SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
9 ta’ Novembru 2023 ( *1 )
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi – Kuntratt ta’ kreditu għall-konsum – Direttiva 93/13/KEE – Artikolu 1(2) – Klawżola li tirrifletti dispożizzjoni leġiżlattiva imperattiva – Artikolu 3(1), Artikolu 4(1), Artikolu 6(1), u Artikolu 7(1) – Klawżola ta’ skadenza tat-terminu – Stħarriġ ġudizzjarju – Proporzjonalità fid-dawl tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali tal-konsumatur – Artikoli 7 u 38 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Kuntratt iggarantit permezz ta’ garanzija fuq proprjetà immobbli – Bejgħ ekstraġudizzjarju tad-dar tal-konsumatur”
Fil-Kawża C‑598/21,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Krajský súd v Prešove (il-Qorti Reġjonali ta’ Prešov, is-Slovakkja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑13 ta’ Settembru 2021, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑28 ta’ Settembru 2021, fil-proċedura
SP,
CI
vs
Všeobecná úverová banka a.s.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn C. Lycourgos, President tal-Awla, O. Spineanu-Matei (Relatriċi), J.-C. Bonichot, S. Rodin u L. S. Rossi,, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: L. Medina,
Reġistratur: M. Ferreira, Amministratriċi Prinċipali,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas‑26 ta’ Ottubru 2022,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– |
għal SP, minn L. Riedl, advokát, |
– |
għal Všeobecná úverová banka a.s., minn M. Hrbek, advokát, |
– |
għall-Gvern Slovakk, minn B. Ricziová, u sussegwentement minn E. V. Drugda, bħala aġenti, |
– |
għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. Goddin, R. Lindenthal u N. Ruiz García, bħala aġenti, |
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali fis-seduta tat‑12 ta’ Jannar 2023,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1 |
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), moqri flimkien mal-Artikoli 7 u 38 tagħha, tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288), tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali) (ĠU 2005, L 149, p. 22, rettifika fil-ĠU 2006, L 114, p. 86), tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2008/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ April 2008 dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE (ĠU 2008, L 133, p. 66, rettifiki fil-ĠU 2009, L 207, p. 14, ĠU 2010, L 199, p. 40, u fil-ĠU 2011, L 234, p. 46), kif emendata bid-Direttiva tal-Kummissjoni 2011/90/UE tal‑14 ta’ Novembru 2011 (ĠU 2011, L 296, p. 35) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2008/48”), kif ukoll tal-prinċipju ta’ effettività. |
2 |
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn SP u CI, minn naħa, u l-Všeobecná úverová banka a.s. (iktar ’il quddiem “VÚB”), istituzzjoni bankarja, min-naħa l-oħra, dwar is-sospensjoni tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni ekstraġudizzjarja tal-garanzija immobbiljarja, ikkostitwita mill-akkomodazzjoni tagħhom, li tiggarantixxi l-kuntratt ta’ kreditu konkluż bejn dawn il-partijiet. |
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Id‑Direttiva 93/13
3 |
Il-premessi (13) u (16) tad-Direttiva 93/13 jistipulaw: “Billi d-disposizzjonijiet statutorji jew regolatorji ta’l-Istati Membri li jistabbilixxu direttament jew indirettament il-klawżoli tal-kuntratti tal-konsumatur huma preżunti li ma’ fihomx klawżoli inġusti; billi, għal dan il-għan, ma jidhirx li huwa meħtieġ li jiġu assoġġettati l-klawżoli li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u l-prinċipji jew id-disposizzjonijiet tal-konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom huma parti l-Istati Membri jew il-Komunità; billi f’dak ir-rigward il-kliem ‘disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji’ fl-Artikolu 1(2) ikopru wkoll ir-regoli li, skond il-liġi, għandhom jgħoddu bejn il-partijiet kontraenti sakemm ma twaqqfux xi arranġamenti oħra. […] Billi l-istima, skond il-kriterji ġenerali magħżula, tal-karattru inġust ta’ klawżoli, b’mod partikolari fil-bejgħ jew f’attivitajiet ta’ provvista ta’ natura pubblika li jipprovdu servizzi kollettivi li jqisu s-solidarjetà fost l-utenti, għandha tiġi supplimentata billi ssir valutazzjoni globali tad-diversi interessi involuti; billi din tikkostitwixxi l-ħtieġa ta’ buona fede; billi, waqt li tkun qed issir stima ta’ buona fede, għandha titqies b’mod partikolari s-saħħa tal-posizzjonijiet tal-ftehim tal-partijiet, kemm jekk il-konsumatur kellu xi jħajru biex jaqbel mal-klawżola kif ukoll jekk il-merkanzija jew is-servizzi nbiegħu jew ġew ipprovduti bl-ordni speċjali tal-konsumatur; billi l-ħtieġa ta’ buona fede tista’ tkun sodisfatta mill-bejjiegħ jew mill-fornitur meta dan jittratta b’mod ġust u ekwu mal-parti l-oħra li huwa għandu jikkunsidra l-interessi leġittimi tagħha”. |
4 |
Skont l-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva: “1. L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li japprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-disposizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri relatati ma’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur. 2. Il-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u d-disposizzjonijiet jew il-prinċipji ta’ konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom ikunu parti l-Istati Membri jew il-Komunità, b’mod partikolari fil-qasam tat-trasport, m’għandhomx ikunu suġġetti għad-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva.” |
5 |
L-Artikolu 3(1) tal-imsemmija direttiva huwa fformulat kif ġej: “Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.” |
6 |
L-Artikolu 4(1) tal-istess direttiva jipprovdi: “Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 7, il-karattru inġust ta’ klawżola kuntrattwali għandu jiġi stmat, billi titqies in-natura tal-merkanzija jew servizzi li għalihom ikun kien konkluż il-kuntratt u ssir referenza, filwaqt li jiġi konkluż il-kuntratt, għaċ-ċirkostanzi kollha preżenti waqt il-konklużjoni tal-kuntratt u għall-klawżoli l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu.” |
7 |
L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jipprevedi: “L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti”. |
8 |
L-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva jipprovdi: “L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u l-kompetituri, jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-bejjiegħa jew fornituri.” |
Id‑Direttiva 2005/29
9 |
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2005/29, intitolat “Ambitu ta’ applikazzjoni” jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu: “Din id-Direttiva għandha tapplika għal prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur, kif stabbilit fl-Artikolu 5, qabel, matul jew wara transazzjoni kummerċjali fir-rigward ta’ xi prodott.” |
Id‑Direttiva 2008/48
10 |
Il-premessa 10 tad-Direttiva 2008/48 tistipula: “Id-definizzjonijiet li jinsabu f’din id-Direttiva jiddeterminaw il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-armonizzazzjoni. L-obbligu ta’ l-Istati Membri li jimplimentaw id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva għandu għalhekk ikun limitat għall-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu kif iddeterminat b’dawn id-definizzjonijiet. Madankollu, din id-Direttiva għandha tkun mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni mill-Istati Membri, b’mod konformi mal-liġi Komunitarja, tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva għal oqsma mhux koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha […]”. |
11 |
Skont l-Artikolu 2(2)(a) ta’ din id-direttiva: “Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal dawn li ġejjin:
|
Id‑dritt Slovakk
Il‑Kodiċi Ċivili
12 |
L-Artikolu 53 taz-zákon č. 40/1964 Zb. Občiansky zákonník (il-Liġi Nru 40/1964 dwar il-Kodiċi Ċivili), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”), jirregola l-klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi. Dan l-artikolu jipprevedi, fil-paragrafu 9 tiegħu: “Fil-każ ta’ eżekuzzjoni permezz ta’ ħlas ta’ pagamenti rateali ta’ kuntratt konkluż mal-konsumatur, il-bejjiegħ jew fornitur jista’ jeżerċita d-dritt mogħti mill-Artikolu 565 tal-Kodiċi Ċivili wara l-iskadenza ta’ tliet xhur mid-dewmien tal-ħlas ta’ pagament wieħed u wara li hu jkun nnotifika lill-konsumatur mill-inqas 15‑il jum qabel l-eżerċizzju ta’ dak id-dritt.” |
13 |
L-Artikolu 54(1) tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi: “Il-klawżoli kuntrattwali previsti f’kuntratt konkluż ma’ konsumatur ma jistgħux ikunu differenti minn din il-liġi għad-detriment tal-konsumatur. B’mod partikolari, il-konsumatur ma jistax jirrinunzja bil-quddiem għad-drittijiet mogħtija lilu minn din il-liġi jew minn dispożizzjonijiet speċifiċi relatati mal-protezzjoni tal-konsumaturi, u lanqas ma jista’, b’xi mod ieħor, jaggrava l-pożizzjoni kuntrattwali tiegħu.” |
14 |
Skont l-Artikolu 151j(1) ta’ dan il-kodiċi: “Fil-każ li dejn kopert bil-garanzija ma jitħallasx b’mod sħiħ u puntwali, il-kreditur kopert bil-garanzija jista’ jieħu passi biex tiġi eżegwita l-garanzija. Fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tal-garanzija, il-kreditur kopert bil-garanzija jista’ jiġi kkumpensat bil-mod speċifikat fil-kuntratt jew permezz ta’ bejgħ bl-irkant tal-garanzija konformement ma’ liġi speċifika, […] jew jista’ jitlob li jiġi kkumpensat permezz tal-bejgħ tat-titolu ta’ garanzija konformement ma’ dispożizzjonijiet legali speċifiċi, […] sakemm ma jkunx previst mod ieħor minn din il-liġi jew minn xi liġi speċifika”. |
15 |
Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jsegwi li din id-dispożizzjoni tinkludi l-ewwel nota ta’ qiegħ il-paġna, imdaħħla wara l-kliem “konformement ma’ liġi speċifika”, li tagħmel riferiment għaz- zákon č. 527/2002 Z. z. o dobrovoľných dražbách a o doplnení zákona Slovenskej národnej rady č. 323/1992 Zb. o notároch a notárskej činnosti (Notársky poriadok) v znení neskorších predpisov (il-Liġi Nru 527/2002 dwar l-Irkanti Volontarji u li Tissupplimenta l-Liġi tal-Kunsill Nazzjonali Slovakk Nru 323/1992/Zb. dwar in-Nutara u l-Attività Notarili (il-Kodiċi Notarili), kif emendata, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Bejgħ bl-Irkant Volontarju”), u nota oħra f’qiegħ il-paġna, wara l-kliem “dispożizzjonijiet legali speċifiċi”, li tagħmel riferiment għaz-zákon 160/2015 Z. z. Civilný sporový poriadok (il-Liġi Nru 160/2015 dwar il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili) u għaz-zákon č. 233/1995 Z. z. Exekučný poriadok (il-Liġi Nru 233/1995 dwar l-Uffiċjali Ġudizzjarji u l-Eżekuzzjoni tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, iktar ’il quddiem il-“Kodiċi tal-Proċeduri ta’ Eżekuzzjoni”). |
16 |
L-Artikolu 151m tal-Kodiċi Ċivili jipprevedi: “(1) Il-kreditur kopert bil-garanzija jista’ jbigħ it-titolu ta’ garanzija bil-modalitajiet speċifikati fil-kuntratt ta’ garanzija jew permezz ta’ bejgħ bl-irkant sa minn 30 jum wara d-data ta’ notifika tal-eżekuzzjoni tal-garanzija lill-garanti u lid-debitur, fil-każ li d-debitur u l-garanti ma jkunux l-istess persuna, sakemm ma jkunx ġie pprovdut mod ieħor f’leġiżlazzjoni speċifika. Jekk il-garanzija hija mdaħħla fir-reġistru tal-garanziji u d-data ta’ reġistrazzjoni tal-bidu tal-eżekuzzjoni tal-garanzija fir-reġistru tal-garanziji hija sussegwenti għad-data ta’ notifika tal-eżekuzzjoni tal-garanzija lill-garanti u lid-debitur u jekk id-debitur u l-garanti ma humiex l-istess persuna, it-terminu ta’ 30 jum jibda jiddekorri mid-data ta’ reġistrazzjoni tal-bidu tal-eżekuzzjoni tal-garanzija fir-reġistru tal-garanziji. (2) Wara n-notifika tal-eżekuzzjoni tal-garanzija, il-garanti u l-kreditur kopert bil-garanzija jistgħu jiftiehmu sabiex il-kreditur kopert bil-garanzija jiġi awtorizzat ibigħ it-titolu ta’ garanzija bil-modalitajiet speċifikati fil-kuntratt ta’ garanzija jew permezz ta’ bejgħ bl-irkant anki qabel ma jkun skada t-terminu previst fil-paragrafu 1. (3) Il-kreditur kopert bil-garanzija li jkun talab l-eżekuzzjoni tal-garanzija bil-għan li jitħallas id-debitu dovut lilu bil-mod speċifikat fil-kuntratt ta’ garanzija jista’ f’kull mument meta tkun se tiġi eżegwita l-garanzija jbiddel il-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni u jista’ jbigħ it-titolu ta’ garanzija b’irkant pubbliku jew inkella jirrikjedi li jiġi kkumpensat bil-bejgħ tal-garanzija konformement ma’ dispożizzjonijiet legali speċifiċi. Il-kreditur kopert bil-garanzija għandu l-obbligu li jinforma lill-garanti b’kull bidla fil-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tal-garanzija.” |
17 |
L-Artikolu 565 ta’ dan il-kodiċi huwa fformulat kif ġej: “Fil-każ ta’ eżekuzzjoni ta’ talba permezz ta’ pagamenti rateali, il-kreditur ma jistax jitlob il-ħlas tat-talba kollha minħabba nuqqas ta’ konformità ma’ xi pagament rateali sakemm dan ma jkunx ġie miftiehem bejn il-partijiet jew stipulat f’deċiżjoni. Il-kreditur jista’, madankollu, jeżerċita dan id-dritt l-iktar tard sad-data tal-iskadenza tal-ewwel pagament rateali li jkun imiss.” |
Il‑Kodiċi tal‑Proċeduri ta’ Eżekuzzjoni
18 |
L-Artikolu 63(3) tal-Kodiċi tal-Proċeduri ta’ Eżekuzzjoni jipprovdi li l-bejgħ forzat ta’ proprjetà immobbli jista’ jsir biss b’mod eċċezzjonali, wara li l-qorti tkun awtorizzatu, jekk il-persuna inkwistjoni tkun koperta minn diversi proċeduri ta’ eżekuzzjoni dwar krediti li l-ammont totali tagħhom jaqbeż EUR 2000 u l-uffiċjal juri li d-dejn pekunjarju ma jistax jiġi rkuprat mod ieħor. |
Il‑Liġi dwar il‑Bejgħ bl‑Irkant Volontarju
19 |
L-Artikolu 16 tal-Liġi dwar il-Bejgħ bl-Irkant Volontarju jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li t-tqegħid għall-bejgħ bl-irkant jista’ jsir biss abbażi ta’ konvenzjoni ffirmata bejn il-persuna li titlob il-bejgħ u l-irkantatur. |
20 |
Skont l-Artikolu 17 ta’ din il-liġi, l-irkantatur għandu l-obbligu li jħabbar it-tqegħid għall-bejgħ bl-irkant permezz ta’ avviż ta’ bejgħ bl-irkant. Jekk l-oġġett tal-bejgħ bl-irkant ikun appartament, dar jew proprjetà immobbli oħra, impriża jew waħda mid-diviżjonijiet tagħha, jew jekk l-iktar offerta baxxa tkun ogħla minn EUR 16550, l-irkantatur għandu jippubblika l-avviż ta’ bejgħ bl-irkant fir-reġistru tal-bejgħ bl-irkant mill-inqas 30 jum qabel il-bidu tal-bejgħ bl-irkant. Huwa għandu jibgħat ukoll, mingħajr dewmien żejjed, l-avviż ta’ bejgħ bl-irkant lill-ministeru kompetenti għal pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Kummerċ kif ukoll lill-persuna li talbet il-bejgħ, lid-debitur tal-kreditur kopert bil-garanzija, u lill-proprjetarju tal-beni li huma s-suġġett tal-bejgħ, jekk huwa differenti mid-debitur. |
21 |
L-Artikolu 21(2) tal-imsemmija liġi jipprevedi: “Fil-każ ta’ kontestazzjoni tal-validità tal-kuntratt li jikkostitwixxi l-garanzija jew ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, il-persuna li tallega ksur tad-drittijiet tagħha minħabba dan il-ksur tista’ titlob lill-qorti tiddikjara n-nullità tal-bejgħ. Id-dritt li tadixxi lill-qorti b’talba għal annullament madankollu jintemm jekk ma tiġix eżerċitata fi żmien tliet xhur wara l-aġġudikazzjoni, ħlief jekk ir-raġunijiet għall-annullament ikunu marbuta mat-twettiq ta’ reat kriminali u jekk il-bejgħ ikun jikkonċerna dar jew appartament li fih il-proprjetarju preċedenti fil-mument tal-aġġudikazzjoni kien iddomiċiljat uffiċjalment skont leġiżlazzjoni speċifika; f’dan il-każ, huwa possibbli li persuna titlob l-annullament tal-bejgħ anki wara l-iskadenza ta’ dan it-terminu […]” |
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
22 |
Fid‑9 ta’ Frar 2012, VÚB ta lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, SP u CI, kreditu għall-konsum, rimborsabbli fuq perijodu ta’ 20 sena, iggarantit permezz ta’ garanzija fuq proprjetà immobbli, jiġifieri d-dar tal-familja li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali u persuni oħrajn kellhom id-domiċilju tagħhom fiha (iktar ’il quddiem il-“kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni”). |
23 |
Qabel dik id-data, sa mis-sena 2004, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu kkontrattaw diversi krediti għall-konsum oħrajn ma’ Consumer Finance Holding a.s. (iktar ’il quddiem “CFH”), li dak iż-żmien VÚB kien marbut magħha ekonomikament. Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jsegwi li VUB kien assenja kważi s-somma kollha mogħtija lil SP u lil CI bis-saħħa tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni għall-clearance tal-krediti mogħtija minn CFH li huma ma kinux għadhom jistgħu jħallsu lura. Barra minn hekk, dejjem qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni, VÚB kien tahom ċertu numru ta’ krediti għall-konsum li huwa kien stabbilixxa unilateralment l-ammont tagħhom u li huwa kien assenja wkoll, fil-parti l-kbira tagħhom, għar-rimbors tad-djun u tal-ispejjeż li jirriżultaw minn krediti preċedentement mogħtija lil SP u lil CI jew minnu stess, jew minn CFH. |
24 |
Fix-xahar ta’ Jannar 2013, inqas minn sena wara l-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni, peress li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu inadempjenti fil-ħlas, VÚB eżiġa l-ħlas lura tas-somom kollha dovuti skont dan il-kuntratt, abbażi ta’ klawżola ta’ skadenza tat-terminu inkluż fl-imsemmi kuntratt (iktar ’il quddiem il-“klawżola ta’ skadenza tat-terminu”). Fix-xahar ta’ April 2013, VÚB innotifika lil SP u lil CI bid-deċiżjoni tiegħu li jkompli l-eżekuzzjoni tal-garanzija tiegħu permezz tal-bejgħ bl-irkant “volontarju” tal-immobbli mogħti bħala garanzija, jiġifieri bejgħ bl-irkant ekstraġudizzjarju. |
25 |
Dan it-tip ta’ bejgħ bl-irkant ekstraġudizzjarju jsir, bħalma joħroġ mit-talba għal deċiżjoni preliminari, minn persuni privati. Wara li l-kreditur ikun stabbilixxa unilateralment l-ammont tal-kreditu, irkantatur ibiegħ il-proprjetà immobbli kkonċernata ’l barra minn kwalunkwe proċess ġudizzjarju u mingħajr qorti ma tkun setgħet, preċedentement, teżamina l-fondatezza tal-ammont tal-kreditu jew in-natura proporzjonata tal-bejgħ meta mqabbel mal-ammont tal-kreditu. Minkejja l-oppożizzjoni tal-konsumaturi, il-liġi tiddeskrivi dan it-tip ta’ rkant bħala “volontarju”. Il-kreditur jista’ jibda l-proċess ta’ bejgħ bl-irkant volontarju 30 jum wara l-avviż ta’ eżekuzzjoni tal-garanzija. |
26 |
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali adixxew lill-Okresný súd Prešov (il-Qorti Distrettwali ta’ Prešov, is-Slovakkja) b’talba għas-sospensjoni ta’ dan il-bejgħ bl-irkant tad-dar tal-familja. Dik il-qorti tal-ewwel istanza ċaħdet it-talba tagħhom permezz tal-ewwel sentenza, li hija sussegwentement ikkonfermat, fuq rinviju, minkejja l-annullament tagħha mill-Krajský súd v Prešove (il-Qorti Reġjonali ta’ Prešov, is-Slovakkja). Skont l-imsemmija qorti tal-ewwel istanza, mill-ġurisprudenza tan-Najvyšší súd Slovenskej republiky (il-Qorti Suprema tar-Repubblika Slovakka) kien jirriżulta li mis-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2014, Kušionová (C‑34/13, EU:C:2014:2189), ma jistax jiġi dedott li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13 jipprekludu l-leġiżlazzjoni Slovakka li tawtorizza l-proċedura ta’ eżekuzzjoni ekstraġudizzjarja permezz ta’ bejgħ bl-irkant volontarju ta’ garanzija imposta fuq il-proprjetà immobbli mogħtija bħala garanzija mill-konsumatur, anki jekk din hija r-residenza tiegħu u l-kreditu huwa bbażat fuq kuntratt li jinkludi klawżoli inġusti. |
27 |
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali appellaw minn din it-tieni sentenza quddiem il-Krajský súd v Prešove (il-Qorti Reġjonali ta’ Prešov), li hija l-qorti tar-rinviju, billi rrepetew it-talba tagħhom għas-sospensjoni tal-bejgħ ekstraġudizzjarju tar-residenza tagħhom billi invokaw, b’mod partikolari, ksur tad-drittijiet tagħhom bħala konsumaturi. |
28 |
Il-qorti tar-rinviju tqis li huwa partikolarment importanti li l-konsumaturi jiġu protetti minn ksur sproporzjonat tad-drittijiet tagħhom, inkluż id-dritt tagħhom għal residenza, qabel il-bejgħ tal-proprjetà. Id-dritt sostantiv Slovakk, skont il-qorti tar-rinviju, ma jipprevedi ebda possibbiltà oħra ta’ protezzjoni ex ante, b’tali mod li, fil-każ ta’ bejgħ bl-irkant volontarju tar-residenza tagħhom, l-unika eżitu li jkollhom il-konsumaturi huwa li jippreżentaw azzjoni għas-sospensjoni ta’ dan il-bejgħ. |
29 |
Dik il-qorti tippreċiża li, f’dan il-każ, il-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni jirrigwarda perijodu ta’ 20 sena u VÚB implimenta l-klawżola ta’ skadenza tat-terminu inqas minn sena wara l-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, minħabba dewmien fil-ħlas ta’ EUR 1 106.50. Il-valur tad-dar tal-familja li hija s-suġġett tal-bejgħ ekstraġudizzjarju huwa mill-inqas 30 darba ogħla mis-somma li għaliha VÚB iddikjara l-iskadenza tat-terminu u pproċeda għall-eżekuzzjoni tal-garanzija tiegħu. |
30 |
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, skont id-dritt Slovakk, l-implimentazzjoni ta’ klawżola ta’ skadenza tat-terminu, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, hija suġġetta għal kundizzjoni waħda biss, jiġifieri dewmien ta’ pagament bi tliet xhur, u għall-osservanza mill-persuna li ssellef ta’ terminu ta’ preavviż addizzjonali ta’ ħmistax‑il jum. |
31 |
Din il-leġiżlazzjoni kif ukoll il-ġurisprudenza tan-Najvyšší súd Slovenskej republiky (il-Qorti Suprema tar-Repubblika Slovakka), imsemmija fil-punt 26 ta’ din is-sentenza, għalhekk jistgħu jkunu kuntrarji għad-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari għall-prinċipju ta’ proporzjonalità, peress li dawn jippermettu li tinbiegħ il-proprjetà fejn huwa ddomiċiljat il-konsumatur, anki fl-ipoteżi ta’ nuqqas kuntrattwali minuri. |
32 |
Barra minn hekk, skont il-qorti tar-rinviju, minkejja l-protezzjoni offruta mill-Artikoli 7, 38 u 47 tal-Karta, id-Direttivi 93/13 u 2005/29 kif ukoll il-prinċipju ta’ effettività, il-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar l-eżekuzzjoni ta’ garanzija fuq proprjetà immobbli permezz ta’ bejgħ bl-irkant volontarju ta’ proprjetà li tikkostitwixxi r-residenza tal-konsumaturi, kif interpretata min-Najvyšší súd Slovenskej republiky (il-Qorti Suprema tar-Repubblika Slovakka), ma tagħtix biżżejjed importanza għall-protezzjoni tar-residenza tal-familja u ma tiħux inkunsiderazzjoni l-possibbiltà ta’ mezzi oħrajn ta’ eżekuzzjoni tal-garanzija. Għalhekk, bħalma turi l-prattika, l-għoti ta’ krediti għall-konsumaturi jkollu konsegwenzi dannużi ferm għal dawn tal-aħħar u għall-familji tagħhom. |
33 |
Fir-rigward tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2005/29, il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma li l-prattika tal-għoti ta’ kreditu għall-finijiet tal-ħlas lura tad-djun li jirriżultaw minn kreditu wieħed jew diversi preċedenti ma tistax tiġi eskluża mill-istħarriġ ġudizzjarju skont din id-direttiva. Il-qorti tar-rinviju tqis li ċ-ċirkustanzi li l-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni ġie konkluż fihom jikkostitwixxu prattiċi kummerċjali żleali li għandhom jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva. Barra minn hekk, minkejja li l-prattiċi kummerċjali żleali ma jwasslux direttament għan-nullità tal-att ġudizzjarju inkwistjoni, dawn għandhom effett fuq l-evalwazzjoni tan-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali. |
34 |
Fir-rigward tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2008/48, dik il-qorti tqis li kreditu mogħti għall-ħlas lura tad-djun li joħorġu minn krediti preċedenti la jikkorrispondi għall-għan tagħha u lanqas għal dak tad-direttiva li kienet preċedenti għaliha. |
35 |
Barra minn hekk, minkejja li l-kuntratti ta’ kreditu li għandhom garanzija permezz ta’ ipoteka jew permezz ta’ dritt marbut ma’ proprjetà immobbli huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/48, f’dan il-każ, il-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni ma jiddefinixxix is-suġġett tal-kreditu u jissodisfa r-rekwiżiti applikabbli għall-kuntratti ta’ kreditu għall-konsum. Dan il-kuntratt ta’ kreditu la huwa ggarantit permezz ta’ ipoteka u lanqas ma huwa intiż li jiffinanzja l-akkwist ta’ proprjetà immobbli, iżda jservi sabiex jiżgura r-rimbors ta’ krediti għall-konsum preċedenti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm rabta mill-qrib bejn l-imsemmi kuntratt ta’ kreditu u dawk il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsum konklużi preċedentement minn SP u CI, b’tali mod li l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk tali sitwazzjoni toħroġx ’il barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/48. |
36 |
Fl-aħħar nett, sabiex jiġi ddeterminat l-ammont eżatt tad-dejn tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-approċċ adottat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal‑21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová (C‑377/14, EU:C:2016:283), huwiex applikabbli f’din il-kawża. |
37 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Krajský súd vs Prešove (il-Qorti Reġjonali ta’ Prešov) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
F’każ li tingħata risposta fin-negattiv [għall-ewwel] domanda […]:
|
Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
38 |
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Frar 2023, VUB talab, prinċipalment, li jiġi kkonstatat, abbażi tal-Artikolu 100(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, li din ma għadx għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi, peress li t-tilwima fil-kawża prinċipali tilfet l-iskop tagħha. Sussidjarjament, VÚB talab li jiġi ordnat il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura skont l-Artikolu 83 tar-Regoli tal-Proċedura. |
39 |
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fid‑9 ta’ Awwissu 2023, VÚB talab, mill-ġdid, il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali. |
40 |
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tat-talba prinċipali inkluża fl-att ippreżentat fit‑22 ta’ Frar 2023, VÚB jiddikjara fil-fatt li rrinunzja għall-garanzija fuq proprjetà immobbli li tiggarantixxi l-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni, b’effett mill‑14 ta’ Frar 2023, b’tali mod li t-tilwima fil-kawża prinċipali tilfet l-iskop tagħha u li ma hemmx iktar lok li tingħata deċiżjoni fuq din it-talba għal deċiżjoni preliminari. |
41 |
Barra minn hekk, permezz ta’ ittra ppreżentata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fil‑21 ta’ April 2023, VÚB informaha li huwa kien aċċetta ċessjoni tad-dejn tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali lil terz, li fil-frattemp kien ħallas dan id-dejn lura. Għal din ir-raġuni wkoll, it-tilwima fil-kawża prinċipali ma għadx għandha skop. |
42 |
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li hija tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha, u li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tagħhom, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Madankollu, hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE tikkostitwixxi strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali li bis-saħħa tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi lill-qrati nazzjonali l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li dawn jeħtieġu sabiex isolvu t-tilwim li jkunu msejħa jiddeċiedu. Il-ġustifikazzjoni tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari ma hijiex il-formulazzjoni ta’ opinjonijiet konsultattivi dwar kwistjonijiet ġenerali jew ipotetiċi, iżda l-ħtieġa inerenti għas-soluzzjoni effettiva ta’ tilwima. Għaldaqstant, jekk jidher li t-tilwima fil-kawża prinċipali tkun saret mingħajr skop, b’tali mod li d-domandi magħmula manifestament ma jkunux għadhom rilevanti għas-soluzzjoni ta’ din it-tilwima, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tikkonstata li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2022, Banco Cetelem, C‑302/21, EU:C:2022:919, punti 26, 27, 31 u 32 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). |
43 |
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat, fl‑14 ta’ Marzu 2023 u fis‑26 ta’ Mejju 2023, talba għal kjarifiki lill-qorti tar-rinviju sabiex issir taf jekk iċ-ċirkustanzi invokati minn VÚB kinux effettivament itemmu t-tilwima fil-kawża prinċipali u jekk ir-risposti għad-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja kinux għadhom neċessarji għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali u, skont il-każ, għal liema raġunijiet. |
44 |
Permezz ta’ ittri tal‑5 ta’ April 2023 u tat‑12 ta’ Ġunju 2023, il-qorti tar-rinviju indikat li la r-rinunzja għall-garanzija fuq proprjetà immobbli u lanqas iċ-ċessjoni tad-dejn ma kellhom bħala effett li t-tilwima fil-kawża prinċipali titlef l-iskop tagħha, għar-raġuni, essenzjalment, li ma kinux ġew issodisfatti l-kundizzjonijiet ta’ validità previsti għal dan l-għan mid-dritt nazzjonali. Minn naħa, dik il-qorti ppreċiżat li hija ma approvatx ir-rinunzja unilaterali, minn VÚB, tal-garanzija, peress li ftehim mad-debituri huwa indispensabbli għat-tmiem ta’ tali garanzija permezz ta’ rinunzja. Min-naħa l-oħra, hija enfasizzat li, konformement mal-leġiżlazzjoni nazzjonali, għalkemm kien hemm ċessjoni tal-kreditu ta’ VÚB, id-drittijiet kollha tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali bħala konsumaturi kienu nżammu. |
45 |
Fid-dawl tal-kjarifiki pprovduti mill-qorti tar-rinviju, għandu jitqies li t-tilwima fil-kawża prinċipali żżomm l-iskop tagħha u, għaldaqstant, li d-domandi magħmula għadhom rilevanti għas-soluzzjoni ta’ din it-tilwima. Konsegwentement, hemm lok li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għal deċiżjoni preliminari. |
46 |
Fir-rigward, fit-tieni lok, tat-talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali, VUB jargumenta, essenzjalment, fit-talba sussidjarja tiegħu ppreżentata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Frar 2023, li, fuq ċerti punti, huwa ma jaqbilx mal-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, li skont hu huma bbażati fuq elementi żbaljati, u għalhekk għandu jiġi kkjarifikat il-kuntest fattwali u/jew ġuridiku tad-domandi preliminari. Barra minn hekk, VÚB jikkontesta diversi drabi l-interpretazzjoni li l-Avukata Ġenerali għamlet fil-konklużjonijiet tagħha tad-direttivi msemmija f’dawn id-domandi. |
47 |
Permezz tal-att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fid‑9 ta’ Awwissu 2023, VÚB ġab fil-konoxxenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, insostenn tat-talba tiegħu għall-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali, minn naħa, li, fl-istess jum, huwa ppreżenta rikors quddiem l’Ústavný súd Slovenskej republiky (il-Qorti Kostituzzjonali tar-Repubblika Slovena) kontra d-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju tat‑12 ta’ Ġunju 2023 li permezz tagħha hija ddeċidiet li tiċħad it-talba għall-irtirar tad-deċiżjoni preliminari minkejja r-rinunzja minn VUB għall-garanzija fuq proprjetà immobbli u ċ-ċessjoni tad-dejn, imsemmija fil-punt 44 ta’ din is-sentenza. Fil-fatt, VÚB ma talabx lil dik il-qorti tirtira r-rinviju għal deċiżjoni preliminari tagħha minħabba dawn l-atti, iżda li ġġib fil-konoxxenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kull element li jista’ jaffettwa t-tfittxija tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari konformement mal-Artikolu 100(2) tar-Regoli tal-Proċedura. Issa, din ir-rinunzja u din iċ-ċessjoni tad-dejn jikkostitwixxu tali elementi. |
48 |
Min-naħa l-oħra, VÚB iqis, essenzjalment, li, fl-ipoteżi li l-informazzjoni li għandha għad-dispożizzjoni tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta’ din iċ-ċessjoni u rinunzja ma tkunx tippermettilha tiddeċiedi fuq dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari abbażi tal-Artikolu 100(2) tar-Regoli tal-Proċedura, ikollha terġa’ tinfetaħ il-proċedura orali sabiex jiġi kkjarifikati l-elementi li hija tqis rilevanti f’dan ir-rigward. |
49 |
Skont l-Artikolu 83 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, f’kull ħin, wara li jinstema’ l-Avukat Ġenerali, tordna l-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura, b’mod partikolari jekk hija tqis li ma għandhiex informazzjoni biżżejjed jew meta waħda mill-partijiet tippreżenta, wara l-għeluq ta’ din il-fażi, fatt ġdid ta’ natura li jeżerċita influwenza deċiżiva fuq id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, jew inkella meta l-kawża jkollha tiġi deċiża abbażi ta’ argument li ma kienx indirizzat mill-partijiet jew mill-partijiet ikkonċernati msemmija fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. |
50 |
Qabelxejn, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, in-nuqqas ta’ qbil ta’ parti fit-tilwima fil-kawża prinċipali jew ta’ persuna kkonċernata mal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, fih innifsu ma jistax jikkostitwixxi raġuni li tiġġustifika l-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Frar 2023, Gallaher, C‑707/20, EU:C:2023:101, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
51 |
Minn dan joħroġ li n-nuqqas ta’ qbil ikkonstatat ta’ VÚB mal-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali ma jistax jiġġustifika, fih innifsu, il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura. |
52 |
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li hija għandha, wara l-fażi bil-miktub tal-proċedura u tas-seduta li nżammet quddiemha, l-elementi neċessarji kollha sabiex tiddeċiedi fuq din it-talba għal deċiżjoni preliminari. |
53 |
Fil-fatt, il-partijiet fil-kawża prinċipali u l-persuni kkonċernati li pparteċipaw f’din il-proċedura, u b’mod partikolari VÚB, setgħu jesponu, kemm matul il-fażi bil-miktub kif ukoll il-fażi orali tagħha, il-punti ta’ dritt u ta’ fatt li huma qiesu rilevanti sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tirrispondi għad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju. Barra minn hekk, minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja talbet espressament li tittieħed pożizzjoni, matul is-seduta, fir-rigward tat-tweġibiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju għall-ewwel talba għal kjarifiki li kienet indirizzata lilha fis‑7 ta’ Ġunju 2022, u li kienet tirrigwarda b’mod partikolari l-qafas ġuridiku u fattwali tad-domandi preliminari, VÚB iddeċieda li ma jipparteċipax fis-seduta. Barra minn hekk, f’dak li jirrigwarda r-rinunzja għall-garanzija fuq proprjetà immobbli u ċ-ċessjoni tad-dejn kif ukoll il-konsegwenzi tagħhom għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 100(2) tar-Regoli tal-Proċedura, għandu jiġi kkonstatat li dawn l-elementi ma humiex ta’ natura li jkunu jistgħu jeżerċitaw influwenza fuq id-deċiżjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja hija msejħa tagħti, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imfakkra fil-punti 40 sa 45 ta’ din is-sentenza. |
54 |
Fl-aħħar, it-talbiet għall-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura mressqa minn VÚB ma jiżvelaw ebda fatt ġdid ta’ natura li jista’ jeżerċita influwenza fuq id-deċiżjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja hija msejħa tagħti. |
55 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma hemmx lok li jiġi ordnat il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura. |
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ammissibbiltà
56 |
VÚB jargumenta, essenzjalment, li d-domandi preliminari dwar l-interpetazzjoni tad-Direttiva 93/13 huma inammissibbli għar-raġuni li huma inutli għall-finijiet tas-soluzzjoni tat-tilwima u li huma ipotetiċi peress li ma għandhom ebda rabta mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali. F’dan ir-rigward, huwa jirrileva, essenzjalment, li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali sistematikament u b’mod serju kisru l-obbligi kuntrattwali tagħhom, u għalhekk l-eżekuzzjoni tal-garanzija hija fi kwalunkwe każ konformi mat-test ta’ proporzjonalità skont il-kriterji stipulati fis-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2013, Aziz (C‑415/11, EU:C:2013:164, punt 73). |
57 |
Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-domandi relatati mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li hija tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha, u li l-eżattezza tagħha ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ma huwiex possibbli għall-Qorti tal-Ġustizzja li tirrifjuta li tiddeċiedi fuq domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali, fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, ħlief meta, b’mod partikolari, ir-rekwiżiti rigward il-kontenut tat-talba għal deċiżjoni preliminari li jinsabu fl-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura ma jiġux osservati jew meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni jew l-evalwazzjoni tal-validità ta’ regola tal-Unjoni, mitluba mill-qorti nazzjonali, ma jkollhom l-ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali jew meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika (sentenza tal‑20 ta’ Ottubru 2022, Koalitsia “Demokratichna Bulgaria – Obedinenie”, C‑306/21, EU:C:2022:813, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
58 |
Issa, tali assenza ta’ relazzjoni jew in-natura ipotetika tad-domandi magħmula ma tistax tiġi stabbilita abbażi biss tal-allegazzjoni ta’ VÚB li l-implimentazzjoni tal-eżekuzzjoni tal-garanzija hija, f’dan il-każ, proporzjonata. Fil-fatt, bħalma rrilevat l-Avukata Ġenerali fil-punt 49 tal-konklużjonijiet tagħha, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 93/13 ma humiex intiżi li jiġi ddeterminat jekk dan huwiex il-każ f’din il-kawża, iżda huma intiżi għall-għarfien dwar jekk il-qorti għandhiex teżamina n-natura proporzjonata tal-fakultà li l-klawżola ta’ skadenza tat-terminu toffri lill-kreditur, fl-assenza ta’ obbligu f’dan is-sens impost mil-leġiżlazzjoni jew mill-ġurisprudenza nazzjonali. |
59 |
Għalhekk, l-interpretazzjoni mitluba tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13 tidher neċessarja għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari ma humiex ta’ natura ipotetika. Konsegwentement, dawn id-domandi huma ammissibbli. |
60 |
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi kkonstatat li, bħalma jargumentaw il-Gvern Slovakk u l-Kummissjoni Ewropea, il-qorti tar-rinviju ma tipprovdix l-informazzjoni ta’ dritt u ta’ fatt li turi r-rabta bejn id-domandi magħmula u d-Direttiva 2005/29. Għalhekk, il-qorti tar-rinviju ma tispjegax ir-rabta li teżisti bejn l-implimentazzjoni tal-klawżola ta’ skadenza tat-terminu, minn naħa, u l-eżistenza ta’ prattiki kummerċjali żleali, min-naħa l-oħra. Bl-istess mod, hija la tippreċiża sa liema punt l-eżekuzzjoni tal-garanzija fuq proprjetà immobbli permezz ta’ bejgħ bl-irkant volontarju tista’ tikkostitwixxi prattika kummerċjali żleali u lanqas ma tippreċiża r-raġuni li għaliha l-interpretazzjoni ta’ din id-direttiva f’dan il-kuntest hija neċessarja għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali. |
61 |
Għandu għaldaqstant jitqies li r-rekwiżiti previsti fl-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura ma humiex osservati u li, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 57 ta’ din is-sentenza, id-domandi preliminari huma inammissibbli sa fejn dawn jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2005/29. |
Fuq l‑ewwel domanda
62 |
Peress li l-ewwel domanda tirrigwarda essenzjalment l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-fakultà mogħtija lill-kreditur li jiddikjara dovut is-self kollu permezz ta’ klawżola ta’ skadenza tat-terminu, għandu, preliminarjament, jiġi eżaminat jekk, f’dan il-każ, il-klawżola ta’ skadenza tat-terminu taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13. Fil-fatt, konformement mal-Artikolu 1(2) tagħha, il-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu dispożizzjonijiet mandatorji statutorji jew regolatorji ma għandhomx ikunu suġġetti għad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva. |
63 |
Din l-esklużjoni tal-applikazzjoni tal-iskema tad-Direttiva 93/13, li testendi għad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jirregolaw ir-relazzjoni tal-partijiet kontraenti indipendentement mill-għażla tagħhom u ma’ dawk li huma applikabbli awtomatikament, hija ġġustifikata mill-fatt li, bħala prinċipju, huwa leġittimu li jiġi preżunt li l-leġiżlatur nazzjonali stabbilixxa bilanċ bejn id-drittijiet u l-obbligi kollha tal-partijiet f’ċerti kuntratti, bilanċ li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried espliċitament iżomm (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, Prima banka Slovensko, C‑192/20, EU:C:2021:480, punt 32, u tal‑5 ta’ Mejju 2022, Zagrebačka banka, C‑567/20, EU:C:2022:352, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
64 |
L-imsemmija esklużjoni tippreżumi li żewġ kundizzjonijiet ikunu ssodisfatti, jiġifieri, minn naħa, il-klawżola kuntrattwali għandha tirrifletti dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari u, min-naħa l-oħra, din id-dispożizzjoni għandha tkun mandatorja (sentenzi tal‑10 ta’ Settembru 2014, Kušionová, C‑34/13, EU:C:2014:2189, punt 78, u tat‑3 ta’ Marzu 2020, Gómez del Moral Guasch, C‑125/18, EU:C:2020:138, punt 31). |
65 |
Sabiex jiġi stabbilit jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex issodisfatti, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk il-klawżola kuntrattwali kkonċernata tirriflettix dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li japplikaw b’mod mandatorju bejn il-partijiet kontraenti indipendentement mill-għażla tagħhom jew mid-dispożizzjonijiet ta’ natura supplimentari u għaldaqstant applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla, jiġifieri fl-assenza ta’ arranġament differenti bejn il-partijiet f’dan ir-rigward (sentenzi tal‑10 ta’ Settembru 2014, Kušionová, C‑34/13, EU:C:2014:2189, punt 79; tat‑3 ta’ Marzu 2020, Gómez del Moral Guasch, C‑125/18, EU:C:2020:138, punt 32, u tal‑5 ta’ Mejju 2022, Zagrebačka banka, C‑567/20, EU:C:2022:352, punt 55). |
66 |
F’dan ir-rigward, hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk tali klawżola taqax taħt l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 fid-dawl tal-kriterji ddefiniti mill-Qorti tal-Ġustizzja, jiġifieri billi tieħdu inkunsiderazzjoni n-natura, l-istruttura ġenerali u l-istipulazzjonijiet tal-kuntratti ta’ self ikkonċernati kif ukoll il-kuntest ġuridiku u fattwali li jaqgħu taħtu dawn tal-aħħar, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni l-fatt li, fid-dawl tal-għan ta’ protezzjoni tal-konsumaturi previst minn din id-direttiva, l-eċċezzjoni stabbilita fl-Artikolu 1(2) tagħha għandha tiġi interpretata b’mod strett (sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2022, Zagrebačka banka, C‑567/20, EU:C:2022:352, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
67 |
F’dan il-każ, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, jidher li d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li huma s-suġġett tal-ewwel domanda, jiġifieri l-Artikolu 53(9) u l-Artikolu 565 tal-Kodiċi Ċivili, huma riflessi fi klawżola tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni, jiġifieri l-klawżola ta’ skadenza tat-terminu. Il-qorti tar-rinviju tirrileva f’dan ir-rigward, fil-fatt, li din il-klawżola “essenzjalment tikkopja” dawn id-dispożizzjonijiet. |
68 |
Skont l-Artikolu 53(9) tal-Kodiċi Ċivili, fil-każ ta’ kuntratt ta’ kreditu għall-konsum imħallas lura permezz ta’ pagamenti rateali, il-kreditur jista’ jitlob il-ħlas tal-kreditu kollu, konformement mal-Artikolu 565 ta’ dan il-kodiċi, jekk ikun hemm qbil bejn il-partijiet. Il-kreditur jista’ jeżerċita dan id-dritt wara l-iskadenza ta’ tliet xhur mid-dewmien tal-ħlas ta’ pagament wieħed u wara li hu jkun nnotifika lill-konsumatur mill-inqas ħmistax‑il jum qabel dan. |
69 |
Fit-tweġiba tagħha għat-talba għal kjarifiki tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju indikat li l-imsemmija dispożizzjonijiet flimkien ma japplikawx awtomatikament jew awtomatikament fl-assenza ta’ għażla f’dan is-sens mill-partijiet. Barra minn hekk, anki jekk il-partijiet ftehmu, fil-kuntratt ta’ kreditu, fuq il-possibbiltà, għall-kreditur, li jitlob il-ħlas lura kmieni tas-somma mislufa, dan ma huwiex obbligat jeżerċita dan id-dritt. Il-qorti tar-rinviju tqis barra minn hekk li l-Artikolu 54(1) tal-Kodiċi Ċivili, li jipprevedi, essenzjalment, li l-klawżoli kuntrattwali li jinsabu f’kuntratt konkluż ma’ konsumatur ma jistgħux jevadu d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kodiċi b’detriment għall-konsumatur, ma jagħtix madankollu natura imperattiva għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 53(9) tal-imsemmi kodiċi, peress li l-ewwel dispożizzjoni tippermetti lill-partijiet jidderogaw mit-tieni waħda, sakemm din tkun favur il-konsumatur. |
70 |
Għalhekk, u bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, li għandha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tinterpreta d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali tagħha, il-klawżola ta’ skadenza tat-terminu li tippermetti lill-kreditur jitlob il-ħlas lura kmieni tas-somma rimanenti kollha li għadha dovuta fil-każ ta’ nuqqas mid-debitur tal-obbligi kuntrattwali tiegħu, ma tidhirx li għandha tiġi kklassifikata bħala “klawżoli kuntrattwali li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji”, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, peress li, minkejja li din tirrepeti d-dispożizzjonijiet nazzjonali ċċitata fil-punt 68 ta’ din is-sentenza, dawn ma humiex imperattivi u, għaldaqstant, ma jissodisfawx it-tieni kundizzjoni meħtieġa minn dan l-Artikolu 1(2) sabiex tiġi applikata l-esklużjoni prevista fih. |
71 |
F’din l-ipoteżi, tali klawżola hija, konsegwentement, suġġetta għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja. |
72 |
F’dak li jirrigwarda l-mertu tad-domanda, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE, huwa l-kompitu ta’ din tal-aħħar li tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha tiddeċiedi t-tilwima li hija adita biha. F’dan id-dawl, huwa obbligu, jekk ikun il-każ, tal-Qorti tal-Ġustizzja li tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu sarulha u li tinterpreta d-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni li l-qrati nazzjonali għandhom bżonn sabiex jiddeċiedu l-kawżi li jkunu aditi bihom, anki jekk dawn id-dispożizzjonijiet ma jkunux indikati espressament fid-domandi li jsirulha minn dawn il-qrati (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Kamenova, C‑105/17, EU:C:2018:808, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
73 |
F’dan ir-rigward, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(1), l-Artikolu 4(1), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 7 u 38 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali skont liema l-istħarriġ ġudizzjarju tan-natura inġusta ta’ klawżola ta’ skadenza tat-terminu inkluża f’kuntratt ta’ kreditu għall-konsum ma jiħux inkunsiderazzjoni tan-natura proporzjonata tal-fakultà mħollija lill-bejjiegħ jew fornitur li jeżerċita d-dritt li huwa jislet minn din il-klawżola, fid-dawl ta’ kriterji marbuta b’mod partikolari ma’ kemm huwa serju n-nuqqas ta’ twettiq tal-konsumatur tal-obbligi kuntrattwali tiegħu, bħall-ammont ta’ pagamenti mensili li huwa ma ħallasx meta mqabbel mal-ammont totali tal-kreditu u mat-tul tal-kuntratt, kif ukoll mal-possibbiltà li l-infurzar tal-imsemmija klawżola iwassal sabiex dan il-bejjiegħ jew fornitur ikun jista’ jipproċedi għall-irkupru tas-somom dovuti skont l-istess klawżola permezz tal-bejgħ, lil hinn minn kwalunkwe proċess ġudizzjarju, tad-dar tal-familja tal-konsumatur. |
74 |
Fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li, fid-dawl tas-sitwazzjoni ta’ inferjorità li l-konsumatur jinsab fiha fil-konfront tal-bejjiegħ jew fornitur fir-rigward kemm tas-setgħa ta’ negozjar kif ukoll tal-livell ta’ informazzjoni, l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jipprevedi li l-klawżoli inġusti ma jorbtux lill-konsumaturi. F’dan il-kuntest, u sabiex jiġi żgurat il-livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi stipulat fl-Artikolu 38 tal-Karta, il-qorti nazzjonali għandha tevalwa, anki ex officio, in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13 u, b’dan il-mod, tikkumpensa għall-iżbilanċ li jeżisti bejn il-konsumatur u l-bejjiegħ jew fornitur, peress li hija jkollha l-punti ta’ dritt u ta’ fatt neċessarji għal dan l-għan (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Bondora, C‑453/18 u C‑494/18, EU:C:2019:1118, punt 40, kif ukoll tas‑17 ta’ Mejju 2022, Ibercaja Banco, C‑600/19, EU:C:2022:394, punti 35 sa 37). |
75 |
F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, il-kriterji li fid-dawl tagħhom għandu jiġi eżerċitat tali stħarriġ ġudizzjarju, għandu jitfakkar li l-Artikolu 3(1) u l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 93/13 jiddefinixxu, flimkien, il-kriterji ġenerali li jippermettu li ssir evalwazzjoni tan-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali suġġetti għad‑dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva (sentenza tat‑3 ta’ Ġunju 2010, Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Madrid, C‑484/08, EU:C:2010:309, punt 33). |
76 |
B’dan premess, meta jirreferi għall-kunċetti ta’ “bona fide” u ta’ “żbilanċ sinjifikattiv” għad-detriment tal-konsumatur bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13 jiddefinixxi biss b’mod astratt l-elementi li jagħtu natura inġusta lil klawżola kuntrattwali li ma kinitx is-suġġett ta’ negozjati individwali (sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus, C‑421/14, EU:C:2017:60, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
77 |
Sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola toħloqx, għad-detriment tal-konsumatur, “żbilanċ sinifikanti” bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, għandhom b’mod partikolari jittieħdu inkunsiderazzjoni r-regoli tad-dritt nazzjonali applikabbli fl-assenza ta’ ftehim bejn il-partijiet f’dan is-sens. Din l-analiżi komparattiva tippermetti lill-qorti nazzjonali tevalwa jekk, u, jekk dan ikun il-każ, sa liema punt, il-kuntratt ipoġġi lill-konsumatur f’sitwazzjoni ġuridika inqas favorevoli meta mqabbla ma’ dik prevista mid-dritt nazzjonali fis-seħħ (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2013, Aziz, C‑415/11, EU:C:2013:164, punt 68). |
78 |
Fir-rigward tal-kwistjoni dwar f’liema ċirkustanzi jinħoloq tali żbilanċ “minkejja r-rekwiżit ta’ bona fide”, il-qorti nazzjonali għandha, fid-dawl tas-sittax-il premessa tad-Direttiva 93/13, tivverifika għal dan l-għan jekk il-bejjiegħ jew il-fornitur, filwaqt li jkun ittratta mal-konsumatur b’mod leali u ġust, setax raġonevolment jistenna li dan tal-aħħar jaċċetta tali klawżola wara negozjati individwali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Marzu 2013, Aziz, C‑415/11, EU:C:2013:164, punt 69, u tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 66). |
79 |
Barra minn hekk, konformement mal-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva, in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali għandha tiġi evalwata billi tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura tal-beni jew tas-servizzi li huma s-suġġett tal-kuntratt u billi jsir riferiment, fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, għaċ-ċirkostanzi kollha preżenti waqt il-konklużjoni tiegħu kif ukoll għall-klawżoli l-oħra kollha tal-imsemmi kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu. |
80 |
Fir-rigward speċifikament ta’ klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju fit-tul li tiddetermina l-kundizzjonijiet li fihom il-kreditur huwa awtorizzat jeżiġi l-ħlas lura kmieni tiegħu, bħall-klawżola ta’ skadenza tat-terminu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni wkoll li tistipula kriterji li fid-dawl tagħhom il-qorti nazzjonali tista’ tiskopri n-natura potenzjalment inġusta tagħha, bħalma fakkret l-Avukata Ġenerali fil-punt 74 tal-konklużjonijiet tagħha. |
81 |
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod iterattiv iddeċidiet li hija b’mod partikolari ta’ importanza essenzjali, sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola kuntrattwali ta’ skadenza tat-terminu ta’ kreditu ipotekarju toħloqx żbilanċ sinjifikattiv għad-detriment tal-konsumatur, il-kwistjoni dwar jekk il-fakultà tal-bejjiegħ jew fornitur li jiddikjara dovut is-self kollu tiddependix min-nuqqas ta’ eżekuzzjoni mill-konsumatur ta’ obbligu li huwa ta’ natura essenzjali fil-kuntest tar-relazzjoni kuntrattwali inkwistjoni, jekk din il-fakultà hijiex prevista għall-każijiet li fihom tali nuqqas ta’ eżekuzzjoni huwa ta’ natura suffiċjentement serja fir-rigward tat-tul u tal-ammont tas-self, jekk l-imsemmija fakultà tidderogax mir-regoli tad-dritt komuni applikabbli fil-qasam fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet kuntrattwali speċifiċi u jekk id-dritt nazzjonali jipprevedix mezzi adegwati u effikaċi li jippermettu lill-konsumatur suġġett għall-applikazzjoni ta’ tali klawżola li jirrimedja l-effetti tal-eżegwibbiltà tas-self (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus (C‑421/14, EU:C:2017:60, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
82 |
Minn dan isegwi li l-qorti nazzjonali għandha b’mod partikolari teżamina n-natura proporzjonata tal-fakultà mħollija lill-kreditur li jeżiġi skont din il-klawżola s-somom dovuti kollha meta hija tevalwa n-natura potenzjalment inġusta tagħha, aspett li jimplika li hija tieħu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari sa liema punt il-konsumatur naqas milli jissodisfa l-obbligi kuntrattwali tiegħu, bħall-ammont ta’ pagamenti mensili li huwa ma ħallasx meta mqabbel mal-ammont tal-kreditu u mat-tul tal-kuntratt. |
83 |
Għandu jitfakkar f’dan ir-rigward li l-kriterji stipulati fis-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus (C‑421/14, EU:C:2017:60, punt 66), sabiex tiġi evalwata n-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali dwar l-iskadenza tat-terminu minħabba nuqqas tad-debitur li jissodisfa l-obbligi tiegħu għal perijodu limitat la huma kumulattivi jew alternattivi u lanqas eżawrjenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Diċembru 2022, Caisse régionale de Crédit mutuel de Loire-Atlantique et du Centre Ouest, C‑600/21, EU:C:2022:970, punti 30 u 31). |
84 |
Minn dan isegwi li l-istħarriġ ġudizzjarju tan-natura proporzjonali ta’ din il-klawżola għandu, skont il-każ, isir fid-dawl ta’ kriterji addizzjonali. Għalhekk, fid-dawl tal-effetti li jista’ jkollha klawżola ta’ skadenza tat-terminu mdaħħla f’kuntratt ta’ kreditu għall-konsum iggarantit bid-dar tal-familja, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-qorti nazzjonali, meta tistħarreġ in-natura inġusta tal-fakultà li din il-klawżola toffri lill-kreditur, għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fl-analiżi tagħha, tal-iżbilanċ potenzjali kuntrattwali maħluq mill-imsemmija klawżola, taċ-ċirkustanza li l-implimentazzjoni tagħha tista’, skont il-każ, twassal għall-irkupru mill-kreditur tas-somom dovuti taħt l-istess klawżola permezz tal-bejgħ ta’ din ir-residenza ’l barra minn kwalunkwe proċess ġudizzjarju. |
85 |
F’dan ir-rigward, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tal-mezzi li jippermettu lill-konsumatur jirrimedja l-effetti tal-eżegwibbiltà sħiħa tas-somom dovuti taħt il-kuntratt ta’ self, dik il-qorti għandha tieħu inkunsiderazzjoni tal-konsegwenzi li ġġib magħha t-tkeċċija tal-konsumatur u tal-familja tiegħu mid-dar li tikkostitwixxi r-residenza prinċipali tagħhom. Fil-fatt, id-dritt għal akkomodazzjoni huwa dritt fundamentali ggarantit mill-Artikolu 7 tal-Karta li l-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni fl-implimentazzjoni tad-Direttiva 93/13. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat f’dan ir-rigward l-importanza, għal dik il-qorti, li jkollha għad-dispożizzjoni tagħha miżuri provviżorji li jippermettu li tiġi sospiża proċedura illegali ta’ eżekuzzjoni ipotekarja jew li din ma tirnexxix meta l-għoti ta’ tali miżuri jirriżulta li huwa neċessarju sabiex tiġi ggarantita l-effettività tal-protezzjoni mixtieqa mid-Direttiva 93/13 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2014, Kušionová, C‑34/13, EU:C:2014:2189, punti 63 sa 66). |
86 |
Jekk, abbażi tal-kriterji indikati iktar ’il fuq, il-qorti tar-rinviju kellha tikkonstata, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tan-natura inġusta tal-klawżola ta’ skadenza tat-terminu, li, f’dan il-każ, id-dritt stipulat favur VÚB li jitlob il-ħlas lura kmieni tas-somma rimanenti kollha li għadha dovuta taħt il-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni, iggarantita bid-dar tal-familja tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, jippermetti lil dan il-bejjiegħ jew fornitur jeżerċita dan id-dritt mingħajr ma jkollu għalfejn jieħu inkunsiderazzjoni kemm hu serju n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tal-konsumaturi meta mqabbel mal-ammont mogħti u mat-tul tas-self, din il-konstatazzjoni tkun tista’ twassal lil dik il-qorti sabiex ikollha tqis din il-klawżola bħala inġusta, sa fejn din tkun toħloq żbilanċ sinjifikattiv għad-detriment tal-konsumaturi, minkejja r-rekwiżit ta’ bona fede, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha li dan il-kuntratt ġie konkluż fihom u li l-bejjiegħ jew fornitur seta’ kellu għarfien tagħhom fid-data tal-konklużjoni tiegħu. |
87 |
Jekk, fi tmien din l-analiżi, din il-klawżola kellha tiġi ddikjarata inġusta, ikun il-kompitu ta’ dik il-qorti li twarrab l-applikazzjoni tagħha sabiex din ma tipproduċix effetti vinkolanti fil-konfront tal-konsumatur, ħlief jekk dan tal-aħħar jopponi għal dan (sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Caixabank u Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, C‑224/19 u C‑259/19, EU:C:2020:578, punt 50). |
88 |
F’dan ir-rigward, il-kundizzjonijiet stabbiliti mid-drittijiet nazzjonali, li għalihom jirreferi l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13, ma jistgħux jippreġudikaw is-sustanza tad-dritt li l-konsumaturi jisiltu abbażi ta’ din id-dispożizzjoni li ma jkunux marbuta minn klawżola meqjusa inġusta (sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus, C‑421/14, EU:C:2017:60, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
89 |
Fil-fatt, fl-assenza ta’ tali stħarriġ, il-protezzjoni tal-konsumatur tkun inkompleta u insuffiċjenti u tkun tikkostitwixxi mezz li la huwa adegwat u lanqas effettiv sabiex jitwaqqaf l-użu ta’ dan it-tip ta’ klawżoli, kuntrarjament għal dak li jipprevedi l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 (sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus, C‑421/14, EU:C:2017:60, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
90 |
Fid-dawl tal-motivi preċedenti kollha, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(1), l-Artikolu 4(1), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 7 u 38 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali skont liema l-istħarriġ ġudizzjarju tan-natura inġusta ta’ klawżola ta’ skadenza tat-terminu inkluża f’kuntratt ta’ kreditu għall-konsum ma jiħux inkunsiderazzjoni tan-natura proporzjonata tal-fakultà mħollija lill-bejjiegħ jew fornitur li jeżerċita d-dritt li huwa jislet minn din il-klawżola, fid-dawl ta’ kriterji marbuta b’mod partikolari ma’ kemm huwa serju n-nuqqas ta’ twettiq mill-konsumatur tal-obbligi kuntrattwali tiegħu, bħall-ammont ta’ pagamenti mensili li huwa ma ħallasx meta mqabbel mal-ammont totali tal-kreditu u mat-tul tal-kuntratt, kif ukoll mal-possibbiltà li l-infurzar ta’ din il-klawżola iwassal sabiex il-bejjiegħ jew fornitur ikun jista’ jipproċedi għall-irkupru tas-somom dovuti skont l-imsemmija klawżola permezz tal-bejgħ, lil hinn minn kwalunkwe proċess ġudizzjarju, tad-dar tal-familja tal-konsumatur. |
Fuq it‑tieni domanda
91 |
Fid-dawl tar-risposta għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni domanda. |
Fuq l‑ispejjeż
92 |
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura. |
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi: |
L-Artikolu 3(1), l-Artikolu 4(1), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 7 u 38 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, |
għandhom jiġu interpretati fis-sens li: |
jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali skont liema l-istħarriġ ġudizzjarju tan-natura inġusta ta’ klawżola ta’ skadenza tat-terminu inkluża f’kuntratt ta’ kreditu għall-konsum ma jiħux inkunsiderazzjoni tan-natura proporzjonata tal-fakultà mħollija lill-bejjiegħ jew fornitur li jeżerċita d-dritt li huwa jislet minn din il-klawżola, fid-dawl ta’ kriterji marbuta b’mod partikolari ma’ kemm huwa serju n-nuqqas ta’ twettiq mill-konsumatur tal-obbligi kuntrattwali tiegħu, bħall-ammont ta’ pagamenti mensili li huwa ma ħallasx meta mqabbel mal-ammont totali tal-kreditu u mat-tul tal-kuntratt, kif ukoll mal-possibbiltà li l-infurzar ta’ din il-klawżola iwassal sabiex il-bejjiegħ jew fornitur ikun jista’ jipproċedi għall-irkupru tas-somom dovuti skont l-imsemmija klawżola permezz tal-bejgħ, lil hinn minn kwalunkwe proċess ġudizzjarju, tad-dar tal-familja tal-konsumatur. |
Firem |
( *1 ) Lingwa tal-kawża: is-Slovakk.