1.

“Magħquda fid-diversità”, dan huwa l-motto tal-Unjoni Ewropea ( 2 ) u dawn huma wkoll it-termini tal-isfida li hija għandha tegħleb fil-bini tagħha, billi jista’ jkun diffiċli li jinstab il-bilanċ bejn dawn iż-żewġ pilastri. Dan jgħodd ukoll fil-qasam tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali, li fih tradizzjonalment isir riferiment għas-sovranità nazzjonali, u b’mod iktar partikolari fil-qasam tal-proċedura kriminali, ġustament ikkunsidrata bħala “wieħed mill-oqsma kriminali fost l-iktar li għandhom l-għeruq tagħhom fit-tradizzjonijiet ġuridiċi jew fil-kultura ġuridika tal-Istati, u anki fit-tradizzjonijiet kulturali tagħhom jew sempliċiment fil-kultura tagħhom” ( 3 ).

2.

Din il-kawża tikkonċerna preċiżament is-suġġett delikat tal-missjoni tal-qorti kriminali fil-fażi tas-sentenza, fejn il-qorti jkollha twieġeb għall-mistoqsija li ġejja: huwa dmir tal-qorti li tirrileva ex officio difett proċedurali bbażat fuq il-ksur tad-dritt tal-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni li tiġi informata bid-dritt tagħha li tibqa’ siekta?

3.

Huma rilevanti fil-kuntest ta’ din il-kawża l-Artikolu 82(2) TFUE, l-Artikoli 3, 4 u 8(2) tad-Direttiva 2012/13/UE ( 4 ), l-Artikolu 47 u l-Artikolu 48(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).

4.

L-Artikolu 63-1 tal-code de procédure pénale (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali) (iktar ’il quddiem iċ-“CPP”) jipprovdi:

“Il-persuna mqiegħda taħt detenzjoni mill-pulizija għandha immedjatament tiġi informata minn uffiċjal tal-pulizija ġudizzjarja jew, taħt il-kontroll ta’ dan tal-aħħar, minn aġent tal-pulizija ġudizzjarja, f’lingwa li hija tifhem, fejn xieraq permezz tal-formula prevista fit-tlettax-il paragrafu:

1° Dwar it-tqegħid tagħha taħt detenzjoni mill-pulizija kif ukoll dwar it-tul tal-miżura u dwar l-estensjoni jew l-estensjonijiet li din tal-aħħar tista’ tkun suġġetta għalihom;

2° Dwar il-klassifikazzjoni, dwar id-data u dwar il-post preżunti tal-ksur li hija ssuspettata li wettqet jew ipprovat twettaq kif ukoll dwar ir-raġunijiet imsemmija fil-punti 1° sa 6° tal-Artikolu 62‑2 li jiġġustifikaw it-tqegħid tagħha taħt detenzjoni mill-pulizija;

3° Dwar il-fatt li hija tibbenefika:

5.

L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 385 taċ-CPP jipprovdi:

“Il-Qorti Kriminali għandha ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata n-nullitajiet ta’ proċeduri li jiġu ppreżentati quddiemha ħlief meta tkun adita b’rinviju ordnat mill-qorti istruttorja jew mill-awla istruttorja.”

6.

Skont kliem l-Artikolu 802 ta’ dan il-kodiċi:

“F’każ ta’ ksur ta’ forom stabbiliti mil-liġi taħt piena ta’ nullità jew ta’ inosservanza ta’ rekwiżiti formali essenzjali, kull qorti, inkluża l-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), li tkun adita b’talba għal annullament jew li tirrileva ex officio tali irregolarità tista’ tiddikjara n-nullità biss meta din tal-aħħar kellha l-effett li tippreġudika l-interessi tal-parti kkonċernata minnha.”

7.

Filgħaxija tat‑22 ta’ Marzu 2021, aġenti tal-pulizija ġudizzjarja kkonstataw il-preżenza suspettuża ġewwa parkeġġ ta’ impriża ta’ żewġ individwi li pprovaw jinħbew minnhom. L-aġenti osservaw li t-tank ta’ vettura ta’ merkanzija tqila pparkjata f’dan il-parkeġġ kien miftuħ u li kien hemm laned fil-qrib. Fl‑22.25, fil-kuntest ta’ investigazzjoni in flagrante delicto għal fatti ta’ serq ta’ fjuwil, huma wettqu l-interrogazzjoni taż-żewġ suspettati, K.B. u F.S, li ġew immanettjati sabiex jiġi evitat kull tentattiv ta’ ħarba.

8.

Wara li interrogaw lil K.B. u lil F.S., l-aġenti tal-pulizija avżaw lill-uffiċjal tal-pulizija ġudizzjarja, li talab il-preżentata immedjata taż-żewġ persuni interrogati għall-finijiet tat-tqegħid tagħhom taħt detenzjoni mill-pulizija.

9.

Dawn l-aġenti sussegwentement sejħu uffiċjal ieħor tal-pulizija, li wasal fuq il-post fl‑22.40 u wettaq il-perkwiżizzjoni tal-vettura ta’ K.B. u ta’ F.S. Dan l-uffiċjal għamlilhom ukoll mistoqsijiet, li huma wieġbu għalihom. Waqt il-perkwiżizzjoni tal-vettura, ġew skoperti elementi li jinkriminaw, bħal tappijiet, lembut u pompa elettrika.

10.

Fl‑22.50, il-prosekutur tar-Repubblika ġie avżat bit-tqegħid taħt detenzjoni mill-pulizija ta’ F.S. u ta’ K.B., li ġew innotifikati bid-drittijiet tagħhom, rispettivament, fil‑23.00 u fil‑23.06.

11.

Il-qorti tar-rinviju, imsejħa sabiex tgħaddi ġudizzju fuq K.B. u F.S. għal reati ta’ serq ta’ fjuwil imwettaq minn diversi persuni flimkien, tikkonstata li twettqu atti ta’ investigazzjoni u nġabru kummenti awtoinkriminanti qabel ma K.B. u F.S. ġew innotifikati bid-drittijiet tagħhom, kif previsti fl-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13. Fid-dawl tan-natura tardiva tat-tqegħid taħt detenzjoni mill-pulizija, tal-avżar tal-prosekutur tar-Repubblika u tan-notifika tad-drittijiet, b’mod partikolari tad-dritt li l-persuna tibqa’ siekta, il-perkwiżizzjoni tal-vettura, id-detenzjoni mill-pulizija tal-persuni ssuspettati u l-atti l-oħrajn kollha li jirriżultaw minnhom għandhom, bħala prinċipju, jiġu annullati.

12.

F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tindika li, skont il-ġurisprudenza tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), ħlief f’ċirkustanzi li ma jistgħux jingħelbu, kull dewmien kemm tan-notifika lill-persuni interrogati tad-drittijiet tagħhom kif ukoll tal-informazzjoni tal-prosekutur tar-Repubblika jikkostitwixxi raġuni għal nullità tal-miżura ta’ detenzjoni mill-pulizija ta’ dawn il-persuni.

13.

Madankollu, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet ukoll li l-qrati ta’ proċess kriminali ma għandhomx id-dritt li jqajmu ex officio eċċezzjoni ta’ nullità tal-proċedura, bl-eċċezzjoni tan-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni, minħabba l-fatt li l-imputat, li għandu d-dritt li jkun assistit minn avukat waqt il-komparizzjoni tiegħu jew huwa rrappreżentat quddiem qorti ta’ proċess kriminali, jista’ jeċepixxi tali nullità, b’tali mod li l-imputat għandu l-istess fakultà fl-appell jekk ma tkunx saret il-komparizzjoni tiegħu jew jekk ma kienx irrappreżentat fl-ewwel istanza ( 5 ).

14.

Issa, waqt is-seduta tas-sentenza ta’ K.B. u F.S., il-konsulenti legali rispettivi tagħhom ma eċepixxewx eċċezzjoni ta’ nullità tal-proċedura.

15.

Skont il-qorti tar-rinviju, mill-ġurisprudenza tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) jirriżulta li ma hijiex il-qorti kriminali li għandha tiżgura s-supremazija u l-effett utli tad-dritt tal-Unjoni għall-parti fil-kawża, iżda l-avukat tagħha. Minħabba f’dan, fil-kawżi ta’ reati ħfief u/jew għall-partijiet fil-kawża li ma humiex assistiti minn avukat, il-qorti ma tistax tiżgura l-effettività tad-dritt tal-Unjoni billi tikkonstata, fejn xieraq, ex officio, ir-reat ta’ dan tal-aħħar.

16.

F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tistabbilixxi li, fl-assenza ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, bħal fil-każ ineżami, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru li għandu jirregola l-modalitajiet proċedurali tar-rikorsi ġudizzjarji intiżi sabiex jiżguraw is-salvagwardja tad-drittijiet tal-partijiet fil-kawża, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, bil-kundizzjoni, madankollu, li dawn ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt intern (il-prinċipju ta’ ekwivalenza) u li ma jirrendux prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (il-prinċipju ta’ effettività). Madankollu, fis-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck ( 6 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-dritt tal-Unjoni jipprekludi l-applikazzjoni ta’ regola ta’ proċedura nazzjonali li tipprekludi lil qorti nazzjonali, adita fil-kuntest tal-ġurisprudenza tagħha, milli tevalwa ex officio l-kompatibbiltà ta’ att tad-dritt intern ma’ dispożizzjoni tal-Unjoni, meta din tal-aħħar ma tkunx ġiet invokata f’ċertu terminu mill-parti fil-kawża.

17.

Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumatur, li fiha din tal-aħħar iddeċidiet li jeżisti obbligu tal-qorti nazzjonali li teżamina ex officio il-ksur tad-Direttiva 93/13/KEE ( 7 ), sa fejn tali eżami jippermetti li jintlaħqu r-riżultati previsti minn din id-direttiva. Din il-ġurisprudenza tirrikonoxxi lill-qorti nazzjonali l-istatus tagħha ta’ awtorità ta’ Stat Membru kif ukoll l-obbligu korrelattiv tagħha ta’ attur b’mod sħiħ fil-proċess ta’ traspożizzjoni tad-direttivi, f’kuntest speċifiku kkaratterizzat mill-inferjorità ta’ parti fil-proċedura. Madankollu, dan ir-raġunament relattiv għall-konsumatur jista’ assolutament jiġi traspost għal imputat fil-qasam kriminali, fejn dan tal-aħħar ma jkunx neċessarjament assistit minn avukat sabiex isostni d-drittijiet tiegħu.

18.

Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-projbizzjoni tal-konstatazzjoni ex officio tal-ksur ta’ dispożizzjoni nazzjonali intiża li tittrasponi direttiva tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, il-qorti nazzjonali tista’ tiżgura ruħha mill-effettività ta’ din tal-aħħar, u dan anki meta l-parti fil-kawża ma jkollhiex avukat jew meta din tal-aħħar ma tkunx invokat ksur tad-dritt tal-Unjoni. Fil-każ ineżami, il-qorti tar-rinviju tindika li, jekk hija tista’ tqajjem ex officio in-notifika tardiva tad-dritt li persuna tibqa’ siekta, hija tkun tista’ tannulla l-atti determinanti għall-istabbiliment tal-ħtija tal-imputati, jiġifieri l-perkwiżizzjoni tal-vettura u l-kummenti awtoinkriminanti miġbura, bl-istess mod bħad-detenzjoni mill-pulizija kif ukoll l-atti li jirriżultaw minnhom.

19.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tribunal correctionnel de Villefranche-sur-Saône (il-Qorti Kriminali ta’ Villefranche-sur-Saône, Franza) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda li ġejja:

“L-Artikoli 3 (Id-dritt għal informazzjoni dwar id-drittijiet) u 4 (Ittra tad-drittijiet mal-arrest) tad-[Direttiva 2012/13], l-Artikolu 7 (Id-dritt li wieħed jibqa’ sieket) tad-[Direttiva 2016/343], flimkien mal-Artikolu 48 (Il-preżunzjoni ta’ innoċenza u dritt għad-difiża) tal-[Karta], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-projbizzjoni imposta fuq il-qorti nazzjonali li tirrileva ex officio ksur tad-drittijiet tad-difiża kif huma ggarantiti [minn dawn id-direttivi], u b’mod iktar partikolari sa fejn hija pprojbita milli tirrileva ex officio, għall-finijiet tal-annullament tal-proċedura, l-assenza ta’ notifika tad-dritt li wieħed jibqa’ sieket fil-mument tal-arrest jew notifika tardiva tad-dritt li wieħed jibqa’ sieket?”

20.

Il-konvenuti fil-kawża prinċipali, il-Gvern Franċiż u Irlandiż kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u ppreżentaw osservazzjonijiet orali waqt is-seduta tal‑20 ta’ Settembru 2022.

21.

Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13 kif ukoll l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2016/343 ( 8 ), moqrija fid-dawl tal-Artikolu 48 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu prassi ġudizzjarja li tipprojbixxi lil qorti kriminali responsabbli sabiex tevalwa l-ħtija tal-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni milli tirrileva ex officio, għall-finijiet ta’ annullament tal-proċedura ( 9 ), il-ksur tad-dritt li tiġi informata bid-dritt tagħha li tibqa’ siekta.

22.

Matul is-seduta, tqajmet il-kwistjoni tal-applikabbiltà tad-Direttiva 2012/13 fir-rigward tal-kliem tal-Artikolu 2(1) tagħha, li skontu din tal-aħħar tapplika “minn meta l-persuni jiġu informati mill-awtoritajiet kompetenti ta’ Stat Membru, li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu reat”. Din il-formulazzjoni hija ta’ natura li teskludi l-applikazzjoni ratione temporis ta’ din id-direttiva għal kull sitwazzjoni preċedenti għan-notifika uffiċjali ta’ din l-informazzjoni.

23.

Hemm lok li jitfakkar li l-għan tad-Direttiva 2012/13 huwa, skont l-Artikolu 1 tagħha, li tiddefinixxi regoli minimi li jikkonċernaw id-drittijiet li jibbenefikaw minnhom il-persuni ssuspettati u l-persuni mixlija fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali, b’mod partikolari dak li jiġu informati bid-drittijiet tagħhom. Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva huwa ddefinit fl-Artikolu 2 tagħha. L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva jipprovdi li “[l]-Istati Membri għandhom jiżguraw li s-suspettati jew il-persuni akkużati jingħataw fil-pront informazzjoni dwar […] id-drittijiet proċedurali […] sabiex jiġi żgurat l-eżerċizzju effettiv ta’ dawk id-drittijiet”.

24.

Kif issemmi l-premessa 19 tad-Direttiva 2012/13, id-dritt li persuna tiġi informata bid-drittijiet tagħha huwa intiż li jħares l-ekwità tal-proċeduri kriminali u sabiex tiġi ggarantita l-effettività tad-drittijiet tad-difiża, sa mill-ewwel stadji ta’ dawn il-proċeduri. Fil-fatt, kif jirriżulta mill-punt 24 tal-proposta ta’ direttiva tal-Kummissjoni tal‑20 ta’ Lulju 2010 (COM (2010) 392 final), li tat lok għad-Direttiva 2012/13, il-perijodu li jiġi immedjatament wara ċ-ċaħda tal-libertà għandu l-ikbar riskju ta’ estorsjoni abbużiva ta’ ammissjonijiet, b’tali mod li “huwa essenzjali li kull persuna ssuspettata jew akkużata għandha tiġi informata malajr bid-drittijiet tagħha, jiġifieri mingħajr dewmien wara l-arrest tagħha u bl-iktar mod effikaċi possibbli”. Barra minn hekk, il-premessa 19 tad-Direttiva 2012/13 tenfasizza li d-dritt li persuna tiġi informata dwar id-drittijiet tagħha għandu jiġi implimentat “l-aktar tard qabel l-ewwel interrogazzjoni uffiċjali tal-persuna suspettata jew akkużata mill-pulizija”, filwaqt li konformament mal-premessa 22 ta’ din id-direttiva, fil-każ ta’ arrest jew ta’ detenzjoni tal-persuna kkonċernata, għandha tingħata “fil-pront” dikjarazzjoni bil-miktub tad-drittijiet li tinkludi informazzjoni dwar id-drittijiet proċedurali applikabbli ( 10 ).

25.

Minn dawn l-elementi jirriżulta li l-persuni ssuspettati li wettqu reat għandhom jiġu informati bid-drittijiet tagħhom kemm jista’ jkun malajr mill-mument meta s-suspetti li għalihom ikunu suġġetti jiġġustifikaw, f’kuntest li ma huwiex dak tal-urġenza, li l-awtoritajiet kompetenti jirrestrinġu l-libertà tagħhom permezz ta’ miżuri koerċittivi u, l-iktar tard, qabel l-ewwel interrogatorju uffiċjali mill-pulizija ( 11 ). Billi l-komunikazzjoni tad-drittijiet għandha għaldaqstant issir, sabiex tkun effettiva, fi stadju bikri tal-proċedura, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-informazzjoni mill-awtoritajiet kompetenti ta’ Stat Membru tal-persuni kkonċernati li huma ssuspettati jew mixlija li wettqu ksur kriminali tista’ ssir permezz ta’ notifika uffiċjali jew “b’kull mezz ieħor” jew “ikun xi jkun il-metodu”, sa fejn il-mezz li bih tali informazzjoni tasal għand dawn il-persuni huwa irrilevanti ( 12 ).

26.

Barra minn hekk, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li, skont il-premessa 14 tad-Direttiva 2012/13, din tal-aħħar hija msejsa fuq id-drittijiet stabbiliti fil-Karta, u b’mod partikolari fl-Artikoli 6, 47 u 48, billi tibni fuq l-Artikoli 5 u 6 tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) kif interpretati mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) u li t-terminu “akkuża” f’din id-direttiva jintuża sabiex jiddeskrivi l-istess kunċett tat-terminu “akkuża” użat fl-Artikolu 6(1) tal-KEDB. F’dan ir-rigward, hemm “akkuża kriminali” meta persuna tiġi mixlija uffiċjalment mill-awtoritajiet kompetenti jew meta l-atti mwettqa minnhom minħabba suspetti kontriha jkollhom riperkussjonijiet sinjifikattivi fuq is-sitwazzjoni tagħha. Għalhekk, b’mod partikolari, persuna li ġiet arrestata għaliex hija ssuspettata li wettqet reat kriminali tista’ titqies li hija “akkużata b’reat kriminali” u tista’ titlob l-protezzjoni tal-Artikolu 6 tal-KEDB ( 13 ). B’mod partikolari, kull persuna “akkużata”, fis-sens ta’ dan l-artikolu, għandha d-dritt li tiġi informata bid-dritt tagħha li tibqa’ siekta ( 14 ).

27.

Madankollu mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, filgħaxija tat‑22 ta’ Marzu 2021, l-attenzjoni tal-pulizija nġibdet mill-preżenza ta’ żewġ individwi ġewwa parkeġġ ta’ impriża, jitħabtu madwar trakk li t-tank tiegħu kien miftuħ, b’laned fil-qrib, u li pprovaw jinħbew minnhom, sitwazzjoni li wasslet għall-interrogazzjoni u għall-immanettjar tagħhom. Permezz ta’ dawn l-atti koerċettivi univokali, dawn tal-aħħar ġew informati li kienu ssuspettati li wettqu reat kriminali, f’dan il-każ ta’ serq ta’ fjuwil, fatt li jiddetermina l-applikazzjoni tad-Direttiva 2012/13. Għaldaqstant u b’mod konformi mal-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva 2012/13, iż-żewġ individwi kkonċernati kellhom id-dritt li jiġu informati fil-pront bid-drittijiet tagħhom u, b’mod partikolari, b’dak li jibqgħu siekta.

28.

Fl-aħħar, nirrileva li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2012/13, evokata fil-punt 22 ta’ dawn il-konklużjonijiet, twassal sabiex tirrendi n-notifika tad-drittijiet previsti tardiva u b’hekk irregolari minħabba n-nuqqas ta’ applikazzjoni tagħha, fatt li ma huwiex loġikament u ġuridikament aċċettabbli.

29.

Jidhirli li huwa neċessarju, fl-ewwel lok, li jiġi eżaminat is-sens eżatt tad-domanda preliminari fid-dawl tal-formulazzjoni tagħha. Minn din tal-aħħar jirriżulta li l-qorti tar-rinviju tidher li tillimita d-domanda tagħha għall-problema unika ta’ inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-projbizzjoni pretorjana nazzjonali ta’ eżami ex officio, b’kontradizzjoni max-xewqa ta’ din il-qorti li tkun tista’ teżerċita tali kompetenza. Għaldaqstant, id-domanda preliminari li hija adita biha l-Qorti tal-Ġustizzja ma tirrigwardax l-eżistenza ta’ eventwali obbligu ta’ eżami ex officio impost fuq il-qorti nazzjonali mid-dritt tal-Unjoni fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali.

30.

Dan is-sens tad-domanda preliminari jidhirli li huwa dubjuż, sa fejn il-qorti nazzjonali tagħmel riferiment espliċitu, fid-deċiżjoni tar-rinviju, għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li fiha jiġi deċiż li l-qorti nazzjonali għandha d-“dmir” li tirrileva ex officio il-ksur tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumatur minn klawżoli inġusti. Huwa ċar li l-qorti nazzjonali tikkunsidra li l-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq għandha tiġi applikata fil-kawża prinċipali fid-dawl tal-assimilazzjoni tal-imputati mal-konsumaturi, b’kunsiderazzjoni tal-pożizzjoni komuni tagħhom ta’ inferjorità fil-proċeduri kkonċernati. F’dan ir-rigward, huwa sintomatiku li jiġi osservat li, kemm il-konvenuti fil-kawża prinċipali kif ukoll il-Gvern Franċiż, Irlandiż kif ukoll il-Kummissjoni inkludew, fl-osservazzjonijiet tagħhom elementi ta’ risposta dwar l-eżistenza ta’ obbligu ta’ eżami ex officio li jirriżulta mid-dritt tal-Unjoni, kwistjoni li jidhirli, fil-fatt, li hija diffiċli li tiġi mwarrba kompletament u sempliċement fl-istadju tad-deċiżjoni tar-rinviju.

31.

Fit-tieni lok, jeħtieġ li jiġi rrilevat li d-dritt tal-Unjoni jipprovdi għad-dritt li persuna ssuspettata jew mixlija tibqa’ siekta f’żewġ strumenti legali separati, jiġifieri d-Direttiva 2012/13 u d-Direttiva 2016/343. L-ewwel direttiva, fl-Artikoli 3 u 4 tagħha, tipprevedi l-eżistenza tad-dritt li persuna tiġi informata u tad-dritt li tibqa’ siekta filwaqt li t-tieni waħda, fl-Artikolu 7 tagħha, tistabbilixxi dan tal-aħħar bħala dritt sostantiv flimkien ma’ dak li ma tinkriminax lilha nnifisha, it-tnejn li huma deskritti bħala aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza. Skont il-premessi 26 u 27 tad-Direttiva 2016/343, id-dritt li persuna tibqa’ siekta u d-dritt li ma tinkriminax lilha nnifisha japplikaw fir-rigward ta’ kwistjonijiet li jikkonċernaw ir-reat kriminali allegat u jimplikaw li l-awtoritajiet kompetenti ma għandhomx iġiegħlu lill-persuni ssuspettati jew mixlija sabiex jipprovdu informazzjoni jekk dawn il-persuni ma jkunux jixtiequ jagħmlu dan, filwaqt li t-tieni premessa tagħmel riferiment għall-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti EDB ( 15 ).

32.

Din il-qorti tikkunsidra li d-dritt li persuna ma tixhidx kontra tagħha nnifisha jikkonċerna fl-ewwel lok l-osservanza tal-volontà tal-persuna mixlija li tibqa’ siekta u jippreżumi li, f’kawża kriminali, l-akkuża għandha tfittex li tibni l-argument tagħha mingħajr ma tirrikorri għal provi miksuba permezz tal-koerċizzjoni jew l-oppressjoni, kontra l-volontà tal-akkużat. Ir-raġuni wara dawn id-drittijiet hija marbuta b’mod partikolari mal-protezzjoni tal-akkużat minn koerċizzjoni abbużiva min-naħa tal-awtoritajiet, fatt li jista’ jippermetti li jiġu evitati żbalji ġudizzjarji u li jinkisbu l-għanijiet tal-Artikolu 6 tal-KEDB ( 16 ). Għaldaqstant, l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2016/343 u l-Artikolu 6 tal-KEDB jikkondividu l-istess sens tal-imsemmija drittijiet, jiġifieri l-protezzjoni, fl-okkażjoni tal-interrogazzjonijiet, mill-kisba ta’ provi permezz ta’ koerċizzjoni, minkejja l-espressjoni minn qabel tal-volontà tal-persuna ssuspettata li tibqa’ siekta.

33.

Għaldaqstant nirrileva li, fid-dawl tal-fatti tal-kawża prinċipali, kif jirriżultaw mid-deċiżjoni tar-rinviju, ma hijiex direttament inkwistjoni s-sustanza tad-dritt li persuna tibqa’ siekta stabbilit fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 2016/343 previst fid-domanda preliminari u deskritt iktar ’il fuq. Il-kuntest tal-problema mqajma f’din il-kawża huwa l-fatt li n-notifika lis-suspettati tad-dritt tagħhom li jibqgħu siekta saret b’mod tardiv bi ksur tal-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13, trasposti fid-dritt nazzjonali, li jipprovdu li tali informazzjoni għandha tingħata fil-pront. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2016/343 ma jidhirx li huwa rilevanti għall-finijiet tar-risposta li l-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tipprovdi f’dan il-każ.

34.

Barra minn hekk, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kawża prinċipali tikkonċerna l-eżistenza ta’ rimedju ġudizzjarju effettiv, bħal dak previst fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2012/13, li jeżiġi li “s-suspettati jew il-persuni akkużati jew l-avukat tagħhom ikollhom id-dritt ta’ kontestazzjoni, f’konformità mal-proċeduri fil-liġi nazzjonali, rigward in-nuqqas jew iċ-ċaħda possibbli tal-awtoritajiet kompetenti li jipprovdu l-informazzjoni f’konformità ma’ din id-Direttiva”.

35.

Għaldaqstant, jeħtieġ li jiġi kkonstatat ( 17 ), minn naħa, li huma b’mod partikolari l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13 kif ukoll l-Artikolu 8(2) ta’ din tal-aħħar li huma inkwistjoni fil-kawża prinċipali u, min-naħa l-oħra, li dawn id-dispożizzjonijiet jikkonkretizzaw id-drittijiet fundamentali għal smigħ xieraq u għar-rispett tad-drittijiet tad-difiża, kif stabbiliti b’mod partikolari fl-Artikolu 47 u fl-Artikolu 48(2) tal-Karta u għandhom jiġu interpretati fid-dawl ta’ dawn tal-aħħar ( 18 ). F’dan ir-rigward, mill-ispjegazzjonijiet marbuta mal-Karta – li, skont it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 6(1) TUE u l-Artikolu 52(7) tal-Karta, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-interpretazzjoni tagħha – jirriżulta li l-Artikoli 47 u 48 tal-Karta jiżguraw, fid-dritt tal-Unjoni, il-protezzjoni mogħtija mill-Artikoli 6 u 13 tal-KEDB ( 19 ). Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiżgura ruħha li l-interpretazzjoni li hija tagħti lil dawn l-artikoli tal-Karta tkun tiżgura livell ta’ protezzjoni li ma jmurx kontra dak iggarantit mill-Artikoli 6 u 13 tal-KEDB, kif interpretati mill-Qorti EDB ( 20 ).

36.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li jiġi kkunsidrat li l-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13 kif ukoll l-Artikolu 8(2) tagħha, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 48(2) tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni nazzjonali li tipprekludi lill-qorti, matul il-fażi tas-sentenza mhux ippreċeduta minn istruttorja ( 21 ), li tirrileva ex officio l-ksur tad-dritt tal-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni li tiġi informata bid-dritt tagħha li tibqa’ siekta, li tikkostitwixxi eċċezzjoni ta’ nullità tal-proċedura u, f’każ ta’ risposta pożittiva, jekk id-dritt tal-Unjoni jirrikonoxxix favur il-qorti nazzjonali l-fakultà jew jimponix fuqha l-obbligu li tirrileva tali ksur ex officio.

37.

Ir-risposta għal din id-domanda timplika, fl-opinjoni tiegħi, li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2012/13 għandha ssir ukoll filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-limiti inerenti għall-bażi legali li fuqha ġiet adottata din id-direttiva.

38.

Fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li l-Artikolu 67 TFUE jistabbilixxi li “[l]-Unjoni għandha tikkonsisti fi spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja b’rispett għad-drittijiet fundamentali u s-sistemi u t-tradizzjonijiet legali differenti ta’ l-Istati Membri”. L-Artikolu 82(2) TFUE, li jaqa’ taħt il-Kapitolu 4 (intitolat “Koperazzjoni Ġudizzjarja f’materji kriminali”) tat-Titolu V tat-Tielet Parti ta’ dan it-trattat, jipprovdi li: “[f]ejn ikun meħtieġ sabiex jiġi faċilitat ir-rikonoxximent reċiproku tas-sentenzi u d-deċiżjonijiet ġudizzjarji, kif ukoll il-koperazzjoni tal-pulizija u ġudizzjarja f’materji kriminali ta’ natura transkonfinali, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, li jaġixxu permezz ta’ direttivi skond il-proċedura leġislattiva ordinarja, jistgħu jistabbilixxu regoli minimi. Dawn ir-regoli minimi għandhom jieħdu kont tad-differenzi bejn it-tradizzjonijiet u s-sistemi legali ta’ l-Istati Membri”.

39.

Billi l-Artikolu 82(2)(b) TFUE, li jikkostitwixxi l-bażi legali tad-Direttiva 2012/13, jippermetti biss l-istabbiliment ta’ regoli minimi fil-qasam tad-“drittijiet ta’ l-individwi” fil-proċedura kriminali, din id-direttiva għaldaqstant la tista’ tinkludi dispożizzjonijiet li jiddeterminaw il-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni ta’ ksur allegat tad-drittijiet sostantivi rrikonoxxuti fiha, u lanqas dispożizzjonijiet li jiddeterminaw in-natura u l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju, fin-nuqqas tal-għoti ta’ kompetenza lil-leġiżlatur tal-Unjoni dwar dan il-punt ( 22 ).

40.

Għaldaqstant, id-Direttiva 2012/13 tipparteċipa fl-istabbiliment ta’ armonizzazzjoni minima tal-proċeduri kriminali fl-Unjoni Ewropea u ma tistax tiġi interpretata bħala strument komplet u eżawrjenti. Hija tħalli lill-Istati Membri fil-libertà, kif tispeċifika l-premessa 40 tagħha, li jestendu d-drittijiet previsti minnha, sabiex jipprovdu livell ogħla ta’ protezzjoni wkoll f’sitwazzjonijiet li ma humiex previsti b’mod espliċitu f’din tal-aħħar, b’tali mod li l-livell ta’ protezzjoni ma għandu qatt ikun inferjuri għall-istandards stabbiliti mill-KEDB, kif interpretati fil-ġurisprudenza tal-Qorti EDB ( 23 ).

41.

Kif ġustament tenfasizza l-Kummissjoni, id-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju msemmija iktar ’il fuq huma intiżi li jippreżervaw l-aspetti speċifiċi tal-proċeduri kriminali nazzjonali u jimplikaw li l-interferenza tad-dritt tal-Unjoni mar-regoli li jirregolaw dawn il-proċeduri għandha tkun limitata, fatt li jidhirli li huwa diffiċilment kompatibbli ma’ interpretazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tad-Direttiva 2012/13 fejn jiġi deċiż li hemm possibbiltà, jew anki l-obbligu, li l-qorti nazzjonali tirrileva ex officio, fl-istadju tas-sentenza mhux ippreċeduta minn istruttorja, il-ksur tad-drittijiet proċedurali rrikonoxxuti minn din tal-aħħar.

42.

Fit-tieni lok, jeħtieġ li jitfakkar li d-dritt tal-Unjoni huwa bbażat fuq il-premessa fundamentali li kull Stat Membru jikkondividi flimkien mal-Istati Membri l-oħrajn, u jirrikonoxxi li dawn tal-aħħar jikkondividu miegħu, serje ta’ valuri komuni li hija mibnija fuqhom l-Unjoni, kif inhu speċifikat fl-Artikolu 2 TUE. Din il-premessa timplika u tiġġustifika l-eżistenza tal-fiduċja reċiproka bejn l-Stati Membri fir-rikonoxximent ta’ dawn il-valuri u għaldaqstant fir-rispett tad-dritt tal-Unjoni li jimplimentahom. Kemm il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri kif ukoll il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku, li huwa bbażat fuq l-ewwel wieħed, huma, fid-dritt tal-Unjoni, ta’ importanza fundamentali, peress li dawn jippermettu l-ħolqien u ż-żamma ta’ spazju mingħajr fruntieri interni ( 24 ).

43.

F’dan ir-rigward, mill-premessi 3, 4, 10 u 14 tad-Direttiva 2012/13 jirriżulta li din tal-aħħar hija intiża, bl-istabbiliment ta’ regoli minimi komuni li jirregolaw id-dritt għal informazzjoni fil-proċeduri kriminali, li ssaħħaħ il-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri fis-sistemi rispettivi tagħhom tal-ġustizzja kriminali bil-għan li tiffaċilita r-rikonoxximent ta’ deċiżjonijiet fil-qasam kriminali. Kif tiddikjara l-premessa 4 tad-Direttiva 2012/13, “[i]r-rikonoxximent reċiproku ta’ deċiżjonjiet f’materji kriminali jista’ jaħdem b’mod effettiv biss fi spirtu ta’ fiduċja fejn, mhux biss l-awtoritajiet ġudizzjarji iżda l-atturi kollha fil-proċess kriminali jikkunsidraw id-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ Stati Membri oħrajn bħala ekwivalenti għal tagħhom, li jimplika mhux biss fiduċja fl-adegwatezza tar-regoli ta’ Stati Membri oħrajn, iżda wkoll fiduċja li dawk ir-regoli huma applikati korrettament”.

44.

Hemm lok li jiżdied li l-prinċipju tal-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri jimponi, b’mod partikolari fir-rigward tal-ispazju ta’ libertà, ta’ sigurtà u ta’ ġustizzja, fuq kull wieħed minn dawn l-Istati l-obbligu li jikkunsidra, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, li l-Istati Membri kollha l-oħrajn jirrispettaw id-dritt tal-Unjoni u, b’mod iktar partikolari, id-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti minn dan id-dritt. B’hekk, meta jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri jistgħu jkunu obbligati, bis-saħħa ta’ dan id-dritt, li jippreżumu r-rispett tad-drittijiet fundamentali mill-Istati Membri l-oħrajn, b’tali mod li la jkunu jistgħu jeżiġu minn Stat Membru ieħor livell ta’ protezzjoni nazzjonali tad-drittijiet fundamentali ogħla minn dak żgurat mid-dritt tal-Unjoni u lanqas, ħlief f’każijiet eċċezzjonali, ma jkunu jistgħu jivverifikaw jekk dan l-Istat Membru l-ieħor ikunx effettivament irrispetta, f’każ konkret, id-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Unjoni ( 25 ).

45.

Din il-ġurisprudenza toħloq preżunzjoni ta’ fiduċja reċiproka fis-sistemi nazzjonali ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, li tista’ tiġi kkonfutata biss f’każijiet estremament ristretti li jeħtieġ li jkunu kkaratterizzati minn “ċirkustanzi eċċezzjonali”. L-imsemmija ġurisprudenza hija applikabbli għall-istrumenti kollha tad-dritt sekondarju li jirrigwardaw l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ kundanna kriminali li jimponu piena, jiġifieri d-Deċiżjoni Qafas 2002/584/ĠAI ( 26 ), id-Deċiżjoni Qafas 2008/909/ĠAI ( 27 ) u d-Deċiżjoni Qafas 2008/675/ĠAI ( 28 ).

46.

Minbarra l-preżervazzjoni tal-aspetti speċifiċi tas-sistemi ġuridiċi nazzjonali u l-preżunzjoni ta’ ekwivalenza ta’ dawn tal-aħħar fil-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, il-problema ġuridika invokata mill-qorti tar-rinviju għandha wkoll tiġi eżaminata fid-dawl tal-prinċipju tal-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, li hija limitata mill-osservanza neċessarja tar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività ( 29 ).

47.

Huwa stabbilit li d-drittijiet li K.B. u F.S. jiksbu mill-Artikolu 3(1)(e) u mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2012/13 ġew miksura fil-kuntest tal-proċedura kriminali inkwistjoni fil-kawża prinċipali. L-obbligu impost minn dawn id-dispożizzjonijiet fuq l-awtoritajiet nazzjonali li jinformaw lis-suspettati u lill-persuni mixlija bid-drittijiet tagħhom li jibqgħu siekta huwa ta’ importanza essenzjali għall-garanzija effettiva ta’ dawn id-drittijiet u, b’hekk, għall-osservanza tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 48(2) tal-Karta. Fil-fatt, fl-assenza ta’ din l-informazzjoni, il-persuna kkonċernata la tkun tista’ tikseb konjizzjoni tal-eżistenza u tal-portata tal-imsemmija drittijiet u lanqas titlob l-osservanza tagħhom, b’tali mod li jkun impossibbli għaliha li teżerċita b’mod sħiħ id-drittijiet tad-difiża tagħha u li tibbenefika minn smigħ xieraq ( 30 ). Madankollu, jeħtieġ li jitfakkar li, f’dan il-każ, iż-żewġ individwi interrogati ġew innotifikati bid-drittijiet tagħhom iżda b’dewmien, u dan iwassal għall-konklużjoni ta’ ksur ta’ dawn id-drittijiet, billi d-dewmien ma kien iġġustifikat minn ebda ċirkustanza li ma tistax tingħeleb ( 31 ).

48.

Fir-rigward tal-konsegwenza ta’ dan il-ksur, mill-osservazzjonijiet tal-Gvern Franċiż jirriżulta li d-dritt nazzjonali jiddistingwixxi bejn in-nullitajiet ta’ ordni pubbliku, li jikkonċernaw l-organizzazzjoni, il-kompożizzjoni u l-ġurisdizzjoni tal-qrati, u n-nullitajiet ta’ ordni privat, stabbiliti fl-interess tal-partijiet. Dawn tal-aħħar jiġu ssanzjonati biss jekk tintwera l-eżistenza ta’ preġudizzju għall-interessi tal-persuna li tinvokahom, bl-eċċezzjoni ta’ ċerti garanziji partikolarment importanti, bħal garanzija li persuna tibqa’ siekta, li l-ksur tagħhom huwa kkunsidrat bħala li neċessarjament jikkawża preġudizzju, u ma jistgħux jiġu rrilevati ex officio mill-qorti. Din l-aħħar imsemmija regola tirriżulta mill-interpretazzjoni mogħtija mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 385 taċ-CPP.

49.

F’dan ir-rigward, hemm lok li jitfakkar li l-Artikolu 8(2)tad-Direttiva 2012/13 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li, konformement mal-proċeduri previsti mid-dritt nazzjonali, is-suspettati u l-persuni mixlija, jew l-avukat tagħhom, ikollhom id-dritt li jikkontestaw il-fatt possibbli li l-awtoritajiet kompetenti ma jipprovdux jew jirrifjutaw li jipprovdu informazzjoni konformement ma’ din id-direttiva. B’hekk, il-leġiżlatur tal-Unjoni ħalla f’idejn l-Istati Membri sabiex jiddeċiedu dwar in-natura u l-modalitajiet konkreti tar-rimedji disponibbli għall-persuni interessati kif ukoll dwar il-konsegwenzi li għandhom jirriżultaw minn ksur tad-drittijiet previsti mid-Direttiva 2012/13.

50.

Konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam, huwa l-kompitu tal-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru, skont il-prinċipju tal-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, li jindika l-qrati li għandhom ġurisdizzjoni u li jirregola l-modalitajiet proċedurali tar-rimedji maħsuba sabiex jiżguraw is-salvagwardja tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jiksbu mid-dritt tal-Unjoni. Għal dan l-għan, konformement mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali llum stabbilita fl-Artikolu 4(3) TUE, il-modalitajiet proċedurali tar-rikorsi maħsuba sabiex jiżguraw is-salvagwardja tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jiksbu mid-dritt tal-Unjoni ma għandhomx ikunu inqas favorevoli minn dawk li jikkonċernaw rikorsi simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u ma għandhomx jirrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività). Dawn ir-rekwiżiti ta’ ekwivalenza u ta’ effettività jesprimu l-obbligu ġenerali tal-Istati Membri li jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jiksbu mid-dritt tal-Unjoni, inklużi d-drittijiet tad-difiża ( 32 ).

51.

Fir-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, xejn fil-proċess li huwa għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma juri, a priori, li dan il-prinċipju ma ġiex osservat permezz tal-applikazzjoni tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 385 taċ-CPP fil-każ ta’ ksur tad-drittijiet li jirriżultaw mid-Direttiva 2012/13. Fil-fatt, dan l-artikolu, kif interpretat fil-prassi ġudizzjarja kkritikata, jirregola l-kundizzjonijiet li fihom nullità tal-proċedura tista’ tiġi invokata quddiem il-qorti kriminali, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk din in-nullità tirriżultax mill-ksur ta’ dritt individwali msejjes fuq dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali jew inkella fuq dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni ( 33 ).

52.

Għal dak li jirrigwarda l-prinċipju ta’ effettività, għandu jitfakkar li d-dritt tal‑Unjoni ma għandux l-effett li jġiegħel lill-Istati Membri jistabbilixxu rimedji legali differenti minn dawk stabbiliti mid-dritt intern, sakemm, madankollu, mill‑istruttura tal-ordinament ġuridiku nazzjonali inkwistjoni ma jirriżultax li ma jeżisti ebda rimedju ġudizzjarju li jippermetti, anki jekk b’mod inċidentali, li jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet li l-partijiet fil-kawża jisiltu mid-dritt tal-Unjoni, jew li l-uniku mod ta’ aċċess għal qorti huwa li l-partijiet fil-kawża jiġu mġiegħla jiksru l-liġi ( 34 ).

53.

Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li kull każ li fih tqum il-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali tagħmilx impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għandu jiġi analizzat billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-pożizzjoni ta’ din id-dispożizzjoni fil-proċedura fl-intier tagħha, l-iżvolġiment tagħha u l-karatteristiċi partikolari tagħha, quddiem id-diversi istanzi nazzjonali. F’dan id-dawl, hemm lok, b’mod partikolari, li jittieħdu inkunsiderazzjoni, skont il-każ, il-prinċipji li fuqhom hija bbażata s-sistema ġudizzjarja nazzjonali, bħal ma huma l-protezzjoni tad-drittijiet tad-difiża, il-prinċipju taċ-ċertezza legali u l-iżvolġiment tajjeb tal-proċedura ( 35 ).

54.

Skont il-kliem ta’ din il-ġurisprudenza, l-evalwazzjoni tal-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività ma teħtieġx l-analiżi tar-rimedji ġuridiċi kollha li jeżistu fi Stat Membru, iżda analiżi kuntestwalizzata tad-dispożizzjoni li allegatament tippreġudika dan il-prinċipju, li jista’ jimplika l-analiżi ta’ dispożizzjonijiet proċedurali oħrajn li huma applikabbli fil-kuntest tar-rimedju li n-natura effettiva tiegħu hija mqiegħda f’dubju jew dak ta’ rimedji li għandhom l-istess għan bħal dan tal-aħħar ( 36 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li għaldaqstant, is-sentenzi mogħtija huma biss ir-riżultat ta’ evalwazzjonijiet fuq bażi każ b’każ, b’kunsiderazzjoni tal-kuntest fattwali u ġuridiku kollu relattiv għal kull kawża, li ma jistgħux jiġu trasposti awtomatikament f’oqsma differenti minn dawk li fil-kuntest tagħhom ikunu ngħataw ( 37 ).

55.

Jidhirli li huwa importanti li tiġi enfasizzata d-diffikultà li tali evalwazzjoni tirrappreżenta fir-rigward tal-metodu li bih titressaq kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, f’dan il-każ ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari. F’dan il-kuntest, fil-fatt, hemm lok li jsir riferiment b’mod prijoritarju għad-deċiżjoni tar-rinviju sabiex tinkiseb konjizzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli, informazzjoni li tiġi kkompletata, fil-każ ta’ natura inkompleta ta’ din id-deċiżjoni bħal fil-każ ineżami, mill-osservazzjonijiet bil-miktub tal-partijiet interessati kif ukoll, fejn applikabbli, mill-kliem tad-diskussjoni waqt is-seduta. F’dan il-każ, il-kuntestwalizzazzjoni meħtieġa jidhirli li għandha tinkludi diversi dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali.

56.

Fir-rigward, fl-ewwel lok, tar-rwol tal-Uffiċċju tal-Prosekutur fi Franza, il-Gvern Franċiż isostni li mid-dispożizzjonijiet rilevanti taċ-CPP ( 38 ) jirriżulta li dan tal-aħħar għandu l-missjoni li jirrikonċilja d-difiża tal-interessi ġenerali tas-soċjetà, billi jwettaq il-prosekuzzjoni tal-ksur skont il-liġi kriminali, mal-osservanza tal-libertajiet individwali, sa fejn huwa gwardjan tad-drittijiet tal-partijiet fil-kawża matul il-proċedura kollha. Għalkemm huwa minnu li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ikkonċernati tad-Direttiva 2012/13 ma timplikax, f’sens strett, evalwazzjoni tal-kunċett ta’ “awtorità ġudizzjarja”, jeħtieġ madankollu li tiġi enfasizzata n-natura kontroversjali ħafna ta’ tali klassifikazzjoni fir-rigward tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Franċiż.

57.

Mitluba tagħti deċiżjoni dwar il-kapaċità ta’ dan tal-aħħar li jikkontrolla b’mod validu l-miżuri ta’ detenzjoni mill-pulizija fis-sens tal-Artikolu 5(3) tal-KEDB, li skontu “[k]ull min ikun arrestat jew detenut […] għandu jinġieb minnufih quddiem imħallef jew funzjonarju ieħor awtorizzat b’liġi biex jeżerċita setgħa ġudizzjarja […]”, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), filwaqt li ispirat ruħha mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB ( 39 ), iddeċidiet li l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku, sa fejn ma jiżgurax il-garanziji ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità u sa fejn huwa parti li tmexxi l-prosekuzzjoni, ma huwiex awtorità ġudizzjarja fis-sens tal-artikolu ċċitat iktar ’il fuq ( 40 ). Għall-kuntrarju, il-Conseil constitutionnel (il-Kunsill Kostituzzjonali, Franza) dejjem ikkunsidra li l-awtorità ġudizzjarja li tiżgura l-osservanza tal-libertà individwali tinkludi kemm il-maġistrati sedenti kif ukoll l-prosekuturi, u li l-kontroll tal-ewwel 48 siegħa ta’ detenzjoni mill-pulizija mwettaq mill-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku ma jmurx kontra l-Kostituzzjoni ( 41 ). Inżid ma’ dan li, għalkemm l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Franċiż ġie rrikonoxxut mill-Qorti tal-Ġustizzja bil-kwalità ta’ awtorità ġudizzjarja, dan sar esklużivament fil-kuntest speċifiku tal-ħruġ ta’ mandat ta’ arrest Ewropew, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-membri tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku, li, fi Franza, għandhom il-kwalità ta’ maġistrati, jaġixxu b’mod indipendenti fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet inerenti għall-ħruġ ta’ tali mandat ( 42 ).

58.

Lil hinn mir-relattiviżmu ġuridiku fir-rigward tad-definizzjoni ta’ awtorità ġudizzjarja, inkluż fi ħdan l-istess Stat, u mill-konstatazzjoni korrelattiva tad-diffikultà oġġettiva li tirriżulta minn dan fir-rigward tal-konoxxenza ta’ sistema legali nazzjonali, jidhirli li huwa diffiċli, f’dan il-kuntest, li jiġi kkunsidrat li l-kontroll preventiv imwettaq mill-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Franċiż, f’dan il-każ difettuż, huwa ta’ natura li jiżgura, waħdu, l-effettività tal-protezzjoni ggarantita mid-Direttiva 2012/13.

59.

Fit-tieni lok, mill-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tal-Gvern Franċiż jirriżulta li d-dritt għal avukat huwa ggarantit matul il-proċedura kriminali kollha kemm hija ( 43 ), punt li barra minn hekk huwa paċifiku f’din il-kawża, u huwa ffaċilitat mid-dispożizzjonijiet dwar l-għajnuna legali, li jippermettu li persuni mingħajr riżorsi jew li għandhom dħul modest jiksbu, mill-Istat, it-teħid ta’ responsabbiltà totali jew parzjali għall-ispejjeż tal-proċedura fosthom l-onorarji tal-avukat, u tal-ħatra ta’ avukat tal-għajnuna legali, li permezz tagħha avukat jiġi maħtur mill-president tal-kamra tal-avukati jew mill-President tal-qorti sabiex jassisti parti fil-kawża fil-kuntest ta’ proċedura kriminali, jew fuq talba tal-parti fil-kawża, peress li ma għandhiex jew li ma kellhiex il-ħin li tagħżel wieħed, jew inkella peress li l-proċedura teżiġi l-preżenza ta’ avukat u l-parti fil-kawża ma għandhiex wieħed.

60.

Fir-rigward tar-rwol tal-avukat, nirrileva li, fi tmiem kull intervista mal-persuna taħt detenzjoni mill-pulizija u ta’ kull seduta jew konfrontazzjoni li jkun assista għaliha, l-avukat jista’ jippreżenta osservazzjonijiet bil-miktub, li jiġu mehmuża mal-proċedura, u jibgħathom lill-Prosekutur tar-Repubblika matul il-perijodu ta’ detenzjoni mill-pulizija. Madankollu, l-avukat jista’, b’mod partikolari, jikkonsulta l-proċess verbal li jikkonstata n-notifika tat-tqegħid taħt detenzjoni mill-pulizija u tad-drittijiet marbuta magħha, u dan jippermettilu li jivverifika l-osservanza tagħhom, inkluża l-osservanza ratione temporis ( 44 ).

61.

Waqt is-seduta tas-sentenza fuq il-mertu ( 45 ), il-preżenza ta’ avukat hija obbligatorja għal ċerti proċeduri, bħal dawk tal-komparizzjoni immedjata li tinvolvi l-għoti ta’ sentenza f’terminu qasir ħafna wara l-fatti li taw lok għall-akkuża, fuq ammissjoni minn qabel ta’ ħtija, quddiem il-cour d’assises (il-Qorti tal-Assiżi, Franza) li tagħti sentenzi fuq id-delitti u fil-proċeduri kriminali kollha li jikkonċernaw lil minuri. Meta l-avukat ma huwiex obbligatorju, il-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni tista’, fuq inizjattiva tagħha, tkun assistita jew irrappreżentata minn avukat tal-għażla tagħha jew titlob avukat tal-għajnuna legali, fejn xieraq fl-istess jum tas-seduta. Jeħtieġ jitfakkar li, jekk l-eċċezzjoni ta’ nullità tal-proċedura ma tkunx tqajmet fl-ewwel istanza minn imputat li ma jidhirx quddiem il-qorti jew li ma huwiex irrappreżentat, dan ikollu l-istess fakultà fl-appell.

62.

Fit-tielet lok, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li l-artikolu preliminari taċ-CPP jinkludi paragrafu li jistabbilixxi li, fil-qasam kriminali u korrettiv, ma tista’ tingħata l-ebda kundanna kontra persuna li tkun ibbażata unikament fuq dikjarazzjonijiet li hija għamlet mingħajr ma tkun ikkonsultat ma’ avukat u mingħajr ma tkun assistita minnu. Barra minn dan u fuq kollox, bil-liġi tat‑22 ta’ Diċembru 2021, li daħlet fis-seħħ fil‑31 ta’ Diċembru tal-istess sena, l-artikolu msemmi iktar ’il fuq jinkludi paragrafu ġdid li jipprevedi li: “[f]il-qasam ta’ delitti u delitti gravissimi, id-dritt li persuna tibqa’ siekta dwar il-fatti li jiġu allegati fil-konfront tagħha għandu jiġi nnotifikat lil kull persuna suspettata jew mixlija qabel kull ġbir tal-osservazzjonijiet tagħha u qabel kull interrogazzjoni, inklużi dawk sabiex tinkiseb informazzjoni dwar il-personalità tagħha jew sabiex tingħata deċiżjoni dwar miżura ta’ garanzija, fl-okkażjoni tal-ewwel dehra tagħha quddiem dipartimenti tal-investigazzjoni, maġistrat, qorti jew kull persuna jew dipartiment ieħor iddelegat minn awtorità ġudizzjarja. Ma tista’ tingħata l-ebda kundanna li tkun ibbażata unikament fuq dikjarazzjonijiet magħmula mingħajr ma jkun ġie nnotifikat l-imsemmi dritt”.

63.

Dawn id-dispożizzjonijiet huma essenzjali sa fejn jippermettu li jiġi rrimedjat awtomatikament il-ksur tad-dritt tas-suspettati jew tal-persuni mixlija li jiġu informati bid-drittijiet tagħhom previsti fid-Direttiva 2012/13, fir-rigward b’mod partikolari tad-drittijiet għal assistenza minn avukat u li jibqgħu siekta, billi “jinnewtralizzaw” id-dikjarazzjonijiet tal-persuni interessati miġbura b’mod irregolari matul il-fażi tal-investigazzjoni għall-finijiet tal-evalwazzjoni tar-responsabbiltà kriminali tagħhom.

64.

Fir-raba’ lok, għalkemm huwa stabbilit li l-kulleġġ ġudikanti ma għandux is-setgħa li jirrileva ex officio in-nullità tal-proċessi verbali stabbiliti b’mod legali, huwa għandu jislet mill-irregolarità kkonstatata nuqqas ta’ saħħa probatorja ta’ dawn tal-aħħar. B’hekk, l-Artikolu 429 taċ-CPP, invokat waqt is-seduta, jipprovdi li kull proċess verbal jew rapport ikollu valur probatorju biss jekk ikun regolari fil-forma, jekk l-awtur tiegħu jkun aġixxa fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu u rrapporta dwar kwistjoni li taqa’ taħt il-kompetenza tiegħu ( 46 ). L-atti irregolari ma għandhom igawdu minn ebda saħħa probatorja. Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju għandha twarrab l-atti irregolari tal-proċeduri billi ċċaħħadhom minn kull saħħa probatorja, filwaqt li qiegħed jiġi osservat li t-telf tas-saħħa probatorja ta’ proċess verbal ma jirriżultax mill-annullament tiegħu. Hija tista’, skont l-evalwazzjoni tagħha tal-elementi tal-proċess li jibqgħu validi, tiddeċiedi skont il-konvinzjoni sħiħa tagħha li tillibera, fejn xieraq, liż-żewġ imputati. Għandu jiġi kkonstatat li din id-dispożizzjoni tippermetti li jiġu esklużi informazzjoni u provi miksuba bi ksur tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, f’dan il-każ tal-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13. B’hekk l-irregolarità kkonstatata ma tibqax mingħajr rimedju ( 47 ).

65.

B’hekk jidher li l-eżistenza, fl-ordinament ġuridiku Franċiż, ta’ tali regoli proċedurali tiggarantixxi l-effettività tad-dritt tal-Unjoni u li l-projbizzjoni imposta fuq il-qorti tar-rinviju milli tirrileva ex officio eċċezzjoni ta’ nullità tal-proċedura bbażata fuq il-fatt li ż-żewġ imputati ġew informati b’mod tardiv bid-dritt tagħhom li jibqgħu siekta, raġuni għal nullità ta’ ordni privat, ma tiksirx il-prinċipju ta’ effettività, sa fejn din ir-regola ma hijiex, minnha nnifisha, ta’ natura li tirrendi prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet li s-suspettati jew il-persuni mixlija jisiltu mill-Artikolu 3(1)(e), u mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2012/13, moqrija flimkien mal-Artikolu 8(2) ta’ din tal-aħħar.

66.

Din il-konklużjoni ma tistax titpoġġa f’dubju fid-dawl tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 48(2) tal-Karta. F’dan ir-rigward, huwa suffiċjenti li jiġi osservat li, meta l-partijiet fil-kawża jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom, fil-qasam tad-dritt tal-Unjoni kkonċernat, rimedju ġudizzjarju li jippermetti li jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet li huma jisiltu mid-dritt tal-Unjoni, kif jidhirli li huwa l-każ fl-ordinament ġuridiku Franċiż, regola tad-dritt nazzjonali li tipprekludi lill-qorti li tagħti s-sentenza milli tqajjem ex officio eċċezzjoni ta’ nullità tal-proċedura abbażi tal-ksur ta’ dispożizzjonijiet li jipproteġu l-interess privat ta’ dawn il-persuni ma tistax tiġi analizzata bħala limitazzjoni, fis-sens tal-Artikolu 52(1) tal-Karta, tad-dritt għal rimedju effettiv u għal smigħ xieraq u lanqas tad-drittijiet tad-difiża ggarantiti rispettivament mill-Artikolu 47 u mill-Artikolu 48(2) tal-Karta ( 48 ).

67.

Għaldaqstant, l-interpretazzjoni proposta tad-dritt tal-Unjoni jidhirli li hija kompatibbli mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-Qorti EDB marbuta mal-kwistjoni tal-eżami ex officio.

68.

Fil-kawżi ċivili u amministrattivi, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li d-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-prinċipju ta’ effettività, ma jeħtieġx, bħala prinċipju, li l-qrati nazzjonali jqajmu ex officio motiv ibbażat fuq il-ksur ta’ dispożizzjonijiet ta’ dan id-dritt, indipendentement mill-importanza ta’ dawn tal-aħħar għall-ordinament ġuridiku Ewropew, meta l-eżami ta’ dan il-motiv jobbligahom imorru lil hinn mil-limiti tat-tilwima ddefiniti mill-partijiet, billi jibbażaw ruħhom fuq fatti u ċirkustanzi differenti minn dawk li fuqhom il-parti li għandha interess li tapplika l-imsemmija dispożizzjonijiet ibbażat it-talba tagħha. Din il-limitazzjoni tas-setgħat tal-qorti nazzjonali hija ġġustifikata mill-prinċipju li jistabbilixxi li l-inizjattiva ta’ proċess tappartjeni lill-partijiet u li, konsegwentement, meta d-dritt proċedurali nazzjonali joffri lill-parti kkonċernata possibbiltà reali li tqajjem motiv ibbażat fuq id-dritt tal-Unjoni, il-qorti nazzjonali tista’ biss taġixxi ex officio f’każijiet eċċezzjonali fejn l-interess pubbliku jeżiġi l-intervent tagħha ( 49 ).

69.

Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll ( 50 ) li din il-ġurisprudenza ma tistax titpoġġa f’dubju minn dik li tirriżulta mis-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck (C‑312/93, EU:C:1995:437), u tas‑27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial (C‑240/98, EU:C:2000:346), imsemmija fid-deċiżjoni tar-rinviju, li hija kkaratterizzata rispettivament, miċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża li jwasslu sabiex iċaħħdu lir-rikorrent fil-kawża prinċipali mill-possibbiltà li jsostni b’mod utli l-inkompatibbiltà ta’ dispożizzjoni nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni u hija ġġustifikata min-neċessità li tiġi żgurata lill-konsumatur il-protezzjoni effettiva prevista mid-Direttiva 93/13 ( 51 ).

70.

Huwa stabbilit li l-qasam tal-klawżoli inġusti kkostitwixxa l-bieb tad-dħul tal-iżvilupp tal-awtorità tal-qorti nazzjonali fid-dritt tal-konsumatur, li ngħatat, inizjalment, is-setgħa u, sussegwentement, id-dmir li teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali ( 52 ). Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, is-sistema ta’ protezzjoni implimentata mid-Direttiva 93/13 hija bbażata fuq l-idea li l-konsumatur jinsab f’sitwazzjoni ta’ inferjorità fil-konfront tal-bejjiegħ jew tal-fornitur kemm fir-rigward tas-setgħa ta’ negozjati kif ukoll fir-rigward tal-livell ta’ informazzjoni, sitwazzjoni li twasslu sabiex jaderixxi mal-kundizzjonijiet redatti minn qabel mill-bejjiegħ jew mill-fornitur, mingħajr ma jkun jista’ jeżerċita influwenza fuq il-kontenut ta’ dawn tal-aħħar. Fir-rigward ta’ din is-sitwazzjoni ta’ inferjorità, l-Artikolu 6(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi li l-klawżoli inġusti ma jorbtux lill-konsumaturi. Din hija dispożizzjoni obbligatorja li hija intiża li tissostitwixxi l-bilanċ formali stabbilit mill-kuntratt bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet kontraenti b’bilanċ reali ta’ natura li jistabbilixxi mill-ġdid l-ugwaljanza bejn dawn tal-aħħar ( 53 ).

71.

F’dan ir-rigward, il-qorti nazzjonali għandha tevalwa ex officio n-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13 u, meta tagħmel dan, għandha tirrimedja l-iżbilanċ li jeżisti bejn il-konsumatur u l-bejjiegħ jew il-fornitur, meta jkollha l-punti ta’ liġi u ta’ fatt meħtieġa għal dan il-għan. Barra minn hekk, id-Direttiva 93/13 timponi fuq l-Istati Membri, bħalma jirriżulta mill-Artikolu 7(1) tagħha, moqri flimkien mal-erba’ u għoxrin premessa tagħha, l-obbligu li jipprovdu mezzi adegwati u effettivi sabiex jintemm l-użu ta’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi minn bejjiegħ jew minn fornitur. Huwa b’kunsiderazzjoni tar-rekwiżiti tal-Artikolu 6(1), kif ukoll tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, li huwa assjem leġiżlattiv li ma jeżistix l-ekwivalenti tiegħu fid-Direttiva 2012/13, li l-Qorti tal-Ġustizzja rregolat il-mod kif il-qorti nazzjonali għandha tiżgura l-protezzjoni tad-drittijiet li l-konsumaturi jisiltu minn din id-direttiva, filwaqt li speċifikat li l-protezzjoni tal-konsumatur ma hijiex assoluta ( 54 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja b’hekk speċifikat li l-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività ma tistax madankollu tasal sabiex teżiġi li qorti nazzjonali għandha mhux biss tikkumpensa ommissjoni proċedurali ta’ konsumatur li ma jafx id-drittijiet tiegħu, iżda wkoll li tirrimedja għal kollox il-passività totali tal-konsumatur ikkonċernat ( 55 ).

72.

Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra possibbli traspożizzjoni tal-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq għall-proċedura tal-kawża prinċipali billi teċepixxi b’mod iktar partikolari s-sitwazzjoni kondiviża ta’ inferjorità tal-konsumaturi ( 56 ) u tal-imputati, approċċ li ma jidhirlix li jista’ jintlaqa’. Infakkar li l-kawża prinċipali taqa’ taħt il-qasam kriminali, qasam li ma għandu l-ebda konnessjoni mal-obbligi kuntrattwali u li fih kemm il-leġiżlatur kif ukoll il-qorti huma obbligati jiżguraw ir-rikonċiljazzjoni bejn il-prevenzjoni tal-ksur tal-ordni pubbliku, it-tfittxija tal-awturi tal-ksur u repressjoni ta’ dawn tal-aħħar, minn naħa, u d-drittijiet fundamentali tal-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni, min-naħa l-oħra, filwaqt li jiżguraw li l-proċedura titwettaq f’terminu raġonevoli. Barra minn hekk, fil-kuntest tal-eżerċizzju tas-setgħa ta’ repressjoni, l-Istat għandu jipproteġi mhux biss l-interessi tal-vittmi tal-ksur, iżda wkoll l-interessi iktar ġenerali tas-soċjetà li jikkostitwixxu l-interess pubbliku f’sens wiesa’.

73.

F’dan il-kuntest, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li, sa mill-adozzjoni tad-Deċiżjoni Qafas 2002/584, il-kooperazzjoni ġudizzjarja fil-qasam kriminali kienet adottat gradwalment strumenti legali li l-applikazzjoni kkoordinata tagħhom hija intiża sabiex issaħħaħ il-fiduċja tal-Istati Membri fir-rigward tal-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali rispettivi tagħhom bil-għan li jiġi żgurat ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni fl-Unjoni ta’ sentenzi f’materji kriminali sabiex tiġi evitata kwalunkwe impunità tal-awturi tal-ksur ( 57 ), filwaqt li tiġi ggarantita n-natura ekwa tal-proċedura kriminali. Id-Direttiva 2012/13 tifforma parti, kif jindikaw il-premessi 11, 12 u 14 ta’ din tal-aħħar, minn dan l-assjem ta’ strumenti legali li jikkonkretizzaw il-pjan direzzjonali, adottat mill-Kunsill fl‑2009, intiż sabiex isaħħaħ id-drittijiet tas-suspettati u tal-persuni mixlija matul din il-proċedura kollha ( 58 ). L-effett kumulattiv ta’ dawn l-istrumenti, miżjuda mad-dispożizzjonijiet tal-Karta, tal-KEDB u tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB kif ukoll mad-dispożizzjonijiet nazzjonali, jagħtu protezzjoni reali u estiża lill-persuni interessati li l-istatus tagħhom għaldaqstant ma huwiex paragunabbli, inkluż fil-livell ta’ informazzjoni, ma’ dak ta’ konsumatur fir-relazzjoni kuntrattwali tiegħu ma’ bejjiegħ jew fornitur ( 59 ). F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidhirli li għandha tkun eskluża kull forma ta’ traspożizzjoni għal din il-kawża tas-soluzzjoni, applikata fl-Artikolu 6 tad-Direttiva 93/13, ta’ assimilazzjoni tar-regola Ewropea mar-regoli interni ta’ ordni pubbliku.

74.

Fl-aħħar, huwa neċessarju li tissemma, f’dan l-istadju, il-ġurisprudenza riċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonċerna r-rwol tal-qorti fil-kuntest, minn naħa, ta’ proċedura kriminali bbażata fuq informazzjoni jew provi miksuba bi ksur tar-rekwiżiti li jirriżultaw mid-Direttiva 2002/58/KE ( 60 ), u, min-naħa l-oħra, ta’ proċedura ta’ stħarriġ tal-kundizzjonijiet ta’ legalità taż-żamma ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni.

75.

Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2002/58, interpretat fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, jimponi fuq il-qorti kriminali nazzjonali l-obbligu li twarrab informazzjoni u provi li jkunu nkisbu permezz ta’ żamma ġġeneralizzata u mingħajr distinzjoni ta’ data dwar it-traffiku u ta’ data dwar il-lokalizzazzjoni inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, fil-kuntest ta’ proċedura kriminali miftuħa kontra persuni ssuspettati b’atti kriminali, jekk dawn il-persuni ma jkunux f’pożizzjoni li jikkummentaw b’mod effettiv dwar din l-informazzjoni u dwar dawn il-provi, li jkunu ġejjin minn qasam li dwaru l-imħallfin ma għandhomx informazzjoni u li jistgħu jinfluwenzaw b’mod sinjifikattiv l-evalwazzjoni tal-fatti ( 61 ). Għalkemm, f’dan il-każ is-suġġett huwa l-prinċipju ta’ effettività applikat fi proċedura kriminali bħal fil-kawża prinċipali, din tal-aħħar ma tikkonċernax provi li joriġinaw minn qasam li dwaru l-imħallfin ma għandhomx informazzjoni li l-ammissibbiltà tagħhom tinvolvi riskju għall-osservanza tal-prinċipju ta’ kontradittorju u, għaldaqstant, għar-rispett tad-dritt għal smigħ xieraq.

76.

Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qatgħet u ddeċidiet li l-Artikolu 15(2) u (3) tad-Direttiva 2008/115/KE ( 62 ), l-Artikolu 9(3) u (5) tad-Direttiva 2013/33/UE ( 63 ) u l-Artikolu 28(4) tar-Regolament (UE) Nru 604/2013 ( 64 ), moqrija flimkien mal-Artikoli 6 u 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-istħarriġ, minn awtorità ġudizzjarja, tal-osservanza tal-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, għandu jwassal sabiex din l-awtorità tirrileva ex officio, abbażi tal-elementi tal-fajl miġjuba għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew iċċarati waqt il-proċedura kontradittorja quddiemha, l-eventwali nuqqas ta’ osservanza ta’ kundizzjoni ta’ legalità li ma ġiex invokat mill-persuna kkonċernata ( 65 ).

77.

Din is-soluzzjoni jidhirli li hija ddettata minn kuntest leġiżlattiv speċifiku, radikalment distint minn dak tal-każ preżenti. Il-Qorti tal-Ġustizzja qabelxejn speċifikat li għalkemm id-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz tikkostitwixxi ndħil gravi fid-dritt għal-libertà, stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta, l-għan ta’ tali miżura, fis-sens tad-Direttiva 2008/115, tad-Direttiva 2013/33 u tar-Regolament Nru 604/2013, ma huwiex il-prosekuzzjoni jew ir-repressjoni ta’ reati kriminali. Il-Qorti tal-Ġustizzja, wara dan u fuq kollox, tosserva li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma llimitax ruħu li jistabbilixxi regoli komuni sostantivi dwar il-kundizzjonijiet tad-detenzjoni, iżda stabbilixxa wkoll regoli komuni proċedurali, li għandhom l-għan li jiżguraw li teżisti, f’kull Stat Membru, sistema li tippermetti li l-awtorità ġudizzjarja kompetenti teħles, jekk ikun il-każ wara eżami ex officio, lill-persuna kkonċernata hekk kif jirriżulta li d-detenzjoni tagħha ma hijiex, jew ma għadhiex, legali ( 66 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat il-fatt li t-tqegħid taħt detenzjoni ordnata minn awtorità amministrattiva huwa suġġett għal stħarriġ ġudizzjarju jew ex officio, jew fuq talba tal-persuna kkonċernata, filwaqt li, fir-rigward taż-żamma tal-miżura, l-awtorità kompetenti hija obbligata twettaq dan l-istħarriġ ex officio, anki jekk il-persuna kkonċernata ma tressaqx talba f’dan is-sens. F’kuntest leġiżlattiv ikkaratterizzat mill-eżistenza ta’ konjizzjoni ex officio mill-qorti meta jkun jidher li l-kundizzjonijiet tal-legalità tad-detenzjoni ma humiex, jew ma għadhomx, sodisfatti, li jista’ jagħti lok għal proċedura li fiha l-persuna detenuta ma tidhirx għall-proċedura, kien fit-teorija diffiċilment konċepibbli li tinstab soluzzjoni oħra minbarra dik tal-eżami ex officio mill-qorti tal-inosservanza ta’ kundizzjoni ta’ legalità tad-detenzjoni “li ma ġietx invokata mill-persuna kkonċernata”.

78.

Huwa fid-dawl ta’ din ir-regolazzjoni stretta tal-miżura ta’ detenzjoni, imfakkar iktar ’il fuq, li l-Qorti tal-Ġustizzja warrbet il-ġurisprudenza abitwali tagħha dwar l-assenza a priori ta’ obbligu ta’ eżami ex officio fil-proċeduri amministrattivi li fihom japplika l-prinċipju dispożittiv u dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ effettività ( 67 ). Issa, f’dan il-każ, tali regolazzjoni mid-dritt tal-Unjoni, f’livell proċedurali, manifestament ma teżistix, punt li fl-opinjoni tiegħi jipprojbixxi kull forma ta’ traspożizzjoni tas-soluzzjoni magħżula fil-qasam tal-istħarriġ ġudizzjarju tad-detenzjoni.

79.

Meta teżamina lment ibbażat fuq l-Artikolu 6 tal-KEDB, il-Qorti EDB għandha essenzjalment tiddetermina jekk il-proċedura kriminali b’mod globali hijiex ta’ natura ekwa, skont iċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull kawża. Għaldaqstant, l-osservanza tar-rekwiżiti tas-smigħ xieraq tiġi evalwata każ b’każ, fid-dawl tat-tmexxija tal-proċedura fl-intier tagħha u mhux fuq il-bażi tal-eżami iżolat ta’ punt jew inċident partikolari jew ieħor, minkejja li ma jistax jiġi eskluż li element partikolari tant ikun deċiżiv li jippermetti li jingħata ġudizzju dwar l-ekwità tal-proċess fi stadju bikri ( 68 ). Fid-dawl tan-natura tad-dritt li persuna ma tixhidx kontra tagħha nnifisha u tad-dritt li tibqa’ siekta, l-istess qorti tqis li, bħala prinċipju, ma jistax ikun hemm ġustifikazzjoni għan-nuqqas ta’ notifika ta’ dawn id-drittijiet lil persuna ssuspettata. Madankollu, fil-każ li din tal-aħħar ma tkunx ġiet informata, hija għandha tivverifika jekk, minkejja dan id-difett, il-proċedura fl-intier tagħha kienet xierqa ( 69 ).

80.

Din l-evalwazzjoni globali tista’ tinkludi l-verifika tal-effettività tal-assistenza legali li d-dritt għaliha huwa ggarantit mill-Artikolu 6(3)(c) tal-KEDB. Il-Qorti EDB tikkunsidra li, konformement mal-indipendenza tal-kamra tal-avukati fil-konfront tal-Istat, it-tmexxija tad-difiża hija essenzjalment responsabbiltà tal-persuna mixlija u tal-avukat tagħha, kemm jekk dan ikun avukat tal-għajnuna legali jew inkella mħallas mill-klijent tiegħu. Madankollu, jekk l-assenza tal-avukat tal-għajnuna legali tkun tidher b’mod manifest jew tinġieb b’mod suffiċjenti għall-attenzjoni tal-awtoritajiet b’xi mod jew ieħor, dawn tal-aħħar jadottaw miżuri sabiex jiżguraw li l-persuna mixlija tibbenefika effettivament mid-dritt għall-assistenza legali. Madankollu l-Istat ma jistax jinżamm responsabbli għal kull nuqqas ta’ avukat maħtur għall-finijiet tal-għajnuna legali ( 70 ).

81.

B’hekk, ir-responsabbiltà tal-Istat tista’ tiġi stabbilita meta avukat sempliċement ma jkunx kapaċi jaġixxi f’isem il-persuna mixlija ( 71 ) jew ma josservax sempliċi regola purament formali meħtieġa għall-eżerċizzju ta’ rikors, mingħajr ma dan jista’ jitqies bħala ekwivalenti għal imġiba żbaljata jew sempliċi difett fl-argument li ma jistgħux jiġġeneraw l-imsemmija responsabbiltà, fejn il-Qorti EDB semmiet ukoll, abbażi ta’ assjem ta’ ċirkustanzi, il-fatt li r-rikorrent kien barrani li ma kienx jaf il-lingwa tal-proċedura u kien jinsab affaċċjat b’akkużi li setgħu jwasslu għal piena sostanzjali ta’ priġunerija. F’dan l-aħħar imsemmi każ, il-Qorti EDB ikkunsidrat li l-qorti nazzjonali setgħet tistieden l-avukat tal-għajnuna legali sabiex jikkompleta jew jikkoreġi s-sottomissjoni tiegħu u mhux tiddikjara l-appell inammissibbli ( 72 ).

82.

Minbarra l-fatt li r-rwol tal-Qorti EDB huwa li tiddeċiedi l-kawżi li tiġi adita bihom, u mhux li tippronunzja ruħha in abstracto jew li tarmonizza s-sistemi legali differenti, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull kawża ( 73 ), nirrileva li s-sitwazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, li jikkorrispondu għal approċċ restrittiv, huma differenti miċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li d-dritt li persuna tiġi informata bid-drittijiet proċedurali u b’dak li tibqa’ siekta huma drittijiet personali li huma għad-dispożizzjoni libera tad-detenturi tagħhom, u huma biss il-persuni mixlija u l-konsulenti legali tagħhom li jiddeterminaw l-istrateġija tad-difiża li tista’ tinkludi n-nuqqas ta’ invokazzjoni ta’ ksur ta’ dawn id-drittijiet għal raġunijiet rispettivi tal-persuni kkonċernati ( 74 ). Din is-sitwazzjoni ma tistax, fiha nnifisha, tiġi neċessarjament assimilata għal dik ta’ “nuqqas manifest” li tirrikjedi miżuri pożittivi min-naħa tal-qorti kompetenti ( 75 ). Waqt is-seduta tas-sentenza, il-qorti ma għandhiex tissostitwixxi ruħha għall-partijiet fl-għażla tal-istrateġiji tad-difiża tagħhom.

83.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha esposti iktar ’il fuq, qiegħed jiġi propost li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13, kif ukoll l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2012/13, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 48(2) tal-Karta u fid-dawl tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, ma jipprekludux l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lil qorti, matul il-fażi tas-sentenza mhux ippreċeduta minn istruttorja preparatorja, milli tirrileva ex officio l-ksur tad-dritt tal-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni li tiġi informata bid-dritt tagħha li tibqa’ siekta.

84.

Id-domanda tad-drittijiet nazzjonali ( 76 ) ma jidhirlix li għandha twassal għal interpretazzjoni oħra. ’Il bogħod milli tirrifletti s-summa divisio klassika bejn is-sistema akkużatorja u sistema inkwiżitorja li timplika, rispettivament, rwol allegatament passiv jew attiv tal-qorti, ħarsa trasversali lejn id-diversi ordinamenti ġuridiċi nazzjonali tenfasizza l-interpenetrazzjoni ta’ dawn iż-żewġ sistemi kif ukoll id-diversità u l-kumplessità tal-proċeduri kriminali, imsejsa fuq kombinazzjonijiet ta’ regoli, fatt li jirrendi l-eżerċizzju komparattiv delikat u anki relattiv. Irrispettivament minn jekk jipprevedux jew ma jipprevedux mekkaniżmi ta’ sanzjonijiet, kultant awtomatiċi, tal-ksur tad-dritt għall-informazzjoni bbażati fuq regoli ta’ ammissibbiltà tal-provi jew ta’ nullità tal-atti proċedurali irregolari, is-sistemi nazzjonali jistgħu b’hekk jiddefinixxu b’severità ikbar jew inqas ir-rwol mogħti lill-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni, u b’mod korrelattiv lill-qorti, fl-implimentazzjoni ta’ dawn il-mekkaniżmi.

85.

Xorta jibqa’ l-fatt li l-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali kollha meħuda inkunsiderazzjoni jistabbilixxu s-sistema tal-libertà tal-prova, li tirreferi għal dik tal-qorti fl-evalwazzjoni ta’ din tal-aħħar, u li, għalkemm dawn l-ordinamenti ġuridiċi jistgħu jsegwu rimedji proċedurali differenti, huma lkoll jikkondividu l-istess tħassib jew l-istess għan, jiġifieri li att proċedurali irregolari, bħala dak li jirriżulta minn ksur tad-dritt li l-persuna tiġi informata, b’mod partikolari, bid-dritt tagħha li tibqa’ siekta, ma jingħatax effett. Kif ġustament issemma fin-Nota ta’ riċerka 22/006, fin-nuqqas tal-eliminazzjoni formali ta’ prova mill-qorti, difett proċedurali li jirriżulta fil-kuntest tal-kisba ta’ din il-prova dejjem jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kuntest tad-deċiżjoni fuq il-mertu, fir-rigward tal-valur probatorju ta’ din il-prova, punt li esponejt speċifikament fil-punti preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet fir-rigward tal-ordinament ġuridiku Franċiż.

86.

Għaldaqstant huwa neċessarju u anki xieraq li l-Qorti tal-Ġustizzja tadotta soluzzjoni li tirrikonoxxi fakultà, jew li saħansitra timponi fuq il-qorti obbligu ta’ eżami ex officio li fir-rigward tiegħu huwa impossibbli, fis-sitwazzjoni attwali, li jitkejlu l-konsegwenzi tiegħu fuq l-arkitetturi sottili tal-proċeduri nazzjonali, li kollha kemm huma jesprimu t-tiftix ta’ bilanċ, daqshekk diffiċli li jinstab, bejn in-neċessitajiet tar-ripressjoni tal-ksur u d-drittijiet għal smigħ xieraq tal-persuni suġġetti għal prosekuzzjoni ( 77 ), u fuq l-organizzazzjonijiet ġudizzjarji nazzjonali ( 78 )? Barra minn hekk, l-implimentazzjoni mill-qorti tal-eżami ex officio tista’ evidentement tiġi konċepita biss fl-osservanza stretta tal-prinċipju ta’ kontradittorju, fatt li jista’ jwassal għal estensjoni tal-proċedura ( 79 ).

87.

Ma jidhirlix li tali soluzzjoni hija neċessarja sabiex tiġi kkonfermata l-leġittimità tal-fiduċja reċiproka li jippreżumi r-rikonoxximent reċiproku. Huwa stabbilit li d-dritt tal-Unjoni huwa kunsiderevolment żviluppat fil-qasam tal-koperazzjoni ġudizzjarja kriminali, sal-punt li llum huwa possibbli li jiġi invokat aquis jew patrimonju komuni importanti li ppermetta allinjament ’il fuq tas-sistemi ġuridiċi nazzjonali f’termini ta’ protezzjoni tad-drittijiet proċedurali tas-suspettati jew tal-persuni suġġetti għal prosekuzzjoni u progressjoni reali tal-integrazzjoni ta’ dawn is-sistemi fl-Unjoni. F’dan il-kuntest, jeħtieġ li jiġi enfasizzat, kif għamel, minn naħa l-Gvern Franċiż, li l-problema f’dan il-każ ma hijiex li tinstab, fil-kuntest ta’ psewdokompetizzjoni bejn l-Istati, is-sistema nazzjonali li tiżgura l-aqwa protezzjoni ta’ dawn id-drittijiet ( 80 ) u, kif għamlet min-naħa l-oħra d-duttrina, li ma jeżisti l-ebda dritt suġġettiv li persuna tibbenefika mis-sistema li tipproteġi l-iktar id-drittijiet individwali ( 81 ).

88.

Fir-rigward tal-kwistjoni li tesprimi l-aspetti speċifiċi tas-sistemi legali nazzjonali, li l-awturi tat-Trattati impenjaw ruħhom li jippreżervaw ( 82 ), u tal-interpretazzjoni ta’ direttiva li litteralment tirriżerva lis-suspettati jew lill-persuni suġġetti għal prosekuzzjoni jew lill-avukat tagħhom il-kompitu li jitolbu ssanzjonar tal-ksur tad-drittijiet inklużi fihom, jidhirli li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkun prudenti u li tinkwieta dwar l-aċċettabbiltà tar-risposta tagħha mill-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali ( 83 ). Skont il-filosofu u kittieb Franċiż tal-Illuminazzjoni, Montesquieu, “xi kultant ikun neċessarju li jinbidlu ċerti liġijiet. Iżda l-każ huwa wieħed rari; u meta jirriżulta, għandu jintmess biss b’id li titriegħed” ( 84 ) [traduzzjoni libera]. Fil-każ preżenti u applikata għall-proċess pretorjan, din it-twissija għandha twassal, fi kwalunkwe każ, għaċ-ċaħda tas-soluzzjoni tal-obbligu tal-eżami ex officio li ttaqqal iktar il-kompiti tal-qrati nazzjonali, li huma affaċċjati b’applikazzjoni simultanja tar-regoli interni, tad-dritt primarju u sekondarju tal-Unjoni, fosthom il-Karta, u ta’ regoli li jirriżultaw minn konvenzjoni fosthom il-KEDB, li joperaw f’sitwazzjonijiet istituzzjonali kkaratterizzati minn diskrepanzi qawwija ( 85 ) u li jġorru r-riskju tal-istabbiliment tar-responsabbiltà fir-rigward tal-kompitu tagħhom tal-legalità. Dan għaliex, wara tfakkira żgħira dwar l-element uman inevitabbli tal-proċess ġudizzjarju, il-qorti hija daqstant fallibbli daqs l-atturi l-oħrajn tal-proċess kriminali b’tali mod li ma għandux ikun hemm tneħħija tar-responsabbiltà.

89.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej lit-Tribunal correctionnel de Villefranche-sur-Saône (il-Qorti Kriminali ta’ Villefranche-sur-Saône, Franza):

L-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 2012/13, kif ukoll l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2012/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali (ĠU 2012, L 142, p. 1), moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 48(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea kif ukoll tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività

għandhom jiġu interpretati fis-sens li:

li ma jipprekludux l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni nazzjonali li tipprekludi lil qorti, matul il-fażi tas-sentenza mhux ippreċeduta minn istruttorja preparatorja, li tirrileva ex officio l-ksur tad-dritt tal-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni li tiġi informata bid-dritt tagħha li tibqa’ siekta, dment li r-regoli tal-proċedura nazzjonali jiggarantixxu, minn naħa, id-dritt ta’ aċċess tas-suspettati u tal-persuni suġġetti għal prosekuzzjoni għal avukat qabel u waqt il-fażi tas-sentenza u, min-naħa l-oħra, it-teħid inkunsiderazzjoni tan-natura illegali tal-atti proċedurali mwettqa jew tal-provi miksuba bi ksur ta’ dan id-dritt permezz ta’ mekkaniżmi ta’ nullità jew ta’ inammissibbiltà ta’ dawn tal-aħħar jew waqt l-evalwazzjoni tas-saħħa probatorja ta’ dawn tal-aħħar.