1.

Din il-kawża għandha bħala suġġett appell ippreżentat mill-kumpanniji ta’ akkomodazzjoni (“woningcorporaties”, iktar ’il quddiem il-“wocos”) Stichting Woonlinie, Stichting Allee Wonen, Woningstichting Volksbelang, Stichting WoonInvest u Stichting Woonstede kontra d-digriet tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea, tas-16 ta’ Diċembru 2011, Stichting Woonlinie et vs Il‑Kummissjoni (T‑202/10, iktar ’il quddiem “id-digriet appellat”).

2.

Permezz tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ddikjarat inammissibbli r-rikors tagħhom għall-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2009) 9963 finali, tal-15 ta’ Diċembru 2009, dwar l-għajnuna mill-Istat E 2/2005 u N 642/2009 — Il-Pajjiżi l-Baxxi — Għajnuna eżistenti u għajnuna speċifika għal proġetti favur kumpanniji ta’ akkomodazzjoni soċjali (iktar ’il quddiem, id-“deċiżjoni kkontestata”). Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li sa fejn id-deċiżjoni kkontestata kienet tirrigwarda l-għajnuna eżistenti E 2/2004 (l-unika parti tad-deċiżjoni kkontestata mill-appellanti), din kienet taffettwa lil dawn tal-aħħar bl-istess mod bħal kwalunkwe operatur ekonomiku ieħor li kien jinsab, attwalment jew potenzjalment, f’sitwazzjoni identika u għalhekk, il-kwalità tagħhom ta’ wocos, definita skont kriterji oġġettivi, waħedha ma kinitx biżżejjed biex tistabbilixxi l-interess individwali tagħhom.

3.

Għalhekk, fid-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali llimitat ruħha għall-eżami tal-interess individwali, kif dan kien jeżiġi r-raba’ paragrafu ta’ dak li kien l-Artikolu 230 KE. Wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona (qabel id-deċiżjoni kkontestata), infetħet it-tielet possibbiltà għall-persuni fiżiċi jew għall-persuni ġuridiċi li jixtiequ jressqu azzjoni għal annullament. Minn dak iż-żmien ’il quddiem, l-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE tawtorizzahom iressqu azzjoni għal annullament kontra l-atti regolatorji li jikkonċernawhom direttament u li ma jinvolvux miżuri ta’ implementazzjoni.

4.

F’dawn il-konklużjonijiet, peress li l-ammissibbiltà ta’ rikors ippreżentat abbażi tal-Artikolu 263 TFUE hija kwistjoni ta’ ordni pubbliku, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li teżamina l-applikabbiltà tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE għall-każ preżenti. Barra minn hekk ser insostni li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi meta ma wettqitx din l-analiżi. Sussegwentement ser nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi definittivament fuq din il-kwistjoni, tiddikjara l-appell ammissibbli u li tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali inkwantu l-bqija, sabiex din tiddeċiedi dwar il-mertu ( 2 ).

5.

L-appellanti huma wocos stabbiliti fil-Pajjiżi l-Baxxi. Dawn huma entitajiet mingħajr skop ta’ lukru li għandhom il-funzjoni li jixtru, jibnu u joffru għall-kiri bini residenzjali intiż essenzjalment għal persuni żvantaġġati u għal gruppi soċjalment żvantaġġati. Il-wocos jeżerċitaw ukoll attivitajiet oħra, bħall-bini u l-kiri ta’ appartamenti b’kera ogħla, il-bini ta’ appartamenti intiżi għall-bejgħ, kif ukoll il-bini u l-kiri ta’ proprjetà immobbli ta’ interess ġenerali.

6.

Fl-2002, l-awtoritajiet Olandiżi nnotifikaw lill-Kummissjoni Ewropea bl-iskema ġenerali ta’ għajnuna mill-Istat intiża għall-wocos. Peress li l-Kummissjoni kkunsidrat li l-miżuri ta’ finanzjament tal-wocos setgħu jiġu kklassifikati bħala għajnuna eżistenti, l-awtoritajiet Olandiżi rtiraw in-notifika tagħhom.

7.

Madankollu, fl-14 ta’ Lulju 2005, il-Kummissjoni bagħtet ittra lill-awtoritajiet Olandiżi abbażi tal-Artikolu 17 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999, tat-22 ta’ Marzu 1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [88 KE] (Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 339) fejn esprimiet dubji dwar il-kompatibbiltà tal-għajnuna E 2/2005 mas-suq komuni. Preliminarjament, il-Kummissjoni indikat fl-ittra li l-awtoritajiet Olandiżi kellhom jiddefinixxu mill-ġdid il-funzjoni ta’ servizz pubbliku mogħtija lill-wocos, b’tali mod li l-akkomodazzjoni soċjali tkun irriżervata għal grupp identifikat, iddefinit b’mod ċar, ta’ persuni żvantaġġati jew ta’ gruppi soċjalment żvantaġġati. Hija żiedet li l-attivitajiet kummerċjali kollha tal-wocos kellhom jiġu eżerċitati taħt kundizzjonijiet tas-suq u li dawn ma setgħux jibbenefikaw minn għajnuna mill-Istat. Finalment, skont il-Kummissjoni, l-offerta ta’ akkomodazzjoni soċjali kellha tkun adattata għad-domanda tal-persuni żvantaġġati jew tal-gruppi soċjalment żvantaġġati.

8.

Wara li ntbagħtet din l-ittra, il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Olandiżi bdew negozjati sabiex l-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni ssir konformi mal-Artikolu 106(2) TFUE.

9.

Fis-16 ta’ April 2007, il-Vereniging van Institutionele Beleggers in Vastgoed, Nederland (l-Assoċjazzjoni tal-investituri immobiljari istituzzjonali tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi) ressqet ilment quddiem il-Kummissjoni fir-rigward tal-iskema ta’ għajnuna mogħtija lill-wocos. F’Ġunju 2009, Vesteda Groep BV assoċjat ruħha ma’ dan l-ilment.

10.

B’ittra tat-3 ta’ Diċembru 2009, l-awtoritajiet Olandiżi intrabtu li jemendaw l-iskema ġenerali ta’ għajnuna mill-Istat favur il-wocos u bagħtu lill-Kummissjoni diversi proposti konformi ma’ dawn l-impenji.

11.

Fuq din il-bażi, huma adottaw regoli ġodda li kienu s-suġġett ta’ digriet ministerjali ġdid u ta’ liġi ġdida fuq l-akkomodazzjoni li d-dħul fis-seħħ tagħhom kien iffissat għall-1 ta’ Jannar 2010 u l-1 ta’ Jannar 2011, rispettivament.

12.

Fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-iskema l-ġdida ta’ finanzjament tal-wocos kif proposta mill-awtoritajiet Olandiżi, il-Kummissjoni kkonkludiet, fil-punt 72 tal-motivi tad-deċiżjoni kkontestata, li “l-għajnuna mogħtija għall-attivitajiet ta’ akkomodazzjoni soċjali, jiġifieri marbuta mal-bini u mal-kiri ta’ bini residenzjali intiż għal individwi, inkluż il-bini u l-manutenzjoni ta’ infrastrutturi awżiljarji, [...] hija kompatibbli mal-Artikolu 106(2) TFUE”. Għalhekk, il-Kummissjoni aċċettat l-impenji meħuda mill-awtoritajiet Olandiżi u adottat id-deċiżjoni kkontestata.

13.

Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fid-29 ta’ April 2010, l-appellanti ppreżentaw rikors abbażi tal-Artikolu 263 TFUE, intiż għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tirrigwarda l-għajnuna E 2/2005.

14.

L-appellanti ressqu diversi motivi insostenn tar-rikors tagħhom. Madankollu, il-Kummissjoni kkontestat l-ammissibbiltà tar-rikors tagħhom billi sostniet li l-appellanti ma kinux ikkonċernati individwalment mid-deċiżjoni kkontestata fis-sens tal-Artikolu 263 TFUE. Għaldaqstant il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-ewwel tippronunzja ruħha fuq din il-kwistjoni.

15.

Il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-appellanti ma kinux id-destinatarji tad-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tirrigwarda l-għajnuna E 2/2005. F’dan ir-rigward, hija fakkret, fl-ewwel lok, il-ġurisprudenza stabbilita li skontha impriża ma għandhiex locus standi sabiex tikkontesta deċiżjoni tal-Kummissjoni li tipprojbixxi skema ta’ għajnuna settorjali meta din tkun ikkonċernata minn din id-deċiżjoni biss minħabba li tagħmel parti mis-settur inkwistjoni jew minħabba l-kwalità tagħha ta’ benefiċjarja potenzjali tal-imsemmija skema. Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-istess kien japplika fir-rigward ta’ rikors għall-annullament ta’ deċiżjoni li biha l-Kummissjoni, filwaqt li tieħu konjizzjoni tal-impenji meħuda mill-awtoritajiet nazzjonali, tiddikjara l-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni, kif emendata, kompatibbli mas-suq komuni.

16.

F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali kkonstatat, minn naħa, fil-punti 29 u 30 tad-digriet appellat, li l-kwalità ta’ wocos kienet tingħata skont kriterji oġġettivi li jistgħu jiġu sodisfatti minn numru indefinit ta’ operaturi. Min-naħa l-oħra, fil-punt 31 tal-imsemmi digriet, hija fakkret li l-wocos setgħu jkunu biss benefiċjarji potenzjali tal-miżuri ta’ għajnuna għaliex l-eżami tal-Kummissjoni “kien jikkostitwixxi eżami preliminari” tal-iskema ta’ għajnuna, kif emendata fid-dawl tal-impenji tal-awtoritajiet nazzjonali.

17.

Minn dan il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li, meħuda waħedha, il-kwalità ta’ wocos ma kinitx tippermetti li dawn l-operaturi jitqiesu li huma kkonċernati individwalment mid-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tirrigwarda l-għajnuna E 2/2005, u ddeċidiet li r-rikors kien inammissibbli.

18.

L-appellanti ppreżentaw dan l-appell permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fid-9 ta’ Marzu 2012. Huma jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja li tannulla, totalment jew parzjalment, id-digriet appellat u li tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali. Huma jitolbu wkoll li l-Kummissjoni tiġi kkundannata tħallas l-ispejjeż.

19.

Insostenn tal-appell tagħhom, l-appellanti jinvokaw żewġ aggravji:

20.

Fir-risposta tagħhom għad-domandi tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-appellanti jispeċifikaw li, jekk huma ma jistgħux jitqiesu li huma kkonċernati individwalment mid-deċiżjoni kkontestata, huma jistgħu xorta waħda jitolbu l-annullament tagħha peress li din tikkostitwixxi att regolatorju li jikkonċernahom direttament u li ma jinvolvix miżuri ta’ implementazzjoni.

21.

Fl-eżami tagħha tal-ammissibbiltà tar-rikors, il-Qorti Ġenerali llimitat ruħha li tikkonstata li l-appellanti ma kinux id-destinatarji tad-deċiżjoni kkontestata u ma kinux ikkonċernati individwalment minnha.

22.

Nirrileva li l-Qorti Ġenerali ma vverifikatx jekk id-deċiżjoni kontenzjuża kinitx att regolatorju li kien jikkonċerna direttament lill-appellanti u li ma kienx jinvolvi miżuri ta’ implementazzjoni. Fi kliem ieħor, il-Qorti Ġenerali naqset milli twettaq analiżi tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, inkwantu dan iżid rimedju ġdid.

23.

Għalkemm huwa minnu li l-appellanti stess ma kinux qajmu l-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali (lanqas fir-rikors ta’ appell tagħhom), din taffettwa l-ammissibbiltà ta’ rikors ippreżentat abbażi tal-Artikolu 263 TFUE u hija kwistjoni ta’ ordni pubbliku. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja trid teżaminaha ex officio ( 3 ), u l-partijiet ġew mistiedna jesprimu ruħhom dwar dan il-punt waqt is-seduta li nżammet fis-17 ta’ April 2013.

24.

Ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE jipprovdi li “[k]walunkwe persuna fiżika jew ġuridika tista’, taħt il-kondizzjonijiet previsti fl-ewwel u t-tieni subparagrafi, tressaq appell kontra att indirizzat lilha jew li jirrigwardha direttament u individwalment, kif ukoll kontra att regolatorju li jirrigwardha direttament u li ma jinvolvix miżuri ta’ implimentazzjoni” ( 4 ).

25.

Għalhekk issa individwu jista’ jressaq rikors għal annullament mingħajr ma jkollu jipprova li huwa affettwat individwalment, iżda bil-kundizzjoni li l-att inkwistjoni jkun att regolatorju li jikkonċernah direttament u li ma jinvolvix miżuri ta’ implementazzjoni.

26.

Skont id-digriet tal-Qorti Ġenerali tas-6 ta’ Settembru 2011, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (T-18/10, Ġabra p. II-5599), mhux kwalunkwe att ta’ portata ġenerali jista’ jiġi kklassifikat bħala “att regolatorju” fis-sens tal-Artikolu 263 TFUE. L-atti leġiżlattivi ma jistgħux jiġu kklassifikati b’dan il-mod.

27.

Il-Qorti Ġenerali telqet minn din il-premessa, u peress li t-Trattat ta’ Lisbona, fl-Artikolu 289(3) TFUE, uża kriterju purament proċedurali biex jiddefinixxi l-atti leġiżlattivi ( 5 ), illimitat l-atti regolatorji biss għal atti ta’ portata ġenerali li ma humiex adottati permezz ta’ proċedura leġiżlattiva.

28.

L-imsemmi digriet tal-Qorti Ġenerali ġie appellat ( 6 ). Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma ppronunzjatx ruħha, fil-konklużjonijiet tagħha, l-Avukat Ġenerali Kokott tikkonferma l-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali ( 7 ).

29.

Għalkemm nista’ naqbel ma’ bosta argumenti ta’ natura storika jew ta’ natura testwali mressqa mill-Avukat Ġenerali Kokott, ma naħsibx li mill-użu tal-kliem “atti leġislattivi” fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE wieħed jista’ jiddeduċi, fir-rigward ta’ atti ta’ portata ġenerali, sinjifikat kuntrarju għall-espressjoni “att regolatorju” li tinsab fir-raba’ paragrafu ta’ dan l-artikolu. Fil-fatt, l-oppost ta’ att leġiżlattiv ma huwiex neċessarjament att regolatorju iżda huwa x’aktarx l-att ta’ implementazzjoni, liema terminu jintuża espressament fl-Artikolu 291 TFUE ( 8 ).

30.

Barra minn hekk, biex jikklassifika l-atti li ma humiex leġiżlattivi, it-Trattat FUE ma jużax il-kelma “regolatorju”, iżda, fl-Artikolu 297(2) TFUE, jitkellem dwar “atti mhux leġislattivi”.

31.

Fi kwalunkwe każ, din l-interpretazzjoni mhux biss ma hijiex sostnuna b’mod unanimu fid-duttrina, iżda ma jidhirlix li twieġeb għall-preokkupazzjonijiet li wasslu biex l-Artikolu 230 KE jiġi emendat. Bla ebda dubju, l-iktar paradoss simboliku f’dan ir-rigward jinsab fil-fatt li, jekk tiġi segwita l-interpretazzjoni restrittiva proposta mill-Qorti Ġenerali, il-kawża Unión de Pequeños Agricultores vs Il‑Kunsill ( 9 ) terġa’ twassal għall-inammissibbiltà tal-appell, minkejja li din ipprovokat ir-riforma.

32.

Barra minn hekk, wieħed ma jistax jemmen, bħalma jaħsbu ċerti awturi favorevoli għall-interpretazzjoni restrittiva, li d-domanda preliminari dejjem tikkostitwixxi mekkaniżmu suffiċjenti biex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Li kieku dan kien il-każ, ma kienx ikun hemm raġuni biex jiġi emendat l-Artikolu 230 KE, li l-problemi tiegħu ser jibqgħu jeżistu mid-definizzjoni tiegħu stess jekk wieħed jikkunsidra li l-atti leġiżlattivi huma esklużi mir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE.

33.

Madankollu, xi wħud isostnu li l-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE għamel tajjeb għal-lakuni eżistenti. Dan ma huwiex il-każ. Fil-fatt, dan l-artikolu ma huwa xejn ħlief ir-rikonoxximent formali ta’ prinċipju stabbilit, fl-istess termini, mill-Qorti tal-Ġustizzja stess fis-sentenza tagħha Unión de Pequeños Agricultores vs Il‑Kunsill, iċċitata iktar ’il fuq ( 10 ). Għalhekk, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE ma żied xejn mal-liġi eżistenti. Mill-ġdid, li kieku dan kien il-każ, l-emenda għal dak li kien l-Artikolu 230 KE kienet tkun inutli.

34.

Finalment, fil-fehma tiegħi, id-dmir ta’ kooperazzjoni leali ma jistax ikun ta’ tali livell li jimponi fuq l-Istati Membri li joħolqu aċċess għall-qrati nazzjonali meta ma jkunx hemm att statali involut. Barra minn hekk, huwa sorprendenti li wieħed jara li, fost dawk li jinvokaw it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE sabiex jimponu fuq l-Istati l-obbligu li jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-individwi, xi wħud ma jeżitawx li jirrilevaw, min-naħa l-oħra, l-assenza ta’ rimedji nazzjonali kontra l-atti leġiżlattivi statali fil-maġġoranza tal-Istati Membri sabiex jiġġustifikaw assenza simili fuq livell tal-Unjoni. Ma huwiex paradossali li titqies ħaġa normali li t-Trattat ma jawtorizzax lill-individwi li jieħdu azzjoni legali kontra l-atti leġiżlattivi tal-Unjoni minħabba li l-maġġoranza tal-Istati ma jawtorizzawx li dan isir fil-konfront tal-liġijiet tagħhom stess, filwaqt li dawn l-Istess Stati jkunu mġiegħla li jagħmlu dan, anki jekk b’mod indirett, fir-rigward tal-atti tal-Unjoni?

35.

Barra minn hekk, ma jidhirlix li huwa raġonevoli li jiġi kkunsidrat li l-protezzjoni ġudizzjarja ssir effettiva għaliex ikun teoretikament possibbli għal individwu li jistaqsi lill-amministrazzjoni nazzjonali tiegħu dwar l-applikabbiltà ta’ att leġiżlattiv tal-Unjoni għas-sitwazzjoni personali tiegħu, u dan bit-tama li jingħata risposta li jkun jista’ jikkontesta quddiem qorti li, min-naħa tagħha, tkun tista’ tiskatta l-proċedura għal deċiżjoni preliminari. Kif jista’ wieħed ma jiddubitax l-effettività reali ta’ tali kostruzzjonijiet teoretiċi bbażati fuq l-eżistenza ta’ att li jkun jeżisti biss sabiex ikun jista’ jiġi kkontestat u għalhekk jidher li huwa purament artifiċjali? Barra minn hekk, x’jiġri jekk l-awtorità nazzjonali tonqos milli tirrispondi?

36.

Infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li protezzjoni ġudizzjarja effettiva ma kinitx garantita meta individwu ma kellu l-ebda għażla oħra ħlief li jikser il-liġi sabiex iwassal lill-awtorità nazzjonali kompetenti sabiex tadotta att ta’ implementazzjoni li jwasslu biex ikollu jiddefendi ruħu quddiem qorti li tkun tista’ tagħmel domanda preliminari ( 11 ). Liema raġunijiet jiġġustifikaw li jiġri mod ieħor meta, bħala regola, l-awtorità nazzjonali ma jkollha tadotta l-ebda att?

37.

Għalhekk, jidhirli li l-interpretazzjoni tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE li teskludi l-atti leġiżlattivi hija restrittiva wisq u ma tistax tissodisfa r-raġunijiet li mmotivaw l-emenda għar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 230 KE.

38.

Għaldaqstant din il-konstatazzjoni twassalni biex nippreferi interpretazzjoni oħra ta’ att regolatorju fis-sens tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE. Fil-fehma tiegħi, l-att regolatorju għandu jiġi interpretat bħala att ta’ portata ġenerali, kemm jekk ikun leġiżlattiv kemm jekk le.

39.

Għalkemm tneħħiet il-kundizzjoni li wieħed ikun ikkonċernat individwalment fit-tielet possibbiltà ta’ rikors għal annullament, inżammet dik marbuta mal-interess dirett. Il-portata tagħha ftit li xejn tidher li tqajjem diffikultà: il-kunċett ta’ interess dirett huwa identiku fit-tieni u t-tielet ipoteżijiet previsti fir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE ( 12 ).

40.

Għalhekk dan ifisser, skont il-ġurisprudenza stabbilita relattiva għar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, li persuna fiżika jew persuna ġuridika tkun ikkonċernata direttament minn att tal-Unjoni jekk dan jipproduċi “direttament effetti fuq is-sitwazzjoni legali ta’ l-individwu u ma [j]ħalli ebda setgħa diskrezzjonali lid-destinatarji tagħha li għandhom jimplementawha, peress li din hija ta’ natura purament awtomatika u tirriżulta biss mil-leġiżlazzjoni Komunitarja, mingħajr applikazzjoni ta’ regoli intermedjarji oħra” ( 13 ).

41.

F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha wkoll l-opportunità li tispeċifika li l-assenza ta’ marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri telimina l-assenza apparenti ta’ rabta diretta bejn att tal-Unjoni u l-individwu. Fi kliem ieħor, sabiex jimpedixxi l-interess dirett, il-marġni ta’ diskrezzjoni tal-awtur tal-att intermedjarju intiż li jimplementa l-att tal-Unjoni ma jistax ikun purament formali. Dan irid ikun is-sors tal-interess ġuridiku tar-rikorrent ( 14 ).

42.

Għalhekk għad trid tiġi determinata l-portata tal-aħħar frażi tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, jiġifieri l-assenza ta’ miżuri ta’ implementazzjoni. Din hija t-tielet kundizzjoni jew sempliċi spjegazzjoni tal-interess dirett?

43.

Sal-ġurnata tal-lum il-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma kellhiex l-opportunità li tippronunzja ruħha. Min-naħa tagħha, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara għajnuna illegali u li tordna l-irkupru tagħha “ma tistax tiġi kklassifikata bħala att li ma jinvolvix miżuri ta’ implementazzjoni [peress li] l-Artikolu 6(2) tad-deċiżjoni kkontestata jsemmi l-eżistenza ta’ ‘miżuri nazzjonali meħuda sabiex tiġi implimentata sakemm l-irkupru tal-għajnuna mogħtija taħt l-iskema [kkontestata] ikun lest”. L-eżistenza stess ta’ dawn il-miżuri ta’ rkupru, li jikkostitwixxu miżuri ta’ implementazzjoni, tiġġustifika li d-deċiżjoni kkontestata tkun ikkunsidrata bħala att li jinvolvi miżuri ta’ implementazzjoni. Fil-fatt, dawn il-miżuri jistgħu jiġu kkontestati quddiem il-qorti nazzjonali mid-destinatarji tagħhom.” ( 15 )

44.

Għalhekk, f’din il-kawża, il-Qorti Ġenerali ċaħħdet lill-kumpannija rikorrenti mid-dritt li tieħu azzjoni legali għall-annullament abbażi tat-tkabbir previst fit-Trattat ta’ Lisbona peress li, skont il-Qorti Ġenerali, bilfors kien ser ikun hemm miżuri ta’ implementazzjoni nazzjonali.

45.

Nikkunsidra li din l-interpretazzjoni tnaqqas eċċessivament l-effetti taż-żieda magħmula mir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE ma’ dak li qabel kien l-Artikolu 230 KE, peress li huwa dejjem possibbli li tiġi immaġinata miżura ta’ implementazzjoni nazzjonali ta’ att regolatorju tal-Unjoni, bħal pubblikazzjoni, notifika, konferma jew nota ta’ tfakkir. Issa jekk wieħed isegwi l-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali, dawn is-sempliċi formalitajiet, li jistgħu jkunu imprevedibbli jew fakultattivi, għandhom iwasslu biex titwarrab l-applikazzjoni ta’ dan l-artikolu.

46.

Barra minn hekk, jidhirli li tali interpretazzjoni hija kuntrarja għall-għan li dawk li abbozzaw it-Trattat kienu qed ifittxu li jilħqu. Kif fakkret l-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Telefónica vs Il‑Kummissjoni, “[i]ż-żieda tal-kliem ‘ma jkunx jinvolvi miżuri ta’ implementazzjoni’, intiża sabiex tillimita l-estensjoni tad-dritt ta’ azzjoni tal-individwi biss għall-każijiet fejn l-individwu ‘għandu l-ewwel jisker id-dritt sabiex wara jkun jista’ jkollu aċċess quddiem qorti” ( 16 ).

47.

Jiena nerġa’ naqbel mal-opinjoni tal-Avukat Ġenerali Kokott li skontha “[i]l-kundizzjoni meħtieġa li ssemmi l-assenza ta’ miżuri ta’ implementazzjoni ta’ att regolatorju għandha tinftiehem fis-sens li l-att [...] jipproduci l-effetti tiegħu direttament fuq l-individwi mingħajr ma jirrikjedi miżuri ta’ implementazzjoni” ( 17 ). Issa din hija definizzjoni identika għal dik tal-interess dirett ( 18 ).

48.

Għalhekk jiena tal-fehma li t-termini “miżuri ta’ implimentazzjoni” użati fl-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE għandhom jiġu esklużi mill-isfera nazzjonali sabiex jiġu limitati għad-dritt tal-Unjoni jew, minn tal-inqas, li għandhom jiġu esklużi minn dan il-kunċett il-miżuri adottati mill-awtoritajiet nazzjonali mingħajr setgħa diskrezzjonali. Fil-fatt, kif ġie spjegat qabel, l-assenza ta’ marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri telimina l-assenza apparenti ta’ rabta diretta bejn att tal-Unjoni u l-individwu.

49.

Bħala konklużjoni, fil-fehma tiegħi, il-kundizzjoni marbuta mal-assenza ta’ miżuri ta’ implementazzjoni hija biss repetizzjoni tal-interess dirett ( 19 ).

50.

Jidhirli li din l-interpretazzjoni hija iktar u iktar rilevanti fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat peress li, skont ġurisprudenza stabbilita, it-tneħħija ta’ għajnuna illegali permezz ta’ rkupru hija l-konsegwenza loġika tal-konstatazzjoni tal-illegalità tagħha ( 20 ). L-uniku motiv ta’ difiża li jista’ jiġi invokat minn Stat Membru kontra rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ppreżentat mill-Kummissjoni abbażi tal-Artikolu 108(2) TFUE huwa dak ibbażat fuq impossibbiltà assoluta li tiġi implementata korrettament id-deċiżjoni inkwistjoni ( 21 ). Għalhekk, sa ċertu punt, il-miżuri ta’ rkupru meħuda mill-Istat Membru huma biss l-aċċessorji neċessarji tad-deċiżjoni kkontestata.

51.

Barra minn hekk, l-interpretazzjoni proposta toffri l-vantaġġ li l-kawżi kollha dwar l-għajnuna mill-Istat ikunu jistgħu jiġu ċċentralizzati quddiem il-qrati tal-Unjoni Ewropea. Jidhirli li tali ċentralizzazzjoni hija ta’ benefiċċju għal żewġ raġunijiet. Minn naħa, bit-tneħħija tal-kwistjoni tal-interess individwali u bl-awtorizzazzjoni b’dan il-mod lill-benefiċjarji potenzjali ta’ għajnuna jew lill-kompetituri ta’ impriża li tibbenefika minn għajnuna li jikkontestaw id-deċiżjoni tal-Kummissjoni direttament quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, tiżdied iċ-ċertezza legali. Fil-fatt, din tneħħi l-inċertezza marbuta mal-ġurisprudenza TWD Textilwerke Deggendorf li kienet teżiġi li tiġi riżolta preċedentement il-kwistjoni tal-interess individwali taħt piena li titqajjem l-inammissibbiltà ta’ domanda preliminari sussegwenti ( 22 ). Min naħa l-oħra, din tneħħi l-ħtieġa li jinbdew proċeduri nazzjonali sabiex kwistjoni tkun tista’ tasal quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja permezz ta’ domanda preliminari. Fi kliem ieħor, hija tawtorizza proċedura iktar diretta, u għalhekk iktar effikaċi, iktar veloċi u iktar ekonomika.

52.

Jiena nistaqsi finalment, b’mod iktar ġenerali, dwar l-utilità li ssir distinzjoni bejn il-kundizzjoni tal-interess dirett u l-preċiżazzjoni dwar l-assenza ta’ miżuri ta’ implementazzjoni. Fil-fatt, kif jista’ wieħed jimmaġina li individwu jista’ jkun ikkonċernat direttament minn att tal-Unjoni jekk dan tal-aħħar ikun verament jeħtieġ miżura ta’ implementazzjoni, kemm jekk din tkun Ewropea kemm jekk nazzjonali, meta, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex individwu jkun ikkonċernat direttament, l-att tal-Unjoni jrid jipproduċi “direttament effetti fuq is-sitwazzjoni legali ta’ l-individwu [...] [filwaqt li l-implementazzjoni tiegħu] [...] tirriżulta biss mil-leġiżlazzjoni Komunitarja, mingħajr applikazzjoni ta’ regoli intermedjarji oħra” ( 23 )?

53.

Id-deċiżjoni kkontestata hija deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara żewġ skemi ta’ għajnuna (skema ta’ għajnuna eżistenti u skema ta’ għajnuna ġdida) kompatibbli mal-Artikolu 106(2) TFUE u mas-suq komuni.

54.

Fil-parti tad-deċiżjoni kkontestata li hija s-suġġett tar-rikors, il-Kummissjoni eżaminat il-kompatibbiltà tal-għajnuna E 2/2005 relattiva għas-sistema ta’ finanzjament tal-wocos, kif emendata fid-dawl tal-impenji adottati mill-awtoritajiet Olandiżi.

55.

Għalhekk għandu jiġi determinat, minn naħa, jekk dan l-att, indirizzat mill-Kummissjoni lir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi huwiex att regolatorju u, min-naħa l-oħra, jekk dan jikkonċernax direttament lill-appellanti mingħajr miżuri ta’ implementazzjoni.

56.

Għalkemm huwa ċert li d-deċiżjoni kkontestata ġiet adottata wara proċedura li ma hijiex leġiżlattiva, il-Kummissjoni tikkontesta l-portata ġenerali tal-att. Peress li dan ġie indirizzat esklużivament lir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, jista’ jkollu biss portata individwali.

57.

Il-kwistjoni tal-portata ta’ deċiżjoni li tkun indirizzata lil Stat Membru ġiet eżaminata reċentement, b’mod dettaljat u rilevanti, mill-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Telefónica vs Il‑Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq ( 24 ).

58.

Jiena naqbel mal-idea tagħha li deċiżjoni ta’ dan it-tip tikkostitwixxi ċirkustanza partikolari peress li l-Istati Membri jirrappreżentaw ukoll ordinament ġuridiku nazzjonali u d-deċiżjonijiet li jkunu indirizzati lilhom japplikaw għall-organi kollha tagħhom. L-Avukat Ġenerali Kokott speċifikat li “[a]nki jekk huma għandhom destinatarju wieħed biss, id-deċiżjonijiet indirizzati lil Stat Membru jistgħu għalhekk isawru l-ordni ġuridiku nazzjonali u jkollhom b’dan il-mod portata ġenerali” ( 25 ).

59.

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja stess diġà rrikonoxxiet li, f’ċerti każijiet, deċiżjonijiet ta’ dan it-tip kellhom portata ġenerali ( 26 ), b’mod partikolari fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat. Skont ġurisprudenza stabbilita, imfakkra barra minn hekk mill-Qorti Ġenerali fid-digriet appellat, deċiżjoni tal-Kummissjoni li tipprojbixxi skema ta’ għajnuna fil-fatt titqies, għall-benefiċjarji potenzjali tal-iskema ta’ għajnuna, bħala miżura ta’ portata ġenerali li tapplika għal sitwazzjonijiet iddeterminati oġġettivament u li tipproduċi effetti legali fil-konfront ta’ kategorija ta’ persuni kkunsidrati b’mod ġenerali u astratt. Għalhekk, id-deċiżjoni tal-Kummissjoni għandha n-natura ta’ miżura ta’ “portata ġenerali” għall-benefiċjarji potenzjali ta’ skema ta’ għajnuna ( 27 ). Din hija preċiżament ir-raġuni għaliex, bħala regola, dawn il-benefiċjarji ma jistgħux jitqiesu li huma kkonċernati individwalment. Fil-każ preżenti, jiena nikkunsidra li l-istess raġunament jista’ jiġi applikat għal deċiżjoni meħuda mill-Kummissjoni abbażi tal-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 659/1999, li permezz tagħha hija tieħu konjizzjoni tal-impenji meħuda mill-awtoritajiet nazzjonali u tiddikjara l-emendi magħmula għal skema ta’ għajnuna eżistenti, kompatibbli mas-suq komuni.

60.

Peress li skema ta’ għajnuna mibdula hija intiża li tapplika għal sitwazzjonijiet iddeterminati oġġettivament u tipproduċi effetti legali fil-konfront ta’ kategorija ta’ persuni kkunsidrati b’mod ġenerali u astratt, l-istess japplika għad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tawtorizzaha. Kuntrarjament għall-opinjoni espressa mill-Kummissjoni, jiena ma narax, f’dan ir-rigward, għaliex għandha ssir distinzjoni bejn id-deċiżjonijiet li jawtorizzaw skema ta’ għajnuna u dawk li jipprojbixxuha.

61.

Għaldaqstant, kemm jekk wieħed isegwi l-interpretazzjoni wiesgħa jew restrittiva tal-kunċett ta’ att regolatorju, id-deċiżjoni kkontestata, bħala att ta’ portata ġenerali adottat skont proċedura li ma hijiex leġiżlattiva, tissodisfa l-ewwel kundizzjoni stabbilita fl-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE.

62.

Fir-risposta tagħha għad-domanda bil-miktub, il-Kummissjoni tikkunsidra li hemm bżonn miżuri ta’ implementazzjoni biex jagħtu effett lid-deċiżjoni kkontestata. Hija tirreferi mhux biss għad-digriet ministerjali u għall-liġi msemmija fil-punt 41 tal-motivi tad-deċiżjoni kkontestata, iżda tirreferi wkoll għal regolament temporanju tat-3 ta’ Novembru 2010 fuq is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali pprovduti mill-kumpanniji ta’ akkomodazzjoni approvati (ippubblikat fin-Nederlandse Staatscourant Nru 17515 tat-8 ta’ Novembru 2010).

63.

Ma tistax tiġi miċħuda l-eżistenza ta’ miżuri ta’ implementazzjoni. Dawn huma inerenti għall-proċedura dwar l-iskemi ta’ għajnuna eżistenti, kif prevista fir-Regolament Nru 659/1999. Fil-fatt, l-Artikolu 19(1) jispeċifika espressament li meta Stat Membru jaċċetta l-miżuri proposti mill-Kummissjoni, huwa jinformaha b’dan. Din tal-aħħar għandha tieħu konjizzjoni tagħhom u l-Istat Membru jkun għalhekk “marbut bl-aċċettazzjoni tagħha [tiegħu] li jimplimenta l-miżuri xierqa”.

64.

Madankollu, kif spjegajt qabel, nikkunsidra li l-kundizzjoni marbuta mal-assenza ta’ miżuri ta’ implementazzjoni hija biss repetizzjoni tal-interess dirett u li, sabiex din il-kundizzjoni ma tkunx sodisfatta, il-marġni ta’ diskrezzjoni tal-awtorità li trid tieħu l-miżura ta’ implementazzjoni ma tistax tkun purament formali.

65.

Issa peress li d-deċiżjoni kkontestata hija bbażata fuq l-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 659/1999, din ma tħalli l-ebda marġni ta’ diskrezzjoni lir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi.

66.

Jirriżulta fil-fatt minn dan l-artikolu li l-emendi li jagħmlu l-iskema kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni ġew ipprovokati mill-Kummissjoni u ngħataw saħħa vinkolanti minn din tal-aħħar.

67.

Skont l-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 659/1999 “[f]ejn l-Istat Membru kkonċernat jaċċetta l-miżuri proposti u jinforma lill-Kummisjsoni dwarhom, il-Kummissjoni għandha tirreġistra dik is-sejba u tinforma lill-Istat Membru dwarha. L-Istat Membru għandu jkun marbut bl-aċċettazzjoni tagħha [tiegħu] li jimplimenta l-miżuri xierqa”.

68.

Barra minn hekk, in-natura vinkolanti ta’ deċiżjoni bbażata fuq l-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 659/1999 ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat-18 ta’ Ġunju 2001, Il-Ġermanja vs Il‑Kummissjoni (C-242/00, Ġabra p. I-5603).

69.

Fl-imsemmija kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-Kummissjoni setgħet, fl-eżerċizzju tal-kompetenzi li hija għandha skont l-Artikoli 87 KE u 88 KE [li saru l-Artikoli 107 TFUE u 108 TFUE], tadotta linji gwida bil-għan li jindikaw il-mod li bih hija kienet biħsiebha teżerċita is-setgħa diskrezzjonali tagħha, skont dawn l-istess artikoli, fir-rigward ta’ għajnuna ġdida jew fir-rigward ta’ skemi ta’ għajnuna eżistenti. Meta dawn il-linji gwida kienu bbażati fuq l-Artikolu 88(1) KE [li sar l-Artikolu 108(1) TFUE], dawn kienu jirrappreżentaw element ta’ kooperazzjoni regolari u perjodika li fil-kuntest tagħha l-Kummissjoni pproċediet, flimkien mal-Istati Membri, għall-eżami permanenti tal-iskemi ta’ għajnuna eżistenti u pproponitilhom il-miżuri xierqa meħtieġa mill-iżvilupp progressiv jew mill-funzjonament tas-suq komuni. Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet ukoll li “[s]a fejn dawn il-proposti ta’ miżuri xierqa jkunu aċċettati minn Stat Membru, dawn ikollhom effett vinkolanti fil-konfront ta’ dak l-Istat Membru [...]” ( 28 ) u kkonstatat li “il-leġiżlatur Komunitarju [kien] inkorpora, min-naħa tiegħu, il-prinċipji stabbiliti mill-ġurisprudenza [...] billi fir-Regolament [Nru 659/1999] daħħal [l-]Artikolu 19(1)” ( 29 ).

70.

Skont din id-dispożizzjoni, l-emendi li jagħmlu l-iskema kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni jsiru vinkolanti biss meta jiġu aċċettati mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, fil-punt 74 tal-motivi tad-deċiżjoni kkontestata, din tal-aħħar indikat espressament li hija “[kienet qed] taċċetta l-impenji meħuda mill-awtoritajiet Olandiżi” u li “[s]kont l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru [659/1999], [hija kienet irreġistrat] l-impenji meħuda permezz ta’ din id-deċiżjoni u għalhekk [għamlet] l-implementazzjoni tal-miżuri xierqa vinkolanti”. L-affermazzjoni tinsab fid-dispożittiv tad-deċiżjoni (fil-punt 108 tagħha).

71.

Il-Kummissjoni sostniet ukoll li r-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi żamm marġni ta’ diskrezzjoni wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata sa fejn li dan dejjem seta’ jirrinunzja definittivament għall-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni. Jiena ma naħsibx li dan huwa l-każ għaliex, fid-dawl tal-fatt li r-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi kien ippropona lill-Kummissjoni l-emendi li għalhekk saru vinkolanti permezz tad-deċiżjoni kkontestata, il-possibbiltà li dan jiddeċiedi li ma jżommx fis-seħħ l-iskema ta’ għajnuna kienet purament teoretika. Għall-kuntrarju, ma kien hemm ebda dubju dwar il-volontà tal-awtoritajiet Olandiżi li japplikaw id-deċiżjoni ( 30 ).

72.

Barra minn hekk, kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, fir-risposta tagħhom għad-domandi bil-miktub, l-appellanti jindikaw li ma teżisti l-ebda miżura li huma jistgħu jikkontestaw quddiem qorti nazzjonali. Din l-affermazzjoni ġiet ripetuta b’mod kategoriku waqt is-seduta, jiġifieri li l-individwu ma għandu l-ebda rimedju fl-ordinament ġuridiku nazzjonali kontra att ta’ portata ġenerali ta’ natura vinkolanti, bħalma huwa l-Artikolu 4 tar-regolament temporanju tat-3 ta’ Novembru 2010 dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali pprovduta mill-kumpanniji ta’ akkomodazzjoni approvati.

73.

Minbarra dan, l-obbligu li 90 % tal-akkomodazzjoni tingħata lil persuni li d-dħul tagħhom ma jaqbiżx ċertu ammont, li jinsab fl-Artikolu 4 tar-regolament nazzjonali msemmi iktar ’il fuq, ma jeħtieġ l-ebda deċiżjoni oħra. Għall-kuntrarju, huwa biss il-ksur ta’ din ir-regola li jista’ jagħti lok għal reazzjoni mill-awtorità, bħal pereżempju, ir-rifjut li tingħata l-għajnuna inkwistjoni. F’dan ir-rigward, ngħid li ma naqbilx mal-affermazzjoni tal-Kummissjoni li bilfors irid ikun hemm riskju ta’ proċeduri kriminali biex wieħed jaqa’ fl-ambitu tal-ġurisprudenza Unibet, iċċitata iktar ’il fuq. Tkun xi tkun is-sanzjoni mġarrba, tali approċċ bl-ebda mod ma jissodisfa r-rekwiżit ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

74.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidhirli li ċ-ċaħda tad-dritt li jintalab l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata tagħti lok għal assenza ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva għall-appellanti.

75.

Għaldaqstant nikkunsidra li d-deċiżjoni kkontestata tikkonċerna direttament lill-appellanti u ma tinvolvix miżuri ta’ implementazzjoni fis-sens tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, peress li din tipproduċi effetti direttament fuq is-sitwazzjoni legali tal-appellanti u ma tħalli l-ebda setgħa diskrezzjonali lid-destinatarju inkarigat li jimplementaha, jiġifieri lir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi.

76.

Għalhekk jidhirli li jinsabu sodisfatti l-kundizzjonijiet stabbiliti mill-aħħar parti tal-imsemmi raba’ paragrafu u għaldaqstant il-Qorti Ġenerali imissha laqgħet ir-rikors tal-appellanti b’applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Fil-fehma tiegħi, meta ddikjaratu inammissibbli, din għamlet żball ta’ liġi.

77.

Kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tikkunsidra li l-kundizzjonijiet tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE ma kinux sodisfatti, ikun hemm lok, għalhekk, li jiġu eżaminati l-aggravji mqajma mill-appellanti kontra d-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tirrigwarda l-għajnuna E 2/2005.

78.

Iż-żewġ aggravji jirrigwardaw l-applikazzjoni għall-każ preżenti, mill-Qorti Ġenerali, tal-kundizzjoni li wieħed irid ikun “ikkonċernat individwalment” mid-deċiżjoni kkontestata. Jiena ser neżaminahom flimkien.

79.

Fil-kuntest ta’ rikors għal annullament, il-kundizzjoni tal-interess individwali hija, bla ebda dubju, waħda mill-iktar kunċetti diffiċli biex wieħed jifhem. Wara s-sentenza Plaumann vs Il‑Kummissjoni, ġurisprudenza stabbilita tirrepeti li “persuni li ma humiex id-destinatarji ta’ deċiżjoni jistgħu jallegaw li huma kkonċernati individwalment fil-każ biss li din id-deċiżjoni tolqothom minħabba ċerti kwalitajiet li huma partikolari għalihom jew minħabba sitwazzjoni ta’ fatt li tikkaratterizzahom fil-konfront ta’ kull persuna oħra u, għalhekk, tindividwalizzahom b’mod analogu għall-mod kif huwa individwalizzat id-destinatarju” ( 31 ).

80.

Madankollu, ġiet imnaqqsa l-portata tal-prinċipju. Għaldaqstant, il-fatt li minħabba n-natura u l-portata tagħha, dispożizzjoni jkollha natura ġenerali sa fejn tapplika għall-operaturi ekonomiċi interessati kollha ma jeskludix, madankollu, li din tista’ tikkonċerna individwalment lil xi wħud minnhom. Dan ikun il-każ “meta deċiżjoni tolqot grupp ta’ persuni li kienu identifikati jew setgħu jiġu identifikati fil-mument meta ttieħed dan l-att u abbażi ta’ kriterji partikolari għall-membri ta’ dan il-grupp [...]. [Fil-fatt,] dawn il-persuni jistgħu jkunu kkonċernati individwalment minn dan l-att minħabba li jagħmlu parti minn grupp limitat ta’ operaturi ekonomiċi” ( 32 ). Għall-Qorti tal-Ġustizzja, “dan jista’ jsir, b’mod partikolari, meta d-deċiżjoni tbiddel id-drittijiet miksuba mill-individwu qabel l-adozzjoni tagħha” ( 33 ).

81.

Bil-maqlub, dan ma jkunx il-każ “meta jkun paċifiku li [l-applikazzjoni ta’ miżura fil-konfront ta’ individwi li n-numru jew l-identità tagħhom jistgħu jiġu determinati ftit jew wisq bi preċiżjoni] ssir skont sitwazzjoni oġġettiva ta’ dritt jew ta’ fatt iddefinita mill-att inkwistjoni” ( 34 ).

82.

Għalhekk jirriżulta minn din il-ġurisprudenza li l-individwalizzazzjoni fis-sens tal-Artikolu 263 TFUE tiddependi mill-aspett personalizzabbli, jew għall-kuntrarju oġġettiv, tal-kriterju li jippermetti li jiġu ddeterminati l-membri tal-grupp.

83.

Fid-digriet ikkontestat, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-appellanti ma kinux ikkonċernati individwalment minħabba li l-kwalità ta’ wocos kienet tingħata skont kriterji oġġettivi li setgħu jiġu sodisfatti minn numru indeterminat ta’ operaturi bħala benefiċjarji potenzjali tal-għajnuna E 2/2005 prevista fid-deċiżjoni kkontestata.

84.

Il-Qorti Ġenerali ġustament tirrileva, fil-punt 29 tad-digriet appellat, li “l-attribuzzjoni tal-kwalità ta’ wocos tissodisfa kriterji oġġettivi. Fil-fatt, [...] il-kwalità ta’ wocos tingħata permezz ta’ sistema ta’ approvazzjoni prevista fl-Artikolu 70(1) tal-liġi dwar l-akkomodazzjoni tal-1901 (Woningwet). Din l-approvazzjoni tingħata permezz ta’ digriet irjali lill-istituzzjonijiet li jissodisfaw ċerti kundizzjonijiet oġġettivi: li jkollhom il-forma ġuridika ta’ assoċjazzjoni jew ta’ fondazzjoni, li ma jkollhomx skop ta’ lukru, li jkollhom bħala għan waħdieni attività fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali u li jużaw l-assi tagħhom fl-interess tal-akkomodazzjoni soċjali. Għalhekk il-wocos jikkostitwixxu kategorija ta’ persuni kkunsidrati b’mod ġenerali u astratt”.

85.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti Ġenerali kienet legalment korretta li tikkunsidra li l-appellanti kienu kkonċernati mid-deċiżjoni kkontestata, sa fejn din tirrigwarda l-għajnuna E 2/2005, bl-istess mod bħal kwalunkwe operatur ekonomiku ieħor li jinsab, attwalment jew potenzjalment, f’sitwazzjoni identika.

86.

Għalhekk nikkunsidra li l-ewwel aggravju mqajjem mill-appellanti huwa infondat.

87.

Min-naħa l-oħra, għandi iktar riżervi fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali relattiva għall-(in)eżistenza ta’ ċirku magħluq ta’ istituzzjonijiet li n-numru tagħhom huwa identifikat jew identifikabbli. Dawn il-kunsiderazzjonijiet huma s-suġġett tat-tieni aggravju.

88.

Skont il-Qorti Ġenerali, il-ġurisprudenza invokata mill- appellanti ma setgħetx tiġi applikata għal dan il-każ peress li fis-sentenzi Il-Belġju u Forum 187 vs Il‑Kummissjoni u Piraiki-Patraiki et vs Il‑Kummissjoni, iċċitati iktar ’il fuq, ir-rikorrenti kienu jiffurmaw parti minn grupp li ma setax jikber iktar wara l-adozzjoni tad-deċiżjonijiet inkwistjoni.

89.

Kif fakkart qabel ( 35 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li grupp ta’ persuni seta’ jkun ikkonċernat individwalment minn att meta dawn tal-aħħar kienu “identifikati jew setgħu jiġu identifikati fil-mument meta ttieħed dan l-att u abbażi ta’ kriterji partikolari għall-membri ta’ dan il-grupp [...]” ( 36 ).

90.

Kienet din il-ġurisprudenza li ġiet applikata fis-sentenzi Piraiki-Patraiki et vs Il‑Kummissjoni u Il-Belġju u Forum 187 vs Il‑Kummissjoni, iċċitati iktar ’il fuq ( 37 ). F’din l-aħħar kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li Forum 187 kellha locus standi għaliex kienet tirrappreżenta ċentri ta’ koordinazzjoni kkonċernati individwalment mill-att ikkontestat. L-att inkwistjoni kien deċiżjoni tal-Kummissjoni li kklassifikat skema fiskali Belġjana bħala għajnuna mill-Istat eżistenti, inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dan l-att kellu l-effett li jillimita ż-żmien tal-awtorizzazzjoni taċ-ċentri ta’ koordinazzjoni, li kien iġġedded matul is-snin 2001 u 2002. Dawn it-tletin ċentru kienu perfettament identifikabbli fil-mument meta ttieħdet id-deċiżjoni kkontestata. Barra minn hekk, id-deċiżjoni kkontestata ma kinitx ipprevediet miżuri tranżitorji favur ċentri ta’ koordinazzjoni li l-awtorizzazzjoni tagħhom skadiet simultanjament man-notifika ta’ din id-deċiżjoni u li l-applikazzjoni għal awtorizzazzjoni tagħhom kienet pendenti f’din id-data. Għall-Qorti tal-Ġustizzja dawn it-tmien ċentri l-oħra kienu jikkostitwixxu ċirku magħluq partikolarment affettwat mid-deċiżjoni peress li dawn ma setgħux iktar jiksbu tiġdid tal-awtorizzazzjoni ( 38 ).

91.

Bħal fil-kawża preżenti, din kienet tirrigwarda deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar għajnuna mill-Istat eżistenti. Huwa minnu li din imponiet emenda għall-iskema għall-futur mingħajr ma ordnat ħlas lura, filwaqt li d-deċiżjoni kkontestata tikkunsidra l-iskema, kif emendata, konformi mad-dritt tal-Unjoni. Madankollu, ma jidhirlix li din id-differenza fattwali hija determinanti fl-evalwazzjoni tal-ammissibbiltà tar-rikors.

92.

Fil-fatt, sabiex tikkunsidra r-rikors ippreżentat minn Forum 187 ammissibbli, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni, minn naħa, iċ-ċentri ta’ koordinazzjoni li l-awtorizzazzjoni tagħhom kienet ġiet imġedda fl-2001 jew fl-2002 u, min-naħa l-oħra, dawk li l-applikazzjoni tagħhom kienet pendenti meta ġiet innotifikata d-deċiżjoni tal-Kummissjoni.

93.

Għalkemm jidhru li huma oġġettivi, dawn il-kriterji ġew ikkunsidrati mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala personalizzabbli, jiġifieri, skont l-espressjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja “speċifiċi għall-membri tal-grupp ikkonċernat”. Fi kwalunkwe każ, dawn ma humiex fundamentalment differenti minn dawk li jaffettwaw lill-appellanti fil-kawża preżenti. Fil-fatt, fil-mument tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, 410 wocos kienu ġew identifikati fid-digriet irjali. Id-deċiżjoni kkontestata, li permezz tagħha l-Kummissjoni tapprova l-proposti għal emenda magħmula mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, timplika neċessarjament li l-wocos inkwistjoni, u dawn biss, mhux bilfors ser jibqgħu jibbenefikaw mill-istess vantaġġi bħal dawk miksuba taħt l-iskema l-antika u li kienu ser jispiċċaw (bħat-tneħħija tal-garanzija tas-self). Għalhekk ma jidhirlix li l-fatt li wocos oħra jistgħu jiġu approvati wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata għandu effett sinjifikattiv. Kif tfakkar qabel, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà aċċettat li operatur ekonomiku affettwat minn “deċiżjoni [li] tbdiddel id-drittijiet miksuba qabel l-adozzjoni tagħha”, jitqies li jifforma parti minn ċirku ristrett ( 39 ).

94.

Għaldaqstant nikkunsidra t-tieni aggravju fondat, peress li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi meta kkunsidrat li l-appellanti ma kinux jiffurmaw parti minn ċirku magħluq ta’ istituzzjonijiet identifikabbli meta d-deċiżjoni kkontestata ġiet adottata. Għall-kuntrarju, jidhirli li dawn tal-aħħar huma kkonċernati direttament ( 40 ) u individwalment mid-deċiżjoni kkontestata.

95.

Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara ammissibbli r-rikors tal-appellanti u, għalhekk, tannulla d-digriet appellat. Barra minn hekk, nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċiedi fuq il-fondatezza tar-rikors u li tirriżerva l-ispejjeż.

96.

L-interess ġuridiku jikkorrispondi għall-interess li jinkiseb l-annullament tal-att adottat. Minnu innifsu, dan l-annullament irid ikun jista’ jkollu konsegwenzi ġuridiċi għar-rikorrent ( 41 ), jiġifieri, b’mod iktar preċiż, li jkun jista’ jipprovdilu benefiċċju ( 42 ).

97.

Fid-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ma eżaminatx din il-kundizzjoni. Madankollu, l-interess ġuridiku huwa kundizzjoni essenzjali u ewlenija ta’ kwalunkwe azzjoni ġudizzjarja ( 43 ). L-assenza tiegħu tikkostitwixxi eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà ta’ ordni pubbliku li tista’ titqajjem ex officio mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 44 ). Għalhekk, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja taqbel mal-konklużjonijiet tiegħi dwar il-kawżi l-oħra possibbli ta’ inammissibbiltà, nikkunsidra li jkun meħtieġ li din il-kwistjoni tiġi eżaminata. Barra minn hekk, il-partijiet kienu ġew mistiedna jesprimu l-opinjoni tagħhom dwar dan is-suġġett waqt is-seduta li nżammet fis-17 ta’ April 2013.

98.

Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkunsidrat li għalkemm l-iskema Olandiża ta’ finanzjament tal-akkomodazzjoni soċjali ġiet emendata, din kienet għajnuna mill-Istat eżistenti. Wara li eżaminat il-portata tal-emendi li saru mill-Gvern Olandiż, din ikkonkludiet li “l-għajnuna mogħtija għall-attivitajiet ta’ akkomodazzjoni soċjali, jiġifieri marbuta mal-bini u mal-kiri ta’ bini residenzjali intiż għal individwi, inklużi l-kostruzzjoni u l-manutenzjoni ta’ infrastrutturi awżiljarji, [kienet] kompatibbli mal-Artikolu 106(2) TFUE” ( 45 ).

99.

Skont l-ittra mibgħuta fit-3 ta’ Diċembru 2009 mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi lill-Kummissjoni, ir-regoli l-ġodda kellhom jiġu introdotti permezz ta’ digriet ministerjali u liġi ġdida fuq l-akkomodazzjoni, li daħlu fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2010 u fl-1 ta’ Jannar 2011, rispettivament. Barra minn hekk, ir-regoli l-ġodda kienu japplikaw biss għall-attivitajiet fil-futur.

100.

Għalhekk, eżami preliminari tal-proċedura jista’ jagħti lil wieħed x’jaħseb li l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata ma jagħti l-ebda benefiċċju lill-appellanti peress li dan ma jistax ikollu l-effett li jħassar it-testi l-ġodda ta’ liġi u digriet adottati mill-awtoritajiet Olandiżi.

101.

Kif irrilevajt qabel, jirriżulta madankollu mill-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 659/1999 li l-emendi li jagħmlu l-iskema kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni ġew instigati mill-Kummissjoni u saru vinkolanti minnha. F’dan ir-rigward, nirreferi għall-iżviluppi ddedikati għal din il-kwistjoni fl-eżami dwar l-assenza ta’ miżuri ta’ implementazzjoni fis-sens tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE ( 46 ) u nfakkar biss li l-Kummissjoni indikat espressament fil-punt 74 tal-motivi tad-deċiżjoni kkontestata li, “[g]ħalhekk, il-Kummissjoni taċċetta l-impenji meħuda mill-awtoritajiet Olandiżi” u li, “[s]kond l-Artikolu 19 tar-Regolament [Nru 659/1999], il-Kummissjoni tirreġistra l-impenji permezz ta’ din id-deċiżjoni u b’hekk tagħmel vinkolanti l-implementazzjoni tal-miżuri xierqa”.

102.

Għalhekk nikkunsidra li, fil-kuntest tal-eżami limitat tal-interess ġuridiku, l-appellanti jistgħu jippretendu li jibbenefikaw mill-annullament tad-deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, naħseb li “[ma hemmx għalfejn] ikun hemm rekwiżiti eżaġerati sabiex jissussisti [l-]benefiċċju [li jirriżulta mill-annullament tal-att ikkontestat] meta l-kundizzjonijiet ristretti tat-tieni jew tat-tielet każ tar-raba’ paragrafu tal-artikolu 263 TFUE jkunu diġà ssodisfatti” ( 47 ). F’dan il-każ, jekk ikollha tiġi annullata d-deċiżjoni kkontestata, ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi jkun jista’ jerġa’ jikseb l-awtonomija fl-adozzjoni tal-miżuri li jridu jittieħdu sabiex l-iskema ssir kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. B’dan il-mod, l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata tagħti lok għal benefiċċju għall-appellanti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-appellanti juru li għandhom interess ġuridiku li jitolbu l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tirrigwarda l-għajnuna E 2/2005.

103.

Qabel kwalunkwe kwistjoni oħra, nikkunsidra li l-appellanti għandhom interess ġuridiku li jitolbu l-annullament.

104.

Sussegwentement nikkunsidra li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi meta ma eżaminatx l-applikabbiltà tal-aħħar parti tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE għal dan il-każ. Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tilqa’ l-appell.

105.

F’dan ir-rigward, mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, meta l-appell ikun fondat, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ jew tiddeċiedi definittivament il-kawża hija stess, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża, jew tirrinvija l-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex tagħti deċiżjoni din tal-aħħar.

106.

F’dan il-każ, nikkunsidra li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-elementi meħtieġa biex tiddeċiedi definittivament dwar il-kwistjoni tal-ammissibbiltà

107.

F’dan ir-rigward, nirrileva li l-kundizzjonijiet stabbiliti biex jintalab l-annullament fuq din il-bażi, jiġifieri l-eżistenza ta’ att regolatorju li jikkonċerna direttament lir-rikorrenti u li ma jinvolvix miżuri ta’ implementazzjoni, jinsabu sodisfatti.

108.

Kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha ma taqbilx mal-opinjoni tiegħi, allura naħseb li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi fl-evalwazzjoni tal-kundizzjoni dwar l-interess individwali. Nikkunsidra li din tal-aħħar tinsab sodisfatta fir-rigward tal-appellanti. Għaldaqstant, ir-rikors tal-appellanti kien imissu ġie ddikjarat ammissibbli mill-Qorti Ġenerali u l-appell tagħhom għandu jintlaqa’, peress li t-tieni aggravju huwa fondat.

109.

Min-naħa l-oħra, naħseb li l-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex f’pożizzjoni li tiddeċiedi dwar il-mertu tar-rikors ippreżentat mill-appellanti peress li l-evalwazzjoni magħmula mill-Qorti Ġenerali tirrigwarda esklużivament l-ammissibbiltà tar-rikors, mingħajr ma teżamina l-mertu.

110.

Għaldaqstant il-kawża għandha tiġi rrinvijata quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċiedi dwar it-talbiet tal-appellanti għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata inkwantu din tirrigwarda l-għajnuna E 2/2005.

111.

Peress li l-kawża ġiet irrinvijata quddiem il-Qorti Ġenerali, hemm lok li l-ispejjeż ta’ dawn il-proċeduri ta’ appell jiġu rriżervati.

112.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej: