KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOBEK
ippreżentati fis‑26 ta’ Ġunju 2018 ( 1 )
Kawża C‑384/17
Dooel Uvoz-Izvoz Skopje Link Logistik N&N
vs
Budapest Rendőrfőkapitánya
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Szombathelyi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u Industrijali ta’ Szombathely, l-Ungerija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport bit-triq – Ħlas li jrid isir minn vetturi ta’ merkanzija tqila għall-użu ta’ ċerti infrastrutturi –Direttiva 1999/62/KE – Artikolu 9a – Rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet – Interpretazzjoni konformi – Effett dirett – Konsegwenzi għall-qrati nazzjonali u għall-awtoritajiet amministrattivi – Setgħa li tiġi imposta sanzjoni inqas ħarxa meta jkun pendenti intervent leġiżlattiv”
I. Introduzzjoni
1. |
Dooel Uvoz-Izvoz Skopje Link Logistik N&N (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”) hija impriża li taħdem b’vetturi ta’ merkanzija tqila. F’Ottubru tal‑2015, hija naqset milli tiżgura li s-sewwieq iħallas pedaġġ għal waħda mill-vetturi tagħha qabel ma dik il-vettura daħlet fit-triq suġġetta għall-pedaġġ. Ir-rikorrenti ġiet immultata peress li hija l-operatur tal-vettura. Ir-rikorrenti kkontestat l-ammont tal-multa quddiem il-qrati Ungeriżi. Hija targumenta li l-multa hija sproporzjonata u li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni hija inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. |
2. |
Fis-sentenza Euro-Team u Spirál-Gép ( 2 ), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li s-sistema ta’ sanzjonijiet pprovduta fil-leġiżlazzjoni Ungeriża ma hijiex konformi mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità stipulat fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62/KE dwar il-ħlas li jrid isir minn vetturi ta’ merkanzija tqila għall-użu ta’ ċerti infrastrutturi ( 3 ). L-analiżi u l-konstatazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dik il-kawża kienu ġenerali, fis-sens li ġiet iddikjarata l-inkompatibbiltà ta’ sistema ta’ sanzjonijiet (bħal dik fil-kawża prinċipali) mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità. |
3. |
Fil-każ ineżami, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba, minn qorti Ungeriża differenti, sabiex tagħti gwida iktar speċifika: x’inhuma l-konsegwenzi speċifiċi ta’ din l-inkompatibbiltà? Min għandu jiżgura l-proporzjonalità meħtieġa ta’ sanzjonijiet, u kif għandu jagħmel dan? B’mod partikolari, x’għandha tkun ir-risposta għal dawn id-domandi fir-rigward tal-perijodu tranżitorju qabel il-leġiżlatur nazzjonali jipprovdi qafas ġdid? Għal dan il-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja saritilha mistoqsija dwar jekk l-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 għandux effett dirett u/jew jekk id-dritt nazzjonali għandux jiġi interpretat konformement mal-imsemmija dispożizzjoni. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tqajjem kwistjoni relatata: liema korp, ġudizzjarju jew amministrattiv, għandu d-dmir li jwettaq tali obbligu u kif għandu jitwettaq eżattament. |
II. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni
1. Id-Direttiva 1999/62
4. |
Il-premessa 14 tad-Direttiva 1999/62 tipprovdi kif ġej: “[n]olijiet għall-użu tat-toroq [pedaġġi] u ħlasijiet fuq l-utenti ma għandhomx ikunu diskriminatorji u l-anqas ma għandhom jinvolvu formalitajiet eċċessivi jew joħolqu xkiel fil-fruntieri interni; għalhekk għandhom jittieħdu miżuri adegwati sabiex jitħalla jsir il-ħlas ta’ ħlasijiet għall-użu tat-toroq [pedaġġi] u ħlasijiet fuq l-utenti f’kull ħin u b’modi differenti ta’ ħlas”. |
5. |
Il-premessa 15 tgħid li ġej: “[i]r-rati ta’ ħlasijiet fuq l-utenti għandhom ikunu bbażati fuq it-tul tal-ħin ta’ l-użu li jsir mill-infrastruttura inkwistjoni u għandhom ikunu differenzjati skond l-ispejjeż ikkawżati mill-vetturi tat-toroq”. |
6. |
Il-premessa 21 hija redatta kif ġej: “[f]’konformità mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, din id-Direttiva tillimita ruħha għall-minimu meħtieġ għall-ilħuq ta’ l-għanijiet taħt it-tielet paragrafu ta’ l-Artikolu 5 tat-Trattat”. |
7. |
L-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 1999/62 jiddefinixxi “ħlas għall-użu tat-triq [pedaġġ]” bħala “ammont speċifiku pagabbli għal vettura bbażat fuq id-distanza ta’ vjaġġ fuq infrastruttura partikolari u fuq it-tip ta’ vettura, li jinkludi tariffa għall-infrastruttura u/jew tariffa għall-ispejjeż esterni”. |
8. |
L-Artikolu 2(ċ) jiddefinixxi “ħlas fuq l-utent” bħala “ħlas ta’ ammont speċifikat li jagħti d-dritt lil vettura li tuża għal perjodu speċifiku l-infrastrutturi li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 7(2)”. |
9. |
Il-Kapitolu III tad-Direttiva huwa ddedikat għall-pedaġġi u għall-ħlasijiet fuq l-utenti. |
10. |
L-Artikolu 7(1) jipprovdi li: “[m]ingħajr preġudizzju għall-Artikolu 9(1a), l-Istati Membri jistgħu jżommu jew jintroduċu ħlasijiet għall-użu tat-triq u/jew ħlasijiet fuq l-utent fuq in-netwerk trans-Ewropew tat-toroq jew fuq ċerti partijiet ta’ dak in-netwerk, u fuq kwalunkwe parti oħra addizzjonali tan-netwerk tal-awtostradi tagħhom li mhux parti min-netwerk trans-Ewropew tat-toroq taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafi 2, 3, 4 u 5 ta’ dan l-Artikolu u fl-Artikoli 7a sa 7k. Dan għandu jkun mingħajr preġudizzju għad-dritt tal-Istati Membri, f’konformità mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li japplikaw ħlasijiet għall-użu tat-triq u/jew ħlasijiet fuq l-utent fuq toroq oħra, dment li l-impożizzjoni ta’ ħlasijiet għall-użu tat-triq u/jew ħlasijiet fuq l-utent fuq toroq oħra bħal dawn ma jiddiskriminax kontra t-traffiku internazzjonali u ma jirriżultax f’distorsjoni tal-kompetizzjoni bejn l-operaturi”. |
11. |
Skont l-Artikolu 7a(1), “[i]l-ħlasijiet fuq l-utent għandhom ikunu proporzjonali għat-tul ta’ żmien li tintuża l-infrastruttura, mingħajr ma jinqabżu l-valuri stipulati fl-Anness II, u għandhom ikunu validi għal ġurnata, ġimgħa, xahar jew sena […]”. |
12. |
L-Artikolu 9a jipprovdi: “[l]-Istati Membri għandhom jistabbilixxu kontrolli xierqa u jiddeterminaw is-sistema ta’ penali applikabbli għall-ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati taħt din id-Direttiva. Huma għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jiżguraw li dawn jiġu implimentati. Il-penali stabbiliti għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u dissważivi”. |
B. Id-dritt Ungeriż
1. Il-Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Triq
13. |
L-Artikolu 20(1) tal-közúti közlekedésről szóló 1988. évi I. törvény (il-Liġi Nru 1 tal‑1988 dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Triq, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Triq”) jipprevedi li: “Tista’ tiġi imposta multa fir-rigward ta’ kull persuna li tikser id-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, ta’ atti leġiżlattivi speċifiċi u ta’ atti tad-dritt Komunitarju, dwar […]
[…]” |
14. |
L-Artikolu 21 tal-Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Triq jipprevedi li: “(1) L-operatur tal-vettura jew, fil-każ imsemmi fl-Artikolu 21/A(2), il-persuna li lilha tkun ġiet fdata l-vettura għall-finijiet tal-użu tagħha għandu jkun responsabbli għall-osservanza, meta jopera jew juża l-vettura, tar-regoli, kif stabbiliti mid-dispożizzjonijiet speċjali dwar […]
[…] (2) Fil-każ ta’ ksur ta’ xi waħda mir-regoli stabbiliti fil-paragrafu 1, l-operatur jew, fil-każ imsemmi fl-Artikolu 21/A(2), il-persuna li lilha tkun ġiet fdata l-vettura għall-finijiet tal-użu tagħha tista’ tkun suġġetta għal multa amministrattiva ta’ 10000 [forint Ungeriż (HUF)] sa HUF 300000 (madwar EUR 32 sa EUR 974). Il-Gvern għandu jistabbilixxi b’digriet l-ammont tal-multi li jistgħu jiġu imposti fil-każ ta’ ksur ta’ dawn id-dispożizzjonijiet. Meta l-istess aġir jikkostitwixxi ksur ta’ diversi regoli u huwa eżaminat fil-kuntest tal-istess proċedura, dan huwa ssanzjonat b’multa li l-ammont tagħha jikkorrispondi għat-total tal-ammonti tal-multi previsti għal kull waħda minn dawn l-istanzi ta’ ksur. […] (5) Il-Gvern għandu jiddetermina permezz ta’ digriet, billi jieħu inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1, l-istanzi ta’ ksur li fir-rigward tagħhom tista’ tiġi imposta multa amministrattiva […] fuq l-operatur tal-vettura kkonċernata.” |
2. Il-Liġi dwar il-Pedaġġi tat-Toroq
15. |
L-Artikolu 3(1) u (6) tal-az autópályák, autóutak és főutak használatáért fizetendő, megtett úttal arányos díjról szóló 2013. évi LXVII. törvény (il-Liġi Nru LXVII tal‑2013 dwar it-Tariffa, Proporzjonali għad-Distanza Koperta, għall-Użu tal-Awtostradi, tat-Toroq Espress u tat-Toroq Nazzjonali (il-“Liġi dwar il-Pedaġġi tat-Toroq”), jipprevedi: “(1) L-użu ta’ sezzjoni tat-triq b’pedaġġ minn vettura suġġetta għal pedaġġ huwa suġġett għall-kisba ta’ awtorizzazzjoni ta’ użu tat-triq stabbilita minn din il-liġi. […] (6) L-operatur tal-vettura kkonċernata għandu jkun responsabbli għall-osservanza, f’dak li jirrigwarda l-vettura li jkun qed jopera, tar-regola li tissemma fil-paragrafu 1.” |
16. |
L-Artikolu 14 tal-Liġi dwar il-Pedaġġi tat-Toroq jaqra kif ġej: “Għandu jikkostitwixxi użu mhux awtorizzat ta’ triq […] mill-persuna responsabbli għall-ħlas tal-pedaġġ:
|
17. |
L-Artikolu 15 ta’ din il-liġi jipprevedi li: “(1) L-ammont tal-multa għandu jiġi stabbilit b’mod li jinkoraġġixxi lill-persuni responsabbli għall-ħlas li jħallsu l-pedaġġ mitlub.” |
3. Id-Digriet tal-Gvern Nru 410/2007
18. |
L-Artikolu 1(1) tal-közigazgatási bírsággal sújtandó közlekedési szabályszegések köréről, az e tevékenységekre vonatkozó rendelkezések megsértése esetén kiszabható bírságok összegéről, felhasználásának rendjéről és az ellenőrzésben történő közreműködés feltételeiről szóló 410/2007. (XII. 29.) Korm. rendelet (id-Digriet tal-Gvern Nru 410/2007 tad‑29 ta’ Diċembru 2007 dwar il-Ksur tar-Regoli tat-Traffiku Suġġett għal Multi Amministrattivi, l-Ammonti tal-Multi Dovuti fil-Każ ta’ Ksur tar-Regoli tat-Traffiku, is-Sistema ta’ Impożizzjoni tal-Multi u l-Kundizzjonijiet għall-Parteċipazzjoni fil-Kontrolli tat-Traffiku, (iktar ’il quddiem id-“Digriet tal-Gvern Nru 410/2007”), jipprevedi li: “Abbażi tal-Artikolu 21(1) tal-[Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Triq], l-operatur tal-vettura kkonċernata […] għandu jeħel, fil-każ ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 2 sa 8/A, multa amministrattiva li l-ammont tagħha huwa deċiż minn din id-digriet.” |
19. |
L-Artikolu 8/A tad-Digriet tal-Gvern Nru 410/2007 jistabbilixxi li: “(1) F’dak li jirrigwarda l-Artikolu 21(1)(h) tal-[Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Toroq], l-operatur tal-vettura kkonċernata għandu jħallas, għal kull ksur imsemmi fl-Anness 9, multa li l-ammont tagħha huwa stabbilit skont il-kategorija tal-vettura. […]” |
20. |
L-Anness 9 ta’ dan id-digriet jinkludi t-tabella segwenti:
|
III. Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
21. |
Fid‑29 ta’ Ottubru 2015, fis-19.34, vettura ta’ merkanzija tqila tal-kategorija J4, operata minn Link Logistik N&N, kienet qiegħda tivvjaġġa fil-punt tal-kilometru 3.670 tas-sezzjoni tat-triq nazzjonali 14 suġġetta għal pedaġġ (fid-direzzjoni lejn il-bidu tat-triq). Il-vettura daħlet fis-sezzjoni tat-triq suġġetta għal pedaġġ mingħajr ma qabel sar il-ħlas tal-pedaġġ meħtieġ proporzjonali għad-distanza koperta. |
22. |
Tmintax-il minuta wara, is-sewwieq, fuq inizjattiva tiegħu stess, xtara biljett għall-użu tat-triq għall-vjaġġ sħiħ ippjanat fuq it-triq suġġetta għal pedaġġ. Dak il-biljett, li sewa HUF 19573, kopra l-ewwel parti tal-vjaġġ li kienet diġà nstaqet u l-parti li s-sewwieq kien għad fadallu jispiċċa. |
23. |
Fil‑15 ta’ Jannar 2016, il-Vas Megye Rendőrfőkapitánya (il-Kummissarju Prinċipali tal-Pulizija tal-Kontea ta’ Vas, l-Ungerija), l-awtorità amministrattiva tal-ewwel grad, sabet li fid-data tal-verifika, fil-post u fid-direzzjoni indikati iktar ’il fuq, il-vettura operata minn Link Logistik kienet qiegħda tuża t-triq mingħajr ma kien tħallas il-pedaġġ, bi ksur tal-Artikolu 14(a) tal-Liġi Ungeriża dwar il-Pedaġġi tat-Toroq. Għaldaqstant, il-Kummissarju Prinċipali tal-Pulizija impona multa amministrattiva ta’ HUF 165000 fuq Link Logistik, konformement mal-Artikoli 21 sa 21/B tal-Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Triq, kif emendata diversi drabi, u mal-Artikoli 1(1) u 8/A tad-Digriet tal-Gvern Nru 410/2007. |
24. |
L-awtorità amministrattiva tal-appell, il-Budapest Rendőrfőkapitánya (il-Kummissarju Prinċipali tal-Pulizija ta’ Budapest, l-Ungerija), ikkonfermat id-deċiżjoni tal-ewwel grad. Din qalet li l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli ma tagħtix is-setgħa lill-awtorità kompetenti sabiex tibbilanċja l-interessi fl-evalwazzjoni tal-ammont tal-multa li għandha tiġi imposta. Il-Kummissarju Prinċipali tal-Pulizija ta’ Budapest osserva li d-dritt nazzjonali jippermetti biss li jiġu kkunsidrati ċ-ċirkustanzi stabbiliti fl-istatut. Dawn ma jinkludux iċ-ċirkustanzi speċifiċi invokati minn Link Logistik, b’mod partikolari x-xiri a posteriori tal-biljett għall-użu tat-triq, għar-rotta sħiħa suġġetta għal pedaġġ, wara li kien għadda ħin qasir, u l-eżistenza ta’ ostakoli li jfixklu x-xiri tal-biljett għall-użu tat-triq qabel id-dħul fis-sezzjoni tat-triq suġġetta għal pedaġġ. |
25. |
Link Logistik ikkontestat id-deċiżjoni tal-Kummissarju Prinċipali tal-Pulizija (iktar ’il quddiem il-“konvenut”) quddiem il-qorti tar-rinviju. Fl-appell tagħha, ir-rikorrenti ssostni li l-leġiżlazzjoni Ungeriża ma hijiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Hija targumenta li l-ammont tal-multa huwa eċċessiv għaliex huwa ekwivalenti għall-ammont tal-multa imposta fuq dawk li lanqas biss jixtru biljett għall-użu tat-triq. |
26. |
Huwa f’dan il-kuntest fattwali u ġuridiku li s-Szombathelyi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u Industrijali ta’ Szombathely, l-Ungerija) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
|
27. |
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Gvern Ungeriż u mill-Kummissjoni Ewropea. |
IV. Evalwazzjoni
28. |
Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej. Ser nibda billi niddiskuti għalfejn is-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati skont id-dritt tal-Unjoni, kemm jekk b’mod ġenerali kif ukoll speċifikament skont l-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 (A). Sussegwentement, ser nagħti risposta għaż-żewġ domandi espliċiti tal-qorti tar-rinviju, dwar jekk ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità, stabbilit fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, għandux effett dirett jew jekk jistax jimplika l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi (B). Finalment, ser nindirizza l-kwistjoni msemmija mill-qorti tar-rinviju fit-tieni domanda tagħha fir-rigward tal-implikazzjonijiet istituzzjonali u proċedurali għar-risposta mogħtija: jekk huma l-qrati nazzjonali jew inkella l-awtoritajiet amministrattivi li għandhom jiżguraw l-konformità mar-rekwiżit li ġejjin mid-dritt tal-Unjoni fil-każ tal-assenza ta’ intervent leġiżlattiv fuq livell nazzjonali, u kif għandhom jagħmlu dan? (C). |
A. Għalfejn is-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati
29. |
F’dawn l-aħħar snin, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet adita b’diversi każijiet ( 4 ) li jirrigwardaw il-kompatibbiltà ta’ aspetti varji tas-sistema ta’ sanzjonijiet Ungeriża mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità stabbilit kemm fid-Direttiva 1999/62 kif ukoll fir-Regolament (KE) Nru 561/2006 ( 5 ). |
30. |
Bis-saħħa tal-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, l-Istati Membri għandhom jiddeterminaw is-sistema ta’ sanzjonijiet applikabbli għall-ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati taħt din id-direttiva. Dawn is-sanzjonijiet għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u dissważivi. |
31. |
Din id-dispożizzjoni ġiet interpretata reċentement mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Euro-Team ( 6 ). Is-sentenza mogħtija għaqqdet żewġ kawżi b’kuntest fattwali simili: ir-rikorrenti f’dawk il-kawżi ma kinux użaw il-ħruġ korrett tal-awtostrada, wieħed minnhom minħabba żball fis-sistema ta’ navigazzjoni tal-vettura u l-ieħor għaliex ma qagħadx attent. Dawn ġew immultati talli kienu użaw sezzjoni tal-awtostrada mingħajr ma kienu ħallsu minn qabel il-pedaġġ meħtieġ għal dik is-sezzjoni. Il-multi kienu rispettivament 500 darba u 87 darba iktar għoljin mill-ammont dovut għall-pedaġġ. F’dawk il-kawżi, l-awtoritajiet ma setgħux jieħdu inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni individwali u partikolari tal-operatur tal-vettura u lanqas ma setgħu jinvestigaw jekk il-ksur setax effettivament jiġi attribwit lil dak l-operatur. Ir-rikorrenti sostnew li l-ammont tal-sanzjoni kien sproporzjonat u għalhekk ma kienx konformi mad-dritt tal-Unjoni ( 7 ). |
32. |
F’dan il-kuntest fattwali, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tas-sanzjonijiet, l-Istati Membri għandhom is-setgħa li jagħżlu s-sanzjonijiet li huma jqisu xierqa. Madankollu, dawn għandhom jeżerċitaw din is-setgħa skont id-dritt tal-Unjoni u l-prinċipji ġenerali tiegħu, inkluż il-prinċipju ta’ proporzjonalità. Dan ifisser li s-severità tas-sanzjoni trid tkun proporzjonata għall-gravità tal-ksur. Barra minn hekk, l-Istati Membri huma meħtieġa jikkonformaw ruħhom mal-prinċipju ta’ proporzjonalità mhux biss f’dak li jirrigwarda d-determinazzjoni tal-elementi li jikkostitwixxu ksur u d-determinazzjoni tar-regoli dwar is-severità tal-multi, iżda anki f’dak li jirrigwarda l-evalwazzjoni tal-elementi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-iffissar ta’ multa ( 8 ). |
33. |
Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li r-rekwiżit ta’ proporzjonalità tas-sanzjonijiet, stabbilit fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, jipprekludi sistema ta’ sanzjonijiet li timponi multa b’rata fissa għal kull ksur, tkun xi tkun in-natura u l-gravità tiegħu, skont ir-regoli dwar l-obbligu li l-ħlas tal-pedaġġ għall-użu tal-infrastruttura tat-triq isir bil-quddiem. Il-fatt li l-awtoritajiet nazzjonali inkarigati li jissanzjonaw il-ksur ma setgħux jieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi konkreti u speċifiċi tal-każ jew, jekk ikun il-każ, inaqqsu l-ammont ta’ din il-multa, kien inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni ( 9 ). |
34. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għall-istess konklużjoni fil-kuntest tar-Regolament Nru 561/2006. Dan ir-regolament jinkludi dispożizzjoni simili għall-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 ( 10 ). B’mod partikolari, fis-sentenza Urbán, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-rekwiżit ta’ proporzjonalità previst fl-Artikolu 19(1) u (4) tar-Regolament Nru 561/2006 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi sistema ta’ sanzjonijiet li timponi multa b’rata fissa għal kull tip ta’ ksur tar-regoli dwar l-użu tal-formoli ta’ reġistrazzjoni, indipendentement mis-severità tal-każ ( 11 ). |
35. |
Għaldaqstant, mill-ġurisprudenza jirriżulta biċ-ċar li, kemm taħt id-Direttiva 1999/62 kif ukoll taħt ir-Regolament Nru 561/2006, is-sanzjonijiet imposti għal ksur tal-imsemmija atti jridu jkunu proporzjonati. Madankollu, dan ir-rekwiżit bl-ebda mod ma huwa limitat għal dawn iż-żewġ atti sekondarji. |
36. |
L-ewwel nett, fuq l-iktar livell astratt, il-prinċipju ta’ proporzjonalità huwa prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Dan għandu jiġi osservat minn kull leġiżlazzjoni nazzjonali li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jew li timplimenta l-imsemmi dritt. Huwa jeżiġi li l-Istati Membri jadottaw miżuri li huma adattati għall-ksib tal-għanijiet imfittxija u li ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dawn jinkisbu ( 12 ). |
37. |
It-tieni nett, dan il-prinċipju, meta applikat speċifikament għas-sanzjonijiet, ċertament ma huwiex ristrett għat-trasport bit-triq. Dan japplika b’mod trażversali għal diversi oqsma tad-dritt tal-Unjoni, bħal pereżempju d-dazji ( 13 ), id-dritt tal-kompetizzjoni ( 14 ), il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni ( 15 ), il-moviment liberu tal-ħaddiema ( 16 ), jew l-immigrazzjoni illegali ( 17 ). |
38. |
It-tielet nett, il-prinċipju ta’ proporzjonalità tas-sanzjonijiet huwa ggarantit ukoll fuq livell kostituzzjonali permezz tal-Artikolu 49(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Din id-dispożizzjoni teżiġi li s-severità tas-sanzjonijiet ma għandhiex tkun sproporzjonata għar-reat kriminali. Dan jinkludi li t-total tas-sanzjonijiet kriminali kollha imposti jrid jikkorrispondi man-natura serja tar-reat inkwistjoni ( 18 ). |
39. |
Ovvjament, l-Artikolu 49(3) jirreferi għal reati kriminali. Għaldaqstant, is-saħħa argumentattiva tiegħu fir-rigward ta’, għall-inqas prima facie, ksur amministrattiv, tista’ tiġi kkontestata. Madankollu, konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) ( 19 ), il-Qorti tal-Ġustizzja żammet interpretazzjoni wiesgħa u sostantiva tal-kunċett “reat kriminali” ( 20 ). Dan ifisser li, ksur formalment amministrattiv jista’ jiġi kklassifikat ukoll bħala kriminali u, għalhekk, ikun suġġett għall-Artikolu 49(3) tal-Karta skont jekk il-kriterji ddefiniti mill-Qorti EDB, u adottati mill-Qorti tal-Ġustizzja, humiex issodisfatti. Mingħajr ma nasal għal konklużjoni, b’xi mod jew ieħor, dwar dan l-aspett fil-każ ineżami mingħajr l-evalwazzjoni meħtieġa, nixtieq ninnota sempliċiment li bl-ebda mod ma huwa eżattament ċar x’inhu “kriminali” u x’inhu “amministrattiv”. Barra minn hekk, hu x’inhu f’termini ta’ klassifikazzjoni, ir-riferiment li sar hawnhekk jikkonċerna sempliċiment il-prinċipju. |
40. |
Ir-raba’ u l-aħħar nett, ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità tas-sanzjonijiet huwa wkoll preżenti fil-ġurisprudenza tal-Qorti EDB. B’mod partikolari, l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll Addizzjonali tal-Konvenzjoni Ewropea dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) jipprovdi li “[k]ull persuna naturali jew persuna morali għandha dritt għat-tgawdija paċifika tal-possedimenti tagħha”. Sabiex jiġi ddeterminat jekk jeżistix ksur tal-imsemmi dritt, il-Qorti EDB tevalwa jekk sanzjonijiet ta’ natura pekunjarja, kemm kriminali kif ukoll (jew b’mod partikolari) amministrattivi, humiex proporzjonati, jiġifieri jekk jimplikawx piż eċċessiv jew deprivazzjoni tal-proprjetà fir-rigward tal-persuni li fuqhom hija imposta s-sanzjoni ( 21 ). B’dan il-mod, il-Qorti EDB tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull każ sabiex tiddetermina jekk is-sanzjoni hijiex proporzjonata ( 22 ). |
41. |
L-Artikolu 52(3) tal-Karta jiddisponi li, sa fejn il-Karta tinkludi drittijiet li jikkorrispondu ma’ drittijiet iggarantiti mill-KEDB, it-tifsira u l-portata ta’ dawn id-drittijiet għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-KEDB. Għaldaqstant, fl-aħħar mill-aħħar, irrispettivament mill-kwistjoni tal-applikabbiltà tal-Artikolu 49(3) tal-Karta, ir-rekwiżiti tal-Qorti EDB fir-rigward tal-proporzjonalità ta’ sanzjonijiet spjegati iktar ’il fuq huma applikabbli għal każ bħal dak fil-kawża prinċipali permezz tal-effetti konġunti tal-Artikolu 17(1), tal-Artikolu 52(1), tal-Artikolu 51(1) u tal-Artikolu 52(3) tal-Karta. |
42. |
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta b’mod ċar li l-proporzjonalità ta’ sanzjonijiet tinkludi żewġ livelli: l-ewwel nett, is-sanzjoni imposta trid tkun proporzjonata għall-gravità tal-ksur. It-tieni nett, meta tiġi stabbilita s-sanzjoni, pereżempju l-ammont ta’ multa, iridu jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull każ. |
43. |
Nixtieq inżid żewġ riżervi finali. L-ewwel nett, ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità li ddeskrivejt iktar ’il fuq ċertament ma jistax jiġi interpretat fis-sens li jeskludi l-istabbiliment leġiżlattiv ta’ sanzjonijiet. Għall-kuntrarju, hija l-prerogattiva inerenti tal-leġiżlatur li ma jiddeterminax biss x’inhu illegali, iżda li jistabbilixxi wkoll, b’mod ġenerali, x’għandha tkun is-sanzjoni għal tali illegalità. It-tieni nett, fil-fehma tiegħi, l-obbligu li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali ma għandux iwassal sabiex jeskludi, per se, il-possibbiltà li jkun hemm sanzjonijiet b’rata fissa għal ċerti tipi ta’ ksur. Jeżisti ċerti tipi ta’ ksur li għalih tali sanzjonijiet huma adattati u xierqa: l-eżempji li jiġuni f’moħħi huma ksur minuri tar-regoli tat-traffiku jew kontravvenzjonijiet minħabba pparkjar ħażin. |
44. |
Madankollu, għal darba oħra hija l-proporzjonalità li tiddetermina liema sistema, fi ħdan dawn iż-żewġ riżervi, ser tkun xierqa. Dan jixhed kemm l-analiżi abbażi tal-proporzjonalità hija inerenti għall-interpretazzjoni tad-dritt. Ir-rwol ta’ mħallef ma għadux dak ta’ “magna ta’ subsunzjoni” ( 23 ) li hija sempliċiment mitluba tidentifika t-trasgressjoni rilevanti li għaliha għandha tirriżulta sanzjoni uniformi waħda. Tassew li f’ċerti każijiet ir-rwol tal-imħallef jaf ikun ċirkoskritt, iżda dan bil-kundizzjoni li s-sistema ta’ sanzjonijiet istitwita b’mod leġiżlattiv tkun diġà fiha nnifisha proporzjonata. Sa ċertu punt, il-proporzjonalità leġiżlattiva (ġenerali) u l-proporzjonalità (individwali) fl-aġġudikazzjoni huma żewġ strumenti konġunti. Iktar ma jkun hemm minn tal-ewwel, inqas jaf ikun hemm bżonn dan tal-aħħar, u vice versa. Fi kwalunkwe każ, ir-regola awtomatika għall-operazzjoni ta’ sistema fl-intier tagħha hija l-proporzjonalità diretta: iktar ma jkun kbir l-indħil fid-drittijiet individwali, pereżempju, iktar ma jkunu ħorox is-sanzjonijiet, iktar ikun hemm il-bżonn li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull każ u s-setgħa li tinbidel is-sanzjoni fejn dan ikun xieraq. |
B. Ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità previst fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62: effett dirett jew interpretazzjoni konformi
45. |
Iż-żewġ domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju huma ppreżentati f’ordni sussidjarja: ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità previst fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 għandu effett dirett? Jekk ma għandux effett dirett, id-dritt nazzjonali jista’ jiġi interpretat konformement ma’ dan ir-rekwiżit? |
46. |
Qabel ma nindirizza dawn id-domandi, ser nibda billi nagħmel żewġ rimarki. |
47. |
L-ewwel nett, kif issuġġerejt iktar ’il fuq, din il-kawża ssegwi s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Euro-Team ( 24 ) u wkoll, sa ċertu punt, dik li ngħatat fil-kawża Urbán ( 25 ). Billi tmur pass lil hinn, il-qorti tar-rinviju issa qiegħda tistaqsi, essenzjalment, x’inhu preċiżament dak li huma intitolati jew saħansitra obbligati jagħmlu l-qrati nazzjonali u/jew l-awtoritajiet amministrattivi f’kawżi pendenti individwali, bħala kwistjoni ta’ dritt tal-Unjoni, matul l-istadju tranżitorju bejn il-konstatazzjoni ta’ inkompatibbiltà u l-adozzjoni ta’ qafas leġiżlattiv ġdid mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri ( 26 ). Għaldaqstant, sa ċertu punt, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tieħu pożizzjoni dwar żewġ kwistjonijiet relatati: il-prinċipju ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet previst fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 kif jestendi għas-sistemi legali nazzjonali? Ladarba din il-kwistjoni tkun ġiet iċċarata, id-domanda marbuta hija min suppost japplikah u kif għandu jagħmel dan? |
48. |
It-tieni nett, din it-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet biss ftit xhur wara li ngħatat is-sentenza fil-kawża Euro-Team ( 27 ). Dik id-deċiżjoni kienet tikkonċerna l-istess dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni Ungeriża li huma applikabbli wkoll fil-kawża prinċipali. F’dan il-kuntest, filwaqt li ppreżenta l-argument bħala eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, il-Gvern Ungeriż sostna li ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tinterpreta d-dritt nazzjonali konformement mad-Direttiva. |
49. |
Il-Gvern Ungeriż għandu raġun. Mingħajr dubju, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tinterpreta d-dritt nazzjonali u tiddetermina jekk jistax, jew ma jistax, jiġi interpretat f’konformità mad-dritt tal-Unjoni. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja hija intitolata tipprovdi gwida fir-rigward tal-konsegwenzi li jirriżultaw mis-sentenza Euro-Team, notevolment fir-rigward tas-setgħat u tal-obbligi tal-qrati nazzjonali u/jew tal-awtoritajiet amministrattivi sabiex id-drittijiet ibbażati fuq id-dritt tal-Unjoni jiġu ssalvagwardjati b’mod effettiv fuq livell nazzjonali. |
50. |
Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, il-qorti tar-rinviju tispjega li fuq livell nazzjonali jeżistu opinjonijiet differenti dwar jekk, apparti l-annullament tas-sanzjoni sproporzjonata, huwiex ukoll possibbli jew saħansitra neċessarju li jiġu ordnati proċeduri ġodda quddiem l-awtoritajiet amministrattivi. Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, fl-assenza ta’ azzjoni mil-leġiżlatur Ungeriż, interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali jew effett dirett jippermettux jew saħansitra jitolbux li l-qrati nazzjonali u/jew l-awtoritajiet amministrattivi jikkompletaw il-leġiżlazzjoni Ungeriża qabel din tal-aħħar tiġi effettivament emendata sabiex tissodisfa r-rekwiżit ta’ proporzjonalità previst fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62. |
51. |
Dawn id-domandi, flimkien mal-kwistjoni dwar jekk ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità previst fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 għandux effett dirett, huma kwistjonijiet importanti ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Din il-kwistjoni dwar l-effetti tad-dritt tal-Unjoni matul il-perijodu tranżitorju bejn il-konstatazzjoni tal-inkompatibbiltà u l-adozzjoni ta’ miżuri ġodda mil-leġiżlatur, diġà ġiet eżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-passat ( 28 ). Għaldaqstant, dawn il-kwistjonijiet għandhom jiġu indirizzati mill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-portata u f’din id-dimensjoni. |
1. Interpretazzjoni konformi jew effett dirett
52. |
Qabel neżamina jekk ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità inkluż fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 għandux effett dirett jew jekk minnu tistax titnissel interpretazzjoni konformi, primarjament għandha ssir rimarka ġenerali fir-rigward tal-effett dirett u tal-interpretazzjoni konformi. Iż-żewġ kunċetti huma ppreżentati fid-domandi tal-qorti tar-rinviju bħala żewġ kwistjonijiet separati. |
53. |
Tali preżentazzjoni tassew tirrifletti l-evoluzzjoni taż-żewġ kategoriji bħala żewġ mekkaniżmi distinti fil-ġurisprudenza. Dawn huma suġġetti għal kundizzjonijiet differenti. Kull wieħed minnhom jestendi għall-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali b’mod differenti, u għandhom konsegwenzi proċedurali differenti li jiddependu partikolarment mil-limiti tagħhom u mit-tip ta’ relazzjoni legali inkwistjoni. |
54. |
Fl-istess waqt, madankollu, dak li qiegħed jintalab fir-rigward tar-riżultat prattiku fil-każijiet individwali fi ħdan kull waħda minn dawn il-kategoriji jaf ma jkunx daqshekk differenti, b’mod partikolari f’każijiet fejn individwu jressaq kawża kontra Stat Membru. Ir-realtà tidher iktar qrib ta’ continuum bejn dawn iż-żewġ rimedji: ta’ spiss ser ikun dibattibbli f’liema stadju tispiċċa s-“sempliċi” interpretazzjoni konformi u meta jibda l-effett dirett. L-isfumar tas-separazzjoni bejn l-effett dirett u l-interpretazzjoni konformi saħansitra jkun ikbar f’kawżi dwar rekwiżiti bħall-proporzjonalità, li jista’ jinstab f’numru ta’ atti b’piż ġuridiku li jvarja, kemm fuq livell Ewropew kif ukoll fuq livell nazzjonali. |
55. |
Fid-dawl ta’ din ir-riżerva, ser nindirizza l-ewwel nett il-kwistjoni ta’ interpretazzjoni konformi. Huwa minnu li l-qorti tar-rinviju tistaqsi qabelxejn dwar l-effett dirett. Sa fejn naf jien, il-Qorti tal-Ġustizzja qatt ma għamlet stqarrija espliċita dwar xi ordni jew ġerarkija bejn l-effett dirett u l-interpretazzjoni konformi ( 29 ). Madankollu, f’konklużjonijiet li jirrigwardaw l-importanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (iżda li forsi ma humiex limitati għal dak l-element), l-istess prinċipju jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll sabiex il-grad ta’ indħil mal-għażla leġiżlattiva nazzjonali espressa jiġi ristrett għal dak li huwa strettament neċessarju. Fi kliem ieħor, jekk l-interpretazzjoni konformi tassew tkun tista’, mingħajr tgħawwiġ u liwi mhux naturali tar-regoli nazzjonali u fid-dawl tat-tip ta’ relazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tilħaq l-għan jew l-objettiv stipulat fid-dritt tal-Unjoni, allura mbagħad din forsi għandha tiġi ppreferuta peress li x’aktarx timminimizza l-impatt fuq l-integrità tal-ordinament ġuridiku nazzjonali ( 30 ). |
a) L-interpretazzjoni konformi
56. |
F’dak li jirrigwarda t-tieni domanda tal-qorti tar-rinviju, l-istqarrijiet tagħha fid-deċiżjoni tar-rinviju flimkien mal-osservazzjonijiet tal-Gvern Ungeriż u tal-Kummissjoni essenzjalment isegwu l-istess direzzjoni. B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju tinnota li l-interpretazzjoni legali ma hijiex mingħajr limiti u ma tistax tikkostitwixxi attività leġiżlattiva mgħottija, jew użurpazzjoni, mill-qrati nazzjonali, tas-setgħat tal-leġiżlatur nazzjonali, bir-riżultat li l-ġurisdizzjoni tagħhom tiġi eċċeduta. |
57. |
Il-qorti tar-rinviju ċertament għandha raġun. Hemm limitu għal dak li jista’ jinkiseb permezz tal-interpretazzjoni konformi, kif huwa kkonfermat b’mod ċar mill-ġurisprudenza ( 31 ). Fuq naħa waħda, l-obbligu li d-dritt nazzjonali jiġi interpretat f’konformità mad-dritt tal-Unjoni huwa “inerenti fis-sistema tat-Trattat f’dak li jippermetti lill-qorti nazzjonali tassigura, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħha, l-effettività sħiħa tad-dritt Komunitarju” ( 32 ). Min-naħa l-oħra, wieħed mil-limiti tal-interpretazzjoni konformi huwa li ma tistax tintuża sabiex jinkiseb riżultat “contra legem” ( 33 ). |
58. |
Il-limitu madankollu ma jistax jiġi evalwat faċilment. Huwa pjuttost ċar li l-interpretazzjoni konformi ma tistax twassal għal sitwazzjonijiet fejn ir-regoli nazzjonali jistgħu jiġu kompletament injorati. Regola dwar “x’inhu A” ma tistax f’daqqa waħda ssir dwar “x’ma huwiex A” ( 34 ). Madankollu, lil hinn minn tali każijiet ċari, x’inhu “intra”, x’inhu “praeter” u dak li diġà huwa “contra legem” b’mod inevitabbli jiddependi mill-evalwazzjoni suġġettiva u interpretattiva ta’ mħallef dwar jekk riżultat partikolari jistax jinkiseb abbażi ta’ evalwazzjoni globali tad-dritt nazzjonali. |
59. |
Dan huwa iktar minnu minħabba l-fatt li l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi ma huwiex limitat għall-istrument ġuridiku speċifiku li ġie adottat għat-traspożizzjoni ta’ obbligu stabbilit fid-dritt tal-Unjoni. Hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li interpretazzjoni konformi tinvolvi t-teħid inkunsiderazzjoni tad-dritt nazzjonali fl-intier tiegħu ( 35 ), ta’ kwalunkwe regola fil-korp nazzjonali tad-dritt li tista’, abbażi ta’ kostruzzjoni korretta u permissibbli tad-dritt nazzjonali, tiżgura l-konformità interpretattiva tagħha mad-dritt tal-Unjoni ( 36 ). Metaforikament, l-interpretazzjoni konformi ma hijiex limitata għall-eżaminazzjoni ta’ fergħa speċifika tad-dritt nazzjonali, koinċidentalment bl-istess isem bħall-miżura tal-Unjoni li għandha tiġi implimentata, iżda tinvolvi s-siġra sħiħa tad-dritt nazzjonali, inklużi z-zokk u l-għeruq kostituzzjonali jew amministrattivi ġenerali. Madankollu, jekk hemmx xi ħaġa oħra, f’post ieħor, f’dik is-siġra leġiżlattiva nazzjonali li kapaċi titfa’ dawl interpretattiv differenti fuq dik il-fergħa waħda speċifika bl-isem ta’ “proporzjonalità ta’ sanzjonijiet amministrattivi” tassew hija kwistjoni li trid tiġi aċċertata mill-qorti/qrati nazzjonali. |
60. |
Fil-każ ineżami, qiegħed jiġi ssuġġerit li interpretazzjoni konformi ma hijiex possibbli. Jekk il-problema tassew hija meqjusa li tinkludi kunflitt bejn, minn naħa, il-leġiżlazzjoni Ungeriża settorjali speċifika dwar il-ksur tar-regoli tat-traffiku, li tipprovdi ċifri jew ammonti speċifiċi, u li ma tippermettix għall-possibbiltà ta’ xi tip ta’ tnaqqis ta’ sanzjonijiet, u, min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ xi dispożizzjoni oħra, ta’ kwalunkwe grad, tad-dritt Ungeriż li teħtieġ li s-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati, imbagħad wieħed tassew irid jaqbel li ma huwiex possibbli li dak li b’mod ċar huwa ammont X jiġi interpretat fis-sens li huwa ammont differenti, Y. Madankollu, nerġa’ ntenni li dawn il-kwistjonijiet għandhom jiġu eżaminati mill-qorti nazzjonali filwaqt li żżomm f’moħħha l-gwida ġenerali pprovduta fil-punti preċedenti. |
b) Effett dirett
61. |
Jekk il-qorti nazzjonali tikkonstata li interpretazzjoni konformi ma hijiex possibbli fil-kawża inkwistjoni, id-domanda ewlenija li trid tiġi deċiża hija jekk l-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, li jinkludi r-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet, għandux effett dirett. |
62. |
Abbażi tal-formulazzjoni u tan-natura tagħha, din id-domanda hija ċirkoskritta għall-kwistjoni ta’ effett dirett tar-rekwiżit li s-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati, kif inkluż fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62. Dan ifisser limitazzjoni doppja: l-ewwel nett, anki jekk, kif spjegajt fis-sezzjoni preċedenti, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jiġi applikat f’numru ta’ oqsma tad-dritt tal-Unjoni, l-evalwazzjoni li għandha titwettaq b’rabta mal-ewwel domanda tal-qorti nazzjonali hija strettament relatata ma’ dispożizzjoni speċifika waħda ta’ ċerta direttiva. Dan ifisser li kull dikjarazzjoni potenzjali ta’ dan it-tip hija limitata għall-kamp ta’ applikazzjoni materjali tad-direttiva inkwistjoni. It-tieni nett, l-istess evalwazzjoni naturalment tikkonċerna biss ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet inkluż f’dan l-artikolu, iżda mhux ir-rekwiżiti potenzjali oħra inklużi fl-istess artikolu. |
1) Il-kundizzjonijiet
63. |
L-effett dirett jirreferi għall-kapaċità li regola tad-dritt tal-Unjoni tkun tista’ tiġi invokata direttament f’azzjoni ġudizzjarja fuq livell nazzjonali. Jekk dispożizzjoni jkollhiex effett dirett jew le jrid jiġi eżaminat fid-dawl tan-natura, l-istruttura ġenerali u l-formulazzjoni tad-dispożizzjoni inkwistjoni ( 37 ). Dispożizzjoni tkun direttament effettiva meta, f’dak li għandu x’jaqsam mas-suġġett tagħha, din tkun suffiċjentement ċara, preċiża u inkundizzjonata sabiex tkun tista’ tiġi invokata, jekk dawn id-dispożizzjonijiet tad-direttiva jkunu tali li jiddefinixxu drittijiet li l-individwi jistgħu jinvokaw kontra l-Istat ( 38 ). |
64. |
Huwa xieraq li nagħmel erba’ osservazzjonijiet ġenerali bbażati fuq il-ġurisprudenza, qabel ngħaddi għall-każ ineżami ( 39 ). |
65. |
L-ewwel nett, abbażi tal-ġurisprudenza huwa manifest li l-frażi “ċara u preċiża” hija pjuttost flessibbli. Dispożizzjoni tista’ tkun “ċara u preċiża” filwaqt li tkun tinkludi kunċetti mhux iddefiniti – jew saħansitra vagi – jew kunċetti legali indeterminati. |
66. |
It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja tidher li hija iktar suxxettibbli li tikkonkludi li dispożizzjoni, minkejja l-użu ta’ kunċetti vagi jew indeterminati, għandha effett diretta meta d-dispożizzjoni tkun tinkludi projbizzjoni. Meta d-dispożizzjoni tkun qiegħda tiġi invokata bħala s-sors ta’ dritt awtonomu, li l-kontorni tiegħu jridu jiġu ddefiniti, ġeneralment ir-rikors għal kunċetti vagi jkun iktar problematiku. Madankollu, f’diversi istanzi, projbizzjoni tista’ tinbidel f’rekwiżit pożittiv u vice versa. |
67. |
It-tielet nett, sabiex jiġi ddeterminat jekk dispożizzjoni għandhiex effett dirett f’każ partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tipprovax tistabbilixxi jekk dispożizzjonijiet sħaħ għandhomx effett dirett u jekk humiex applikabbli verbatim. Minflok, tipproċedi permezz tal-estrazzjoni, jiġifieri tfittex li tiddetermina jekk tistax tiġi estratta regola ta’ mġiba speċifika u applikabbli mid-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni (li jaf tkun itwal u iktar kumplessa). |
68. |
Ir-raba’ nett, il-kriterju tan-natura “inkundizzjonata” ta’ effett dirett jimplika li d-dispożizzjoni tal-Unjoni ma teħtieġx l-adozzjoni ta’ xi tip ta’ miżura jew miżuri oħra min-naħa tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni jew mill-Istati Membri. L-Istati Membri ma għandhomx ikollhom setgħa diskrezzjonali ( 40 ) fir-rigward tal-implimentazzjoni tagħhom u lanqas ma għandhom ikunu jistgħu jinvokaw il-fatt li jkunux użaw din id-diskrezzjoni ( 41 ). Madankollu, minkejja l-eżistenza ta’ xi setgħa diskrezzjonali min-naħa tal-Istati Membri, il-kundizzjonijiet ta’ effett dirett xorta jistgħu jiġu ssodisfatti. Dan ikun partikolarment minnu jekk il-kwistjoni dwar jekk l-awtoritajiet nazzjonali eċċedewx id-diskrezzjoni tagħhom tista’ tkun suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju ( 42 ). Dan, bħala prinċipju, ikun il-każ jekk ikunu jistgħu jiġu aċċertati “garanzija minima”, “drittijiet minimi”, jew “protezzjoni minima” ( 43 ), u l-istħarriġ ġudizzjarju jkun jista’ jistabbilixxi jekk dak il-livell minimu ġiex osservat mill-Istati Membri ( 44 ). |
69. |
Fil-qosor, meta jiġi ddeterminat jekk dispożizzjoni li timponi projbizzjoni jew kmand għandhiex effett dirett, id-domanda bażika hija jekk ir-regola inkluża tistax tiġi invokata f’azzjoni ġudizzjarja. Għal dan il-għan, ir-rekwiżiti ta’ “ċarezza, ta’ preċiżjoni u ta’ natura inkundizzjonata suffiċjenti” għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-kapacità effettiva tal-awtoritajiet nazzjonali sabiex jifhmu u japplikaw dik id-dispożizzjoni huma stess. Jekk dawn l-awtoritajiet iżommu diskrezzjoni jew marġni ta’ diskrezzjoni fl-applikazzjoni tagħha, tali diskrezzjoni trid tiġi limitata permezz tal-istruttura tad-dispożizzjoni nnifisha. |
2) Applikazzjoni għal din il-kawża
70. |
Il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma li r-rekwiżit ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 ma jikkostitwixxix dispożizzjoni applikabbli direttament. Hija targumenta li ma huwiex possibbli li jiġi dedott mid-direttiva għal xiex għandha tkun proporzjonata s-sanzjoni. Hija l-leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha tistabbilixxi l-kriterji dwar il-proporzjonalità abbażi tad-definizzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja. |
71. |
Skont il-Gvern Ungeriż, il-kontenut tal-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 ma huwiex preċiż u speċifiku biżżejjed sabiex jiġi applikat direttament. Huwa jqis li d-dispożizzjoni ma toħloqx drittijiet għall-benefiċċju tar-rikorrenti, iżda tiddefinixxi limiti li jippermettu, fi ħdan l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet, li jinħoloq bilanċ bejn il-protezzjoni oġġettiva tad-dritt u d-drittijiet individwali. |
72. |
Il-Kummissjoni, min-naħa tagħha, issostni li l-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 huwa ċar, preċiż u inkundizzjonat sa fejn is-sanzjonijiet imposti mill-Istati Membri dejjem iridu josservaw ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità. Għaldaqstant, l-individwi jistgħu jinvokaw dan ir-rekwiżit stipulat fid-direttiva kontra l-Istat quddiem qorti. |
73. |
Jiena naqbel mal-Kummissjoni. Ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet stabbilit fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 huwa suffiċjentement ċar, preċiż u inkundizzjonat sabiex ikollu effett dirett. |
74. |
Dan ir-rekwiżit huwa ċar u preċiż. L-ewwel nett, it-tifsira u l-konsegwenzi eżatti tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità fil-kuntest ta’ sanzjonijiet huma faċilment konċepibbli: is-sanzjonijiet imposti ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa strettament neċessarju sabiex jinkiseb l-għan imfittex. Il-formulazzjoni stess tal-propożizzjoni estratta mill-Artikolu 9a tad-Direttiva ftit tagħmel differenza dwar jekk ir-rekwiżit jiġi abbozzat bħala li jirrikjedi azzjoni pożittiva (“is-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati”) jew bħala projbizzjoni (“is-sanzjonijiet ma għandhomx ikunu sproporzjonati”). |
75. |
It-tieni nett, huwa wkoll pjuttost ċar fir-rigward ta’ xiex is-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati: dawn għandhom ikunu proporzjonati għall-gravità tal-ksur imwettaq filwaqt li jieħdu inkunsiderazzjoni, jekk ikun il-każ, iċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull każ. Din l-evalwazzjoni sħiħa suppost issir fi ħdan il-kuntest speċifiku tad-Direttiva 1999/62, li jistabbilixxi l-għanijiet u l-kuntest tal-applikabbiltà tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet. |
76. |
It-tielet nett, f’termini ta’ ċarezza u preċiżjoni, iċ-ċarezza ta’ regola ma għandhiex tiġi konfuża maċ-ċarezza tal-eżitu tal-applikazzjoni ta’ dik ir-regola f’kull każ individwali. Il-kriterju ta’ evalwazzjoni tal-effett dirett ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni jaqa’ manifestament taħt l-ewwel tip ta’ ċarezza: ir-regola, jew ir-rekwiżit, ġenerali jew normattiva hija suffiċjentement ċara, preċiża u inkundizzjonata sabiex tiġi invokata f’azzjoni ġudizzjarja? Fi kliem ieħor, il-korp ġudizzjarju, kemm jekk dan ikun qorti jew awtorità amministrattiva, jista’ juża u japplika direttament ir-regola għal tilwima li jkollu quddiemu, mingħajr kjarifika addizzjonali dwar ir-regola? Dan mhux neċessarjament (u abbażi tan-natura stess tad-dritt ma jistax) ifisser li r-regola ser tipprovdi, ex ante, risposta ċara għal kull kawża legali li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni materjali tagħha. B’mod ġenerali, irrispettivament minn kemm jingħataw linji gwida, tabelli jew sentenzi għall-finijiet tal-interpretazzjoni tas-sinjifikat ta’ “sanzjoni proporzjonata”, id-diskrezzjoni inerenti fl-applikazzjoni ta’ din ir-regola għal każijiet individwali qatt ma titlaq. |
77. |
Ir-raba’ nett, ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità jidher ukoll li huwa ċar u preċiż jekk wieħed jikkunsidrah mill-perspettiva ta’ dawk l-awtoritajiet li jkollhom japplikawh fuq bażi regolari, jekk mhux ta’ kuljum – speċifikament il-qrati nazzjonali u l-entitajiet amministrattivi. Dawn l-awtoritajiet tassew għandhom ikunu familjari mal-kriterju ta’ proporzjonalità u ppreparati sew għall-implimentazzjoni tiegħu, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ sanzjonijiet ( 45 ). |
78. |
F’dak li jirrigwarda n-natura inkundizzjonata tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet, huwa wkoll ċar li l-applikabbiltà ta’ dan il-prinċipju ma hijiex suġġetta għal xi kundizzjonijiet minn qabel. |
79. |
L-ewwel nett, mingħajr dubju, primarjament għandu jkun il-leġiżlatur nazzjonali li jimplimenta din id-dispożizzjoni permezz ta’ mezzi iktar speċifiċi u li jifforma l-proporzjonalità b’ċertu mod, bl-iffissar ta’ kriterji u ċifri eżatti. Madankollu, dan l-argument ma għandux jiġi mġebbed tant sabiex effettivament ifisser li atturi oħra, bħal, pereżempju, awtoritajiet ġudizzjarji jew amministrattivi, qatt ma jkunu jistgħu jeżaminaw il-proporzjonalità, speċjalment f’dawk il-każijiet li fihom il-leġiżlatur nazzjonali jibqa’ ma jiħux azzjoni jew ikun implimenta r-regola inkwistjoni b’mod inkorrett. |
80. |
Dan ikun iktar u iktar il-każ jekk, it-tieni nett, il-każ ikkonċernat ikollu x’jaqsam b’mod ċar ma’ dik li tista’ tissejjaħ “garanzija minima” jew “protezzjoni minima” tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità. F’dan is-sens, forsi jkun jista’ jiġi invokat ċertu grad ta’ kundizzjonalità ta’ regola jekk l-applikazzjoni ta’ din ir-regola tibqa’ fi ħdan l-ambitu ta’ diskrezzjoni li setgħet, raġonevolment, titqies li hija rriżervata għall-Istati Membri. Madankollu, bl-istabbiliment ta’ sistema ta’ sanzjonijiet li, kif irrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja, timponi sanzjonijiet li huma mijiet ta’ drabi iktar għoljin mis-somma dovuta ( 46 ), filwaqt li ma tippermettix li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull każ u li l-multa titnaqqas, Stat Membru jkun qiegħed imur manifestament lil hinn minn dak li raġonevolment jista’ jitqies li jaqa’ fil-limiti tad-diskrezzjoni tiegħu u, għaldaqstant, kopert minn xi kundizzjonalità ta’ traspożizzjoni. Fi kliem ieħor, minbarra dak li raġonevolment seta’ ġie kopert mid-diskrezzjoni tal-Istati Membri, ma teżistix kundizzjonalità. |
3) Konklużjoni intermedjarja
81. |
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 għandu effett dirett sa fejn jeħtieġ li s-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati. |
C. Id-dimensjoni istituzzjonali
82. |
Ladarba ġie stabbilit li r-rekwiżit ta’ proporzjonalità inkluż fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 għandu effett dirett ( 47 ), il-kwistjoni relatata hija din: min għandu jagħmel xiex, skont id-dritt tal-Unjoni, f’sitwazzjoni fejn jidher li l-qrati nazzjonali u l-awtoritajiet amministrattivi ma jistgħux, taħt id-dritt nazzjonali, jieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi konkreti u speċifiċi ta’ kull każ jew, jekk ikun il-każ, li jnaqqsu l-ammont ta’ din il-multa ( 48 )? |
83. |
Dawn iż-żewġ subkwistjonijiet, li sar riferiment għalihom mill-qorti tar-rinviju fit-tieni domanda tagħha u li ġew elaborati iktar fid-dettall fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, ser jiġu indirizzati separatament. Li qiegħed jiġi ssuġġerit huwa li l-effett dirett ta’ rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet ifisser li huwa d-dritt tal-Unjoni li jagħti s-setgħa lill-awtoritajiet nazzjonali sabiex inaqqsu, fejn xieraq skont il-każ, il-livell sproporzjonat ta’ sanzjoni prevista fil-leġiżlazzjoni (1). Barra minn hekk, anki jekk huwa f’idejn kull Stat Membru li jiddeċiedi liema setgħat ser jiġu eżerċitati minn liema awtoritajiet f’kull każ, fl-aħħar mill-aħħar huma l-qrati nazzjonali li għandhom jiżguraw l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni (2). |
1. Xiex: l-annullament jew it-tnaqqis tas-sanzjoni?
84. |
Hija ġurisprudenza stabbilita li dispożizzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, li hija inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, trid titħassar ( 49 ). Fil-każ ineżami, huwa ċar li l-inkompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Ungeriża mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità inkluż fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 tfisser li dik il-leġiżlazzjoni trid titħassar. |
85. |
Huwa inqas ċar x’inhu preċiżament dak li jrid jitħassar. L-istrument leġiżlattiv fl-intier tiegħu? Jew sempliċiment it-tabella fl-anness li tistabbilixxi l-ammont tas-sanzjonijiet? Jew id-deċiżjoni individwali bbażata fuq il-kontenut ta’ dik it-tabella? Jew id-dispożizzjonijiet speċifiċi biss fid-deċiżjonijiet li jiffissaw is-sanzjonijiet? |
86. |
B’mod iktar fundamentali, l-effett dirett tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet inkluż fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 ifisser li xi sanzjoni trid titħassar? Jew jista’, l-effett dirett, fil-verità jfisser li l-qrati nazzjonali u/jew l-awtoritajiet amministrattivi jistgħu jiddeċiedu huma stess, abbażi tad-dritt tal-Unjoni, li jnaqqsu l-ammont u jimponu sanzjoni proporzjonata li tkun tissostitwixxi s-sanzjoni sproporzjonata imposta inizjalment abbażi tad-dritt nazzjonali? Fi kliem ieħor, ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità b’effett dirett, kif previst fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, jista’ jiġi inkorporat fid-dritt nazzjonali sabiex jagħti s-setgħa lill-entitajiet nazzjonali sabiex jimponu sanzjonijiet li huma konformi ma’ dak ir-rekwiżit? |
87. |
Din il-kwistjoni tidher li qiegħda tinkwieta lill-qorti tar-rinviju meta tistaqsi, fit-tieni domanda tagħha, jekk il-qrati nazzjonali u l-awtoritajiet amministrattivi jistgħux jew saħansitra jridux “[j]ikkompletaw[, fin-nuqqas ta’ intervent leġiżlattiv fuq livell nazzjonali,] il-leġiżlazzjoni Ungeriża […] billi jiġu miżjuda l-kriterji materjali stabbiliti fis-[sentenza Euro-Team]”. |
88. |
Il-Gvern Ungeriż huwa tal-fehma li la l-qrati nazzjonali u lanqas l-awtoritajiet amministrattivi ma għandhom il-ġurisdizzjoni jew il-kompetenza li jikkompletaw il-leġiżlazzjoni nazzjonali, għaliex il-leġiżlatur biss jista’ jadotta jew jemenda l-leġiżlazzjoni. |
89. |
Il-Kummissjoni wkoll temmen li huwa l-leġiżlatur waħdu li jista’ jadotta sistema proporzjonata ta’ sanzjonijiet. Il-fatt li r-rekwiżit ta’ proporzjonalità inkluż fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62 għandu effett dirett ma jfissirx li dan jista’ jiġi invokat mill-individwi, bir-riżultat li jingħataw sanzjoni ġdida u proporzjonata minn qorti nazzjonali. Jidher li, skont il-Kummissjoni, dment li l-leġiżlatur nazzjonali ma jkunx stabbilixxa sistema ġdida ta’ sanzjonijiet f’konformità sħiħa mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità stipulat fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, il-qrati nazzjonali jistgħu biss jannullaw is-sanzjoni sproporzjonata. |
90. |
Nammetti li l-pożizzjoni proposta mill-Kummissjoni tidhirli daqsxejn sproporzjonata. Fil-qosor, din bażikament qiegħda tissuġġerixxi li l-effett dirett (li dwaru qablet il-Kummissjoni) tar-rekwiżit li s-sanzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati effettivament ifisser li, sakemm il-leġiżlatur ma jkunx adotta sistema ġdida ta’ sanzjonijiet, ma jista’ jkun hemm l-ebda sanzjonijiet. |
91. |
Il-fehma tiegħi dwar din il-kwistjoni taf tkun differenti minn dik tal-Kummissjoni għal żewġ raġunijiet: dawn huma bbażati fuq l-istruttura tad-dispożizzjonijiet applikabbli fil-każ ineżami u l-konsegwenzi meta dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni jkollha effett dirett. |
92. |
L-ewwel nett, meta jiġu imposti sanzjonijiet għal ksur bħal dak fil-kawża prinċipali, l-istruttura legali tar-regoli li għandhom jiġu applikati għandha tendenza tkun kif ġej: fl-ewwel lok, ikun hemm regola li tgħid li jrid jitħallas il-pedaġġ u l-ammont tiegħu (l-obbligu). Fit-tieni lok, ikun hemm dispożizzjoni li tipprovdi li n-nuqqas ta’ ħlas tal-pedaġġ huwa ssanzjonat (il-bażi legali għall-piena). Fit-tielet lok, hemm, kultant marbuta mad-dispożizzjoni tal-aħħar u kultant separata minnha, id-dikjarazzjoni tal-livell tas-sanzjonijiet, li tipikament tipprovdi li għat-tali tip ta’ mġiba tista’ tiġi imposta sanzjoni f’din il-medda. Fir-raba’ lok, taħt l-istess intestatura, kemm jekk din tkun prevista espressament fi ħdan l-istess dispożizzjoni inkwistjoni, jew inkella tkun prevista f’dispożizzjonijiet ġenerali ta’ liġi jew anki f’kodiċi ta’ proċedura amministrattiva, ħafna drabi jkun hemm lista (tipikament bi skop demostrattiv biss) tal-elementi li l-korp ġudizzjarju suppost jieħu inkunsiderazzjoni meta jiffissa l-livell ta’ sanzjonijiet, u għalhekk ikun qiegħed jeżerċita d-diskrezzjoni tiegħu fi ħdan il-limiti stabbiliti mid-dritt u/jew mill-ġurisprudenza tal-qrati. |
93. |
It-tieni nett, l-għan tal-effett dirett ma huwiex, jew ċertament ma huwiex biss, l-esklużjoni ta’ dispożizzjoni inkompatibbli tad-dritt nazzjonali. Jekk il-konstatazzjoni tal-effett dirett ta’ dispożizzjoni ta’ direttiva jkollu dejjem iwassal għas-sempliċi twarrib tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkompatibbli, ikolli naqbel li l-effett dirett ma jkollux valur miżjud għas-supremazija ( 50 ). It-twarrib, li jirriżulta fl-annullament tas-sanzjoni, huwa l-konsegwenza neċessarja tas-supremazija. Ma huwiex meħtieġ effett dirett għal dan il-għan. |
94. |
Fil-fehma tiegħi, f’każijiet bħal dak ineżami, effett dirett ifisser ukoll sostituzzjoni. Regola tad-dritt tal-Unjoni li għandha effett dirett tkun tista’ tiġi invokata indipendentement f’azzjoni ġudizzjarja u ssir applikabbli quddiem l-entitajiet nazzjonali, irrispettivament minn leġiżlazzjoni nazzjonali adottata sabiex din tidħol fis-seħħ. Tali regola li għandha effett dirett ma għandha għalfejn teskludi xejn fuq il-livell nazzjonali: din sempliċiment tista’ żżid xi ħaġa oħra li preċedentement ma kinitx disponibbli fil-qafas tad-dritt nazzjonali. |
95. |
Jekk din il-loġika tiġi applikata għall-każ ineżami, rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet b’effett dirett, kif inkluż fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, u li jiġi inkorporat fis-sistema ġuridika nazzjonali allura jfisser li l-entitajiet nazzjonali jingħataw is-setgħa li, mid-dehra, ma kellhomx taħt ir-raba’ pass spjegat iktar ’il fuq. Dan ma jfissirx neċessarjament li jkollu jitħassar xi wieħed mill-passi preċedenti: il-fatt li l-pedaġġ huwa dovut jibqa’ validu; l-istess bħall-fatt li jekk wieħed ma jħallasx il-pedaġġ, tirriżulta sanzjoni, u anki s-sanzjoni inizjali, imposta qabel ma jista’ jseħħ kull tnaqqis, kif stabbilit fl-anness. |
96. |
Madankollu, li jinbidel huwa li, minħabba r-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet b’effett dirett, l-organi nazzjonali jingħataw is-setgħa li, f’każijiet matul il-perijodu tranżitorju, jiġifieri, dment li l-leġiżlatur nazzjonali ma jadottax sistema ġdida ta’ sanzjonijiet li hija kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, inaqqsu is-sanzjonijiet imposti skont il-gravità tat-trasgressjoni inkwistjoni u skont iċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull każ. Fl-eżerċizzju ta’ din s-setgħa ta’ modifika, l-ammonti stabbiliti fl-Anness 9 tad-Digriet tal-Gvern Nru 410/2007 jistgħu jitqiesu bħala li jiffissaw il-limitu massimu, li iktar minn hekk il-multa imposta naturalment ma tistax tkun, iżda li taħtu l-multa tista’ tinżel f’każijiet individwali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm il-gravità tal-ksur kif ukoll iċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull każ. |
97. |
Għal dawn ir-raġunijiet, nissuġġerixxi li l-effett dirett tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet tassew għandu jfisser “sanzjonijiet proporzjonati” u mhux “l-ebda sanzjonijiet”. B’mod simili għal dak li ġie ssuġġerit diġà ( 51 ), l-effett dirett ukoll jista’ jiġi applikat b’mod proporzjonat, sabiex kemm jista’ jkun tiġi ssalvagwardjata l-integrità taż-żewġ sistemi. Li tintuża preċiżjoni kirurġika mmirata sabiex tiġi inkluża, fl-ordinament ġuridiku nazzjonali, regola meħtieġa sabiex tiġi żgurata l-konformità immedjata ta’ dan tal-aħħar mad-dritt tal-Unjoni, filwaqt li b’mod naturali tinżamm il-possibbiltà ta’ tibdil mil-leġiżlatur nazzjonali f’każijiet futuri, forsi hija sitwazzjoni iktar favorevoli milli tiġi prekluża, b’mod effettiv, l-operazzjoni ulterjuri tas-sistema nazzjonali sħiħa ta’ sanzjonijiet. |
98. |
Sabiex nikkonkludi din is-sezzjoni nixtieq nindirizza punt wieħed tal-aħħar. Skont ġurisprudenza stabbilita, direttiva ma jistax ikollha bħala effett, minnha nnifisha u indipendentement minn liġi adottata għall-implementazzjoni tagħha, li tiddetermina jew taggrava r-responsabbiltà kriminali ta’ dawk li jiksru d-dispożizzjonijiet tagħha ( 52 ). Addizzjonalment, dispożizzjoni ta’ direttiva b’effett dirett ma tistax, minnha nnifisha, toħloq obbligu fir-rigward ta’ persuna privata ( 53 ). Għaldaqstant, din ma tistax tiġi invokata minn persuna oħra, kemm jekk din tkun pubblika jew privata, għad-detriment tal-imsemmija persuna privata. Huwa għal din ir-raġuni li l-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet il-possibbiltà li persuna privata tinvoka dispożizzjoni ta’ direttiva b’effett dirett kontra persuna privata oħra (“effett dirett orizzontali”) jew li awtorità pubblika tinvokaha kontra persuna privata (“effett dirett vertikali dixxendenti”). |
99. |
Jista’ forsi jiġi ssuġġerit, abbażi ta’ din il-ġurisprudenza, li effett dirett permezz ta’ sostituzzjoni kif spjegat iktar ’il fuq jispiċċa jwassal għall-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni ta’ direttiva trasposta b’mod inkorrett (Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62), u dan għad-detriment tal-individwu. Din id-dispożizzjoni tad-direttiva, għalhekk, tkun effettivament qiegħda tintuża sabiex taggrava s-sitwazzjoni tal-individwu u, sa ċertu punt, “issalva” lill-Istat Membru li jkun qiegħed jonqos milli jwettaq l-obbligi tiegħu. |
100. |
Fil-fehma tiegħi, il-każ ineżami huwa ta’ natura differenti. L-ewwel nett, tali argument imur wisq ’il bogħod. Diġà huwa preżunt li, skont is-supremazija, l-applikabbiltà ta’ sanzjonijiet trid tiġi kategorikament eskluża, b’tali mod li l-effett dirett tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet ifisser li dawn effettivament jiġu “introdotti mill-ġdid” fl-istampa. Madankollu, kif diġà spjegajt iktar ’il fuq fil-punt 92, il-pożizzjoni awtomatika, li fid-dawl tagħha għandu jitkejjel kull “tiħżin” jew “titjib” fil-pożizzjoni legali tal-individwu, fil-verità hija waħda differenti: huwa obbligu impost fuq livell nazzjonali li jitħallas il-pedaġġ u li jiġi ssanzjonat l-ammont sħiħ tas-sanzjoni prevista fil-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-każ li dan ma jsirx. |
101. |
It-tieni nett, abbażi ta’ dan il-kriterju, l-eżitu finali dejjem ser ikun favorevoli għall-individwi. L-individwu effettivament ser ikun f’pożizzjoni aħjar abbażi tad-direttiva peress li ser ibati, fl-agħar każijiet ta’ ksur intenzjonali, l-istess sanzjoni, iżda fil-biċċa l-kbira tal-każijiet sanzjoni inqas ħarxa minn dik prevista fid-dritt nazzjonali inkompatibbli. |
102. |
It-tielet nett, dejjem ser ikun individwu, bħalma hija r-rikorrenti, li jinvoka d-Direttiva 1999/62 sabiex jibbenefika mid-drittijiet li din tipprovdi kontra Stat Membru. Għal darba oħra, huwa utli li jitfakkar x’inhi n-natura eżatta tad-dritt iggarantit mid-direttiva: l-istabbiliment ta’ sanzjonijiet proporzjonati. Id-direttiva ma tipprovdix li ma għandux ikun hemm sanzjonijiet. Għaldaqstant, id-dritt li jitnissel mill-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, u li jista’ jiġi invokat mir-rikorrenti, ma huwiex id-dritt ta’ ebda sanzjonijiet, iżda d-dritt li ma tbatix sanzjoni sproporzjonata. |
103. |
Ikun pjuttost stramb jekk individwu, li jinvoka dispożizzjoni ta’ direttiva b’effett dirett, ikun jista’ jikseb protezzjoni ikbar minn dik li d-direttiva effettivament setgħet qatt tagħtih. |
2. Min: il-qrati nazzjonali u/jew l-awtoritajiet amministrattivi?
104. |
L-aħħar element għandu x’jaqsam ma’ problema mqajma mill-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha u li hija riflessa fit-tieni domanda. Għandi nifhem li n-natura tal-problema hija din: il-liġi nazzjonali ma tippermettix lill-awtoritajiet amministrattivi jbiddlu s-sanzjonijiet u jieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali meta jiddeċiedu dwar is-sanzjoni. Is-setgħat mogħtija lil qorti amministrattiva taħt il-liġi nazzjonali jippermettu biss l-annullament tad-deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva u li l-każ jintbagħat lura quddiem l-awtorità amministrattiva sabiex jinfetħu proċeduri ġodda, u mid-dehra ma tistax tbiddel s-sanzjoni imposta. F’dan il-kuntest nifhem li d-domanda tal-qorti nazzjonali hija din: min għandu jiżgura l-konformità mad-dritt tal-Unjoni – l-awtorità amministrattiva nazzjonali u/jew il-qorti nazzjonali? |
105. |
Skont ġurisprudenza stabbilita “hija inkompatibbli mar-rekwiżiti inerenti għan-natura stess tad-dritt tal-Unjoni kull dispożizzjoni ta’ sistema legali nazzjonali jew kull prassi leġiżlattiva, amministrattiva jew ġudizzjarja, li għandha l-effett li tnaqqas l-effettività tad-dritt tal-Unjoni minħabba l-fatt li tirrifjuta lill-qorti kompetenti mill-applikazzjoni ta’ dan id-dritt is-setgħa li tagħmel, fil-mument stess ta’ din l-applikazzjoni, dak kollu li huwa neċessarju sabiex twarrab id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi nazzjonali li eventwalment jifformaw ostakolu għall-effettività sħiħa ta’ dawn ir-regoli direttament applikabbli tad-dritt tal-Unjoni. […] [D]an ikun il-każ jekk […] l-ostakolu li hekk jirriżulta għall-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni jkun biss temporanju” ( 54 ). |
106. |
Hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li l-obbligu ta’ applikazzjoni immedjata tad-dritt tal-Unjoni japplika b’mod ugwali għall-qrati nazzjonali ( 55 ) u għall-awtoritajiet amministrattivi ( 56 ). It-tnejn li huma, filwaqt li jeżerċitaw il-ġurisdizzjoni jew il-kompetenza rispettiva tagħhom, għandhom l-obbligu li jiżguraw l-effett sħiħ ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, mingħajr ma jitolbu jew jistennew it-tħassir minn qabel ta’ kwalunkwe dispożizzjoni nazzjonali kunfliġġenti permezz ta’ leġiżlazzjoni jew permezz ta’ kwalunkwe proċedura kostituzzjonali oħra ( 57 ). Finalment, l-iżgurar ta’ effett sħiħ ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jinkludi l-applikazzjoni tal-prinċipji kollha li jiggwidaw l-applikazzjoni nazzjonali tad-dritt tal-Unjoni, bħas-supremazija, l-effett dirett jew l-interpretazzjoni konformi. |
107. |
Għaldaqstant, f’termini prattiċi, huwa pjuttost ċar li kemm il-qrati nazzjonali kif ukoll l-awtoritajiet amministrattivi huma obbligati japplikaw id-dritt tal-Unjoni fuq livell nazzjonali. Ċertament, jeżistu ċerti limiti. Anki dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni b’effett dirett ma għandhiex taffettwa n-natura u t-tip ta’ kompetenzi li ġeneralment jingħataw lill-qrati u lill-korpi amministrattivi skont is-sistema legali nazzjonali ( 58 ). Madankollu, tali dispożizzjoni jkollha impatt fuq is-setgħat speċifiċi li dik is-sistema tattribwixxi lill-korpi nazzjonali tagħha sabiex iwettqu ċerti kompiti. B’mod partikolari, l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jipprovdu ċerti tipi ta’ rimedji quddiem il-qrati u l-awtoritajiet amministrattivi tagħhom sabiex jiżguraw l-applikazzjoni immedjata u uniformi tad-dritt tal-Unjoni ( 59 ). |
108. |
Għaldaqstant, meta dan jiġi applikat għall-każ inkwistjoni, mill-fatt li r-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet, stabbilit fl-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62, għandu effett dirett, jirriżulta li, fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom is-setgħa li jnaqqsu s-sanzjonijiet f’kull każ, b’tali mod li jirrenduhom proporzjonati għas-severità tal-ksur li twettaq, mingħajr ma jkollhom għalfejn jistennew li l-leġiżlatur nazzjonali jemenda l-leġiżlazzjoni rilevanti. Dawn l-awtoritajiet jingħataw mandat dirett, skont id-dritt tal-Unjoni, sabiex minnufih jilqgħu d-dritt tar-rikorrenti għal sanzjonijiet proporzjonati (jew sabiex ma tbatix sanzjonijiet sproporzjonati) li joriġinaw mill-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62. |
109. |
Fi ħdan dawn il-limiti, huwa tassew f’idejn kull Stat Membru li, permezz tal-istruttura interna tiegħu stess, jiddeċiedi, f’konformità mal-prinċipju ta’ awtonomija istituzzjonali u proċedurali, liema korp nazzjonali għandu jiġi fdat bl-applikazzjoni tar-rekwiżit ta’ proporzjonalità. Ma naħsibx li jkun opportun jew xieraq li l-Qorti tal-Ġustizzja tmur lil hinn minn din il-gwida ġenerali u effettivament tieħu deċiżjonijiet dwar kif is-setgħat għandhom jiġu allokati fuq livell nazzjonali. |
110. |
Nixtieq, madankollu, inżid żewġ rimarki konklużivi. |
111. |
L-ewwel nett, is-supremazija, l-effett dirett u l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi jorbtu lill-awtoritajiet kollha tal-Istati Membri, kemm ġudizzjarji kif ukoll amministrattivi. F’dan il-kuntest, huwa verament id-dritt nazzjonali li għandu jiddetermina liema entità speċifika għandha tingħata, fl-aħħar mill-aħħar, l-inkarigu li tiżgura li dawn l-obbligi jiġu osservati, bil-kundizzjoni li xi ħadd ikollu dan l-inkarigu. Fil-prattika, jekk Stat Membru jixtieq iżomm ir-regola li l-qrati amministrattivi jeżerċitaw stħarriġ ristrett, huwa għandu f’dak il-każ jagħti lill-awtoritajiet amministrattivi s-setgħa sabiex inaqqsu s-sanzjonijiet. Jekk Stat Membru jippreferi jiċċirkoskrivi d-diskrezzjoni tal-awtoritajiet amministrattivi, huwa għandu f’dak il-każ jippermetti lill-qrati sabiex jiddeċiedu dwar sanzjonijiet proporzjonati. Madankollu, “kunflitt ta’ kompetenza fin-negattiv”, fejn iż-żewġ tipi ta’ korpi jirrifjutaw tali setgħa, ikun inkompatibbli mal-implimentazzjoni effettiva tad-dritt tal-Unjoni. |
112. |
It-tieni nett, sa ċertu punt, id-dritt tal-Unjoni diġà jantiċipa problema ta’ dan it-tip billi jipprovdi li, f’Unjoni bbażata fuq l-istat tad-dritt, huma b’mod partikolari l-qrati nazzjonali li għandhom is-setgħa jiżguraw il-protezzjoni ġuridika li tirriżulta, għall-individwi, mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni u li għandhom jiżguraw l-effett sħiħ tagħhom ( 60 ). Wara kollox, l-element li jiddefinixxi s-sistema ta’ protezzjoni pprovduta skont id-dritt tal-Unjoni, kemm jekk skont lit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jew skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, huwa li din hija sistema ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva ( 61 ). Id-dritt tal-Unjoni mhux biss jagħti s-setgħa lill-qrati nazzjonali, iżda jimponi wkoll l-obbligu, fil-konfront tagħhom, li jiżguraw li fuq livell nazzjonali jiġi osservat id-dritt (tal-Unjoni). Dan huwa tassew l-estent sħiħ tal-mandat li għandu mħallef tad-dritt tal-Unjoni. |
V. Konklużjoni
113. |
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mis-Szombathelyi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u Industrijali ta’ Szombathely, l-Ungerija) kif ġej:
|
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
( 2 ) Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017 (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229).
( 3 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Ġunju 1999 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 4, p. 372).
( 4 ) Ara s-sentenzi tad‑9 ta’ Frar 2012, Urbán (C‑210/10, EU:C:2012:64), tad‑9 ta’ Ġunju 2016, Eurospeed (C‑287/14, EU:C:2016:420), tad‑19 ta’ Ottubru 2016, EL-EM-2001 (C‑501/14, EU:C:2016:777) u tat‑22 ta’ Marzu 2017, Euro-Team u Spirál-Gép (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229).
( 5 ) Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Marzu 2006 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerta leġislazzjoni soċjali li għandha x’taqsam mat-trasport bit-triq u li jemenda r-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 3821/85 u (KE) Nru 2135/98 u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3820/85 (ĠU 2006, L 102, p. 1).
( 6 ) Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017, Euro-Team u Spirál-Gép (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229).
( 7 ) Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017, Euro-Team u Spirál-Gép (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229, punti 29 sa 30).
( 8 ) Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017, Euro-Team u Spirál-Gép (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229, punti 39 sa 43). Ara wkoll, għal darba oħra fil-kuntest tas-sistema ta’ sanzjonijiet Ungeriża għal ksur tar-regoli tat-traffiku, is-sentenzi tad‑9 ta’ Frar 2012, Urbán (C‑210/10, EU:C:2012:64, punti 53 sa 54), u tad‑19 ta’ Ottubru 2016, EL-EM-2001 (C‑501/14, EU:C:2016:777, punti 40 u 41).
( 9 ) Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017, Euro-Team u Spirál-Gép (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229, punti 50 u 60).
( 10 ) L-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 561/2006 jipprovdi li: “[l]-Istati Membri għandhom jistabbilixxu r-regoli dwar penali li japplikaw għal ksur ta’ dan ir-Regolament u r-Regolament (KEE) Nru 3821/85 u għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa kollha sabiex jiżguraw illi jkunu implimentati. Dawk il-penali għandhom ikunu effettivi, proporzjonati, dissważivi u b’mod li ma jiddiskriminawx”. L-Artikolu 19(4) jipprovdi wkoll dan li ġej: “L-Istati Membri għandhom jiżguraw illi sistema ta’ penali proporzjonati, li jistgħu jinkludu penali finanzjarji, tkun fis-seħħ għal ksur ta’ dan ir-Regolament […]”.
( 11 ) Sentenza tad‑9 ta’ Frar 2012, Urbán (C‑210/10, EU:C:2012:64, punt 44). Ara wkoll is-sentenzi tad‑9 ta’ Ġunju 2016, Eurospeed (C‑287/14, EU:C:2016:420), u tad‑19 ta’ Ottubru 2016, EL-EM-2001 (C‑501/14, EU:C:2016:777). Ara wkoll, fir-rigward tal-predeċessur tar-Regolament Nru 561/2006, is-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 1990, Hansen (C‑326/88, EU:C:1990:291).
( 12 ) Ara, pereżempju, is-sentenza reċenti tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger (C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 68). Ara wkoll is-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2014, Siragusa (C‑206/13, EU:C:2014:126, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 13 ) Ara s-sentenzi tas‑16 ta’ Diċembru 1992, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (C‑210/91, EU:C:1992:525, punt 20), u tat‑12 ta’ Lulju 2001, Louloudakis (C‑262/99, EU:C:2001:407, punt 67).
( 14 ) Ara l-Artikolu 7(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205) fir-rigward tal-multi imposti mill-Kummissjoni. B’mod ġenerali ara, pereżempju, is-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2005, Dansk Rørindustri et vs Il‑Kummissjoni (C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P sa C‑208/02 P u C‑213/02 P, EU:C:2005:408, punti 279 sa 281) (teħid inkunsiderazzjoni tad-daqs tal-kumpannija abbażi tad-dħul totali li din ikollha meta jiġi ffissat l-ammont tal-multa).
( 15 ) Ara l-Artikoli 7(1) u 9 tad-Direttiva (UE) 2017/1371 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Lulju 2017 dwar il-ġlieda kontra l-frodi tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz tal-liġi kriminali (ĠU 2017, L 198, p. 29).
( 16 ) Sentenza tal‑14 ta’ Lulju 1977, Sagulo et (8/77, EU:C:1977:131, punt 13), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li s-sanzjonijiet imposti fuq persuna li tkun naqset milli tipprovdi dokument tal-identità skont id-Direttiva tal-Kunsill 68/360/KEE tal‑15 ta’ Ottubru 1968 dwar it-tneħħija ta’ restrizzjonijiet fuq il-moviment u residenza fi ħdan il-Komunità għal ħaddiema ta’ Stati Membri u l-familji tagħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 27), ma jistgħux ikunu sproporzjonati għan-natura tar-ksur li jkun twettaq.
( 17 ) L-Artikoli 5(1), 10 u 12 tad-Direttiva 2009/52/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑18 ta’ Ġunju 2009 li tipprevedi standards minimi għal sanzjonijiet u miżuri kontra min iħaddem lil ċittadini minn pajjiżi terzi b’residenza illegali (ĠU 2009, L 168, p. 24) jeżiġu li l-Istati Membri jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li l-ksur ta’ ċerti dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva jiġu suġġetti għal sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u dissważivi kontra l-persuna li timpjega.
( 18 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2018, Garlsson Real Estate et (C‑537/16, EU:C:2018:193, punt 56), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li dan ir-rekwiżit jirriżulta kemm mill-Artikolu 49(3) kif ukoll mill-Artikolu 52(1) tal-Karta (rekwiżit ta’ limitazzjonijiet proporzjonati fuq l-eżerċizzju tad-drittijiet u l-libertajiet irrikonoxxuti mill-Karta). Ara wkoll is-sentenza tat‑28 ta’ Lulju 2016, JZ (C‑294/16 PPU, EU:C:2016:610, punti 42 sa 45).
( 19 ) Ara, inter alia, is-sentenzi tal-Qorti EDB tat‑8 ta’ Ġunju 1976, Engel et vs Il‑Pajjiżi l-Baxxi (CE:ECHR:1976:0608JUD000510071, punti 80 sa 82), u tal‑10 ta’ Frar 2009, Sergey Zolotukhin vs Ir‑Russja (CE:ECHR:2009:0210JUD001493903, punti 52 sa 53).
( 20 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ġunju 2012, Bonda (C‑489/10, EU:C:2012:319, punt 37), tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 35), u tal‑20 ta’ Marzu 2018, Garlsson Real Estate et (C‑537/16, EU:C:2018:193, punt 28).
( 21 ) Fir-rigward tat-twettiq ta’ ksur tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 1 abbażi tan-nuqqas ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet ara, pereżempju, is-sentenzi tal-Qorti EDB tal‑11 ta’ Jannar 2007, Mamidakis vs Il‑Greċja (CE:ECHR:2007:0111JUD003553304, punti 47 sa 48), tas‑6 ta’ Novembru 2008, Ismayilov vs Ir‑Russja (CE:ECHR:2008:1106JUD003035203, punt 38), u tas‑26 ta’ Frar 2009, Grifhorst vs Franza (CE:ECHR:2009:0226JUD002833602, punti 94 sa 106). Għal eżempji fejn ma ġiex ikkonstatat ksur tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 1 wara li ġiet evalwata l-proporzjonalità tas-sanzjonijiet imposti ara, pereżempju, is-sentenzi tal-Qorti EDB tas‑7 ta’ Lulju 1989, Tre Traktörer Aktiebolag vs L‑Isvezja (CE:ECHR:1989:0707JUD001087384, punt 62), tat‑18 ta’ Ġunju 2013, S.C. Complex Herta Import Export S.R.L. Lipova vs Ir‑Rumanija (CE:ECHR:2013:0618JUD001711804, punt 38), u tal‑4 ta’ Marzu 2014, Grande Stevens vs L‑Italja (CE:ECHR:2014:0304JUD001864010, punt 199).
( 22 ) Għandu jitfakkar ukoll li l-gravità tas-sanzjoni, pereżempju ammont kbir ta’ flus, tista’ tindika wkoll in-natura kriminali tas-sanzjoni għall-finijiet tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB (ara, pereżempju, is-sentenza tal-Qorti EDB tal‑11 ta’ Jannar 2007, Mamidakis vs Il‑Greċja (CE:ECHR:2007:0111JUD003553304, punti 20 u 21).
( 23 ) Ogorek, R., Richterkönig oder Subsumtionsautomat? Zur Justiztheorie im 19. Jahrhundert, V. Klostermann, Frankfurt am Main, 1986. Jekk fis-Seklu 19 din l-istampa kinitx korretta hija kwistjoni oħra. Ara, pereżempju, Gläser, M., Lehre und Rechtsprechung im französischen Zivilrecht des 19. Jahrhunderts, V. Klostermann, Frankfurt am Main, 1996.
( 24 ) Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017 (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229).
( 25 ) Sentenza tad‑9 ta’ Frar 2012, Urbán (C‑210/10, EU:C:2012:64).
( 26 ) Tabilħaqq, ġie rrilevat mill-Gvern Ungeriż li s-sistema nazzjonali ta’ sanzjonijiet ġiet irriformata wara s-sentenza Euro-Team. Id-dispożizzjonijiet il-ġodda jiddefinixxu l-iskala tal-multi skont il-ħin li jkun għadda bejn l-ewwel u l-aħħar sejba tal-użu irregolari tat-triq suġġetta għall-pedaġġ. Jidher li f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-ammont tal-multa issa jkun HUF 40000 (madwar EUR 127). Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Ungeriż indika li dawn id-dispożizzjonijiet il-ġodda daħlu fis-seħħ fit‑12 ta’ Novembru 2017. Għaldaqstant ma japplikawx għall-każ ineżami.
( 27 ) Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017 (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229).
( 28 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tad‑19 ta’ Novembru 2009, Filipiak (C‑314/08, EU:C:2009:719, punti 44 sa 45), u tat‑8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten (C‑409/06, EU:C:2010:503, punti 40 sa 41).
( 29 ) Għal eżempju tal-varjazzjonijiet fl-ordni ta’ evalwazzjoni, qabbel is-sentenzi tas‑27 ta’ Frar 2014, OSA (C‑351/12, EU:C:2014:110, punti 43 sa 44), u tal‑25 ta’ Ġunju 2015, Indėlių ir investicijų draudimas u Nemaniūnas (C‑671/13, EU:C:2015:418, punti 56 sa 57).
( 30 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Pöpperl (C‑187/15, EU:C:2016:194, punt 62) jew il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Sharpston f’OSA (C‑351/12, EU:C:2013:749, punt 45); ara wkoll, b’mod ġenerali, Prechal, S., Directives in EC-Law, it-tieni edizzjoni, Oxford University Press, Oxford, 2005, p. 314 u 315.
( 31 ) Sentenzi tal‑10 ta’ April 1984, von Colson u Kamann (14/83, EU:C:1984:153, punt 26), u tal‑5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et (C‑397/01 sa C‑403/01, EU:C:2004:584, punti 111 sa 119). Ara wkoll is-sentenzi tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et (C‑212/04, EU:C:2006:443, punt 109), u tal‑24 ta’ Jannar 2012, Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33, punt 25).
( 32 ) Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et (C‑397/01 sa C‑403/01, EU:C:2004:584, punt 114).
( 33 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et (C‑212/04, EU:C:2006:443, punt 110), tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 100), u tal‑11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen (C‑505/14, EU:C:2015:742, punt 32).
( 34 ) Għal diskussjoni dwar eżempju speċifiku ara, pereżempju, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Sharpston fil-kawża Unibet (C‑432/05, EU:C:2006:755, punt 55).
( 35 ) “[I]l-prinċipju ta’ interpretazzjoni [tad-dritt nazzjonali] konformi [mad-dritt tal-Unjoni] jeħtieġ li l-qrati nazzjonali jagħmlu dak kollu li jaqa’ fil-ġurisdizzjoni tagħhom filwaqt li jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u filwaqt li japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu, sabiex jiggarantixxu l-effett sħiħ tad-dritt tal-Unjoni u jaslu għal soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minnu” (ara s-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2016, Pöpperl (C‑187/15, EU:C:2016:550, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata)).
( 36 ) Għal interpretazzjoni wiesgħa tal-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi permezz tal-inklużjoni ta’ dritt nazzjonali sussegwenti fl-ambitu tal-istess obbligu ara, pereżempju, is-sentenzi tas‑16 ta’ Diċembru 1993, Wagner Miret (C‑334/92, EU:C:1993:945, punt 20), u tas‑27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial u Salvat Editores (C‑240/98 sa C‑244/98, EU:C:2000:346, punt 32).
( 37 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 1974, Van Duyn (C‑41/74, EU:C:1974:133, punt 12).
( 38 ) Sentenzi tad‑19 ta’ Jannar 1982, Becker (C‑8/81, EU:C:1982:7, punt 25), u tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punti 56 u 57).
( 39 ) Għal argument iktar iddettaljat flimkien ma’ eżempji u riferimenti addizzjonali għal kull waħda mill-propożizzjonijiet ġenerali, ara l-konklużjonijiet reċenti tiegħi fil-kawża Klohn (C‑167/17, EU:C:2018:387, punti 38 sa 46).
( 40 ) Sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 1974, Van Duyn (C‑41/74, EU:C:1974:133, punt 6).
( 41 ) Sentenza tad‑19 ta’ Jannar 1982, Becker (C‑8/81, EU:C:1982:7, punti 28 sa 30).
( 42 ) Sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 1974, Van Duyn (C‑41/74, EU:C:1974:133, punti 7 u 13). Ara wkoll is-sentenzi tal‑24 ta’ Ottubru 1996, Kraaijeveld et (C‑72/95, EU:C:1996:404, punt 59), tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 64), u tal‑21 ta’ Marzu 2013, Salzburger Flughafen (C‑244/12, EU:C:2013:203, punti 29 u 31).
( 43 ) Ara, rispettivament, is-sentenzi tad‑19 ta’ Novembru 1991, Francovich et (C‑6/90, EU:C:1991:428, punt 19), tal‑14 ta’ Lulju 1994, Faccini Dori (C‑91/92, EU:C:1994:292, punt 17), u tal‑24 ta’ Jannar 2012, Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33, punt 35).
( 44 ) Ara f’dan is-sens, pereżempju, is-sentenza tad‑19 ta’ Settembru 2000, Linster (C‑287/98, EU:C:2000:468, punt 37).
( 45 ) Għal illustrazzjoni ta’ xi wħud mill-oqsma l-oħra li fihom huwa applikat ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità ta’ sanzjonijiet ara, mill-ġdid, il-punti 29 sa 42 iktar ’il fuq.
( 46 ) Iktar ’il fuq, punt 31 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
( 47 ) Għandu jingħad ukoll li l-argumenti magħmula f’din is-sezzjoni jkunu xorta waħda fil-biċċa l-kbira applikabbli jekk il-qorti tar-rinviju eventwalment tikkonstata li d-dritt nazzjonali jista’ jiġi interpretat konformement mal-Artikolu 9a tad-Direttiva 1999/62.
( 48 ) Ara wkoll is-sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017, Euro-Team u Spirál-Gép (C‑497/15 u C‑498/15, EU:C:2017:229, punt 60).
( 49 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 21), tat‑18 ta’ Lulju 2007, Lucchini (C‑119/05, EU:C:2007:434, punt 61), u tat‑3 ta’ Ottubru 2013, Confédération paysanne (C‑298/12, EU:C:2013:630, punt 37).
( 50 ) Ara, dwar din id-diskussjoni, pereżempju Lenaerts, K. u Corthaut, T., “Of Birds and Hedges: The Role of Primacy in Invoking Norms of EU Law”, European Law Review, Vol. 31, 2006, p. 287 sa 315; Prechal, S., “Direct Effect, Indirect Effect, Supremacy and the Evolving Constitution of the European Union”, fi Barnard, C. (editur), The Fundamentals of EU Law Revisited: Assessing the Impact of the Constitutional Debate, Oxford University Press, 2007, p. 35 sa 69; Gallo, D., L’efficacia diretta del diritto dell’Unione europea negli ordinamenti nazionali, Evoluzione di una dottrina ancora controversa, Giuffrè, 2018, p. 351 sa 418.
( 51 ) Sa fejn kienet ikkonċernata r-relazzjoni bejn l-effett dirett u l-interpretazzjoni konformi (punt 55 iktar ’il fuq).
( 52 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑8 ta’ Ottubru 1987, Kolpinghuis Nijmegen (80/86, EU:C:1987:431, punt 13), u tat‑22 ta’ Novembru 2005, Grøngaard u Bang (C‑384/02, EU:C:2005:708, punt 30).
( 53 ) Ara, inter alia, is-sentenzi tas‑26 ta’ Frar 1986, Marshall (152/84, EU:C:1986:84, punt 48), tal‑5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et (C‑397/01 sa C‑403/01, EU:C:2004:584, punt 108), kif ukoll tal‑10 ta’ Ottubru 2017, Farrell (C‑413/15, EU:C:2017:745, punt 31).
( 54 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punti 22 sa 23), u tat‑8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten (C‑409/06, EU:C:2010:503, punti 56 sa 57). Enfasi miżjuda minni.
( 55 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 24), tad‑19 ta’ Jannar 2010, Kücükdeveci (C‑555/07, EU:C:2010:21, punt 55), u tal‑5 ta’ Lulju 2016, Ognyanov (C‑614/14, EU:C:2016:514, punt 34).
( 56 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑22 ta’ Ġunju 1989, Costanzo (103/88, EU:C:1989:256, punt 31), tat‑12 ta’ Jannar 2010, Petersen (C‑341/08, EU:C:2010:4, punt 80), u tal‑10 ta’ Ottubru 2017, Farrell (C‑413/15, EU:C:2017:745, punt 34).
( 57 ) Ara, reċentement, pereżempju s-sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2017, The Trustees of the BT Pension Scheme (C‑628/15, EU:C:2017:687, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 58 ) Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja tipikament tillimita l-ambitu ta’ dan l-obbligu għall-“kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħhom” fir-rigward tal-qrati (ara, pereżempju, is-sentenza tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 99)), u għall-“kuntest tal-kompetenzi tagħhom” fir-rigward tal-awtoritajiet nazzjonali (ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑12 ta’ Ġunju 1990, Il‑Ġermanja vs Il‑Kummissjoni (C‑8/88, EU:C:1990:241, punt 13), jew tat‑12 ta’ Frar 2008, Kempter (C‑2/06, EU:C:2008:78, punt 34)).
( 59 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tad‑19 ta’ Ġunju 1990, Factortame et (C‑213/89, EU:C:1990:257, punt 21), tas‑27 ta’ Ġunju 2000, Océano Grupo Editorial u Salvat Editores (C‑240/98 sa C‑244/98, EU:C:2000:346, punt 29), u tas‑26 ta’ Ottubru 2006, Mostaza Claro (C‑168/05, EU:C:2006:675, punt 39). Rigward il-kuntest speċifiku tas-setgħat tal-awtoritajiet amministrattivi ara, pereżempju, is-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2003, CIF (C‑198/01, EU:C:2003:430, punt 58).
( 60 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et (C‑397/01 sa C‑403/01, EU:C:2004:584, punt 111).
( 61 ) Ara, pereżempju, l-Opinjoni 1/09 (Ftehim li joħloq sistema unifikata għas-soluzzjoni ta’ tilwim fil-qasam tal-privattivi), tat‑8 ta’ Marzu 2011 (EU:C:2011:123, punt 69), is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2013, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑583/11 P, EU:C:2013:625, punt 99), jew is-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117, punti 32 u 33).