1.

Dan ir-rikors taħt l-Artikolu 258 TFUE jirriżulta mill-adozzjoni u mill-operat tal-iskema tal-Għoti taċ-Ċittadinanza Maltija permezz ta’ Naturalizzazzjoni għal Servizzi Eċċezzjonali b’Investiment Dirett (2020) (iktar ’il quddiem l-“Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020”) ( 2 ). Il-Kummissjoni Ewropea qiegħda tfittex li tingħata dikjarazzjoni li, billi stabbilixxiet u operat l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020, li toffri naturalizzazzjoni bi skambju għal pagamenti jew investimenti ddeterminati minn qabel, lil persuni minkejja l-assenza ta’ rabta ġenwina bejnhom u r-Repubblika ta’ Malta, dan l-Istat Membru naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu skont l-Artikolu 20 TFUE u l-Artikolu 4(3) TUE.

2.

Ir-Repubblika ta’ Malta ssostni li r-rikors tal-Kummissjoni huwa infondat, fid-dritt u fil-fatt. Id-dritt tal-Unjoni Ewropea ma jirregolax il-kundizzjonijiet li taħthom persuni jistgħu jiksbu n-nazzjonalità ta’ Stat Membru, sakemm dawn il-kundizzjonijiet ma jkunux ta’ natura li jipperikolaw, b’mod ġenerali u sistematiku, il-valuri u l-għanijiet tal-Unjoni. La d-dritt internazzjonali pubbliku ( 3 ) u lanqas id-dritt tal-Unjoni ma jeżiġu li persuna jkollha “rabta ġenwina minn qabel” ma’ Stat qabel in-naturalizzazzjoni tagħha. Ir-Repubblika ta’ Malta tallega wkoll li l-Kummissjoni ssemplifikat wisq l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 sabiex tipprova “twassal” lill-Qorti tal-Ġustizzja twettaq evalwazzjoni żbaljata tal-fatti.

3.

L-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija jirregola l-kisba, il-privazzjoni u r-rinunzja taċ-ċittadinanza Maltija ( 4 ). L-Artikolu 10 tiegħu jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għan-naturalizzazzjoni ordinarja. Skont l-Artikolu 10(1), applikant jista’ jingħata ċertifikat ta’ naturalizzazzjoni bħala ċittadin ta’ Malta jekk jissodisfa lill-Ministru ( 5 ) bil-kundizzjonijiet li ġejjin:

“(a) li jkun irrisjeda f’Malta matul il-perjodu ta’ tnax-il xahar minnufih qabel id-data tal-applikazzjoni; u

(b) li, matul is-sitt snin minnufih qabel l-imsemmi perjodu ta’ tnax-il xahar, ikun irrisjeda f’Malta għal perjodi li jammontaw b’kollox għal mhux anqas minn erba’ snin; u

(ċ) li jkun jaf biżżejjed l-ilsien Malti jew l-ilsien Ingliż; u

(d) li jkun ta’ kondotta tajba; u

(e) li jkun ċittadin tajjeb ta’ Malta”.

4.

Skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 10(1) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija, jekk il-Ministru jkun jidhirlu xieraq fiċ-ċirkustanzi speċjali ta’ xi każ partikolari, huwa jista’ jippermetti illi perijodi ta’ residenza li jkunu okkorrew qabel is-seba’ snin li jiġu minnufih qabel id-data tal-applikazzjoni jitqiesu fil-kalkolu tas-snin kollha msemmija fil-paragrafu (b). Ir-Regolamenti dwar iċ-Ċittadinanza tal‑1989 (kif emendati) jistabbilixxu regoli ddettaljati għall-applikazzjonijiet għan-naturalizzazzjoni bbażati fuq l-Artikolu 10(1) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija ( 6 ).

5.

Fit‑28 ta’ Lulju 2020, ir-Repubblika ta’ Malta adottat l-Att tal‑2020 li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija (Emenda Nru 2) (iktar ’il quddiem l-“Att dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020”) ( 7 ). L-Artikolu 3 ta’ dan l-att issostitwixxa l-Artikolu 10(9) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija bit-test segwenti:

“Minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att jew ta’ xi Att ieħor, il-Ministru jista’ jagħti ċertifikat ta’ naturalizzazzjoni bħala ċittadin ta’ Malta lil persuna barranija jew mingħajr stat, li tkun ipprovdiet servizzi eċċezzjonali lir-Repubblika ta’ Malta jew lill-umanità, jew li n-naturalizzazzjoni tagħha hija ta’ interess eċċezzjonali għar-Repubblika ta’ Malta, u li tissodisfa r-rekwiżiti preskritti taħt dan l-Att. Għall-iskopijiet ta’ dan is-subartikolu ‘eċċezzjonali’ tfisser manifestament superjuri, u tirreferi primarjament għal kontribuzzjonijiet minn xjenzati, riċerkaturi, atleti, nies sportivi, artisti, artisti kulturali, investituri u intraprendituri:

Iżda l-Ministru għandu wkoll jagħti ċertifikat ta’ naturalizzazzjoni lil dipendenti eliġibbli ta’ persuna barranija jew persuna mingħajr stat li tkun ipprovdiet servizzi eċċezzjonali lir-Repubblika ta’ Malta permezz ta’ investiment:

Iżda wkoll li dik il-persuna tagħmel applikazzjoni b’dak il-mod kif jista’ jkun preskritt u bil-ġurament ta’ lealtà f’Malta”.

6.

Fl‑20 ta’ Novembru 2020, ir-Repubblika ta’ Malta adottat ( 8 ) ir-Regolamenti dwar l-Għoti ta’ Ċittadinanza għal Servizzi Eċċezzjonali tal‑2020 (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti tal‑2020”) ( 9 ). It-Taqsima III u t-Taqsima IV tar-Regolamenti tal‑2020 jinkludu regoli ddettaljati li jirregolaw l-ipproċessar ta’ applikazzjonijiet għal naturalizzazzjoni għal servizzi eċċezzjonali skont il-mertu u “permezz ta’ investiment dirett eċċezzjonali fl-iżvilupp ekonomiku u soċjali tar-Repubblika ta’ Malta” ( 10 ). L-investituri barranin ( 11 ) jistgħu jagħmlu applikazzjoni sabiex jiġu naturalizzati taħt it-tieni kategorija meta jkunu jissodisfaw jew jimpenjaw ruħhom li jissodisfaw il-kundizzjonijiet li ġejjin:

7.

Skont l-Artikolu 19 tar-Regolamenti tal‑2020, in-“numru ta’ ċertifikati ta’ Ċittadinanzi Maltin bin-Naturalizzazzjoni għal Servizzi Eċċezzjonali b’Investiment Dirett mogħti, bl-esklużjoni tad-dipendenti, ma għandux jaqbeż l-erba’ mija (400) fis-sena, u li fi kwalunkwe każ l-ammont totali akkumulat ta’ applikanti magħżula minbarra dipendenti ma għandux jaqbeż l-elf u ħames mija (1,500)”.

8.

Fl‑20 ta’ Ottubru 2020, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika ta’ Malta. Hija esprimiet tħassib li l-Programm ta’ Investitur Individwali adottat skont l‑Att dwar iċ‑Ċittadinanza Maltija, kif emendat bl-Att dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2013 u bir‑Regolamenti tal‑2014, kien inkompatibbli maċ-ċittadinanza tal-Unjoni stabbilita bl-Artikolu 20 TFUE u mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE. Fid‑9 ta’ Ġunju 2021, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni addizzjonali lir-Repubblika ta’ Malta, li fiha hija osservat li, peress li l-qafas leġiżlattiv rivedut tal-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 ma biddilx in-natura tranżazzjonali tagħha, hija kienet qiegħda tikser għalhekk l-Artikolu 20 TFUE u l-Artikolu 4(3) TUE.

9.

Ir-Repubblika ta’ Malta wieġbet għal din l-ittra fis‑6 ta’ Awwissu 2021. Hija ma qablitx mal-evalwazzjoni tal-Kummissjoni. Hija sostniet, b’mod partikolari, li l-pożizzjoni tal-Kummissjoni kienet inkompatibbli mal-prinċipju ta’ għoti tal-kompetenzi inkwantu kienet tidħol f’qasam li jaqa’ taħt is-sovranità tal-Istati Membri.

10.

Fit‑2 ta’ Marzu 2022, ir-Repubblika ta’ Malta ssospendiet l-iskema tagħha ta’ ċittadinanza b’investiment għaċ-ċittadini Russi u Bjelorussi sakemm jingħata avviż ieħor.

11.

Fis‑6 ta’ April 2022, il-Kummissjoni bagħtet opinjoni motivata lir-Repubblika ta’ Malta. Il-Kummissjoni tenniet u żviluppat l-argumenti li hija kienet esponiet fl-ittra ta’ intimazzjoni u fl-ittra ta’ intimazzjoni addizzjonali tagħha. Fir-replika tagħha, ir-Repubblika ta’ Malta ma qablitx mal-evalwazzjoni tal-Kummissjoni u sostniet li l-qafas leġiżlattiv tagħha taċ-ċittadinanza b’investiment kien konformi bis-sħiħ mad-dritt tal-Unjoni.

12.

Permezz ta’ rikors ippreżentat fit‑22 ta’ Marzu 2023, il-Kummissjoni ressqet din il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 258 TFUE, intiż għall-konstatazzjoni li:

“bl-istabbiliment u bl-implimentazzjoni ta’ programm istituzzjonalizzat bħall-akkwist tan-nazzjonalità Maltija permezz ta’ naturalizzazzjoni għal servizzi eċċezzjonali permezz ta’ investiment dirett abbażi tal-Artikolu 10(9) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija kif emendat bl-Att tal‑2020 li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija (Emenda Nru 2), u r-Regolamenti dwar l-għoti ta’ ċittadinanza għal servizzi eċċezzjonali, tal‑2020, li joffri naturalizzazzjoni fin-nuqqas ta’ rabta reali tal-applikanti mal-pajjiż, inkambju għal ħlasijiet jew għal investimenti predeterminati, ir-Repubblika ta’ Malta naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 20 TFUE u l-Artikolu 4(3) TUE”.

13.

Il-Kummissjoni titlob ukoll li r-Repubblika ta’ Malta tiġi kkundannata għall-ispejjeż.

14.

Fir-risposta tagħha, ippreżentata fis‑27 ta’ Ġunju 2023, ir-Repubblika ta’ Malta titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad dan ir-rikors u tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

15.

Wara skambju ġdid ta’ sottomissjonijiet bil-miktub, fis‑17 ta’ Ġunju 2024 inżammet seduta li matulha l-Kummissjoni u r-Repubblika ta’ Malta ppreżentaw sottomissjonijiet orali u wieġbu għal mistoqsijiet mill-Qorti tal-Ġustizzja.

16.

Ir-rikors tal-Kummissjoni jikkonsisti f’ilment wieħed, li hija taqsam fi tliet stadji.

17.

L-ewwel, il-Kummissjoni tosserva li, għalkemm l-Istati Membri huma kompetenti sabiex jadottaw regoli li jirregolaw il-kisba tan-nazzjonalità tagħhom, id-dritt tal-Unjoni jillimita l-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza ( 12 ). Il-kunċett ta’ fiduċja reċiproka huwa l-bażi taċ-ċittadinanza tal-Unjoni. L-osservanza ta’ din il-fiduċja reċiproka tipprekludi lill-Istati Membri milli jadottaw regoli dwar iċ-ċittadinanza li jimminaw l-essenza, il-valur u l-integrità taċ-ċittadinanza tal-Unjoni. Iċ-ċittadinanza tal-Unjoni hija intiża li tkun l-istatus fundamentali taċ-ċittadini tal-Istati Membri ( 13 ). Id-dritt tal-Unjoni jimponi obbligi estensivi fuq l-Istati Membri fir-rigward tat-trattament tagħhom ta’ ċittadini tal-Unjoni li jfittxu li jinvokaw id-drittijiet li tagħtihom iċ-ċittadinanza tal-Unjoni. Peress li l-għoti tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru jwassal awtomatikament għall-kisba taċ-ċittadinanza tal-Unjoni u għat-tgawdija tad-drittijiet marbuta magħha, il-kundizzjonijiet għall-għoti tagħha tant għandhom impatt dirett fuq Stati Membri oħra u fuq l-Unjoni li ma humiex iktar kwistjoni esklużiva għal dan l-Istat Membru. L-Istati Membri għandhom għalhekk josservaw debitament id-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari l-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE u l-integrità tal-istatus ta’ ċittadinanza tal-Unjoni maħluq mill-Artikolu 20 TFUE, meta jagħtu n-nazzjonalità tagħhom liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi.

18.

It-tieni, il-Kummissjoni tenfasizza li, filwaqt li l-Unjoni hija bbażata fuq l-integrazzjoni tal-Istati Ewropej li jikkondividu ġabra komuni ta’ aspirazzjonijiet u ta’ valuri, dan jeħtieġ li l-popli ta’ kull wieħed minn dawn l-Istati Membri jingħaqdu. Iċ-ċittadinanza tal-Unjoni timplika għalhekk kemm it-tisħiħ tar-rabtiet bejn iċ-ċittadini tal-Istati Membri u l-Unjoni kif ukoll l-integrazzjoni u l-approfondiment tas-solidarjetà bejn il-popli differenti tal-Ewropa, u b’dan il-mod jingħaqdu f’entità politika waħda bħala atturi kostituttivi tal-Unjoni. In-natura taċ-ċittadinanza tal-Unjoni, li tinkludi d-drittijiet li persuna tmur fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor u li tirrisjedi hemmhekk, li tiġi ttrattata b’mod ugwali għaċ-ċittadini ta’ dak l-Istat Membru u li tivvota u li toħroġ bħala kandidat fl-elezzjonijiet muniċipali tal-Istati Membri ospitanti u fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew, issaħħaħ din l-interpretazzjoni. Iċ-ċittadinanza tal-Unjoni u d-drittijiet li jirriżultaw minnha jesprimu għalhekk is-solidarjetà u l-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri. L-estensjoni awtomatika u mingħajr kundizzjonijiet ta’ ċerti drittijiet għaċ-ċittadini tal-Istati Membri kollha hija konformi mal-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka u hija bbażata fuq komprensjoni kondiviża: li n-“nazzjonalità tirrifletti espressjoni ta’ rabta effettiva bejn [Stat u] iċ-ċittadini tiegħu” ( 14 ). “[Ir-]relazzjoni partikolari ta’ solidarjetà u ta’ lealtà bejn [l-Istat] u ċ-ċittadini tiegħu kif ukoll ir-reċiproċità tad-drittijiet u tad-dmirijiet […] huma l-qafas tar-rabta taċ-ċittadinanza” ( 15 ).

19.

Meta Stat Membru jistabbilixxi u jopera skema ta’ ċittadinanza b’investiment li tiffaċilita l-għoti sistematiku tan-nazzjonalità tiegħu lil persuni bi skambju għal pagamenti ddeterminati minn qabel filwaqt li ma jeżiġi l-eżistenza ta’ ebda rabta ġenwina bejn dan l-Istat u dawn l-individwi, dan ikun jikkomprometti u jimmina kemm l-essenza kif ukoll l-integrità taċ-ċittadinanza tal-Unjoni u l-fiduċja reċiproka li tifforma l-bażi tagħha. Tali skema ta’ ċittadinanza b’investiment hija għalhekk inkompatibbli mal-kunċett ta’ ċittadinanza tal-Unjoni previst fl-Artikolu 20 TFUE u mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE. Minn dan isegwi li l-istabbiliment u l-operat ta’ tali skemi, anki jekk jitqiesu li jkunu fl-interessi (purament finanzjarji) ta’ Stat Membru, huma ta’ detriment għall-għanijiet tal-Unjoni.

20.

It-tielet, l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 tissodisfa l-kriterji ta’ skema illegali ta’ ċittadinanza b’investiment kif deskritta fit-tieni stadju, peress li tippermetti l-għoti sistematiku tan-nazzjonalità bi skambju għall-pagament ta’ somom kbar iddeterminati minn qabel, mingħajr ma teżiġi li l-applikanti juru rabta ġenwina mar-Repubblika ta’ Malta. L-Artikolu 10(1)(a) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija, li jirregola n-naturalizzazzjoni “ordinarja”, jipprevedi li applikant għandu jkun jista’ juri li “jkun irrisjeda f’Malta matul il-perjodu ta’ tnax-il xahar” minnufih qabel is-sottomissjoni tal-applikazzjoni. Skont l-Artikolu 10(1)(b) tiegħu, din il-persuna għandha tistabbilixxi perijodi ta’ residenza “li jammontaw b’kollox għal mhux anqas minn erba’ snin” f’perijodu ta’ sitt snin. Dispożizzjonijiet kwalitattivament differenti japplikaw għall-applikanti taħt l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020. Il-Kummissjoni ssostni, b’mod partikolari, li din l-iskema tal-aħħar ma tinkludix garanziji suffiċjenti sabiex jiġi żgurat li l-obbligu ta’ residenza jkun iktar minn rekwiżit purament fittizju jew li tkun teżisti xi rabta ġenwina bejn ir-Repubblika ta’ Malta u l-applikanti għan-nazzjonalità Maltija taħt din l-iskema.

21.

Skont l-Artikolu 16(1)(a) tar-Regolamenti tal‑2020, l-applikant prinċipali u d-dipendenti tiegħu li għandhom mill-inqas 18‑il sena għandhom jipprovdu prova ta’ residenza f’Malta għal perjodu ta’ 36 xahar. L-Artikolu 16(1)(a), moqri flimkien mal-Ewwel Skeda tar-Regolamenti tal‑2020, jistipula li, mal-pagament ta’ EUR 750000 (jiġifieri EUR 150000 addizzjonali), dan il-perjodu ta’ residenza jista’ jitnaqqas għal minimu ta’ 12‑il xahar. Ir-Regolamenti tal‑2020 ma jiddefinixxux il-kunċetti ta’ “residenti” jew ta’ “residenza”. Huma ma jippreskrivu ebda rekwiżit ekwivalenti li tali residenza għandha sseħħ “matul” il-perijodu previst. Peress li ma hemmx regoli li jeħtieġu preżenza fiżika regolari fuq perijodu sinjifikattiv li jkun jista’ jiġi interrott permezz ta’ vjaġġar jew ta’ żjarat qosra barra mill-pajjiż, ir-Regolamenti tal‑2020 ma jinkludu ebda regoli dwar l-assenzi li jistgħu jinterrompu perijodi ta’ residenza. Għalhekk, il-Kummissjoni ssostni li l-Artikolu 16(1)(a) tar-Regolamenti tal‑2020 sempliċement jeżiġi residenza legali, b’differenza minn preżenza fiżika, f’Malta.

22.

Il-Kummissjoni tiċħad ukoll l-allegazzjoni tar-Repubblika ta’ Malta fis-sens li din tal-aħħar għandha d-dritt li tagħti ċ-ċittadinanza b’riferiment għal “rabtiet prospettivi” permezz ta’ integrazzjoni u ta’ kontribuzzjoni futuri lil dan l-Istat Membru. Tali approċċ ta’ “ixtri issa – żviluppa rabta iktar tard” huwa inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Il-Kummissjoni tfakkar li l-benefiċċji taċ-ċittadinanza tal-Unjoni, inkluż il-moviment liberu, jidħlu fis-seħħ mill-mument li fih jinkiseb dan l-istatus. Ma hemm l-ebda garanzija li ċittadin Malti nnaturalizzat taħt l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 ser jibqa’ fir-Repubblika ta’ Malta u jistabbilixxi rabtiet magħha. Huwa jista’ jagħżel li jiċċaqlaq lejn Stat Membru ieħor jew anki li jżomm iċ-ċentru tal-ħajja tiegħu f’pajjiż terz filwaqt li juża d-drittijiet taċ-ċittadinanza tal-Unjoni mingħajr ma jistabbilixxi rabtiet ma’ ebda Stat Membru. Il-materjal promozzjonali ppubblikat mill-aġenti awtorizzati li jippromwovu l-iskema jirreklama l-possibbiltà li ċittadin innaturalizzat ikun jista’ jistabbilixxi r-residenza tiegħu fi Stat Membru ieħor jew fi Stat assoċjat ma’ Schengen bħala wieħed mill-benefiċċji tal-kisba tan-nazzjonalità Maltija.

23.

Fir-replika tagħha, il-Kummissjoni tiċħad l-affermazzjoni li dan ir-rikors jikkontesta l-qafas leġiżlattiv nazzjonali kollu għan-naturalizzazzjoni tal-persuni. Il-Kummissjoni ma għandhiex l-intenzjoni li tippreskrivi kif l-Istati Membri għandhom jiddeterminaw “min huma ċ-ċittadini tagħhom”. Dan ir-rikors huwa limitat għal skema speċifika taċ-ċittadinanza b’investiment li, billi tirrendi ċ-ċittadinanza tal-Unjoni komodità, timmina l-integrità ta’ dan l-istatus b’mod li tikkostitwixxi ksur partikolarment serju tad-dritt tal-Unjoni.

24.

Il-Kummissjoni tibbaża t-talba tagħha fuq id-dritt tal-Unjoni, fuq ir-rekwiżiti partikolari li joħorġu mill-istatus ta’ ċittadinanza tal-Unjoni u fuq l-obbligu ta’ kooperazzjoni leali li jeżiġi li l-Istati Membri jastjenu minn kull azzjoni li tista’ tippreġudika t-twettiq tal-għanijiet tal-Unjoni. Filwaqt li r-Repubblika ta’ Malta ma taqbilx li s-sentenza Nottebohm tikkorrobora t-teżi li d-dritt internazzjonali jeżiġi rabta ġenwina bħala kundizzjoni għall-kisba tan-nazzjonalità, dik is-sentenza hija, u għadha, awtorità ċċitata ħafna dwar id-dritt tal-Istati li jirrifjutaw li jirrikonoxxu n-nazzjonalità mogħtija minn Stat ieħor. Skont is-sentenza Micheletti, l-Istati Membri ma jistgħux jirrifjutaw li jirrikonoxxu n-nazzjonalità ta’ ċittadin ta’ Stat Membru. In-natura awtomatika ta’ dan ir-rikonoxximent fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni tipprovdi bażi legali għal kunċett kondiviż komuni tan-nazzjonalità li jimplika l-eżistenza ta’ rabta ġenwina bejn Stat Membru u ċ-ċittadini tiegħu.

25.

Il-Kummissjoni ssostni li l-qafas legali tal-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 juri li l-proċess ta’ diliġenza dovuta mwettaq fir-rigward tal-applikanti huwa sabiex jiġi evalwat ir-riskju tagħhom fil-qasam tas-sigurtà jew tar-reputazzjoni u l-portata tal-ġid tagħhom. Ma huwiex intiż għall-verifika tal-eżistenza ta’ rabta ġenwina bejn applikant u r-Repubblika ta’ Malta. L-eżistenza ta’ dan il-proċess ta’ verifika u s-setgħa ta’ evalwazzjoni tal-Ministru ( 16 ) li jirrifjuta li joħroġ ċertifikat ta’ naturalizzazzjoni ma jbiddlux in-natura tranżazzjonali tal-iskema. Ir-Repubblika ta’ Malta ma tikkontestax li, sabiex persuna taqa’ taħt l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020, il-preżenza fiżika effettiva f’Malta hija meħtieġa darbtejn biss: sabiex tipprovdi data bijometrika biex tikseb permess ta’ residenza u sabiex tieħu ġurament ta’ lealtà. Għaldaqstant, ir-“residenza legali” meħtieġa mill-iskema ma tistax toħloq rabta ġenwina bejn ir-Repubblika ta’ Malta u applikant għaċ-ċittadinanza.

26.

Ir-Repubblika ta’ Malta tosserva l-ewwel li, minn żmien il-qedem, l-Istati fittxew li jattiraw il-ġid u l-prosperità billi jinkoraġġixxu influss ta’ individwi b’valur nett għoli permezz tal-għoti taċ-ċittadinanza jew l-ekwivalenti tagħha. Is-setgħa li tingħata ċ-ċittadinanza tinsab fil-qalba nnifisha tas-sovranità nazzjonali. Hija marbuta mill-qrib mal-kunċett u mal-iżvilupp tal-identità nazzjonali ta’ Stat Membru li l-Artikolu 4(2) TUE jeżiġi li l-Unjoni għandha tipproteġi. Ir-Repubblika ta’ Malta tirrikonoxxi li l-eżistenza ta’ “rabta ġenwina minn qabel” hija bażi leġittima li fuqha l-Istati jistgħu jiddeċiedu li jirrikonoxxu r-rabtiet ta’ individwu mal-komunità politika tagħhom. Madankollu, huwa f’idejn l-istituzzjonijiet demokratiċi ta’ kull Stat Membru li jagħmlu din l-għażla permezz ta’ deċiżjonijiet politiċi u sovrani, spiss ibbażati fuq kunsiderazzjonijiet ta’ ekwità u ta’ ġustizzja morali. Għalhekk, Stat Membru jgawdi minn setgħa ta’ evalwazzjoni wiesgħa meta jiddeċiedi liema rabtiet ikunu suffiċjenti sabiex jiġġustifikaw li individwu jiġi mistieden isir membru tal-entità politika tiegħu. It-Trattati u x-xogħol preparatorju tagħhom ma jobbligawx lill-Istati Membri jirrikjedu li persuna jkollha “rabta ġenwina minn qabel” ma’ Stat Membru qabel in-naturalizzazzjoni tagħha. Ir-Repubblika ta’ Malta ssostni wkoll li dan ir-rekwiżit ma jeżistix fid-dritt internazzjonali u li s-sentenza Nottebohm, li l-Kummissjoni tibbaża ruħha fuqha, kienet is-suġġett ta’ kritika estensiva u debitament iġġustifikata.

27.

Għal dawn ir-raġunijiet, ir-Repubblika ta’ Malta ssostni li huwa biss meta l-politika ta’ naturalizzazzjoni ta’ Stat Membru twassal, b’mod ġenerali u sistematiku, għal ksur serju tal-valuri u tal-għanijiet tal-Unjoni kif iddefiniti fit-Trattati u fil-leġiżlazzjoni, li din il-politika tista’, b’mod plawżibbli, tikkostitwixxi ksur ta’ dawn ir-regoli u valuri. Dan ma huwiex il-każ hawnhekk. Ir-rikors tal-Kummissjoni huwa mingħajr preċedent. Huwa intiż li jipprekludi lil Stat Membru milli jimplimenta għażliet politiċi li huwa jkun għamel b’mod leġittimu f’qasam ta’ kompetenza nazzjonali kif irrikonoxxut mill-Artikolu 9 TUE u mill-Artikolu 20(1) TFUE. Ir-rikors jikkontesta wkoll il-legalità ta’ qafas leġiżlattiv nazzjonali kollu li jirregola n-naturalizzazzjoni tal-persuni. Ir-Repubblika ta’ Malta żżid li l-interpretazzjoni wiesgħa tal-Artikolu 20 TFUE u tal-Artikolu 4(3) TUE li ssostni l-Kummissjoni ser ikollha impatt immedjat fuq l-oqsfa leġiżlattivi li jirregolaw in-nazzjonalità fl-Istati Membri kollha, b’mod partikolari dawk li fihom in-naturalizzazzjoni tingħata b’mod diskrezzjonali. Inevitabbilment ser jibda jkun hemm obbligi ta’ rappurtaġġ, li ser iwasslu lill-Kummissjoni, bħala gwardjana tat-Trattati, tirrevedi l-politiki, il-liġijiet u l-prassi tal-Istati Membri fil-qasam tan-naturalizzazzjoni fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni. Dan l-iżvilupp ser iħeġġeġ lill-Istati Membri jqajmu dubji dwar il-liġi u l-prassi ta’ Stati Membri oħra f’dan il-qasam u, eventwalment, jikkontestawhom. Tali skrutinju jista’ jiġi ġġustifikat biss meta jintwera b’mod ċar, permezz ta’ provi xierqa, li r-regoli ta’ Stat Membru jikkostitwixxu, b’mod ġenerali u sistematiku, riskju reali għall-valuri u għall-għanijiet tal-Unjoni.

28.

Ir-Repubblika ta’ Malta żżid ukoll li l-motiv uniku tal-Kummissjoni jissemplifika wisq il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja billi jfittex li jassimila l-privazzjoni tan-nazzjonalità mal-kisba tagħha. Il-privazzjoni tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru għal individwu jċaħħad lil tali persuna miċ-ċittadinanza tal-Unjoni u mid-drittijiet kollha marbuta magħha. Skont id-dritt tal-Unjoni, l-azzjoni tal-Istati Membri li tista’ tirriżulta fiċ-ċaħda de iure jew de facto tad-drittijiet u tad-dmirijiet marbuta maċ-ċittadinanza tal-Unjoni għandha tkun suġġetta għal sorveljanza prudenti u stretta. B’kuntrast ma’ dan, il-kisba tan-nazzjonalità testendi, pjuttost milli tnaqqas, il-firxa ta’ drittijiet u ta’ dmirijiet ta’ persuna. Il-kisba tan-nazzjonalità għandha għalhekk tiġi eżaminata b’riferiment għal standard differenti. L-aspett li l-Kummissjoni naqset milli tifhem din id-differenza fundamentali wassalha sabiex issostni interpretazzjoni tat-Trattati li tkun twassal għal indħil sproporzjonat tal-iskrutinju tal-Unjoni f’qasam ta’ kompetenza nazzjonali li huwa marbut mill-qrib mal-prerogattivi sovrani tal-Istati Membri.

29.

Ir-Repubblika ta’ Malta ssostni li l-preżentazzjoni mill-Kummissjoni tal-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 bħala mezz ta’ aċċess “awtomatiku u mingħajr kundizzjonijiet” għan-nazzjonalità Maltija, li tipprevedi l-“għoti sistematiku tan-nazzjonalità bi skambju għal pagamenti ddeterminati minn qabel”, fl-“interessi purament baġitarji” tar-Repubblika ta’ Malta, hija semplifikazzjoni eċċessiva, infondata fid-dritt u fil-fatt. Filwaqt li investiment inizjali jiskatta l-aċċess għall-iskema, din ma toperax b’mod “awtomatiku u mingħajr kundizzjonijiet”, iżda tagħti importanza kbira lill-impatt ta’ kull applikazzjoni fuq “is-sigurtà, ir-reputazzjoni, l-effetti sistemiċi, il-konformità u kriterji oħra”. Rata ta’ rifjut ta’ madwar terz tal-applikazzjonijiet ammissibbli kollha hija prova suffiċjenti tal-assenza ta’ awtomatiċità. L-għoti tan-nazzjonalità lanqas ma huwa l-konsegwenza diretta ta’ tranżazzjoni finanzjarja, peress li l-applikanti għandhom jagħtu impenji fit-tul u jibqgħu suġġetti għal proċeduri ta’ reviżjoni fit-tul wara n-naturalizzazzjoni. Għaldaqstant, ir-Repubblika ta’ Malta ssostni li l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 hija skema ta’ naturalizzazzjoni leġittima, soda, amministrata professjonalment u effikaċi, li l-operat tagħha ma jippreġudikax l-għanijiet tal-Unjoni. L-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 hija trasparenti, immonitorjata bir-reqqa u għandha impatt dirett u pożittiv fuq is-soċjetà Maltija. Ir-Repubblika ta’ Malta tiċħad il-karatterizzazzjoni mill-Kummissjoni tal-iskema bħala approċċ ta’ “ixtri issa – żviluppa rabta iktar tard”. Il-kandidati magħżula jirriflettu varjetà ta’ rabtiet mal-komunità Maltija, li jikkonsistu f’rabtiet minn qabel, rabtiet preżenti u rabtiet prospettivi li jevolvu maż-żmien.

30.

Fil-kontroreplika tagħha, ir-Repubblika ta’ Malta ssostni li, li kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tilqa’ l-motiv tal-Kummissjoni, hija tkun obbligata tħassar qafas sħiħ ta’ leġiżlazzjoni u ta’ strumenti statutorji, mhux limitat għal dispożizzjoni waħda jew għal sett speċifiku ta’ regoli dwar in-nazzjonalità. Billi tikkontesta l-qafas legali sħiħ ta’ Stat Membru li jirregola l-aċċess għan-nazzjonalità, il-Kummissjoni qiegħda tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja taġixxi bħala “leġiżlatur indirett”, billi teżerċita veto fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali adottata f’qasam li huwa rriżervat għall-Istati Membri. Iktar ma tkun wiesgħa l-portata tal-istħarriġ mogħtija f’qasam ta’ kompetenza nazzjonali esklużiva, iktar ikun għoli r-riskju li l-eżerċizzju tiegħu jeċċedi l-kompetenza tal-Unjoni f’qasam partikolarment sensittiv. Għal din ir-raġuni, ir-Repubblika ta’ Malta ssostni li huwa biss ksur sinjifikattiv tal-valuri u/jew tal-għanijiet tal-Unjoni li jista’ jiġġustifika intervent mill-Qorti tal-Ġustizzja. Fl-aħħar nett, u kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, ir-Repubblika ta’ Malta tenfasizza li l-Unjoni hija komunità politika u mhux “entità politika waħda”.

31.

Filwaqt li r-Repubblika ta’ Malta ma toġġezzjonax b’mod espliċitu għall-ammissibbiltà ta’ dan ir-rikors, hija tagħmel riferiment għal differenzi bejn l-argumenti li l-Kummissjoni qajmet matul il-fażi prekontenzjuża tal-proċedura u dawk li hija qiegħda tfittex li tinvoka issa. Ir-Repubblika ta’ Malta ssostni li numru ta’ argumenti tal-Kummissjoni fir-replika huma differenti minn dawk tar-rikors. Hija toġġezzjona wkoll għal li l-Kummissjoni tissottometti l-“Passport Papers” ( 17 ) bħala prova, peress li dawn jikkonċernaw l-operat tal-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2014, u mhux tal‑2020, li hija inkwistjoni f’din il-proċedura.

32.

Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tqis ex officio jekk il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 258 TFUE għal rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi humiex issodisfatti ( 18 ). Peress li l-kwistjoni tal-ammissibbiltà tar-rikors tqajmet matul is-seduta u l-Kummissjoni kellha l-opportunità li twieġeb għal mistoqsija mill-Qorti tal-Ġustizzja dwarha, huwa xieraq li l-Qorti tal-Ġustizzja teżamina din il-kwistjoni. Skont ġurisprudenza stabbilita, is-suġġett ta’ rikors taħt l-Artikolu 258 TFUE għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jiġi ddeterminat mill-opinjoni motivata tal-Kummissjoni. Dan id-dokument għandu jinkludi dikjarazzjoni koerenti u ddettaljata tar-raġunijiet li wasslu lill-Kummissjoni tikkonkludi li l-Istat Membru li lilu tiġi indirizzata l-opinjoni motivata naqas milli jwettaq obbligu taħt it-Trattat. Rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li jirriżulta minn dan għandu jkun ibbażat fuq l-istess raġunijiet u motivi bħal dawk esposti fl-opinjoni motivata, u l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax teżamina lment li ma jkunx jinsab fiha ( 19 ). Ir-rikors preżenti għandu portata inqas wiesgħa mill-ilment fl-opinjoni motivata tas‑6 ta’ April 2022, peress li din tal-aħħar kienet tirrigwarda l-Iskemi dwar iċ-Ċittadinanza kemm tal‑2014 kif ukoll tal‑2020. Bla ħsara għal din ir-riżerva, li ma tqajjimx tħassib ( 20 ), ir-rikors huwa bbażat fuq l-istess raġunijiet u motivi bħal dawk fl-opinjoni motivata. Kemm l-opinjoni motivata kif ukoll ir-rikors jidentifikaw ksur tal-Artikolu 20 TFUE u tal-Artikolu 4(3) TUE minħabba leġiżlazzjoni li r-Repubblika ta’ Malta introduċiet li toffri n-naturalizzazzjoni lil persuni bi skambju għal pagamenti jew investimenti ddeterminati minn qabel mingħajr ma teżiġi l-eżistenza ta’ rabta ġenwina bejn dan l-Istat Membru u dawn l-individwi.

33.

Fir-rigward tad-differenzi allegati bejn ir-rikors u r-replika, hija ġurisprudenza stabbilita li parti ma tistax tbiddel is-suġġett tal-kawża fil-mori tal-kawża, u li l-fondatezza tar-rikors għandha tiġi eżaminata biss fid-dawl tat-talbiet fir-rikors ( 21 ). Madankollu, il-Kummissjoni tista’ twieġeb għall-argumenti li r-Repubblika ta’ Malta qajmet fir-risposta tagħha, sakemm, bħal f’dan il-każ, il-portata tal-proċedura ma tinbidilx.

34.

Għalhekk nagħti parir lill-Qorti tal-Ġustizzja li kemm dan ir-rikors kif ukoll l-argumenti mqajma fir-replika huma ammissibbli.

35.

Fir-rigward tal-inklużjoni tal-hekk imsejħa “Passport Papers” bħala provi, il-Kummissjoni ma tikkontestax li dawn jikkonċernaw l-operat tal-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2014 li hija irrilevanti ratione materiae għal dan ir-rikors. Kuntrarjament għal dak li jidher li ssostni l-Kummissjoni, il-kontenut ta’ dawn id-dokumenti għalhekk ma jista’ jiġi invokat bl-ebda mod sabiex wieħed jasal għal konklużjonijiet dwar il-legalità tal-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020.

36.

F’dan ir-rikors, il-Kummissjoni qiegħda titlob konstatazzjoni li, billi adottat u operat l-Artikolu 10(9) tal-Att dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 u r-Regolamenti tal‑2020, ir-Repubblika ta’ Malta naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 20(1) TFUE u l-Artikolu 4(3) TUE. Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel tali konstatazzjoni, ir-Repubblika ta’ Malta tkun meħtieġa tieħu l-miżuri neċessarji sabiex tikkonforma ruħha mas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 22 ). Minn dan isegwi li, kuntrarjament għas-sottomissjonijiet tar-Repubblika ta’ Malta, din il-proċedura ma tippreġudikax il-legalità tal-qafas leġiżlattiv sħiħ ta’ dan l-Istat Membru dwar in-naturalizzazzjoni ( 23 ). Ir-rikors tal-Kummissjoni lanqas ma huwa sforz min-naħa ta’ dik l-istituzzjoni, bl-assistenza diretta jew indiretta tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex tilleġiżla fil-qasam taċ-ċittadinanza tal-Unjoni.

37.

Ir-Repubblika ta’ Malta taċċetta li Stat Membru li jkun adotta politika ta’ naturalizzazzjoni li teskludi individwi ta’ razza jew oriġini etnika partikolari jkun qiegħed jikser, b’mod partikolari, l-Artikolu 20 TFUE, moqri fid-dawl tal-Artikolu 2 TUE. Peress li l-Kummissjoni ma hijiex qiegħda tallega li l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 topera b’mod diskriminatorju abbażi ta’ razza, ta’ oriġini etnika jew b’xi mod ieħor, ma huwiex meħtieġ li din is-sottomissjoni tingħata iktar attenzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 24 ). Ir-Repubblika ta’ Malta ssostni wkoll li hija għamlet sforzi kunsiderevoli u investiet riżorsi sinjifikattivi sabiex topera l-proċess ta’ diliġenza dovut f’diversi livelli sabiex tiżgura li l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 tosserva u ssaħħaħ, b’mod partikolari, il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-oqsma tal-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus, il-korruzzjoni u t-terroriżmu. Peress li r-rikors tal-Kummissjoni ma huwa bbażat fuq ebda nuqqas mir-Repubblika ta’ Malta li tikkonforma ruħha ma’ din il-leġiżlazzjoni, jew fil-fatt ma’ kwalunkwe leġiżlazzjoni tal-Unjoni, din is-sottomissjoni hija wkoll irrilevanti.

38.

Fil-kuntest tal-proċedura taħt l-Artikolu 258 TFUE għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Kummissjoni għandha tipprova li Stat Membru ma ssodisfax obbligu li jkun vinkolanti fuqu fid-dritt tal-Unjoni u ma tista’ tibbaża ruħha fuq ebda preżunzjoni sabiex tagħmel dan ( 25 ).

39.

Skont ġurisprudenza stabbilita, il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE jeżiġi li l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji kollha sabiex jiggarantixxu l-applikazzjoni u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni. Nuqqas ta’ twettiq tal-obbligu ġenerali ta’ kooperazzjoni leali previst fl-Artikolu 4(3) TUE jeżisti biss sa fejn dan in-nuqqas jikkonsisti f’aġir distint mill-ksur ta’ obbligu speċifiku li għandu dan l-Istat Membru ( 26 ).

40.

Dan ir-rikors huwa intiż għall-konstatazzjoni li, billi stabbilixxiet u operat l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020, li toffri naturalizzazzjoni lil persuni li ma għandhomx rabta ġenwina mar-Repubblika ta’ Malta, bi skambju għal pagamenti jew investimenti ddeterminati minn qabel, dan l-Istat Membru naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu skont l-Artikolu 20(1) TFUE u l-Artikolu 4(3) TUE. Bħalma ġie kkonfermat waqt is-seduta, l-allegazzjoni tal-Kummissjoni li l-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 topera b’tali mod li timponi obbligi u dmirijiet fuq Stati Membri oħra bi ksur tal-Artikolu 4(3) TUE tirriżulta minn, u ssegwi bħala konsegwenza ta’, l-allegazzjoni tagħha li r-Repubblika ta’ Malta qiegħda tikser l-Artikolu 20 TFUE. Fl-assenza ta’ prova ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jirregolaw iċ-ċittadinanza ma hemm, għalhekk, ebda bażi, fid-dritt jew fil-fatt, għall-konstatazzjoni li r-Repubblika ta’ Malta qiegħda tikser id-dmir ta’ kooperazzjoni leali. Bħalma tafferma l-ġurisprudenza, l-allegat ksur tal-Artikolu 4(3) TUE jagħmel riferiment għal aġir li ma huwiex distint minn ksur ta’ obbligu speċifiku bbażat fuq l-Artikolu 20 TFUE. Għalhekk nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja li, fil-kuntest ta’ din il-proċedura, ma hijiex mitluba teżamina l-allegazzjoni li r-Repubblika ta’ Malta naqset milli tosserva l-Artikolu 4(3) TUE b’mod separat minn dik imressqa taħt l-Artikolu 20 TFUE.

41.

Mis-sottomissjonijiet bil-miktub u orali tal-partijiet huwa evidenti li l-kontenut tal-Iskema dwar iċ-Ċittadinanza tal‑2020 u l-mod kif topera ma humiex ikkontestati bejniethom. B’mod partikolari, ir-Repubblika ta’ Malta ma tikkontestax li hija toffri n-naturalizzazzjoni lil persuni bi skambju għal pagamenti ddeterminati minn qabel, suġġett għall-osservanza minnhom ta’ ċerti rekwiżiti ( 27 ). Matul is-seduta, ir-Repubblika ta’ Malta kkonfermat li, bi skambju għall-pagament ta’ kontribuzzjoni finanzjarja speċifika, sena waħda ta’ residenza legali f’dan l-Istat Membru hija biżżejjed għall-finijiet tan-naturalizzazzjoni. Il-Kummissjoni kkonfermat fis-sottomissjonijiet orali tagħha li l-ilment uniku tagħha huwa bbażat fuq l-eżistenza ta’ rekwiżit taħt id-dritt tal-Unjoni – u, sa ċertu punt, id-dritt internazzjonali – li, sabiex tiġi ppreżervata l-integrità taċ-ċittadinanza tal-Unjoni, għandu jkun hemm “rabta ġenwina” bejn Stat Membru u ċ-ċittadini tiegħu. Fil-kuntest ta’ dawn is-sottomissjonijiet, il-Kummissjoni affermat ukoll li jekk ir-rikors tagħha jintlaqax jew le jiddependi mill-fondatezza ta’ din il-premessa.

42.

L-Artikolu 20(1) TFUE jistabbilixxi ċ-ċittadinanza tal-Unjoni. Skont l-Artikolu 9 TUE u l-Artikolu 20(1) TFUE, kwalunkwe persuna li għandha n-nazzjonalità ta’ Stat Membru hija ċittadina tal-Unjoni. L-Artikolu 9 TUE jipprevedi wkoll li ċ-ċittadinanza tal-Unjoni għandha tiżdied maċ-ċittadinanza nazzjonali u ma tissostitwixxihiex. L-istatus ta’ ċittadinanza tal-Unjoni huwa marbut b’mod inseparabbli mal-pussess tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru u jiddependi kompletament minnu. Il-kisba tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru twassal għall-kisba awtomatika u mingħajr kundizzjonijiet taċ-ċittadinanza tal-Unjoni. It-telf tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru għandu bħala konsegwenza li l-persuna kkonċernata titlef awtomatikament l-istatus tagħha bħala ċittadina tal-Unjoni ( 28 ). In-nazzjonalità ta’ Stat Membru hija kundizzjoni sine qua non, jew “kundizzjoni essenzjali”, sabiex persuna tkun ċittadina tal-Unjoni.

43.

Sa mis-sentenza Grzelczyk ( 29 ), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat ripetutament li ċ-ċittadinanza tal-Unjoni hija “intiża sabiex tkun l-istat fundamentali taċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri” ( 30 ). Fil-prattika dan ifisser li ċ-ċittadinanza tal-Unjoni tagħti firxa ta’ drittijiet lil dawk li jkunu detenturi tagħha. Dawn jinkludu d-dritt ta’ moviment liberu u ta’ residenza libera fit-territorju tal-Istati Membri ( 31 ) u d-dritt għall-vot u għall-kandidatura fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew u fl-elezzjonijiet muniċipali fl-Istat Membru ta’ residenza tagħhom taħt l-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini ta’ dak l-Istat ( 32 ). Kull ċittadin tal-Unjoni jista’ jinvoka wkoll il-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità stabbilita fl-Artikolu 18 TFUE fis-sitwazzjonijiet kollha li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-dritt tal-Unjoni ( 33 ). L-istatus fundamentali taċ-ċittadinanza tal-Unjoni u l-obbligi u d-dmirijiet korrispondenti li din timponi fuq l-Istati Membri ma jeżentawx l-eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet milli jkun suġġett għal ċerti kundizzjonijiet ( 34 ).

44.

Peress li t-tgawdija taċ-ċittadinanza tal-Unjoni tiddependi kompletament mill-eżistenza tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru, hija ġurisprudenza stabbilita li huwa għal kull Stat Membru, li jaġixxi fil-kuntest tal-kompetenza esklużiva tiegħu ( 35 ) u b’osservanza tad-dritt internazzjonali ( 36 ), li għandu jiddefinixxi l-kundizzjonijiet li fihom in-nazzjonalità tiegħu tista’ tinkiseb u tintilef ( 37 ). Bħalma indikajt fil-konklużjonijiet tiegħi fis-sentenza Préfet du Gers ( 38 ), l-Istati Membri setgħu jiddeċiedu li jikkondividu l-kompetenzi tagħhom u li jagħtu lill-Unjoni s-setgħa li tiddetermina min jista’ jsir ċittadin tal-Unjoni. Huma għażlu li ma jagħmlux dan.

45.

Id-Dikjarazzjoni Nru 2 dwar in-Nazzjonalità ta’ Stat Membru, annessa mal-Att Finali tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea ( 39 ), tirrifletti wkoll il-portata tal-prerogattivi tal-Istati Membri f’dan il-qasam. Bħalma rajna, il-kisba tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru twassal awtomatikament għall-kisba taċ-ċittadinanza tal-Unjoni, li l-Istati Membri l-oħra kollha huma obbligati, bħala kwistjoni tad-dritt tal-Unjoni, li jirrikonoxxu. Id-Dikjarazzjoni Nru 2 tagħmilha ċara li “[…] kull fejn fit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea hemm riferiment għal ċittadini tal-Istati Membri, il-kwistjoni jekk individwu jkollux in-nazzjonalità ta’ Stat Membru għandha tiġi riżolta biss b’riferiment għad-dritt nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Id-Dikjarazzjoni Nru 2 tirrifletti għalhekk il-perspettiva tal-Istati Membri li l-kunċetti rispettivi tagħhom ta’ nazzjonalità jirrigwardaw l-essenza nnifisha tas-sovranità u tal-identità nazzjonali tagħhom, li ma għandhomx l-intenzjoni li jikkondividu.

46.

It-Trattati jinkludu diversi riferimenti għall-popli tal-Ewropa, għall-popli tal-Unjoni, għall-popli tal-Istati Membri u għall-popli Ewropej. Barra minn hekk, iċ-ċittadini tal-Unjoni huma atturi kostituttivi tal-Unjoni f’entità politika waħda ( 40 ), kif inhu muri, b’mod partikolari, mid-dritt tal-vot u tal-kandidatura fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew ( 41 ). Dan ma jnaqqas assolutament xejn mill-fatt li l-Istati Membri ddeċidew li huwa l-kompitu tagħhom biss li jiddeterminaw min għandu d-dritt li jkun wieħed miċ-ċittadini tagħhom u, bħala konsegwenza, min ikun ċittadin tal-Unjoni. L-“entità politika waħda” li tirriżulta mill-ħolqien taċ-ċittadinanza tal-Unjoni għalhekk ma timponix obbligi fuq l-Istati Membri fir-rigward tat-termini u tal-kundizzjonijiet li abbażi tagħhom huma jagħtu n-nazzjonalità.

47.

Fi spirtu ta’ rispett u ta’ fiduċja reċiproċi, l-Istati Membri aċċettaw, mingħajr kundizzjonijiet, li jikkonformaw ruħhom mad-deċiżjonijiet tal-Istati Membri l-oħra dwar jekk individwu jkollux in-nazzjonalità ta’ Stat Membru u, għaldaqstant, iċ-ċittadinanza tal-Unjoni, indipendentement mir-relazzjoni partikolari bejn din il-persuna u dan l-Istat Membru. L-Artikolu 9 TUE, l-Artikolu 20(1) TFUE u d-Dikjarazzjoni Nru 2 ma jippermettu lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni jew lill-Istati Membri l-oħra jintroduċu ebda kundizzjoni għar-rikonoxximent tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru ieħor.

48.

Fis-sentenza Micheletti ( 42 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fid-dawl tal-eżerċizzju tal-libertajiet fundamentali previsti mit-Trattat KE, il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru ma tistax tirrestrinġi l-effetti tal-għoti tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru ieħor billi timponi xi kundizzjoni addizzjonali għar-rikonoxximent ta’ din in-nazzjonalità ( 43 ). Għalkemm dik is-sentenza tippreċedi l-istabbiliment taċ-ċittadinanza tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja rriproduċiet dan il-prinċipju, b’mod partikolari, fis-sentenza Zhu u Chen ( 44 ), fil-kuntest taċ-ċittadinanza tal-Unjoni ( 45 ). Minn dan isegwi li l-Unjoni, l-istituzzjonijiet tagħha u l-Istati Membri tagħha għandhom, bħala prinċipju, josservaw ir-regoli kollha tal-Istati Membri l-oħra dwar il-kundizzjonijiet għall-kisba u għat-telf tan-nazzjonalità. Is-sistema ta’ rikonoxximent reċiproku obbligatorju li din il-ġurisprudenza tipprevedi għandha bħala konsegwenza li l-Istati Membri ma humiex obbligati li jkollhom kunċett kondiviż ta’ dak li jikkostitwixxi n-nazzjonalità, u li r-regoli tal-għoti tagħha jistgħu jkunu differenti.

49.

Għalkemm id-dritt tal-Unjoni ma jipprevedix il-kundizzjonijiet għall-kisba u għat-telf tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru ( 46 ), u huma għandhom jaċċettaw ir-regoli tal-oħrajn għal dan il-għan, ġie deċiż li l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli ma għandhiex tikser id-dritt tal-Unjoni f’sitwazzjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan tal-aħħar ( 47 ). L-eżerċizzju tal-prerogattiva sovrana ta’ Stat Membru li jagħti jew li jirtira ċ-ċittadinanza ma huwiex mingħajr limitu, u kemm id-dritt tal-Unjoni kif ukoll id-dritt internazzjonali jistgħu, bħala prinċipju, jirrestrinġu l-eżerċizzju tagħha ( 48 ). Kuntrarjament għas-sottomissjonijiet tar-Repubblika ta’ Malta, kull istanza ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni, tkun xi tkun, tista’ tkun is-suġġett ta’ rikors skont l-Artikolu 258 TFUE għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. L-użu ta’ dik il-proċedura ma huwiex irriżervat għall-prosekuzzjoni ta’ dawk li jistgħu jiġu deskritti bħala istanzi ta’ ksur serju ( 49 ).

50.

Minbarra dan ir-rikors, m’inix konxju ta’ xi kawża li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat ir-regoli ta’ Stat Membru dwar il-kisba tan-nazzjonalità fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, b’riferiment għaċ-ċittadinanza tal-Unjoni. Il-fatt li d-dritt tal-Unjoni ma jistax jagħti dritt lil persuna li ssir ċittadina ta’ Stat Membru jidher li jispjega dan l-istat ta’ fatt. Fis-sentenza Micheletti, il-Qorti tal-Ġustizzja ma eżaminatx ir-regoli Taljani dwar in-naturalizzazzjoni fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, iżda pjuttost il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ regoli Spanjoli li ppruvaw jirrestrinġu l-effett tad-dritt Taljan fi Spanja. Fis-sentenza Zhu u Chen ( 50 ), il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-kwistjoni tal-abbuż ta’ liġi jew tal-abbuż ta’ drittijiet fil-kuntest tal-kisba taċ-ċittadinanza tal-Unjoni ( 51 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-allegazzjoni tal-Gvern tar-Renju Unit li ċittadin ta’ pajjiż terz għandu jiġi prekluż milli jinvoka d-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari d-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni li jiċċaqalqu u li jirrisjedu liberament fit-territorju tal-Istati Membri, meta tali persuna tkun organizzat l-affarijiet b’tali mod li tiżgura li l-wild tagħhom jikseb in-nazzjonalità ta’ Stat Membru u għalhekk iċ-ċittadinanza tal-Unjoni u d-drittijiet li jirriżultaw minnha. Fiċ-ċaħda tat-talba ta’ dan il-gvern, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-ebda waħda mill-partijiet li kienet ippreżentat osservazzjonijiet fil-kawża ma poġġiet f’dubju l-legalità ta’, jew il-fatt li, il-wild inkwistjoni kien kiseb in-nazzjonalità ta’ Stat Membru ( 52 ).

51.

Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-individwi għandhom josservaw il-prinċipju ġenerali tad-dritt li wieħed ma jistax jinvoka d-dritt tal-Unjoni għal għanijiet abbużivi jew frawdolenti ( 53 ). Il-legalità tal-għoti jew tal-kisba taċ-ċittadinanza tal-Unjoni tista’ għalhekk, bħala prinċipju, tiġi eżaminata fid-dawl ta’ dan il-kunċett. Dan ir-rikors jallega nuqqas mir-Repubblika ta’ Malta li twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 20 TFUE. Ma huwiex allegat li dan l-Istat Membru abbuża l-liġi jew abbuża d-drittijiet mogħtija lilu. Konsegwentement, l-applikazzjoni potenzjali ta’ din id-duttrina ma tqumx f’din il-proċedura.

52.

Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja hija iktar numeruża dwar il-kwistjoni tal-irtirar jew it-telf taċ-ċittadinanza tal-Unjoni. Filwaqt li l-kompetenza sabiex tingħata n-nazzjonalità hija rriżervata għall-Istati Membri u ċ-ċittadinanza tal-Unjoni tiddependi mill-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza, l-użu tal-prerogattiva sabiex tiġi rtirata ċ-ċittadinanza nazzjonali, u għalhekk tal-Unjoni, huwa suġġett għal ċertu numru ta’ restrizzjonijiet identifikabbli. Karatteristika importanti ta’ din il-ġurisprudenza hija li tinvolvi l-eżerċizzju ta’ prerogattivi sovrani ta’ Stati Membri fil-konfront taċ-ċittadini tagħhom stess u mhux taċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra jew ta’ pajjiżi terzi. Minħabba t-tħassib li l-irtirar taċ-ċittadinanza nazzjonali, li jwassal għat-telf taċ-ċittadinanza tal-Unjoni, jista’ jirrendi l-individwi apolidi u jċaħħadhom mid-drittijiet mogħtija mit-Trattati u mill-Karta, id-dritt tal-Unjoni jiggarantixxi standard minimu ta’ protezzjoni legali lill-persuni li jsibu ruħhom f’ċirkustanzi bħal dawn. Dan jirriżulta f’sitwazzjoni fejn ma jistax jiġi stabbilit parallel eżatt bejn l-għoti u l-irtirar tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru, bil-konsegwenza li d-dritt tal-Unjoni jimponi rekwiżiti differenti fuq l-Istati Membri taħt kull waħda minn dawn is-sitwazzjonijiet. Għal dawn ir-raġunijiet, naqbel mas-sottomissjoni tar-Repubblika ta’ Malta li r-revoka tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru ma tistax tiġi assimilata mal-kisba tagħha.

53.

Dan jidher fis-sentenza Rottmann ( 54 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, minkejja l-fatt li l-kundizzjonijiet għall-kisba u għat-telf tan-nazzjonalità jaqgħu fi ħdan il-kompetenza tal-Istati Membri, id-dritt tal-Unjoni japplika f’ċirkustanzi meta individwu jkun jista’ jitlef iċ-ċittadinanza tiegħu tal-Unjoni u d-drittijiet marbuta magħha. Meta l-eżerċizzju mill-Istati Membri tas-setgħat tagħhom f’dan il-qasam jaffettwa d-drittijiet li d-dritt tal-Unjoni jagħti u jipproteġi, dan jista’ jkun suġġett għal stħarriġ ġudizzjarju fir-rigward ta’ dawn id-drittijiet. Stat Membru jista’ jirtira n-nazzjonalità tiegħu minn individwu meta din tkun inkisbet b’mod frawdolenti, minkejja li l-persuna kkonċernata titlef, b’dan il-mod, iċ-ċittadinanza tal-Unjoni u tkun tista’ ssir apolidi ( 55 ), sakemm il-prinċipju ta’ proporzjonalità jiġi osservat ( 56 ). L-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju tista’ teżiġi li l-persuna kkonċernata tingħata terminu raġonevoli qabel it-telf tan-nazzjonalità tagħha sabiex tkun tista’ tipprova tirkupra n-nazzjonalità ta’ Stat Membru ieħor ( 57 ).

54.

Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll, fis-sentenza Tjebbes ( 58 ), li Stat Membru jista’ leġittimament iqis in-nazzjonalità bħala l-espressjoni ta’ rabta ġenwina ma’ dan l-Istat Membru. Stat Membru jista’ għalhekk jistabbilixxi li l-assenza, jew it-telf, ta’ rabta ġenwina bejnu u individwu twassal għat-telf tan-nazzjonalità tiegħu, bil-kundizzjoni li japplika l-prinċipju ta’ proporzjonalità f’dak li jirrigwarda l-konsegwenzi ta’ dan it-telf għall-persuna kkonċernata ( 59 ) mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, it-telf ex lege tan-nazzjonalità ta’ Stat Membru jkun inkompatibbli mal-prinċipju ta’ proporzjonalità jekk ir-regoli nazzjonali rilevanti ma jkunux jippermettu eżami individwali tal-konsegwenzi ta’ dan it-telf għall-persuni kkonċernati ( 60 ).

55.

Minn dan isegwi li filwaqt li Stat Membru jista’, konformement mal-leġiżlazzjoni tiegħu fil-qasam tan-nazzjonalità, jeżiġi l-prova ta’ rabta ġenwina, kif iddefinita konformement magħha, jew “[i]r-relazzjoni partikolari ta’ solidarjetà u ta’ lealtà bejnu u bejn iċ-ċittadini tiegħu” ( 61 ) – id-dritt tal-Unjoni ma jiddefinixxix u, a fortiori, ma jeżiġix, l-eżistenza ta’ tali rabta sabiex tinkiseb jew tinżamm din in-nazzjonalità ( 62 ). Id-dritt tal-Unjoni jaċċetta tali rekwiżit taħt id-dritt nazzjonali ta’ Stat Membru biss fil-kuntest tal-irtirar jew tar-revoka tan-nazzjonalità bil-kundizzjoni li l-prinċipju ta’ proporzjonalità jiġi osservat u li jingħataw ċerti garanziji proċedurali lill-persuna affettwata ( 63 ).

56.

Fir-rigward tar-rekwiżit ta’ “rabta ġenwina” fid-dritt internazzjonali, huwa minnu, bħalma tosserva l-Kummissjoni ( 64 ), li, fis-sentenza Nottebohm, il-QIĠ iddeċidiet li Stat jista’ jirrifjuta li jirrikonoxxi n-nazzjonalità mogħtija minn Stat ieħor, fl-assenza ta’ rabta ġenwina jew ta’ konnessjoni bejn dan l-individwu u n-nazzjonalità li huwa jinvoka. Is-sentenza tal-QIĠ sempliċement tippermetti lill-Istati jirrifjutaw ir-rikonoxximent tan-nazzjonalità mogħtija fl-assenza ta’ rabta ġenwina bejn persuna u l-Istat li tiegħu hija tallega li tkun ċittadina. Hija ma tobbligax lill-Istati jeżiġu l-eżistenza ta’ tali rabta jew bejniethom u ċ-ċittadini tagħhom stess jew bejn Stati oħra u ċ-ċittadini tagħhom ( 65 ). Għall-finijiet ta’ dan ir-rikors, għandu jiġi enfasizzat li l-QIĠ ma ddefinixxietx il-kunċett ta’ “rabta ġenwina” fid-dritt internazzjonali, u lanqas a fortiori eżiġiet li l-Istati jagħtu n-nazzjonalità b’riferiment għaliha. Għall-kuntrarju: il-QIĠ ddeċidiet li “huwa kull Stat sovran li għandu jirregola, permezz tal-leġiżlazzjoni tiegħu stess, ir-regoli dwar il-kisba tan-nazzjonalità tiegħu […]” ( 66 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Mis-sentenza Nottebohm isegwi li, għall-inqas fil-fehma tal-QIĠ, ir-regoli għall-għoti tan-nazzjonalità huma kwistjoni għall-Istati individwali.

57.

Ma hemmx diverġenzi sinjifikattivi bejn id-dritt tal-Unjoni u d-dritt internazzjonali dwar il-kwistjoni jekk għandux ikun hemm rabta ġenwina bejn individwu u l-Istat li tiegħu għandu ċ-ċittadinanza, peress li l-ebda wieħed minnhom ma jimponi tali rekwiżit. Il-kundizzjonijiet għall-għoti tan-nazzjonalità huma kwistjoni għad-dritt nazzjonali ( 67 ), għalkemm tingħata ċerta attenzjoni għar-regoli internazzjonali kontra l-apolidija u jista’ jkun hemm rispett tad-drittijiet tal-bniedem u proċedurali tal-individwi kkonċernati. Fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni, id-Dikjarazzjoni Nru 2 u l-linja ta’ ġurisprudenza Micheletti jipprekludu lill-Istati Membri milli ma jirrikonoxxux l-għoti tan-nazzjonalità minn Stat Membru ieħor, li s-sentenza Nottebohm jidher li tappoġġja ( 68 ). Lanqas ma teżisti bażi loġika għall-affermazzjoni li, peress li l-Istati Membri huma obbligati jirrikonoxxu n-nazzjonalità mogħtija minn Stati Membri oħra, id-dritt tagħhom dwar in-nazzjonalità għandu jinkludi regola partikolari, a fortiori waħda li teżiġi “rabta ġenwina” bħala kundizzjoni sabiex wieħed ikollu din in-nazzjonalità. Dmir taħt id-dritt tal-Unjoni li tiġi rrikonoxxuta n-nazzjonalità mogħtija minn Stati Membri oħra huwa rikonoxximent reċiproku tas-sovranità ta’ kull Stat Membru, u r-rispett tagħha – u mhux mezz sabiex jiġu kompromessi l-kompetenzi esklużivi li jgawdu minnhom l-Istati Membri f’dan il-qasam. Deċiżjoni mod ieħor tkun tfixkel il-bilanċ stabbilit b’attenzjoni kbira bejn iċ-ċittadinanza nazzjonali u dik tal-Unjoni fit-Trattati u tkun tikkostitwixxi tnaqqis kompletament illegali tal-kompetenza tal-Istati Membri f’qasam sensittiv ħafna li huma ddeċidew b’mod ċar li jżommu taħt il-kontroll esklużiv tagħhom.

58.

Minn dan isegwi li, fil-fehma tiegħi, il-Kummissjoni ma pprovatx li, sabiex iċ-ċittadinanza nazzjonali tingħata legalment, l-Artikolu 20 TFUE jeżiġi l-eżistenza ta’ “rabta ġenwina” jew ta’ “rabta ġenwina minn qabel” bejn Stat Membru u individwu differenti minn dak li jista’ jeżiġi d-dritt intern ta’ Stat Membru. Ir-Repubblika ta’ Malta jista’ jkollha kawża xi twieġeb fir-rigward tat-tieni u tat-tielet stadju tal-kawża tal-Kummissjoni: madankollu, applikazzjoni fidila tal-approċċ fi tliet stadji tal-Kummissjoni tikkonvinċini li ma huwiex neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja tipproċedi lil hinn mid-deċiżjoni dwar l-ewwel stadju. Fl-assenza ta’ prova ta’ xi ksur ieħor tad-dritt tal-Unjoni, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad dan ir-rikors.

59.

Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu.

60.

F’din il-kawża, il-Kummissjoni u r-Repubblika ta’ Malta talbu, rispettivament, li l-parti l-oħra fil-kawża tiġi ordnata tbati l-ispejjeż.

61.

Peress li l-Kummissjoni tilfet, hemm lok li tiġi kkundannata għall-ispejjeż, kif mitlub mir-Repubblika ta’ Malta.

62.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja: