awtonomi, li insostenn tagħhom ma teżisti ebda konstatazzjoni definittiva ta’ ksur minn awtorità tal-kompetizzjoni.

86

Madankollu, il-kumplessità u l-ispejjeż proċedurali inerenti għal tali azzjonijiet għad-danni ma jippermettux li jiġi konkluż waħedhom li l-eżerċizzju tad-dritt għal kumpens fil-kuntest ta’ azzjoni individwali jsir prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli, li jkollu l-konsegwenza, fl-assenza ta’ mekkaniżmi ta’ ġbir flimkien tal-pretensjonijiet individwali tal-persuni leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, li jċaħħadhom mid-dritt tagħhom għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Fil-fatt, huwa biss jekk, wara evalwazzjoni tal-elementi legali u fattwali kollha tal-każ, il-qorti tar-rinviju kellha tasal sabiex tidentifika li elementi konkreti tad-dritt nazzjonali jostakolaw l-eżerċizzju ta’ dawn l-azzjonijiet individwali li din tkun tista’, skont il-każ, tasal għal tali konklużjoni.

87

Għandu jingħad ukoll li, kieku din il-qorti kellha tikkonstata li l-mekkaniżmu ta’ azzjoni kollettiva għall-irkupru jikkostitwixxi, fil-kawża prinċipali, l-uniku rimedju proċedurali li jippermetti lis-segeriji kkonċernati jinvokaw b’mod effettiv id-dritt tagħhom għall-kumpens għad-dannu allegatament marbut mal-akkordju inkwistjoni, tali konstatazzjoni tkun bla ħsara għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jirregolaw, bl-għan ta’ protezzjoni tal-partijiet fil-kawża, l-attività tal-fornituri ta’ tali servizzi ta’ rkupru sabiex, b’mod partikolari, tiġi ggarantita l-kwalità ta’ dawn is-servizzi kif ukoll in-natura oġġettiva u proporzjonata tar-remunerazzjonijiet irċevuti minn tali fornituri, u sabiex jiġu evitati l-kunflitti ta’ interessi kif ukoll l-aġir proċedurali abbużiv.

88

Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-konsegwenzi li għandhom jinsiltu mill-konstatazzjoni eventwali, mill-qorti tar-rinviju, ta’ nuqqas ta’ konformità mad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, mill-punti 60 u 64 ta’ din is-sentenza jirriżulta li d-dritt għal kumpens sħiħ għad-dannu kkawżat minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, li ġie kkodifikat fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2014/104, jirriżulta mill-effett dirett irrikonoxxut fl-Artikolu 101(1) TFUE.

89

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li l-Artikolu 47 tal-Karta huwa suffiċjenti fih innifsu u ma għandux jiġi ppreċiżat mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali sabiex jagħti lill-individwi dritt invokabbli bħala tali (sentenzi tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger (C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 78 u tal‑20 ta’ Frar 2024, X (Assenza ta’ raġunijiet għal xoljiment), C‑715/20, EU:C:2024:139, punt 80 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

90

Il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jimponi fuq il-qorti nazzjonali responsabbli sabiex tapplika, fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħha, id-dispożizzjonijiet ta’ dan id-dritt, l-obbligu, jekk ma tkunx tista’ tipproċedi għal interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, li tiżgura l-effett sħiħ ta’ dawn ir-rekwiżiti fil-kawża li jkollha quddiemha billi, jekk ikun hemm bżonn, tħalli mhux applikata, ex officio, kwalunkwe leġiżlazzjoni jew prattika nazzjonali, anki jekk sussegwenti, li tmur kontra dispożizzjoni ta’ dan id-dritt li għandha effett dirett, mingħajr ma titlob jew tistenna t-tħassir minn qabel ta’ din il-leġiżlazzjoni jew prattika nazzjonali b’mezzi leġiżlattivi jew bi kwalunkwe proċess kostituzzjonali ieħor (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, punti 57 u 58, kif ukoll tal‑25 ta’ Jannar 2024, Em akaunt BG, C‑438/22, EU:C:2024:71, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).

91

Għaldaqstant, fl-ipoteżi msemmija fil-punt 84 ta’ din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju jkollha qabelxejn tiddetermina, billi tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt nazzjonali kollu u billi tapplika metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu, jekk ikunx possibbli għaliha li tagħti lid-dispożizzjonijiet rilevanti tar-RDG interpretazzjoni konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, mingħajr madankollu ma twettaq interpretazzjoni contra legem ta’ dawn id-dispożizzjonijiet (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2022, Volvo u DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).

92

F’dan ir-rigward, kif ġie rrilevat fil-punt 79 ta’ din is-sentenza, ċerti partijiet għall-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja indikaw li d-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma kinux jeskludu ex officio l-użu tal-mekkaniżmu tal-azzjoni kollettiva għall-irkupru fil-kontenzjuż li jaqa’ taħt id-dritt tal-kompetizzjoni u kienu interpretati minn ċerti qrati nazzjonali bħala li jissuġġettaw l-użu ta’ dan il-mekkaniżmu f’każ konkret għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet intiżi sabiex jiggarantixxu l-kwalità tas-servizzi pprovduti, il-livell xieraq tar-remunerazzjoni tal-fornitur tas-servizz kif ukoll l-assenza ta’ kunflitt ta’ interessi fir-rigward ta’ dan tal-aħħar.

93

Huwa biss jekk ebda interpretazzjoni konformi ma tkun tirriżulta possibbli li l-imsemmija dispożizzjonijiet jkollhom jitħallew mhux applikati mill-qorti tar-rinviju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).

94

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għat-tieni u għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 101 TFUE, moqri flimkien mal-punt 4 tal-Artikolu 2, mal-Artikolu 3(1) u mal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/104, kif ukoll mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha l-effett li tipprekludi lill-persuni allegatament leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni milli jittrasferixxu d-drittijiet tagħhom għal kumpens lil fornitur ta’ servizzi legali sabiex dan jinvokahom, b’mod kollettiv, fil-kuntest ta’ azzjoni għad-danni awtonoma, sa fejn

Fin-nuqqas tal-possibbiltà ta’ interpretazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali b’mod konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jimponu fuq il-qorti nazzjonali l-obbligu li tħalli mhux applikata l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali.

95

Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 101 TFUE, moqri flimkien mal-punt 4 tal-Artikolu 2, mal-Artikolu 3(1) u mal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/104/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Novembru 2014 dwar ċerti regoli li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni skont il-liġi nazzjonali għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-Unjoni Ewropea, kif ukoll mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,

għandhom jiġu interpretati fis-sens li:

jipprekludu l-interpretazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha l-effett li tipprekludi lill-persuni allegatament leżi minn ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni milli jittrasferixxu d-drittijiet tagħhom għal kumpens lil fornitur ta’ servizzi legali sabiex dan jinvokahom, b’mod kollettiv, fil-kuntest ta’ azzjoni għad-danni li ma ssegwix deċiżjoni definittiva u vinkolanti, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-istabbiliment tal-fatti, ta’ awtorità ta’ kompetizzjoni li tikkonstata tali ksur, sa fejn

Fin-nuqqas tal-possibbiltà ta’ interpretazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali b’mod konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jimponu fuq il-qorti nazzjonali l-obbligu li tħalli mhux applikata l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali.