1.

“L’inverno aveva rinfrescato anche il colore delle rocce.” (“Ix-Xitwa kienet iffriskat anki lill-kulur tal-blat”) ( 2 ).

2.

Dawn il-kawżi jwasslu għal ħafna staġuni wara li Grazia Deledda ddeskriviet b’mod pittoresk il-wasla tar-rebbiegħa fuq il-gżira ta’ Sardegna, l-Italja ( 3 ). Madankollu, fil-qalba tagħhom, huma wkoll jikkonċernaw is-sbuħija sottovalutata ta’ Sardegna waqt ix-xhur xitwija.

3.

Kien preċiżament sabiex jinkoraġġixxi t-turiżmu waqt dan l-istaġun, li r-Regione Autonoma della Sardegna (ir-Reġjun Awtonomu ta’ Sardegna, l-Italja, iktar ’il quddiem ir-“Reġjun Awtonomu”) stabbilixxa skema sabiex jattira titjiriet lejn ajruporti li jinstabu fuq il-gżira ta’ Sardegna (iktar ’il quddiem l-“iskema ta’ għajnuna”).

4.

Il-Kummissjoni Ewropea kkonstatat li din l-iskema tikkostitwixxi għajnuna inkompatibbli favur diversi kumpanniji tal-ajru (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”) ( 4 ). Fost dawn il-kumpanniji tal-ajru li minn għandhom l-għajnuna għandha tiġi rkuprata kienu l-Volotea SA u l-easyJet Airline Company Ltd (b’mod kollettiv, iktar ’il quddiem “l-appellanti”). Dawn il-partijiet ikkontestaw mingħajr suċċess id-deċiżjoni tal-Kummissjoni quddiem il-Qorti Ġenerali ( 5 ). Iż-żewġ kumpanniji appellaw mid-deċiżjonijiet tal-Qorti Ġenerali.

5.

F’dawn il-kawżi, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna sabiex tevalwa numru ta’ konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali li jirrigwardaw id-determinazzjoni tal-iskema tar-Reġjun bħala għajnuna mill-Istat. Madankollu, il-problema ċara li qiegħda tiġi evitata hija l-applikabbiltà tat-test tal-operatur f’ekonomija tas-suq (iktar ’il quddiem it-test tal-“OES”).

6.

Il-fatti u l-isfond legali ta’ dawn il-kawżi huma deskritti fid-dettall fis-sentenzi appellati ( 6 ). Għall-finijiet ta’ dawn il-konklużjonijiet, jistgħu jitqassru kif ġej.

7.

Permezz tal-legge regionale n. 10 — Misure per lo sviluppo del trasporto aereo (il-Liġi Reġjonali Nru 10 — Miżuri dwar l-iżvilupp tat-trasport bl-ajru) ( 7 ) (iktar ’il quddiem il-“Liġi 10/2010”), ir-Reġjun Awtonomu għamel disponibbli finanzjament lill-kumpanniji tal-ajru sabiex jiftaħ rotot ġodda u jiġu żviluppati rotot eżistenti lejn u minn Sardegna, inkluż waqt ix-xhur xitwija.

8.

Il-finanzjament kien ittrasferit lill-kumpanniji tal-ajru permezz ta’ tliet ajruporti ta’ Sardegna. Tnejn biss minn dawn l-ajruporti jikkonċernaw lil dawn il-kawżi: l-ajruporti ta’ Cagliari-Elmas u ta’ Olbia. Dawn huma amministrati minn kumpanniji li huma proprjetà maġġoritarja tal-kamra tal-kummerċ ta’ Cagliari-Elmas jew ta’ azzjonisti privati (b’mod kollettiv, iktar ’il quddiem l-“operaturi tal-ajruporti”).

9.

Permezz ta’ miżuri li jimplimentaw il-Liġi 10/2010, ir-Reġjun Awtonomu ddefinixxa l-attivitajiet li jistgħu jirċievu l-finanzjament. Dawk ta’ interess għal dawn l-appelli huma ż-żieda fit-traffiku tal-ajru mill-kumpanniji tal-ajru (attività 1) u l-promozzjoni ta’ Sardegna bħala destinazzjoni turistika mill-kumpanniji tal-ajru (attività 2).

10.

Il-finanzjament mill-baġit tar-Reġjun Awtonomu kien ipprovdut fil-forma ta’ għotja. Din l-għotja kienet ippremjata lill-operaturi tal-ajruporti, li sussegwentement, iddistribwixxew il-finanzjament lill-kumpanniji tal-ajru varji. Ir-Reġjun Awtonomu rrilaxxa l-finanzjament biss wara l-evalwazzjoni u l-approvazzjoni ta’ “pjanijiet ta’ attivitajiet” iddettaljati, li l-operaturi kellhom jissottomettu għalihom. Ir-Reġjun Awtonomu ssorvelja wkoll l-implimentazzjoni tagħhom.

11.

L-appellanti huma kumpanniji tal-ajru li kkonkludew kuntratti mal-operaturi tal-ajruporti sabiex iwettqu l-attivitajiet 1 u 2. Il-pjanijiet rispettivi tagħhom ta’ attivitajiet kienu approvati mir-Reġjun Awtonomu, u sussegwentement l-appellanti rċevew kumpens għalihom mill-operaturi tal-ajruporti, skont l-iskema deskritta iktar ’il fuq, talli żiedu n-numru ta’ titjiriet u rotot għal u minn żewġ ajruporti u talli ppromwovu lil Sardegna bħala destinazzjoni turistika.

12.

Fit‑30 ta’ Novembru 2011, skont l-Artikolu 108(3) TFUE, ir-Repubblika Taljana nnotifikat l-iskema lill-Kummissjoni. Wara li nbdiet proċedura ta’ investigazzjoni formali, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata fid‑29 ta’ Lulju 2016.

13.

Din id-deċiżjoni tiddikjara li l-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni ma tinvolvix għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE lill-operaturi tal-ajruporti (l-Artikolu 1(1) tad-deċiżjoni kkontestata); li hija tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat favur il-kumpanniji tal-ajru involuti, inkluż l-appellanti, safejn hija tikkonċerna t-tħaddim ta’ dawn il-kumpanniji tal-ajru fl-ajruporti ta’ Cagliari-Elmas u ta’ Olbia (l-Artikolu 1(2) ta’ din id-deċiżjoni); li l-għajnuna inkwistjoni kienet daħlet fis-seħħ mill-Italja bi ksur tal-Artikolu 108(3) TFUE u li hija inkompatibbli mas-suq intern (l-Artikolu 1(3) u (4) tad-deċiżjoni kkontestata). Hija, finalment, teħtieġ li din l-għajnuna tkun irkuprata mill-kumpanniji tal-ajru (l-Artikolu 2(1) ta’ dik id-deċiżjoni).

14.

Permezz ta’ rikorsi ppreżentati fis‑6 ta’ Settembru 2017 u fil‑11 ta’ Jannar 2018, l-appellanti ppreżentaw rikorsi għal annullament tad-deċiżjoni kkontestata.

15.

Fit‑13 ta’ Mejju 2020, il-Qorti Ġenerali tat is-sentenzi appellati. Hija ċaħdet ir-rikorsi tal-appellanti u ordnatilhom sabiex iħallsu l-ispejjeż tal-proċeduri.

16.

Fl-appell tagħha quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ippreżentat fit‑22 ta’ Lulju 2020, Volotea titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla l-punti 1 u 2 tal-parti operattiva tas-sentenza fil-Kawża T-607/17; tannulla l-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata u l-ordni ta’ rkupru fuq l-Italja safejn hija tikkonċerna lil Volotea; u, sussidjarjament, tannulla l-punti 1 u 2 tal-parti operattiva tas-sentenza fil-Kawża T‑607/17, tibgħat il-kawża lura lill-Qorti Ġenerali għal eżami mill-ġdid; u tordna lill-Kummissjoni sabiex tħallas l-ispejjeż.

17.

Fl-appell tagħha quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ippreżentat fit‑23 ta’ Lulju 2020, easyJet titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla s-sentenza fil-Kawża T-8/18 u/jew sabiex tannulla l-Artikoli 1, 2, 3 u 4 tad-deċiżjoni kkontestata safejn tikkonċerna lil easyJet; u, sussidjarjament, sabiex tannulla s-sentenza appellata, tibgħat il-kawża lura lill-Qorti Ġenerali għal eżami mill-ġdid; u tordna lill-Kummissjoni sabiex tħallas l-ispejjeż.

18.

Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiċħad l-appelli u tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż.

19.

Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tat-Tielet Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑22 ta’ Frar 2021, iż-żewġ kawżi ngħaqdu għall-finijiet tal-konklużjonijiet u tas-sentenza.

20.

Il-partijiet wieġbu għal mistoqsijiet bil-miktub li sarulhom mill-Qorti tal-Ġustizzja.

21.

Filwaqt li t-Trattati ma fihomx definizzjoni ta’ x’tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat, il-Qorti tal-Ġustizzja nsistiet li dan il-kunċett jeħtieġ interpretazzjoni fuq il-bażi tal-elementi oġġettivi tiegħu ( 8 ). Interpretat b’dan il-mod, l-Artikolu 107(1) TFUE fih erba’ kundizzjonijiet kumulattivi (prinċipali): li l-miżura inkwistjoni tkun imputabbli lill-Istat jew iffinanzjata permezz ta’ riżorsi tal-Istat; li tikkonċerna lil impriża; li tagħti vantaġġ lil din l-impriża; u li din il-miżura hija selettiva. Miżura li tissodisfa dawn il-kriterji hija ġeneralment meqjusa li tkun kapaċi twassal għal distorsjoni tal-kompetizzjoni u taffettwa l-kummerċ fis-suq intern ( 9 ).

22.

Minħabba l-iżvilupp f’kif l-għan tal-kontroll tal-għajnuna mill-Istat jinftiehem ( 10 ), u bħala konsegwenza tal-immaġinazzjoni mhux eżawrjenti tal-Istati Membri meta tikkonċerna l-interventi fis-suq, il-Qorti tal-Ġustizzja hija ffaċċjata bil-bżonn kostanti sabiex tispjega mill-ġdid il-kriterji fundamentali tal-Artikolu 107(1) TFUE u sabiex taġġustahom għall-applikazzjoni tagħhom f’sitwazzjonijiet ġodda. Dawn il-kawżi ma huma tal-ebda eċċezzjoni għal din ir-regola.

23.

Fil-fatt, l-iskema inkwistjoni f’dawn il-kawżi tidher ħila immaġinattiva sabiex jitwasslu iktar turisti lejn Sardegna, inkluż waqt ix-xhur xitwija, u bil-ħsieb sabiex jissaħħaħ l-iżvilupp ekonomiku ta’ dan ir-reġjun.

24.

Billi Sardegna hija gżira, it-turisti jistgħu naturalment jaslu bl-ajru. Il-linji tal-ajru jinnegozjaw mal-ajruporti. L-iskema maħsuba mir-Reġjun Awtonomu għalhekk involviet lill-ajruporti sabiex jiżviluppaw pjanijiet u jaħdmu flimkien mal-linji tal-ajru sabiex iġibu iktar titjiriet lejn il-gżira. Jekk dawn il-pjanijiet ikunu approvati mir-Reġjun Awtonomu, dan tal-aħħar kien jipprovdi finanzjament lill-operaturi tal-ajruporti, li jiddistribwixxi dan il-finanzjament lil-linji tal-ajru kkonċernati. L-iskema għalhekk involviet reċiproċità kemm tal-attur pubbliku (ir-Reġjun Awtonomu) kif ukoll dak privat (l-ajruporti u l-linji tal-ajru).

25.

Għall-finijiet tal-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat, id-disinn ta’ din l-iskema tqajjem diversi mistoqsijiet. Pereżempju, it-twassil tal-finanzjament permezz ta’ intermedjarju privat jelimina l-provenjenza pubblika ta’ dan il-finanzjament? Liema mill-partijiet privati involuti, jekk mhux it-tnejn li huma, għandhom jitqiesu l-benefiċjarju ta’ din l-iskema? Finalment, din l-imsemmija skema tipprovdi vantaġġ li ma kienx ikun disponibbli fis-suq?

26.

Il-Qorti tal-Ġustizzja talbet li jiena niffoka l-analiżi tiegħi sabiex nipprovdi tweġibiet għal dawn il-mistoqsijiet. Għalhekk, jiena ser nirrestrinġi l-konklużjonijiet tiegħi għall-kunċetti ta’ imputabbiltà (IV); benefiċjarji sekondarji tal-għajnuna (V); u l-metodoloġija għad-determinazzjoni jew l-esklużjoni tal-eżistenza ta’ vantaġġ (VI).

27.

Il-finanzjament mill-Istat jew permezz ta’ riżorsi tal-Istat huwa element kostituttiv tal-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat ( 11 ). Dan ifisser li r-riżorsi użati f’miżura għandhom ikunu imputabbli lill-Istat ( 12 ). Fl-appelli rispettivi tagħhom, l-appellanti jikkontestaw preċiżament din id-determinazzjoni: huma jsostnu li l-finanzjament irċevut mill-operaturi tal-ajruporti ma jistax ikun imputabbli lir-Reġjun Awtonomu ( 13 ).

28.

L-argumenti tagħhom huma essenzjalment fuq tliet binarji ( 14 ). L-ewwel, huma jsostnu li, fis-sentenzi appellati, il-Qorti Ġenerali naqset li tevalwa b’mod xieraq l-kriterji li jirriżultaw mis-sentenza Franza vs Il‑Kummissjoni. B’mod partikolari, huwa sostnut li l-fatt li l-Qorti Ġenerali straħet fuq l-eżistenza ta’ mekkaniżmu ta’ superviżjoni sabiex tissorvelja d-distribuzzjoni u l-użu tal-finanzjament inkwistjoni kien insuffiċjenti sabiex tiġi stabbilita l-imputabbiltà. It-tieni, l-appellanti jallegaw li l-Qorti Ġenerali applikat b’mod żbaljat is-sentenza Il-Belġju u Magnetrol International vs Il-Kummissjoni ( 15 ), billi hija ma evalwatx jekk l-operaturi tal-ajruporti kellhomx marġni ta’ diskrezzjoni sabiex jiddefinixxu l-elementi essenzjali tal-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni. It-tielet, huma jargumentaw li l-preżenza ta’ riżorsi tal-Istat tista’ tkun ikkonfermata biss fejn l-Istat jeżerċita kontroll fuq il-finanzjament kif ukoll fuq l-amministraturi ta’ dan il-finanzjament (f’dan il-każ, l-operaturi tal-ajruporti). Tali rekwiżit jirriżulta mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni ( 16 ).

29.

Jiena ma naqbilx mat-tliet argumenti kollha.

30.

Fir-rigward tal-ewwel argument, fis-sentenza Franza vs Il‑Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet numru ta’ indizji li kollettivament jistgħu juru li miżuri meħuda minn ċerti impriżi huma fil-fatt imputabbli lill-Istat ( 17 ). Permezz ta’ din l-evalwazzjoni, il-Kummissjoni tista’ sussegwentement tistabbilixxi jekk iċ-ċirkustanzi ta’ każ jippuntawx lejn il-preżenza ta’ direzzjoni mill-Istat ( 18 ). Dan ifisser, tista’ tikkonkludi li l-Istat kien involut fl-adozzjoni ta’ miżura, jew tal-inqas li ma huwiex probabbli li huwa ma kienx involut fl-influwenza tal-adozzjoni ta’ dawn il-miżuri ( 19 ).

31.

Madankollu, is-sentenza Franza vs Il‑Kummissjoni kkonċernat impriżi pubbliċi. Meta qieset il-kwistjoni tal-limitu ta’ prova fir-rigward ta’ impriżi privati, il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Il-Kummissjoni vs l-Italja et spjegat li l-Kummissjoni għandha tipprovdi iktar minn provi ċirkostanzjali: dak li huwa meħtieġ huwa li tistabbilixxi katina kompleta ta’ avvenimenti u għalhekk turi prova deċiżiva ta’ imputabbiltà ( 20 ).

32.

Minħabba d-data tal-għoti tas-sentenza Il-Kummissjoni vs l-Italja et, hija sfortuna li l-partijiet f’dawn l-appelli ma setgħux jieħdu pożizzjoni dwar jekk dan it-tbegħid mill-aforiżmu “iċ-ċirkostanzi ma jistgħux jigdbu” kellux iwassal għal bidliet fl-analiżi tal-Qorti Ġenerali.

33.

Madankollu, jiena naqra s-sentenzi appellati fis-sens li jindikaw li l-Qorti Ġenerali dehret li tkun sodisfatta li l-investigazzjoni tal-Kummissjoni żvelat provi ta’ imputabbiltà deċiżivi.

34.

Għalhekk, fil-punti 70 u 94 tas-sentenzi appellati rispettivi, il-Qorti Ġenerali osservat li “huwa ċar […] mill-implimentazzjoni tiegħu fil-prattika jirriżulta li l-fondi mħallsa mill-imsemmi reġjun lill-operaturi tal-ajruporti kienu dawk li ntużaw minn dawn tal-aħħar sabiex jirremuneraw lill-kumpanniji kontraenti”. B’mod simili, fil-punti 86 u 118 tagħhom, il-Qorti Ġenerali spjegat li “il-Kummissjoni qieset, fid-deċiżjoni kkontestata, li l-fondi mqiegħda għad-dispożizzjoni tal-operaturi tal-ajruporti mir-Reġjun Awtonomu kellhom jintużaw u effettivament intużaw skont l-istruzzjonijiet adottati mill-imsemmi reġjun, f’dan il-każ bħala remunerazzjoni għas-servizzi pprovduti mill-kumpanniji tal-ajru” ( 21 ). Finalment, f’diversi punti tas-sentenzi appellati, il-Qorti Ġenerali fakkret li l-operaturi tal-ajruporti nnifishom ammettew li jaġixxu taħt il-kontroll u d-direzzjoni tar-Reġjun Awtonomu, u li huma ttrasferew il-finanzjament inkwistjoni biss bl-aspettattiva li dawn is-somom ikunu mħallsa lura minn din l-awtorità pubblika ( 22 ).

35.

Isegwi, fil-fehma tiegħi, li l-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-provi disponibbli li għandha urew, sal-livell ta’ prova meħtieġ, prova tal-fatturi stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Franza vs Il‑Kummissjoni, kif applikati fil-każ ta’ impriżi privati fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs l-Italja et.

36.

Fir-rigward tat-tieni argument, jiena bl-istess mod m’iniex konvinta li l-Qorti Ġenerali applikat b’mod żbaljat is-sentenza Il-Belġju u Magnetrol International vs Il‑Kummissjoni ( 23 ).

37.

Din il-kawża kkonċernat, inter alia, il-kwistjoni dwar jekk prattiki amministrattivi sistematiċi li japprovaw talbiet għal eżenzjoni ta’ qligħ żejjed minn kumpanniji multinazzjonali kinux kapaċi li jikkostitwixxu fattur rilevanti fl-evalwazzjoni tal-eżistenza de facto ta’ skema ta’ għajnuna ( 24 ).

38.

L-ewwel, kif il-Kummissjoni ġustament tiddikjara, l-appelli huma silenzjużi dwar kif din is-sentenza tkun rilevanti fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi. Fl-iskema inkwistjoni f’dawn il-kawżi, ma aħniex iffaċċjati bi prattika amministrattiva sistematika u mhux bil-miktub. Pjuttost il-kuntrarju, fil-fatt, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li kien hemm għanijiet u kriterji espressi stabbiliti mir-Reġjun Awtonomu fil-Liġi 10/2010, li l-operaturi kienu qegħdin jimplimentaw ( 25 ).

39.

It-tieni, anki jekk din is-sentenza kienet rilevanti, għandu jiġi osservat li fis-sentenzi appellati, il-Qorti Ġenerali evalwat il-marġni ta’ diskrezzjoni tal-operaturi tal-ajruporti sabiex tiddefinixxi elementi essenzjali tal-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni ( 26 ). Hija kkonstatat li ma hemm l-ebda indikazzjoni li l-operaturi tal-ajruporti jistgħu jmorru lil hinn mill-marġini stabbiliti mil-Liġi 10/2010. Fil-fatt, skont il-Qorti Ġenerali, id-diskrezzjoni tal-operaturi kienet limitata mir-Reġjun Awtonomu sa fejn dan tal-aħħar seta’ jikkontrolla kemm l-ammont tal-għajnuna mogħtija lill-operaturi tal-ajruporti kif ukoll id-direzzjoni mill-ġdid ta’ dawn is-somom (b’mod sħiħ) lill-appellanti ( 27 ).

40.

Indur finalment għat-tielet argument, ma jsegwix, fil-fehma tiegħi, mis-sentenza Il-Ġermanja vs Il‑Kummissjoni li riżorsi tal-Istat jistgħu jitqiesu biss li jeżistu meta l-amministratur tal-finanzjament tal-Istat huwa suġġett għall-kontroll kostanti tal-Istat. Dak li jikkonferma din il-kawża huwa li l-Istat jiżgura setgħa li jiddisponi mill-finanzjament kif ukoll mill-amministrazzjoni tiegħu ( 28 ). Bla dubju, dan ir-rekwiżit ma huwiex wieħed ġdid ( 29 ).

41.

Il-kuntrarju, fil-fehma tiegħi, jippermetti li r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat jiġu evitati permezz tal-ħolqien ta’ istituzzjonijiet li huma responsabbli sabiex jamministraw l-għajnuna, iżda li, bħal fil-każ tal-operaturi tal-ajruporti, ma humiex huma stess ikkontrollati mill-Istat ( 30 ).

42.

Fil-fatt, huwa preċiżament għal din ir-raġuni li l-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet b’mod konsistenti l-bżonn sabiex tiddistingwi bejn jekk l-għajnuna hijiex mogħtija direttament mill-Istat jew minn korpi pubbliċi jew privati li ġew stabbiliti jew maħtura sabiex jimplimentaw l-iskema tal-Istat ( 31 ).

43.

Fid-dawl tal-punti preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiċħad il-kontestazzjoni tal-appellanti għall-konstatazzjoni ta’ imputabbiltà bħala infondata ( 32 ).

44.

Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li numru ta’ kumpanniji tal-ajru, inkluż l-appellanti, kienu benefiċjarji tal-għajnuna mill-Istat (Artikolu 1(2) tagħha). Fl-istess ħin, il-Kummissjoni kkonstatat li l-operaturi tal-ajruporti ma rċevewx tali għajnuna u għalhekk ma setgħux jitqiesu benefiċjarji tal-iskema ta’ għajnuna (Artikolu 1(1) tad-deċiżjoni kkontestata).

45.

L-appellanti jikkontestaw l-aħħar konstatazzjoni. Huma jsostnu essenzjalment li l-operaturi tal-ajruporti rċevew vantaġġ skont din l-iskema.

46.

Anki jekk il-kontestazzjoni għall-Artikolu 1(1) tad-deċiżjoni ma huwiex l-oġġett ta’ dawn l-appelli, dawn l-argumenti huma wkoll rilevanti fir-rigward tal-kontestazzjoni tal-Artikolu 1(2) tagħha, u possibbilment ukoll fir-rigward tal-effetti li jirriżultaw mill-Artikolu 2 tad-deċiżjoni kkontestata, minħabba li l-konstatazzjoni riżultanti jista’ jkollha impatt fuq l-ammont tal-għajnuna li għandu jiġi mħallas lura mill-kumpanniji tal-ajru ( 33 ).

47.

Jiena għalhekk, ser nindirizza ż-żewġ argumenti li abbażi tagħhom il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li l-operaturi tal-ajruporti ma humiex benefiċjarji (sekondarji) skont l-iskema ta’ għajnuna.

48.

L-ewwel argument (prinċipali) li straħet fuqu l-Qorti Ġenerali huwa li l-operaturi tal-ajruporti għaddew lill-kumpanniji tal-ajru l-finanzjament sħiħ irċevut mir-Reġjun Awtonomu.

49.

Dan l-argument huwa rilevanti? Fil-fehma tiegħi, ma huwiex ( 34 ).

50.

Vantaġġ jista’ jingħata lill-impriżi oħrajn minbarra dawk li r-riżorsi tal-Istat ġew ittrasferiti direttament lilhom (dan huwa dak li huwa indikat ukoll bħala “vantaġġ indirett”) ( 35 ). Tali vantaġġ għandu jkun distint minn sempliċement effetti ekonomiċi sekondarji li jirriżultaw u li huma inerenti f’ħafna mill-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat, u li huma eżentati mir-reviżjoni ta’ għajnuna mill-Istat ( 36 ).

51.

Dan iqajjem il-mistoqsija dwar kif wieħed għandu jiddistingwi bejn effetti ekonomiċi li jirriżultaw inċidentalment, bħala effett sekondarju tal-iskema ta’ għajnuna u vantaġġi indiretti “reali” li huma intiżi għal ċerti benefiċjarji “moħbija”.

52.

Fl-Avviż tagħha dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat, il-Kummissjoni tispjega li “l-effetti prevedibbli tal-miżura għandhom jiġu eżaminati minn perspettiva ex ante” ( 37 ). Għalhekk, vantaġġ indirett ikun preżenti biss “jekk il-miżura hija mfassla b’tali mod li tiggwida l-effetti sekondarji tagħha lejn impriżi identifikabbli jew gruppi ta’ impriżi” ( 38 ).

53.

Għalhekk, jidhirli, li sabiex tivverifika li vantaġġ indirett ma huwiex “imlibbes” bħala effett anċillari ta’ skema, f’dawn il-każijiet il-Kummissjoni kellha l-obbligu sabiex teżamina jekk id-disinn tal-iskema ħasibx għal ċerti vantaġġi “ex ante” għall-operaturi tal-ajruporti li kienu iktar minn elementi inerenti tal-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni ( 39 ). Wara kollox, l-operaturi tal-ajruporti kellhom irwol attiv li jużaw f’dan id-disinn u għalhekk kellhom interess ekonomiku f’din l-iskema li joperaw fuq ċertu livell ta’ kapaċità (u dan huwa minnu, minkejja li l-pjanijiet tagħhom ikollhom jiġu approvati mir-Reġjun Awtonomu u minkejja l-fatt li tal-aħħar osserva l-implimentazzjoni ta’ dawk il-pjanijiet).

54.

Fil-fatt, jiena nista’ nimmaġina sitwazzjoni fejn, pereżempju, fil-pjan ta’ skeda ta’ titjira lejn ajruport partikolari, iż-żieda ta’ titjira waħda iktar minn dak li jkun neċessarju sabiex tkopri l-ispejjeż operattivi tiegħu setgħet tiżgura vantaġġ lil dan l-ajruport (u għalhekk lill-operatur tiegħu) ( 40 ).

55.

Huwa preċiżament għal dik ir-raġuni, li kont nargumenta li huwa biss loġiku li, fejn, bħal f’dawn il-każijiet, parti tagħmel talba suffiċjentement sostanzjata li jeżisti, fil-fatt, benefiċjarju “moħbi” jew “addizzjonali”, il-Qorti Ġenerali hija meħtieġa li tevalwa, abbażi taċ-ċirkustanzi disponibbli għaliha, jekk il-Kummissjoni wettqet evalwazzjoni suffiċjentement kompleta biex tidentifika wkoll il-preżenza ta’ xi benefiċjarji indiretti taħt dik l-iskema ta’ għajnuna.

56.

Billi l-Qorti ma għamletx hekk f’dawn il-każijiet, nieħu l-pożizzjoni li żbaljat meta kkonstatat li l-Kummissjoni kienet korretta meta qieset l-analiżi “ex ante” tal-profitabbiltà ekonomika tal-kuntratti ta’ servizz konklużi bejn l-operaturi tal-ajruporti u l-kumpanniji tal-ajru bħala irrilevanti, kif aċċettat mir-Reġjun Awtonomu ( 41 ).

57.

It-tieni argument invokat mill-Qorti Ġenerali huwa li l-operaturi tal-ajruporti ma kinux jidħlu f’kuntratti mal-kumpanniji tal-ajru li kieku ma kienx hemm il-finanzjament tar-Reġjun skont l-iskema ( 42 ).

58.

Ma narax kif dan il-fatt (jekk fil-fatt dan huwa konstatazzjoni ta’ fatt) jikkontribwixxi għall-konklużjoni minnha nnifisha li parteċipazzjoni fl-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni ma ħolqitx vantaġġ ukoll għall-operaturi tal-ajruporti.

59.

Jekk xejn, din turi l-konklużjoni kuntrarja: li l-operaturi tal-ajruporti għażlu li jipparteċipaw fl-iskema biss għaliex huma kienu l-benefiċjarji ta’ vantaġġ li ma kienx jaslilhom skont kundizzjonijiet tas-suq normali.

60.

Madankollu, dak l-element ta’ vantaġġ huwa preċiżament dak li ma kienx investigat iktar. Fil-fehma tiegħi, analiżi iktar fil-profond dwar il-benefiċċji riċevuti potenzjalment mill-operaturi tal-ajruporti kien ikun neċessarju, sabiex jitneħħa kull dubju.

61.

Fuq din il-bażi, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li l-Qorti Ġenerali żbaljat meta kkunsidrat, li l-analiżi “ex ante” tal-profitabbiltà ekonomika tal-kuntratti ta’ servizz konklużi bejn l-operaturi tal-ajruporti u l-kumpanniji tal-ajru kienet irrilevanti għad-determinazzjoni tal-benefiċjarji skont l-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni.

62.

Fl-appelli tagħhom, l-appellanti ma jaqblux mal-fatt li l-Qorti Ġenerali qablet mal-konstatazzjoni tal-Kummissjoni li t-test tal-OES ma kienx applikabbli għall-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni sabiex jeskludi l-eżistenza ta’ vantaġġ ( 43 ).

63.

It-test tal-OES huwa għodda analitika użata mill-Kummissjoni sabiex teskludi l-eżistenza ta’ vantaġġ lil impriża miksuba permezz tal-intervent tal-Istat fuq suq partikolari. Dan it-test jeħtieġ analiżi ekonomika kumplessa sabiex jiġi evalwat jekk investitur privat ipotetiku f’suq partikolari jipparteċipax f’intervent paragunabbli u fuq l-istess termini bħall-Istat.

64.

Kif indikat ġustament mill-appellanti, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-Kummissjoni għandha obbligu li twettaq it-test tal-OES fis-sitwazzjonijiet kollha li huwa applikabbli fihom ( 44 ).

65.

Hija preċiżament din il-kwistjoni tal-applikabbiltà tat-test tal-OES li sa issa, ma ġietx illuminata b’mod suffiċjenti mill-ġurisprudenza. B’mod partikolari, jibqa’ mhux ċar f’liema sitwazzjonijiet l-intervent tal-Istat fis-suq huwiex paragunabbli b’mod raġonevoli mal-aġir potenzjali ta’ operatur fis-suq.

66.

Sabiex noffri xi ideat dwar kif insolvi din il-kwistjoni, huwa utli li nirrifletti dwar l-għan li fuqu kien żviluppat it-test tal-OES u kif dan l-għan evolva mal-ġurisprudenza.

67.

Introdott b’mod parallel mad-Direttiva dwar it-trasparenza tal-1980 ( 45 ), it-test tal-OES kien intiż inizjalment sabiex jevalwa l-aġir tal-impriżi pubbliċi (jiġifieri, dawk li fihom l-Istat kien is-sid) meta jikkompetu fl-istess suq bħal impriżi privati ( 46 ).

68.

Dan huwa wkoll fejn l-idea tal-Istat li jaġixxi bħala “azzjonist” (li, fil-lingwaġġ ta’ dak iż-żmien, kien magħruf bħala “l-akkwist minn kumpanniji pubbliċi” ta’ ishma fil-kapital tal-kumpannija) toriġina. ( 47 ).

69.

Ir-ratio legis tat-test tal-OES kien għalhekk iffurmat mill-bżonn li jinstab mod sabiex jippermetti lill-Istat li jkun parteċipant fis-suq mingħajr ma jnaqqar mill-effettività tad-dixxiplina tal-għajnuna mill-Istat ( 48 ). Iktar speċifikament, dan it-test serva sabiex jeskludi mill-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat dawk l-azzjonijiet tal-Istat fejn tal-aħħar “niżel fis-suq” sabiex jikkompeti ma’ impriżi oħrajn f’kundizzjonijiet simili. Tali kundizzjonijiet simili tqiesu preżenti fejn l-investiment tal-Istat fl-impriża tiegħu stess, jew mill-impriżi tiegħu stess, kien ta’ tip li seta’ jkun ikkontemplat minn investitur privat ( 49 ).

70.

Huwa preċiżament fid-dawl ta’ dan ir-ratio legis li t-test tal-OES huwa ħafna drabi deskritt fir-rigward tal-possibbiltà għal Stati Membri li jagħżlu ekonomija mħallta, li tinftiehem bħala waħda li fiha l-Istat huwa preżenti wkoll fis-suq flimkien ma’ impriżi privati ( 50 ). Għalhekk, isir ir-riferiment li huwa ħafna drabi rripetut għan-newtralità fis-sistema tal-proprjetà tal-Artikolu 345 TFUE u l-prinċipju ta’ ugwaljanza li huwa marbut miegħu ( 51 ).

71.

Madankollu, l-iktar ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja tidher li tindika li t-test tal-OES għandu jsib ukoll applikazzjoni ’l barra minn dawk il-konfini tradizzjonali tal-proprjetà tal-Istat u parteċipazzjoni azzjonarja ( 52 ).

72.

Dan iwassal għal żewġ modi ta’ kif tista’ tinftiehem l-applikabbiltà tat-test tal-OES.

73.

Minn naħa, meta mifhuma fl-applikazzjoni storika tagħha, l-applikabbiltà tat-test tal-OES tista’ tkun ristretta biss għal dawk is-sitwazzjonijiet li fihom l-Istat jaġixxi bħala azzjonist f’suq partikolari. Min-naħa l-oħra, minħabba li l-Istat jista’ wkoll jintervjeni fuq is-suq permezz ta’ mezzi oħra minbarra proprjetà jew parteċipazzjoni azzjonarja, li jiġi ristrett it-test tal-OES għal dawk is-sitwazzjonijiet ikun interpretazzjoni wisq dejqa tal-utilità ta’ dan it-test.

74.

Fil-fatt, fil-fehma tiegħi, it-test tal-OES jista’ jkun utli, u għalhekk applikabbli, f’dawk is-sitwazzjonijiet kollha li fihom l-intervent tal-Istat fis-suq jista’ jkun imxebbah mal-azzjoni ta’ parteċipant fis-suq privat. Din l-evalwazzjoni ta’ “ekwivalenza” tmur lil hinn mill-konfini tradizzjonali ta’ parteċipazzjoni azzjonarja u proprjetà. Jiġifieri, jekk operatur fis-suq privat jista’ jidher li jaġixxi bl-istess mod bħall-Istat, it-test tal-OES jista’ jiżvela jekk l-azzjoni tal-Istat kinitx konformi mas-suq. Dan sussegwentement, jassisti fl-esklużjoni tal-eżistenza ta’ vantaġġ (u għalhekk benefiċċju li jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat).

75.

Apparentement iddistakkata mir-ratio legis oriġinali tagħha, l-applikabbiltà tat-test tal-OES tidher li evolviet sabiex tiġi rregolata minn dikotomija li tikkonfondi (u, frankament, li tqarraq).

76.

Ikkunsidra, pereżempju, is-sentenza Il‑Kummissjoni vs EDF ( 53 ). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-applikabbiltà tal-kriterju tal-investitur privat jiddependi […] fuq il-fatt li l-Istat Membru kkonċernat jagħti vantaġġ ekonomiku lil impriża proprjetà tiegħu fil-kwalità tiegħu ta’ azzjonist u mhux fil-kwalità tiegħu ta’ awtorità pubblika” ( 54 ). Bl-istess mod, f’Ryanair vs Il-Kummissjoni, il-Qorti Ġenerali nnotat li “filwaqt li huwa kjarament neċessarju, meta l-Istat jaġixxi bħala impriża li topera bħala investitur privat, li jiġi analizzat l-aġir tiegħu b’riferiment għall-prinċipju tal-investitur privat, l-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju għandha tkun eskluża fil-każ li l-Istat jaġixxi bħala awtorità pubblika” [traduzzjoni mhux uffiċjali] ( 55 ). Finalment, kliem simili huwa riprodott ukoll fl-Avviż tal-Kummissjoni dwar il-kunċett tal-għajnuna mill-Istat ( 56 ).

77.

Billi wieħed isegwi dawn l-eżempji u l-lingwa użata fihom, il-kwistjoni dwar l-applikabbiltà tat-test tal-OES hija marbuta mal-Istat li jaġixxi bħala operatur ekonomiku (permezz ta’ parteċipazzjoni azzjonarja). Dawn l-attivitajiet għandhom ikunu distinti mill-attivitajiet tal-Istat li jaġixxi bħala awtorità pubblika. Fl-ewwel xenarju, skont il-loġika tal-ġurisprudenza, it-test tal-OES japplika. Fix-xenarju tal-aħħar, dan it-test ma japplikax.

78.

Ma naħsibx li din id-distinzjoni hija valida ( 57 ).

79.

Hemm żewġ fehmiet possibbli tal-espressjoni tal-“Istat li jaġixxi bħala awtorità pubblika”. Skont fehma minnhom, din l-espressjoni tista’ tiddenota Stat li jaġixxi fl-interess pubbliku (pereżempju, sabiex jissaħħaħ l-iżvilupp ekonomiku, iżomm l-impjiegi, jew jiġi protett l-ambjent). Fehma oħra hija, li din l-espressjoni tista’ tinftiehem fis-sens li l-Istat jaġixxi permezz ta’ strumenti ta’ politika pubblika (jiġifieri, leġiżlazzjoni, regolament jew, saħansitra, taxxi). Madankollu, l-ebda interpretazzjoni ma realment issostni l-konklużjonijiet li ntlaħqu mill-ġurisprudenza (jew mill-Kummissjoni) dwar ir-raġuni għalfejn it-test tal-OES kien jew ma kienx applikabbli.

80.

Fir-rigward tal-ewwel fehim tal-kunċett ta’ “Stat li jaġixxi bħala awtorità pubblika”, il-ġurisprudenza tikkunsidra li r-raġunijiet li jimmotivaw lil Stat sabiex jintervjeni fis-suq ma humiex rilevanti ( 58 ). Fil-fatt, jekk Stat jaġixxix sabiex jippreserva l-impjieg, sabiex jipproteġi l-ambjent, sabiex isaħħaħ it-turiżmu jew sempliċement sabiex jamministra l-kumpannija tiegħu stess kompletament ma għandhomx x’jaqsmu mal-kwistjoni dwar jekk l-impriża benefiċjarja akkwistatx benefiċċju li jirriżulta minn dan l-intervent li seta’ kien ipprovdut mis-suq taħt l-istess kundizzjonijiet. L-applikabbiltà tat-test tal-OES ma tistax, għalhekk, tkun eskluża għal dawn ir-raġunijiet biss.

81.

Fir-rigward tat-tieni fehma, għandu jiġi osservat li t-test tal-OES kien applikat f’okkażjonijiet varji li fihom l-Istat aġixxa permezz tal-użu ta’ strumenti ta’ setgħa pubblika; jiġifieri, strumenti li ma humiex disponibbli lill-operatur fis-suq privat. Pereżempju, f’numru ta’ kawżi, l-Istat intervjena fis-suq sabiex jiddifferixxi jew jaħfer il-pagament ta’ dejn tat-taxxa u obbligi finanzjarji oħrajn dovuti lill-Istat minn impriżi privati ( 59 ). B’mod simili, f’Il-Kummissjoni vs EDF ( 60 ), l-Istat intervjena permezz ta’ setgħat fiskali u regolatorji, u f’Ryanair vs Il-Kummissjoni ( 61 ) l-intervent seħħ permezz ta’ setgħat leġiżlattivi u regolatorji. F’dawn il-kawżi kollha, madankollu, xi forma tat-test tal-OES kienet applikata. Dan ifisser li l-applikabbiltà tiegħu ma tistax tiġi eskluża sempliċement għaliex l-Istat qed jaġixxi permezz ta’ strumenti ta’ setgħa pubblika.

82.

Sabiex tinħall din id-dikotomija, ċertament ma jgħinx li l-ġurisprudenza xi drabi tuża d-distinzjoni bejn l-Istat li jaġixxi bħala “attur ekonomiku” u l-Istat li jaġixxi bħala “awtorità pubblika” mhux sabiex tiddeċiedi dwar l-applikabbiltà tat-test tal-OES, iżda pjuttost matul l-applikazzjoni tiegħu ( 62 ). Dan huwa minnu partikolarment f’sitwazzjonijiet fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tixtieq tenfasizza li l-ispejjeż u l-benefiċċji tal-Istat bħala awtorità pubblika, li jikkonċernaw, pereżempju, ir-rata ta’ impjieg jew iż-żieda fid-dħul baġitarju, ma humiex meħudin inkunsiderazzjoni meta jiġi applikat dan it-test. B’mod kunċettwali, din id-distinzjoni hija loġika, għaliex operatur fis-suq ipotetiku, li wara kollox, iservi ta’ komparatur, mhux ser jieħu inkunsiderazzjoni tali tħassib meta jiddeċiedi fuq il-movimenti tiegħu fis-suq ( 63 ). Madankollu, dawn il-kunsiderazzjonijiet jidħlu biss fl-istampa malli l-applikabbiltà tat-test tal-OES tkun ikkonfermata u fl-ebda punt preċedenti għal dan.

83.

Fil-qasir, jiena nieħu l-pożizzjoni li huwa żbaljat li jiġi deċiż li l-applikabbiltà tat-test tal-OES timxi fuq il-bażi tad-dikotomija bejn “awtorità pubblika” u “operatur ekonomiku”. It-test tal-OES ifittex li jiddetermina jew jelimina l-eżistenza ta’ vantaġġ maħluq għal impriża b’riferiment lejn il-konformità mal-ekonomija tas-suq ta’ ċertu aġir mill-Istat. Bħala tali, huwa b’mod realistiku applikabbli fis-sitwazzjonijiet kollha li fihom l-Istat iwettaq attivitajiet paragunabbli ma “attivitajiet tas-suq”, inkluż meta “l-Istat bħala awtorità pubblika” jaġixxi b’mod paragunabbli ma’ operatur fis-suq. Dan jimplika li l-applikabbiltà tat-test tal-OES għandha tiġi deċiża b’inkjesta oġġettiva dwar kif l-Istat jinteraġixxi ma’ impriżi f’suq partikolari, indipendentement mill-forma u r-raġunijiet għal din l-interazzjoni.

84.

Fid-dawl tal-punti preċedenti, jiena tal-opinjoni li l-applikabbiltà tat-test tal-OES hija rregolata min-natura tal-attivitajiet tal-Istat. Dan ifisser li l-applikabbiltà tat-test tal-OES tippresupponi li l-Istat jintervjeni permezz ta’ attività li hija paragunabbli ma’ dik li tista’ tkun prevista fis-suq.

85.

Iżda kif wieħed jevalwa jekk attività ekwivalenti hijiex possibbli fis-suq?

86.

Fil-fehma tiegħi, il-Kummissjoni għandha tqiegħed lilha nnifisha fil-pożizzjoni tal-impriża benefiċjarja u tevalwa, mill-perspettiva tagħha, jekk il-benefiċċju rċevut (pereżempju, l-għoti ta’ garanzija ta’ kreditu, injezzjoni ta’ kapital, jew maħfra tad-dejn) setax ġie ugwalment offrut minn impriżi oħrajn f’dan is-suq. Jekk it-tweġiba għal din il-mistoqsija hija fl-affermattiv, it-test tal-OES huwa applikabbli.

87.

Xi eżempji jistgħu jikkjarifikaw il-proposta tiegħi. Fis-suq, impriża tista’ tirċievi differiment ta’ self minn kreditur. Din l-attività tista’ titwettaq ukoll mill-Istat: jista’, pereżempju, japprova differiment ta’ taxxa lil impriża. Bħala tali, mill-perspettiva tal-impriża riċevitriċi, l-Istat qed jagħti benefiċċju tal-istess natura bħala kreditur (privat). Minħabba li azzjoni tal-Istat ta’ dan it-tip, konsegwentement, issib ekwivalenza fis-suq, minkejja l-fatt li l-Istat jista’ jkun li aġixxa bħala awtorità pubblika, għandu jkun possibbli li jiġi evalwat l-intervent tiegħu permezz tat-test tal-OES ( 64 ).

88.

Biex nieħdu t-tieni eżempju: jekk l-Istat jixtri servizzi ta’ kummerċjalizzazzjoni fis-suq, dan jibbenefika lill-impriża li mingħandha huwa xtara dawn is-servizzi. L-akkwist ta’ tali servizzi ma huwiex attività li Stat biss jista’ jwettaq. Hija tranżazzjoni sempliċi ta’ xiri. Fi kliem ieħor, minħabba li l-Istat iwettaq attività paragunabbli ma’ dik ta’ kwalunkwe impriża privata oħra, it-test tal-OES għandu jkun applikabbli sabiex jivverifika n-natura tal-konformità mas-suq ta’ dan l-akkwist (servizz).

89.

Ikkunsidra, fl-aħħar, it-tielet eżempju: jekk Stat jagħti liċenzja operattiva b’xejn lil impriża li altrimenti kienet tkun bil-ħlas, l-Istat jintervjeni fis-suq permezz ta’ twettiq ta’ attività li hija waħedha żżomm ta’ “gatekeeper” għal dan is-suq. Impriża privata ma tista’ qatt tirreplika din l-attività. Għalhekk, fl-evalwazzjoni dwar jekk din il-liċenzja operattiva b’xejn tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat, ma hemm l-ebda post għat-test tal-OES. Operatur ekonomiku privat ma jista’ qatt ikun l-istrument ta’ miżura għall-paragun.

90.

Il-punt li nixtieq nagħmel b’dawn l-eżempji huwa li ġej: it-test tal-OES huwa applikabbli kull meta Stat iwettaq attività li tista’ tiġi rreplikata fis-suq minn operaturi privati. Naturalment, dan jista’ jsir mhux biss meta l-Istat jaġixxi bħala azzjonist, iżda wkoll meta huwa jaġixxi bħala awtorità pubblika (kemm jekk huwa jsegwi skopijiet ekonomiċi, soċjali, ambjentali jew politika oħra). Il-mistoqsija determinanti hija jekk it-tip ta’ attività ekonomika inkwistjoni hijiex ta’ natura li tista’ tkun prevista fis-suq. Jekk it-tweġiba għal din il-mistoqsija hija fl-affermattiv, it-test tal-OES huwa applikabbli.

91.

Nixtieq nindika li l-applikabbiltà tat-test tal-OES bla ebda mod, ma tippreġudika, ir-riżultat tal-applikazzjoni tiegħu. Jekk attività tistax tiġi rreplikata jew le fis-suq (u għalhekk it-test tal-OES ikun applikabbli) ma huwiex deċiżiv għall-mistoqsija dwar jekk benefiċċju partikolari jikkostitwixxix vantaġġ. Din il-mistoqsija tal-aħħar tiddependi fuq l-applikazzjoni tat-test tal-OES, li tibbaża fuq analiżi ekonomika li teżamina jekk operatur fis-suq (ipotetiku) jagħtix l-istess benefiċċju b’kundizzjonijiet simili bħal dawk mogħtija mill-Istat ( 65 ).

92.

Fis-sentenzi appellati, il-Qorti Ġenerali laqgħet iċ-ċaħda tal-Kummissjoni għall-applikabbiltà tat-test tal-OES abbażi ta’ żewġ argumenti. L-ewwel, hija kkunsidrat li r-Reġjun Awtonomu ma aġixxiex bħala azzjonist, għaliex huwa ma kienx is-sid tal-operaturi tal-ajruporti involuti ( 66 ). It-tieni, hija straħet fuq il-fatt li, billi adotta l-iskema ta’ għajnuna, ir-Reġjun Awtonomu aġixxa “fil-kuntest ta’ politika ekonomika ġenerali”, għalhekk, “esklużivament bħala awtorità pubblika” ( 67 ).

93.

Fid-dawl tal-ispjegazzjonijiet preċedenti, jiena tal-opinjoni li l-argumenti mressqa mill-Qorti Ġenerali huma insuffiċjenti sabiex jeskludu l-applikabbiltà tat-test tal-OES.

94.

Kif spjegajt fil-punti 71, 74 u 83 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-iktar ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll ir-ratio legis sħiħ li huwa l-bażi tat-test tal-OES ma jillimitawx l-applikabbiltà tiegħu biss għal sitwazzjonijiet fejn l-Istat isir parti mis-suq permezz ta’ proprjetà f’impriża. Il-fatt li r-Reġjun Awtonomu ma huwiex is-sid tal-operaturi tal-ajruporti li permezz tagħhom implimenta l-iskema tiegħu huwa, għalhekk, insuffiċjenti sabiex jeskludi l-applikazzjoni tat-test tal-OES.

95.

Bl-istess mod, ma huwiex deċiżiv għal evalwazzjoni li tirrigwarda l-applikabbiltà tat-test tal-OES jekk ir-Reġjun Awtonomu aġixxiex “fil-kuntest ta’ politika ekonomika ġenerali” jew bħala “awtorità pubblika”. Kif spjegajt fil-punt 80 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-intenzjoni wara l-intervent tal-Istat sempliċement ma hijiex fattur li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni f’dan l-istadju tal-analiżi.

96.

Fil-fatt, kif spjegajt fis-sezzjoni preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet, meta evalwat jekk il-Kummissjoni eskluditx b’mod xieraq l-applikabbiltà tat-test tal-OES, il-Qorti Ġenerali kellha tivverifika jekk l-istituzzjoni evalwatx, mill-perspettiva tal-appellanti, jekk il-finanzjament irċevut mir-Reġjun Awtonomu ngħatax permezz ta’ attività li setgħet tiġi rreplikata fis-suq.

97.

Nikkunsidra għalhekk, li l-Qorti Ġenerali żbaljat bil-mod li hija ġġustifikat in-nuqqas ta’ applikabbiltà tat-test tal-OES f’dawn il-kawżi.

98.

Sussegwentement, wara li kkonkludiet li t-test tal-OES ma kienx applikabbli, il-Qorti Ġenerali evalwat l-eżistenza ta’ vantaġġ lill-appellanti billi qieset l-attivitajiet tar-Reġjun Awtonomu mill-perspettiva ta’ akkwirent ta’ servizzi.

99.

Anki jekk jiena dubjuża dwar jekk l-għotja għall-ħolqien ta’ titjiriet ġodda tistax tikkostitwixxi akkwist ta’ servizzi, naqbel li, bħala prinċipju, it-test tal-“akkwirent ta’ servizzi” jista’ fil-fatt jaġixxi bħala mezz sabiex tiġi ddeterminata l-eżistenza jew l-esklużjoni ta’ vantaġġ. Madankollu, minħabba li dan l-approċċ jippresupponi li l-Istat aġixxa bħala operatur ekomomiku sabiex jixtri servizzi fis-suq, din l-evalwazzjoni ma tikkostitwixxi, min-natura tagħha, xejn iktar milli waħda mill-iterazzjonijiet tat-test tal-OES. Jiġifieri, it-test innifsu li l-Qorti Ġenerali rrifjutat bħala inapplikabbli għaliex hija kkunsidrat li r-Reġjun Awtonomu ma aġixxiex bħala operatur ekonomiku.

100.

Anki jekk dan huwa minnu, hemm żewġ punti li jirrigwardaw l-evalwazzjoni alternattiva tal-Qorti Ġenerali (li tistrieħ fuq it-test tal-“akkwirent ta’ servizzi”) li jistħoqqilhom analiżi ulterjuri. L-ewwel punt jirrigwarda l-argument tal-appellanti li l-Qorti Ġenerali eċċediet il-ġurisdizzjoni tagħha meta laqgħet id-deċiżjoni kkontestata fuq il-motivi ta’ raġunament alternattiv. It-tieni punt jirrigwarda l-passi tal-analiżi fi ħdan it-test tax-xerrej tas-servizz, kif proposti mill-Qorti Ġenerali.

101.

L-ewwel, fir-rigward tal-kompetenza tal-Qorti Ġenerali, huwa minnu li, permezz tan-natura amministrattiva tal-proċedura tal-għajnuna mill-Istat, il-Qorti Ġenerali tgawdi biss minn ġurisdizzjoni limitata. Bħala tali, hija ma tistax tissostitwixxi l-evalwazzjoni ekonomika tagħha stess ma’ dik tal-Kummissjoni ( 68 ).

102.

Essenzjalment, dan jirrikjedi lill-Qorti Ġenerali sabiex tevalwa jekk il-motivazzjoni formali fid-deċiżjoni kkontestata fihiex l-informazzjoni rilevanti kollha li tippermettilha li tissostanzja l-konklużjonijiet li rriżultaw minnha ( 69 ). Dan huwa partikolarment minnu, minħabba li fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat, il-Kummissjoni tagħlaq il-proċedura investigattiva tagħha permezz ta’ deċiżjoni ( 70 ).

103.

Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja kkjarifikat li, ħlief fil-każ fejn ebda element materjali ma jiġġustifika dan il-pjan ta’ azzjoni, il-Qorti Ġenerali, fi proċeduri ta’ rikors għal annullament, tista’ tasal tinterpreta l-motivazzjoni tal-miżura kkontestata b’mod differenti minn dik tal-awtur tagħha, u anki, f’ċerti ċirkustanzi, tiċħad il-motivazzjoni formali adottata minn dan tal-aħħar ( 71 ).

104.

Huwa preċiżament dan l-ispazju li użat il-Qorti Ġenerali f’dawn il-kawżi. Għalhekk, fis-sentenzi appellati, din il-qorti kkumplementat il-motivazzjoni (ċertament qasira u, ikkunsidrata waħedha, insuffiċjenti) li diġà kienet tinstab fil-premessa 386 tad-deċiżjoni kkontestata ( 72 ) permezz ta’ argumenti skambjati bejn il-partijiet kif ukoll informazzjoni miksuba waqt il-proċeduri bil-miktub u orali li kienet adita bihom ( 73 ).

105.

Tali sitwazzjoni ma taqax, għalhekk, fil-kategorija ta’ motivazzjoni ssostitwita fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni ta’ reviżjoni tal-Qorti Ġenerali minħabba li l-Qorti Ġenerali bbażat fuq motivazzjoni eżistenti fid-deċiżjoni, mingħajr ma biddlet il-kontenut tagħha.

106.

It-tieni, fir-rigward tal-elementi kostitwenti tat-test tal-“akkwirent tas-servizzi”, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-eżistenza ta’ vantaġġ tista’ biss tiġi eskluża jekk, l-ewwel, l-akkwist tas-servizzi inkwistjoni sar permezz ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti miftuħa, trasparenti, u nondiskriminatorja u, it-tieni, ir-Reġjun Awtonomu kellu bżonn reali għas-servizzi miksuba.

107.

Fir-rigward tar-rekwiżit għal proċedura ta’ selezzjoni miftuħa u kompetittiva, nista’ nkun fil-qosor. Ir-razzjonalità ekonomika tax-xiri ta’ prodotti u servizzi tista’ fil-fatt tintwera mill-fatt innifsu li dan sar permezz ta’ tali proċedura. Dan huwa għalfejn tali xiri mill-awtoritajiet pubbliċi għall-finijiet operattivi tagħhom stess huma, bħala regola, suġġetti għad-direttivi tal-kuntratti pubbliċi ( 74 ). Madankollu, jiena m’iniex konvinta li, f’sitwazzjoni bħal dik f’dawn il-kawżi, fejn ir-Reġjun Awtonomu aġixxa permezz ta’ intermedjarji ta’ operaturi fis-suq privati, li ssir insistenza għal proċedura simili għal dik meħtieġa mid-direttivi tal-kuntratti pubbliċi tkun l-unika mod sabiex tiżgura li s-servizzi inkwistjoni huma pprezzati f’termini tas-suq.

108.

Safejn ir-rekwiżit ta’ bżonn ġenwin huwa kkonċernat, il-loġika apparenti fundamentali ta’ din l-evalwazzjoni tidher li hija din: anki jekk xiri minn awtorità pubblika sar skont it-termini tas-suq, hemm ir-rekwiżit addizzjonali li dan ix-xiri huwa proporzjonat għal “bżonnijiet ġenwini” tal-awtorità inkwistjoni ( 75 ).

109.

Huwa minnu li operatur fis-suq ekonomikament razzjonali huwa preżunt li jakkwista biss dawk is-servizzi (jew prodotti) li huwa realment jeħtieġ għat-twettiq tal-attivitajiet tiegħu (jew sabiex jikseb l-għan li huwa jrid jilħaq) ( 76 ). Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li r-Reġjun Awtonomu seta’ kellu bżonn ġenwin sabiex jixtri s-servizzi inkwistjoni (li jirrigwardaw titjiriet u kummerċjalizzazzjoni) sabiex jippromwovi l-gżira ta’ Sardegna bħala destinazzjoni turistika.

110.

Madankollu, wieħed kif għandu jikkwantifika dan il-bżonn?

111.

F’dawn il-kawżi, ir-Reġjun Awtonomu ma “kisibx” titjiriet u servizzi ta’ kummerċjalizzazzjoni sabiex jissodisfa l-bżonnijiet tiegħu (bħal pereżempju meta Stat jixtri siġġijiet tal-uffiċċju għal uffiċji tal-gvern). Għaldaqstant, ma kien hemm l-ebda punt ta’ riferiment intern li skontu n-numru ta’ servizzi miksuba seta’ jiġi evalwat. Dak li fittex ir-Reġjun Awtonomu billi xtara dawn is-servizzi (jekk fil-fatt it-tnejn li huma jistgħu jitqiesu servizzi) kien li jinħolqu, tal-inqas parzjalment, provvista ġdida (permezz ta’ titjiriet) u talba ġdida (permezz ta’ servizzi ta’ kummerċjalizzazzjoni) għas-suq ta’ Sardegna. Għal dawn it-tipi ta’ attivitajiet, operatur fis-suq ikun wettaq analiżi tal-ispejjeż u l-benefiċċji billi jieħu inkunsiderazzjoni l-finanzjament meħtieġ u r-redditu mistenni. Ma huwiex ċar mid-deċiżjoni kkontestata jekk ir-Reġjun Awtonomu wettaqx tali evalwazzjoni jew jekk huwa operax skont l-aspettattivi stabbiliti li jirrigwardaw, pereżempju, in-numru ta’ turisti li l-iskema kienet intenzjonata li tattira. Lanqas ma jidher mid-deċiżjoni kkontestata li l-Kummissjoni pprovat tinvestiga jekk tali analiżi twettqitx.

112.

F’tali ċirkustanzi, jiena ma nistax nifhem il-bażi li fuqha l-Qorti Ġenerali setgħet b’mod leġittimu tiddikjara li l-akkwist ta’ servizzi ta’ kummerċjalizzazzjoni inkwistjoni kien iktar mill-“bżonnijiet reali” ( 77 ). Konsegwentement, jiena nikkunsidra li l-Qorti Ġenerali żbaljat ukoll fl-applikazzjoni tal-elementi li jikkostitwixxu t-test tal-“akkwirent tas-servizzi”.

113.

Jiena għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tilqa’ l-argumenti tal-appellanti li l-Qorti Ġenerali żbaljat bil-mod li hija wettqet it-test tal-“akkwirent tas-servizzi”.

114.

Fuq il-bażi tal-konklużjonijiet milħuqa iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tilqa’ l-argumenti tal-appellanti li jirrigwardaw il-mod li bih il-Qorti Ġenerali: