Opinion of the Advocate-General

Opinion of the Advocate-General

1. Il-High Court tar-Repubblika tal-Irlanda qed tagħmel domandi preliminari dwar l-obbligu ta’ persuni li jimpjegaw li jipprovdi ġustifikazzjoni “f’ċirkostanzi fejn ikun hemm prima facie diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess fil-pagi”. Il-High Court tistaqsi wkoll jekk, u sa fejn, l-interessi tar-relazzjonijiet industrijali tajba jistgħux b’mod leġittimu jikkostitwixxu waħda mill-kriterji għall-ġustifikazzjoni.

2. F’dan il-kuntest, it-talba għal deċiżjoni preliminari toffri opportunità oħra sabiex jerġgħu jiġu kkunsidrati xi aspetti verament speċifiċi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tad-diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess (2) . L-ewwel aspett jirrigwarda l-problema li jiġu definiti t-termini ta’ referenza li għandhom jintużaw fl-evalwazzjoni tal-ugwaljanza (it- tertium comparationis ); it-tieni aspett huwa marbut mal-kunsiderazzjoni tad-drittijiet u l-interessi li jikkompetu ma’ xulxin li jeżistu fis-sitwazzjoni verament speċifika ta’ riorganizzazzjonijiet amministrattivi li jinvolvu r-riallokazzjoni ta’ doveri f’tipi ta’ impjiegi fejn sess wieħed jew l-ieħor għad għandu preżenza dominanti.

I – Il-kuntest ġuridiku

A – Id-dritt tal-Unjoni

3. L-Artikolu 1 tad-Direttiva 75/117 (3) jipprovdi hekk kif ġej:

“Il-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa deskritt fil-qosor fl-Artikolu 119 tat-Trattat, ’il quddiem imsejjaħ “prinċipju ta’ paga ndaqs”, ifisser, għall-istess xogħol jew għal xogħol li għalih huwa attribwit valur indaqs, it-tneħħija ta’ kull diskriminazzjoni fuq bażi tas-sess għar-rigward ta’ l-aspetti kollha u kondizzjonijiet ta’ ħlas.

Partikolarment, fejn sistema ta’ klassifikazzjoni ta’ impjiegi hija użata biex tistabbilixxi paga, għandha tkun ibbażata fuq l-istess kriterji kemm għall-irġiel u għan-nisa u hekk imfassla li teskludi kull diskriminazzjoni fuq bażi ta’ sess”

4. Skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 75/117:

“L-Istati Membri għandhom ineħħu għal kollox kull diskriminazzjoni bejn irġiel u nisa li toħroġ minn liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi, li huma kuntrarji għall-prinċipju ta’ paga ndaqs”.

5. L-Artikolu 4 tal-istess Direttiva jipprovdi:

“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jassiguraw li disposizzjonijiet li jidhru fi ftehim kollettiv, skali ta’ paga, ftehim fuq pagi jew kuntratti ta’ impjieg individwali li huma kuntrarji għall-prinċipju ta’ paga ndaqs għandhom jew jistgħu jiġu dikjarati nulli u bla effett jew jistgħu ikunu emendati.”

6. L-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva jipprovdi dan li ġej:

“L-Istati Membri għandhom, skond iċ-ċirkostanzi nazzjonali u sistemi legali tagħhom, jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jassiguraw li l-prinċipju ta’ paga ndaqs ikun applikat. Huma għandhom jaraw li mezzi effettivi huma disponibbli biex jieħdu ħsieb li dan il-prinċipju ikun osservat.”

7. B’effett mill-15 ta’ Awwissu 2009, id-Direttiva 75/117 ġiet imħassra bid-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-5 ta’ Lulju 2006, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (4), li tipprovdi li r-referenzi kollha fil-leġiżlazzjoni l-oħra għandhom jiġu interpretati bħala referenzi għad-direttiva l-ġdida (Artikolu 34).

8. Permezz tal-Artikolu 2(1)(b) ta’ dik id-Direttiva, “diskriminazzjoni indiretta” għandha tinkludi kull “dispożizzjoni, kriterju jew prattika li mad-dehra jkunu newtrali jkunu jpoġġu lil persuni ta’ sess partikolari fi żvantaġġ partikolari meta mqabbla ma’ persuni tas-sess l-ieħor, ħlief jekk dik id-dispożizzjoni, kriterju jew prattika tkun oġġettivament ġustifikata b’għan leġittimu, u l-mezzi biex jintlaħaq dak l-għan huma xierqa u meħtieġa” (5) .

B – Id-dritt nazzjonali

9. L-Atti dwar l-Ugwaljanza fl-Impjieg (Employment Equality Acts) 1998-2004 jipprojbixxu d-diskriminazzjoni fix-xogħol fuq il-bażi tas-sess (6) . Parti III tal-Att tal-1998 hija dwar l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. It-Taqsima 18(1)(a), kif emendata, tipprovdi dan li ġej:

“Suġġett għall-paragrafu (b), għall-finijiet ta’ din il-Parti, “A” u “B” jirrapreżentaw 2 persuni tas-sess oppost li, fejn A hija mara, B huwa raġel u viċi versa.”

10. It-Taqsima 19, kif emendata, tipprovdi dan li ġej:

“1. Għandu jkun terminu tal-kuntratt li taħtu A hija impjegata li, skont dan l-Att, A għandha fi kwalunkwe żmien tkun intitolata għall-istess rata ta’ remunerazzjoni għax-xogħol li A tkun impjegata li tagħmel bħal B li, f’dak iż-żmien jew fi kwalunkwe ħin ieħor, ikun impjegat li jagħmel l-istess xogħol mill-istess persuna li timpjega jew persuna assoċjata.

[…]

4.(a) Id-diskriminazzjoni indiretta sseħħ meta dispożizzjoni li tkun tidher newtrali tqiegħed lil persuni ta’ sess partikolari (li huma A jew B) fi żvantaġġ partikolari fir-rigward tar-remunerazzjoni meta mqabbla ma’ impjegati oħra tal-istess persuna li timpjega.

(b) Fejn japplika l-paragrafu (a), il-persuni msemmija f’dan il-paragrafu għandhom ikunu trattati kollha għall-finijiet tas-subtaqsima (1) bħala li jikkonformaw, skont il-każ, jew li ma jikkonformawx mad-dispożizzjoni kkonċernata, skont liema twassal għall-ogħla remunerazzjoni, sakemm id-dispożizzjoni ma tkunx ġustifikata b’għan leġittimu u l-mezzi biex jinkiseb dan l-għan ikunu xierqa u meħtieġa.

(ċ) Fi kwalunkwe proċeduri, l-istatistiċi huma ammissibbli għall-finijiet tad-determinazzjoni jekk din is-subtaqsima tapplika b’rabta ma’ A jew B.

5. Suġġett għas-subtaqsima (4), xejn f’din il-Parti ma tipprekludi lil persuni li jimpjegaw milli jħallsu, fuq bażijiet oħra apparti l-bażi tas-sess, rati differenti ta’ remunerazzjoni lil impjegati differenti.”

II – Il-fatti

11. L-appellanti fil-kawża prinċipali huma impjegati taċ-ċivil li jaħdmu fid-Department of Justice, Equality and Law Reform (Ministeru tal-Ġustizzja, tal-Ugwaljanza u tar-Riformi Leġiżlattivi) li huma assenjati xogħol klerikali f’An Garda Síochána (Pulizija Nazzjonali Irlandiża, iktar ’il quddiem, “Garda”). Ix-xogħlijiet klerikali jitwettqu wkoll minn uffiċjali tal-Garda (iktar ’il quddiem, “persuni ta’ referenza”). Dawn huma karigi klerikali speċifiċi riżervati għal dawn l-uffiċjali tal-Garda, imsejħa karigi “deżinjati” jew “riżervati”. Ir-remunerazzjoni hija determinata għaż-żewġ gruppi fuq il-bażi tal-kategorija ta’ impjegat fiċ-ċivil li għaliha jappartjenu.

12. It-trejdjunjin tal-appellanti għamlet allegazzjonijiet quddiem l-Equality Tribunal taħt l-Atti dwar l-Ugwaljanza fl-Impjieg 1998-2004 u, b’deċiżjoni ddatata t-22 ta’ Novembru 2005, it-Tribunal iddeċieda favur 7 mill-14-il appellant.

13. Id-deċiżjoni tat-Tribunal tal-Ugwaljanza ġiet appellata quddiem il-Labour Court miż-żewġ partijiet. L-intimati ssottomettew, essenzjalment, (A) li l-allegazzjonijiet indikaw diskriminazzjoni diretta, (B) li l-appellanti tħallsu r-rata xierqa għall-grad ta’ uffiċjali klerikali, billi l-persuni ta’ referenza tħallsu r-rata applikabbli għall-grad tagħhom bħala membri tal-Garda, u (C) li r-rati differenti ta’ remunerazzjoni tħallsu fuq bażijiet oħra apparti s-sess, skont it-Taqsima 19(5) tal-Att tal-1998. Sostnew ukoll, sussidjarjament, li, fil-każ li tinstab diskriminazzjoni indiretta, id-differenza fir-remunerazzjoni tkun oġġettivament ġustifikata, abbażi tat-Taqsima 19(4) tal-Att 1998. L-appellanti argumentaw, essenzjalment, li l-kwistjoni kienet tikkonċerna diskriminazzjoni indiretta li fir-rigward tagħha ma kienx hemm ġustifikazzjoni oġġettiva.

14. Il-Labour Court iddeċidiet li l-allegazzjonijiet tal-14-il appellant ġew ikklassifikati bħala diskriminazzjoni indiretta u li l-proporzjonijiet ta’ rġiel u nisa fil-gruppi rilevanti kienu jiżvelaw prima facie diskriminazzjoni indiretta fil-pagi. Bil-qbil bejn il-partijiet, il-Labour Court iddeċidiet li tittratta l-kwistjoni tal-ġustifikazzjoni oġġettiva bħala kwistjoni preliminari. Għal dan il-għan, il-Qorti ppreżumiet, mingħajr ma ddikjarat dan, li l-appellanti u l-persuni ta’ referenza magħżula tagħhom kienu involuti f’“xogħol identiku” fi ħdan it-tifsira tat-Taqsima 7(1) tal-Att tal-1998. Din il-preżunzjoni kienet limitata għall-appellanti u l-persuni ta’ referenza magħżula tagħhom.

15. Wara li ddeċidiet b’dan il-mod, il-Labour Court talbet lill-intimati biex iżidu provi li juru ġustifikazzjoni oġġettiva. L-intimati argumentaw li l-użu tal-membri tal-Garda fil-karigi riżervati klerikali kien oġġettivament ġustifikat biex jintlaħqu l-ħtiġijiet operazzjonali tal-Garda u kien xieraq u meħtieġ għall-kisba ta’ dik il-ħtieġa operazzjonali li l-uffiċjali tal-pulizija assenjati għal dak ix-xogħol jitħallsu r-rata applikabbli għall-kariga tagħhom.

16. Il-prova tal-intimati indikat ukoll li n-numru ta’ karigi deżinjati kien ġie determinat bi qbil dwar ir-relazzjonijiet industrijali bejn il-maniġment tal-Garda u l-korpi rappreżentattivi tal-Garda u li t-tielet intimat imsemmi kien qed inaqqas in-numru ta’ karigi klerikali deżinjati okkupati mill-uffiċjali tal-pulizija f’kooperazzjoni mal-korpi rappreżentattivi tal-Garda. Dan il-proċess ta’ tnaqqis huwa magħruf bħala “civilianisation”. Ġie aċċettat mill-intimati li kien hemm numru żgħir ta’ karigi okkupati minn uffiċjali tal-pulizija li fir-rigward tagħhom ma kien hemm ebda ħtieġa operazzjonali għal uffiċjal tal-pulizija mħarreġ iżda l-intimati qalu li dawn il-karigi ma kinux rappreżentattivi tal-ġeneralità tal-karigi li fihom kienu użati l-membri tal-Garda, li fihom l-għarfien u l-esperjenza fil-pulizija huma rekwiżiti.

17. Fir-rigward tal-fatti ta’ din il-kawża, il-Labour Court iddeċidiet li kien hemm 353 kariga deżinjata okkupata mill-uffiċjali tal-pulizija meta l-allegazzjonijiet tal-bidla ġew sottomessi f’Lulju 2000, li minnhom 279 kienu okkupati minn irġiel u 74 minn nisa. Kien hemm 761 uffiċjal klerikali, l-iżjed nisa, użati f’karigi klerikali fi ħdan il-Garda. Il-Labour Court iddeċidiet ukoll li, fiż-żmien tas-seduta tal-Labour Court f’Mejju 2007, li n-numru ta’ karigi deżinjati kien 298 u li l-politika tal-intimati kienet li jitnaqqas dan in-numru għal 219 kariga ewlenija deżinjata.

18. Fid-deċiżjoni tagħha tas-27 ta’ Lulju 2007, il-Labour Court laqgħet l-appell imressaq mill-Minister for Justice, Equality and Law Reform. Il-qorti qalet li l-użu ta’ uffiċjali tal-pulizija għal xogħol klerikali jilħaq il-ħtiġijiet operazzjonali tal-pulizija jew il-ħtieġa li jiġi implementat il-proċess tas-“civilianisation” b’mod u b’pass li jiżgura l-appoġġ tal-korpi rappreżentattivi tal-pulizija. B’mod partikolari, il-ħlas lill-uffiċjali tal-pulizija assenjati għal dawn il-karigi klerikali bir-rata applikabbli lill-uffiċjali tal-pulizija jilħaq dan l-għan. Id-deċiżjoni tkompli tgħid li, meta wieħed iqis in-numru żgħir ta’ karigi “deżinjati”, iż-żamma tal-arranġamenti maqbula mal-korpi rappreżentattivi sakemm jitlesta l-proċess tas-“civilianisation” hija proporzjonali mal-ħtiġijiet operazzjonali tal-pulizija.

19. L-appellanti ressqu appell fuq punt ta’ liġi kontra d-deċiżjoni tal-Labour Court quddiem il-High Court. L-appellanti sostnew li, bil-provi mressqa, kien skorrett li jiġi aċċettat li d-diskriminazzjoni indiretta kienet oġġettivament ġustifikata, meta l-ħtiġijiet operazzjonali ċċitati f’dan ir-rigward ma kinux japplikaw għall-karigi deżinjati kollha u, b’mod partikolari, ma kinux japplikaw għall-karigi miżmuma mill-persuni ta’ referenza magħżula. Fil-fehma tal-appellanti, il-ġustifikazzjoni tal-għan neċessarju ma tikkonsistix fil-wiri li l-persuni ta’ referenza għandhom jirċievu paga ogħla. Dak li għandu jiġi ġġustifikat huwa li l-appellanti għandhom jitħallsu inqas u li l-paga inqas kienet l-uniku mezz li jinkisbu l-għanijiet imfittxa mill-intimati. Fi kwalunkwe każ, l-interessi tar-relazzjonijiet industrijali tajbin ma jistgħux jiġġustifikaw ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza.

III – Id-domandi preliminari

20. F’dan il-kuntest, il-High Court qed tressaq dawn id-domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“L-ewwel domanda preliminari:

F’ċirkustanzi fejn prima facie tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess li tkun taffettwa l-paga, bi ksur tal-Artikolu 141 (li issa sar l-Artikolu 157 TFUE) u tad-Direttiva tal-Kunsill 75/117/KEE, sabiex tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva, min iħaddem għandu jipprovdi:

a) ġustifikazzjoni fir-rigward tar-reklutaġġ ta’ ħaddiema li jissostitwixxu fil-pożizzjonijiet okkupati minnhom;

b) ġustifikazzjoni għall-ħlas ta’ paga bbażata fuq rata ogħla lill-ħaddiema li jissostitwixxu; jew

ċ) ġustifikazzjoni għall-ħlas ta’ paga bbażata fuq rata iktar baxxa lir-rikorrenti?

It-tieni domanda preliminari

F’ċirkustanzi fejn prima facie tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess li tkun taffettwa l-paga, sabiex tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva, min iħaddem għandu jipprovdi ġustifikazzjoni fir-rigward:

a) tal-ħaddiema speċifiċi li jissostitwixxu msemmija mir-rikorrenti u/jew,

b) tal-ġeneralità tal-pożizzjonijiet li jiġu ssostitwiti [karigi ta’ referenza]?

It-tielet domanda preliminari

Jekk ir-risposta għad-domanda 2(b) tkun fl-affermattiv, il-ġustifikazzjoni oġġettiva xorta tkun stabbilita minkejja li tali ġustifikazzjoni ma tkunx tapplika għall-ħaddiema magħżula li jissostitwixxu?

Ir-raba’ domanda preliminari

Il-Labour Court, wettqet żball, skont id-dritt Komunitarju meta aċċettat li setgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni l-‘interessi ta’ relazzjonijiet industrijali tajba’ fid-determinazzjoni jekk min iħaddem jistax jiġġustifika b’mod oġġettiv id-differenza fil-paga?

Il-ħames domanda:

F’ċirkustanzi fejn prima facie tkun teżisti diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess li tkun taffettwa l-paga, tista’ tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva abbażi tat-tħassib min-naħa tal-konvenut fir-rigward tar-relazzjonijiet industrijali? Tali tħassib għandu jkollu xi rilevanza fir-rigward ta’ evalwazzjoni ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva?”

21. Il-High Court tgħid li l-proċeduri fil-kawża prinċipali jqajmu domandi importanti tad-dritt Komunitarju li dwarhom il-Qorti tal-Ġustizzja ma tat l-ebda deċiżjoni, minkejja l-ġurisprudenza stabbilita fil-kawża Bilka (7) .

IV – Il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

22. It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-16 ta’ Awwissu 2011.

23. L-appellanti fil-kawża prinċipali, il-Gvernijiet ta’ Spanja u l-Irlanda u l-Kummissjoni ssottomettew osservazzjonijiet bil-miktub.

24. Waqt is-seduta, li seħħet fit-12 ta’ Lulju 2012, l-appellanti fil-kawża prinċipali, il-Gvern Irlandiż u l-Kummissjoni ppreżentaw is-sottomissjonijiet orali tagħhom.

V – Argumenti

25. L-appellanti fil-kawża prinċipali jikkontendu li, minkejja l-fatt li huma jagħmlu l-istess xogħol bħal uffiċjali tal-pulizija li huma assenjati għal karigi “deżinjati” jew “riżervati”, dawn tal-aħħar, bħala uffiċjali tal-pulizija, huma mħallsa rata ogħla. Fil-fehma tagħhom, l-appellanti fil-kawża prinċipali ma tawx prova ta’ kwalunkwe mill-bażijiet imsemmija biex jiġġustifikaw l-eżistenza ta’ dawn il-karigi “deżinjati”, pereżempju li min jokkupa dawn il-karigi huwa rikjest li jipprepara pjanijiet ta’ xogħol ta’ pulizija jew li dawn il-karigi huma meħtieġa biex jiżguraw kontinwità tas-servizz jew għall-finijiet tal-komunikazzjonijiet ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali li jittrattaw esklużivament mal-uffiċjali tal-pulizija. Barra minn hekk, ġie stabbilit li xi uffiċjali tal-pulizija huma assenjati biex iwettqu doveri li ma jinvolvux l-użu ta’ setgħat tal-pulizija u li f’xi każijiet id-doveri tagħhom huma identiċi bħal dawk ta’ uffiċjali klerikali ċivili.

26. Fir-rigward tal-ewwel domanda preliminari, l-appellanti jargumentaw li min jimpjega għandu jiġġustifika li jħallashom b’rata iktar baxxa u, jekk ikun il-każ, juri li l-iżgurar tal-effiċjenza operazzjonali tal-pulizija ma tistax tintlaħaq bl-ebda mezzi oħra. B’rabta mat-tieni u t-tielet domandi preliminari, l-appellanti jargumentaw li l-ġustifikazzjoni għandha tkun marbuta mal-persuni ta’ referenza speċifikati ċċitati minnhom li, bħalhom, ma humiex assenjati għal kwalunkwe mir-rwoli klerikali fil-pulizija li jirrikjedu setgħat tal-pulizija. Finalment, b’rabta mar-raba’ u l-ħames domandi, l-appellanti jsostnu li t-tħassib tar-relazzjonijiet industrijali ma jistgħux jiġġustifikaw id-differenza fil-paga.

27. Il-Gvern Irlandiż jibda billi jindika li l-Ministeru ma jaċċettax li l-appellanti u l-persuni ta’ referenza kienu involuti f’xogħol simili, u jargumenta li d-differenza fil-paga hija ġustifikata fuq bażijiet lil hinn mis-sess. Fi kwalunkwe każ, l-ekwivalenza tax-xogħol hija sempliċement preżunzjoni magħmula mil-Labour Court fl-interessi tal-ekonomija.

28. B’rabta mal-ewwel domanda preliminari, il-Gvern Irlandiż jargumenta li dak li għandu jkun ġustifikat huma d-dispożizzjoni, kriterju jew prattika li jidhru newtrali li jiddiskriminaw kontra n-nisa, iżjed milli kwalunkwe rata partikolari ta’ paga jew l-użu tal-persuni ta’ referenza partikolari. F’dan il-każ, il-prattika inkwistjoni hija l-assenjazzjoni ta’ uffiċjali tal-pulizija għal karigi klerikali għal raġunijiet operazzjonali u li jitħallsu bir-rata applikabbli għall-kariga tagħhom. B’rabta mat-tieni domanda preliminari, il-Gvern Irlandiż iqis li l-ġustifikazzjoni għandha ssir fir-rigward tal-ġeneralità tal-karigi ta’ referenza u li, ladarba l-prattika adottata ntweriet li hija ġustifikata, il-fatt li din taffettwa numru ikbar ta’ nisa milli rġiel ma huwiex biżżejjed sabiex juri li dan jikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 157 TFUE. Sa fejn it-tielet domanda preliminari hija kkonċernata, il-Gvern Irlandiż isostni li l-Labour Court ikkonkludiet li l-ġustifikazzjoni għandha tkun marbuta mal-ġeneralità tad-doveri klerikali, billi qalet li ċerti karigi jinvolvu doveri li jirrikjedu għarfien u esperjenza fi kwistjonijiet tal-pulizija, li kien hemm bżonn li tiġi żgurata l-kontinwità tas-servizz jew li, għal raġunijiet operazzjonali, in-numru ta’ karigi “deżinjati” ma jistax jaqa’ taħt 219. Fl-aħħar nett, il-fehma tal-Gvern Irlandiż hija li ma hemmx raġuni għaliex il-kunsiderazzjonijiet tar-relazzjonijiet industrijali ma jistgħux jiġu kkunsidrati f’dan il-kuntest, minkejja li l-Labour Court għamlet dan biss b’rabta man-numru żgħir ta’ karigi “deżinjati” li ma humiex strettament neċessarji. Dan kien għaldaqstant kriterju li ma kienx rilevanti b’mod ġeneriku.

29. Il-pożizzjoni tal-Gvern Spanjol, b’rabta mal-ewwel tliet domandi preliminari, hija li l-ġustifikazzjoni għandha tkun marbuta mad-differenza fir-rati tal-ħlas bejn l-appellanti u l-persuni ta’ referenza, filwaqt li jitħallew barra persuni oħra assenjati għal karigi “deżinjati”. Finalment, il-Gvern Spanjol ma jqisx li l-interessi ta’ relazzjonijiet industrijali tajbin jikkostitwixxu ġustifikazzjoni xierqa għad-deroga mid-dritt għal paga ugwali.

30. Il-Kummissjoni tgħid, b’rabta mal-ewwel tliet domandi preliminari, li kwalunkwe differenza fil-paga għandha tkun oġġettivament ġustifikata, li tinvolvi, sa fejn din il-kawża hija kkonċernata, spjegazzjoni ta’ kif il-persuni ta’ referenza ġew użati fil-karigi tagħhom. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li fejn jista’ jintwera li d-doveri mwettqa huma l-istess, bħal fil-każ ta’ uffiċjali tal-pulizija li baqgħu f’kariga klerikali għal ħafna snin mingħajr ma wettqu karigi ta’ pulizija, ikun diffiċli li tiġi ġġustifikata d-differenza fil-paga. Fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni tqis li l-ġustifikazzjoni għandha tkun marbuta mad-differenza fir-rati tal-ħlas għal xogħol simili iżjed milli għall-fatt li grupp wieħed jew iżjed huma mħallsa rata ogħla jew iżjed baxxa. F’dan ir-rigward, il-ġustifikazzjoni għandha tkun ristretta għall-grupp ta’ persuni li jagħmlu xogħol simili għal dak tal-appellanti. Fir-rigward tar-raba’ u l-ħames domandi preliminari, il-Kummissjoni tissottometti li t-tfittxija tad-djalogu soċjali ma jassolvix lil min jimpjega mir-rekwiżit li jipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva għal differenzi fir-rati tal-ħlas fejn ikun hemm diskriminazzjoni prima facie fuq bażi tas-sess.

VI – Evalwazzjoni

A – Osservazzjoni preliminari

31. Sabiex jiġi definit is-suġġett ta’ dawn il-proċeduri għandna nżommu f’moħħna li l-qorti tar-rinviju ma hijiex qed tistenna risposta mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kwistjoni ta’ jekk id-diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess li hija allegata mill-appellanti fil-kawża prinċipali teżistix jew le. Id-domanda dwar jekk ġewx diskriminati b’dan il-mod jew le hija, fi kwalunkwe każ, kwistjoni li għandha tiġi deċiża mill-qrati Irlandiżi.

32. Meta ressqet id-domandi preliminari, il-High Court qalet b’mod ċar li qed tagħmel hekk “f’ċirkustanzi fejn prima facie ikun hemm diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess fil-paga”. Għaldaqstant, id-diskriminazzjoni hija sempliċement preżunta għall-finijiet tad-definizzjoni tal-kuntest li fih għandhom jiġu kkunsidrati d-domandi preliminari. Il-kwistjoni għaldaqstant ma hijiex li ssir evalwazzjoni tal-ugwaljanza iżda li jiġu mwieġba xi domandi verament preċiżi marbuta mad-definizzjoni tat-termini li fuqhom tista’ ssir evalwazzjoni ta’ dik ix-xorta.

33. Fl-opinjoni tiegħi, il-ħames domandi preliminari magħmula mill-High Court jistgħu jiġu miġbura flimkien fi tliet gruppi.

34. Fl-ewwel wieħed, ikun hemm l-ewwel domanda preliminari, jiġifieri, jekk, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, min jimpjega għandux jiġġustifika (A) l-użu tal-persuni magħżula mill-appellanti bħala persuni ta’ referenza f’karigi partikolari; (B) il-fatt li dawk il-persuni huma mħallsa rata ogħla; jew, (C) il-fatt li l-appellanti huma mħallsa rata iżjed baxxa. Dawn l-alternattivi kollha huma marbuta mad-differenza fit-trattament li huwa potenzjalment diskriminatorju. Essenzjalment, id-domanda hija: x’għandu jkun ġustifikat , l-użu ta’ individwi partikolari f’karigi partikolari jew ir-rati differenti ta’ ħlas li japplikaw għal individwi differenti?

35. It-tieni grupp ikopri t-tieni u t-tielet domanda, li jistaqsu jekk il-ġustifikazzjoni meħtieġa għandhiex tkun marbuta ma’ (A) persuni ta’ referenza speċifiċi ċċitati jew (B) il-ġeneralità tal-karigi tal-persuni ta’ referenza u sa liema limitu. Meta tagħmel dawn id-domandi, il-High Court qiegħda essenzjalment tistaqsi x’għandu jkun it-terminu ta’ referenza suġġettiv rilevanti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-ugwaljanza li għandha ssir sabiex tintlaħaq deċiżjoni dwar id-diskriminazzjoni allegata mill-appellanti.

36. Finalment, ir-raba’ u l-ħames domandi jikkostitwixxu t-tielet grupp, marbut mal-merti ta’ kunsiderazzjonijiet tar-relazzjonijiet industrijali bħala ġustifikazzjoni. F’dan ir-rigward, il-High Court tistaqsi jekk dawn il-kunsiderazzjonijiet jistgħux jikkostitwixxu ġustifikazzjoni oġġettiva aċċettabbli għad-differenza inkwistjoni. Id-dubju li għandha l-qorti tar-rinviju dwar dan il-punt għaldaqstant huwa marbut biss ma’ aspett verament speċifiku ta’ waħda mill-partijiet kostituttivi tal-evalwazzjoni tal-ugwaljanza: il-ġustifikazzjoni għad-differenza fit-trattament li allegament hija diskriminatorja. Ma hijiex qed tfittex risposta dwar jekk id-differenza inkwistjoni hijiex kapaċi li tkun ġustifikata jew b’rabta mal-merti preċiżi tal-kunsiderazzjonijiet speċifikament imsemmija bħala ġustifikazzjoni; trid biss li taċċerta jekk, u sa fejn, iż-żamma ta’ relazzjonijiet industrijali tajba jistgħux jiġu inklużi bħala wieħed mill-kriterji li għandhom jintużaw biex jiġi evalwat jekk id-differenza fir-rati tal-ħlas hijiex oġġettivament ġustifikata.

37. F’dan l-isfond, inqis li dawn il-proċeduri jiffukaw fuq tliet elementi fl-istruttura tal-evalwazzjoni tal-ugwaljanza: a) id-differenza fit-trattament li jirrikjedi l-ġustifikazzjoni, b) it- tertium comparationis b’referenza għal min ikun qed isofri differenza fit-trattament u,ċ) il-merti ta’ kwalunkwe mill-kriterji użati bħala bażi ta’ ġustifikazzjoni għad-differenza allegatament diskriminatorja fit-trattament (8) .

B – Id-differenza fit-trattament

38. Id-deċiżjoni tar-rinviju tindika li l-uffiċjali tal-pulizija użati f’karigi magħrufa bħala ‘karigi deżinjati’ jew ‘karigi riżervati’ huma mħallsa rata ogħla mill-appellanti fil-kawża prinċipali minħabba l-fatt li huma membri tal-Garda. Il-paga ogħla ma hijiex, għaldaqstant, konnessa mal-“kariga deżinjata jew riżervata”, li attwalment hija kariga klerikali ekwivalenti għall-karigi li għandhom l-appellanti, irrispettivament minn jekk f’ċerti każijiet jistax ikun hemm karigi li jistgħu jinżammu biss minn uffiċjali tal-pulizija peress li jinvolvu l-użu ta’ setgħat tal-pulizija fihom infushom. Anki dawk li nistgħu nsejħu “karigi klerikali b’aspetti tal-pulizija” fihom infushom ma jġorrux rata ogħla ta’ ħlas peress li, anki f’dawn il-każijiet, il-ħlas ogħla joħroġ mill-fatt li l-persuni li jokkupawhom huma uffiċjali tal-pulizija.

39. Għaldaqstant, jiena tal-opinjoni li ma jagħmilx ħafna sens li tiġi provduta ġustifikazzjoni għall-użu f’karigi li fihom infushom ma jinvolvu l-ebda differenza fil-ħlas.

40. Li għandu jiġi ġustifikat huwa l-fatt li, apparti l-każ ta’ dak li sejjaħt “karigi klerikali b’aspetti ta’ pulizija”, jeżisti fil-Garda numru ta’ karigi klerikali li, fuq il-preżunzjoni li jinvolvu xogħol li bażikament huwa indistingwibbli, jattiraw rata differenti ta’ ħlas minħabba l-kategorija ta’ impjegat taċ-ċivil li għaliha hija assenjata l-persuna li tokkupa dik il-kariga, u iżjed u iżjed meta dik ir-raġuni tissarraf, fil-prattika, f’differenza li primarjament hija ta’ żvantaġġ għan-nies, biex b’hekk indirettament tagħti lok għal diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess.

41. Għaldaqstant, jiena tal-opinjoni li, il-ġustifikazzjoni għandha tkun marbuta esklużivament mad-differenza fil-paga. Fl-opinjoni tiegħi huwa rrilevanti jekk dan jitqiesx mill-perspettiva tal-paga ogħla jew dak tal-paga iktar baxxa. Il-fattur importanti huwa d-differenza fiha nfisha. Huwa biss ladarba jiġi stabbilit li teżisti differenza u, jekk inhu l-każ, li hija diskriminatorja, kif muri mill-evalwazzjoni rilevanti tal-ugwaljanza, li jkun wasal iż-żmien li wieħed jikkunsidra rimedju u għaldaqstant li jiddeċiedi jekk id-differenza għandhiex tiġi korretta billi tiġi aġġustata l-paga ’il fuq jew ’l isfel, jiġifieri, billi tiżdied il-paga ta’ dawk li tħallsu rata iktar baxxa, billi jitnaqqas il-ħlas tal-uffiċjali li tħallsu rata ogħla jew billi jiġu bbilanċjati l-pagi tat-tnejn f’punt fin-nofs bejn it-tnejn li huma. Dan ikun ukoll iż-żmien li jiġu indirizzati aspetti biex jerġa’ jkun hemm l-ugwaljanza, bħal, b’mod partikolari, iż-żmien għall-implementazzjoni. Fi kwalunkwe każ, dak l-istadju jkun għadu ma ntalaħaqx fil-kawża prinċipali u ċertament ma jikkostitwixxix is-suġġett ta’ dawn il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

42. Għaldaqstant l-ewwel konklużjoni tiegħi hija li nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi l-ewwel domanda preliminari billi tgħid li, fiċ-ċirkustanzi fejn ikun hemm prima facie diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess fil-ħlas, min jimpjega għandu jiġġustifika l-eżistenza tar-rati differenti tal-ħlas għaż-żewġ gruppi, li t-tnejn ġew murija li għandhom distribuzzjonijiet differenti bejn is-sessi, waqt li ma jkunx meħtieġ li jiġi determinat jekk l-anomalija tinsabx fil-ħlas ogħla jew f’dak iktar baxx. Għal dawn il-finijiet, il-fattur determinanti huwa li hemm disparità bejn it-tnejn.

C – Identifikazzjoni tat-tertium comparationis

43. It-tieni u t-tielet domandi jikkonċernaw it-terminu ta’ referenza li lejh għandha tħares il-qorti tar-rinviju sabiex tiddetermina jekk l-appellanti fil-kawża prinċipali humiex vittmi ta’ diskriminazzjoni.

44. Ma għandix għalfejn ngħid li l-ugwaljanza hija, bħala definizzjoni, kunċett relattiv jew relazzjonali. Id-dritt tal-ugwaljanza ma huwa xejn iżjed minn dritt li tiġi trattat bl-istess termini bħal xi ħadd f’sitwazzjoni legali ekwivalenti. Għaldaqstant, huwa dritt li huwa dejjem affermat fuq tqabbil bejn mill-inqas żewġ suġġetti, oġġetti, ċirkustanzi jew sitwazzjonijiet.

45. Allegazzjoni ta’ trattament inugwali dejjem tinvolvi tqabbil ma’ terza parti li, minkejja li tinsab f’pożizzjoni ekwivalenti għal dik tal-persuna li tagħmel l-allegazzjoni, tiġi trattata b’mod differenti. Sabiex iġġib prova tad-differenza li fuqha sar l-ilment, għaldaqstant, trid tkun kapaċi li tirreferi għal persuni ta’ referenza b’mod li juri din id-differenza. Jekk id-differenza tirriżulta mit-tqabbil, allura l-eżistenza tagħha tiddependi fuq l-identifikazzjoni korretta tal-elementi mqabbla.

46. Hawnhekk ninsabu f’territorju viċin ħafna għal dak tal-oneru tal-prova fil-qasam tal-ugwaljanza. Il-fatt tal-provvista tat-terminu ta’ referenza ġust sabiex jiġi stabbilit li teżisti differenza ma huwiex, strettament, prova ta’ diskriminazzjoni. Minflok, hija preżunzjoni li fuqha tali prova hija bbażata, peress li jekk id-diskriminazzjoni hija kwalunkwe differenza fit-trattament li għaliha ma hemmx ġustifikazzjoni raġonevoli, it- tertium comparationis huwa t-terminu ta’ referenza li permezz tiegħu tiġi żvelata d-differenza li tirrikjedi l-ġustifikazzjoni.

47. L-oneru li jiġi pruvat li teżisti differenza fit-trattament għandha tkun fuq il-persuna li tallega li d-differenza inkwistjoni ma hijiex ġustifikata jew hija diskriminatorja. F’dan ir-rigward għaldaqstant, allura, il-linji gwida osservati mill-Qorti tal-Ġustizzja b’rabta mal-oneru tal-prova fil-qasam tal-inugwaljanza huma applikabbli. Għandu jiġi mfakkar li, fil-kliem tas-sentenza tal-Qorti f’Brunnhofer (9), “normalment huwa kompitu tal-persuna li tallega l-fatti b’appoġġ tal-allegazzjoni li tipprovdi l-provi ta’ dawn il-fatti. Għaldaqstant, bħala prinċipju, l-oneru tal-prova tal-eżistenza tad-diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess fil-kwistjoni tal-ħlas jaqa’ fuq il-ħaddiem li, peress li jemmen li huwa l-vittma ta’ tali diskriminazzjoni, jagħti bidu għal proċeduri legali kontra min jimpjegah bil-għan li titneħħa din id-diskriminazzjoni (ara s-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 1993, Enderby, C-127/92, Ġabra p. I-5535, punt 13).”

48. Għaldaqstant huwa kompitu tal-appellanti fil-kawża prinċipali li juru, fl-ewwel istanza, li hemm differenza fit-trattament billi jipprovdu termini ta’ referenza validi li juri l-eżistenza ta’ grupp ta’ persuni li, f’sitwazzjoni ekwivalenti għal tagħhom, jirċievu trattament differenti f’termini tar-rati tal-ħlas tagħhom.

49. Ladarba jkun intwera li teżisti differenza, imbagħad ikun irid jiġi stabbilit jekk id-differenza hijiex diskriminatorja jew le, fi kliem ieħor, jekk hijiex ġustifikata jew le. Sa fejn id-determinazzjoni tat-terminu ta’ referenza huwa kkonċernat, madankollu, l-evalwazzjoni tal-ugwaljanza sseħħ fiż-żmien meta d-differenza tiġi identifikata.

50. Fiċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma naħsibx li l-kwistjoni hija jekk it-terminu ta’ referenza rilevanti għandux ikun stabbilit minn persuni ta’ referenza speċifiċi ċċitati mill-appellanti jew il-ġeneralità ta’ karigi ta’ referenza (u, fil-każ tal-aħħar, xi jkunu l-konsegwenzi jekk il-ġustifikazzjoni potenzjali għad-differenza b’rabta ma’ tali karigi ma tkoprix il-persuni indikati mill-appellanti). Fl-opinjoni tiegħi, il-fattur determinanti huwa, pjuttost, jekk l-appellanti kinux kapaċi juru li kien hemm numru rappreżentattiv ta’ ħaddiema li, minkejja li jagħmlu xogħol li huwa ekwivalenti għax-xogħol imwettaq mill-appellanti, xorta jitħallsu rata ogħla.

51. Il-Qorti tal-Ġustizzja esprimiet din il-fehma fis-sentenza Brunnhofer, meta qalet li huwa kompitu ta’ min jimpjega li jġib prova li l-prattika fil-kwistjoni tal-pagi ma hijiex diskriminatorja “jekk il-ħaddiema mara tistabbilixxi, b’rabta ma’ numru relattivament kbir ta’ impjegati, li l-pagi medji għan-nisa huma inqas minn dawk għall-irġiel” (sentenza tas-17 ta’ Ottubru 1989, Danfoss, 109/88, Ġabra p. I-3199, punt 16)’ (10) .

52. Fil-qosor, l-iżjed ħaġa importanti hija jekk l-appellanti kinux kapaċi li jipprovdu terminu ta’ referenza xieraq għall-finijiet li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ “numru relattivament kbir ta’ impjegati” li jagħmlu l-istess xogħol bħall-appellanti iżda huma mħallsa rata ogħla.

53. Għaldaqstant il-problema hija waħda li jiġu evalwati l-provi fil-proċeduri u, għaldaqstant, hija kwistjoni li taqa’ quddiem il-qrati nazzjonali biex isolvuha. F’dan ir-rigward, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-valur evidenzjali tal-istatistiċi prodotti fi proċeduri biex turi l-eżistenza ta’ diskriminazzjoni indiretta hija applikabbli. Kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Enderby (11), “huwa kompitu tal-qorti nazzjonali li tevalwa jekk tistax tikkunsidra dawk l-istatistiċi, jiġifieri, jekk ikoprux biżżejjed individwi, jekk jurux fenomeni purament fortuwiti jew fuq żmien qasir, u jekk, b’mod ġenerali, jekk jidhrux li huma sinjifikanti”.

54. F’sitwazzjoni, bħal din, ta’ diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess, huwa kompitu tal-appellanti li jipprovdu biżżejjed provi dwar l-eżistenza ta’ differenza li, huma jallegaw, fil-prattika tiżvantaġġa lin-nisa. Kif indikajt, għandhom jistabbilixxu li “numru relattivament kbir” ta’ rġiel, jew “numru biżżejjed” minnhom, huma ngaġġati f’xogħol ekwivalenti u huma mħallsa rata ogħla mill-appellanti u, b’mod iżjed ġenerali, b’rata ogħla minn grupp ta’ individwi magħmul l-iżjed minn nisa. Għandhom jagħmlu dan b’mod li jissuġġerixxi xi ħaġa li hija sistematika jew indikattiva ta’ struttura tal-pagi li hija intrinsikament diskriminatorja, iżjed milli fenomenu “fortuwitu” jew “fuq żmien qasir”.

55. Naturalment, jekk id-deċiżjoni dwar id-differenza allegata tintlaħaqx fuq il-bażi ta’ tqabbil bejn is-sitwazzjoni tal-appellanti u dik tal-persuni ta’ referenza speċifiċi msemmija minnhom jew bejn is-sitwazzjoni tal-appellanti u dik tal-persuni li jokkupaw il-ġeneralità ta’ karigi “deżinjati” jew “riżervati” hija kwistjoni għall-qorti nazzjonali. Fl-opinjoni tiegħi, il-ħaġa importanti hija li, bl-użu tal-informazzjoni pprovduta mill-appellanti, il-qorti nazzjonali għandha tkun f’pożizzjoni li tikkonkludi b’kod konkret, skont ir-regoli applikabbli tal-provi taħt il-liġi proċedurali nazzjonali, li d-differenza allegata fil-fatt teżisti, peress li numru inekwivokalment rappreżentattiv ta’ rġiel li jagħmlu l-istess xogħol bħall-appellanti jitħallsu xorta waħda rata ogħla.

56. It-tieni konklużjoni tiegħi għaldaqstant tkun li nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi t-tieni u t-tielet domandi b’mod li fiċ-ċirkustanzi fejn prima facie jkun hemm diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess fil-pagi, min jimpjega għandu jipprovdi ġustifikazzjoni fir-rigward ta’ numru sinjifikanti ta’ rġiel li jwettqu l-istess xogħol bħall-appellanti.

D – Xi kummenti dwar il-ġustifikazzjoni ta’ differenzi maħluqa mir-riorganizzazzjonijiet ta’ kundizzjonijiet tal-ħidma

57. Fir-raba’ u l-ħames domandi, il-High Court qed tistaqsi jekk iż-żamma ta’ relazzjonijiet industrijali tajba hijiex aċċettabbli bħala ġustifikazzjoni oġġettiva għad-differenza fil-paga inkunsiderazzjoni. Kif diġà għedt, il-qorti tar-rinviju ma hijiex qed titlob risposta b’rabta mal-merti preċiżi tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija b’mod speċifiku bħala ġustifikazzjoni. Qiegħda sempliċement tistaqsi jekk, u sa fejn, iż-żamma ta’ relazzjonijiet industrijali tajba jistgħux jiġu inklużi bħala waħda mill-kriterji rilevanti għall-evalwazzjoni ta’ jekk id-differenza fir-rati tal-pagi hijiex oġġettivament ġustifikata.

58. Qabel ma nanalizza din il-kwistjoni, irrid insemmi li nsib li d-differenza fil-kliem taż-żewġ domandi toħloq xi ftit tal-konfużjoni. Fl-ewwel domanda, il-Qorti qiegħda tistaqsi jekk il-Labour Court, “bħala kwistjoni ta’ Liġi Komunitarja, [żbaljatx] meta aċċettat li ‘l-interessi ta’ relazzjonijiet industrijali tajba’ setgħu jiġu aċċettati fid-determinazzjoni ta’ jekk min iħaddem jistax oġġettivament jiġġustifika d-differenza fil-pagi”. Fit-tieni domanda, tistaqsi jekk, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, “tistax tiġi stabbilita ġustifikazzjoni oġġettiva abbażi tat-tħassib tar-relazzjonijiet industrijali tal-intimat” u, addizzjonalment, jekk dan it-tħassib għandux “xi rilevanza għall-analiżi ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva”.

59. Nistqarr li nsib diffikultà biex nifhem id-differenza sottili fit-tifsir bejn iż-żewġ domandi. Niddubita jekk, fil-verità, hijiex qed issir domanda waħda dwar il-valur tal-kunsiderazzjonijiet tar-relazzjonijiet industrijali bħala ġustifikazzjoni, b’kull waħda miż-żewġ domandi preliminari li jirreferu għal livell ta’ saħħa li dawn il-kunsiderazzjonijiet jista’ jkollhom bħala ġustifikazzjoni. Għaldaqstant, meta tistaqsi jekk dawn l-interessi “jistgħux jiġu kkunsidrati” fid-determinazzjoni jekk id-differenza fil-pagi hijiex oġġettivament ġustifikata, il-High Court qed tistaqsi jekk il-kriterju jistax jiġi evalwat. B’kuntrast, id-domanda dwar jekk il-ġustifikazzjoni oġġettiva tistax tiġi stabbilita “abbażi ta’ tħassib fuq ir-relazzjonijiet industrijali tal-intimat” qed tistaqsi jekk dan it-tħassib, minflok jiġi kkunsidrat bħala element wieħed, fost oħrajn, tal-ġustifikazzjoni, jistax imur lil hinn minn dan u jikkostitwixxi l-bażi tal-ġustifikazzjoni nfisha (li fuqha “toqgħod”).

60. Nista’ ngħid f’dan il-punt li nemmen li t-tieni minn dawn il-possibbiltajiet ma hijiex vijabbli.

61. Fl-ispjega tar-raġunijiet tiegħi biex nasal għal din id-deċiżjoni, irrid nibda billi nsemmi l-kuntest li fih iż-żamma tar-relazzjonijiet industrijali tajba saret kunsiderazzjoni rilevanti.

62. Fir-realtà, id-differenza fil-paga lmentata mill-appellanti fil-kawża prinċipali tidher li tirriżulta b’konsegwenza ta’ riorganizzazzjoni fi ħdan il-Garda li taħtha ċerti karigi klerikali li kienu tradizzjonalment miżmuma minn uffiċjali tal-pulizija issa għandhom jittieħdu minn ċittadini ordinarji. Id-differenza fil-paga tirriżulta mill-fatt li, billi dawn tal-aħħar huma mħallsa bħala ċittadini ordinarji, dawk tal-ewwel baqgħu jitħallsu daqs uffiċjali tal-pulizija, sabiex id-differenza ma hijiex marbuta mal-kariga iżda mal-kategorija ta’ impjegati taċ-ċivili li jokkupawha.

63. Bħala ġustifikazzjoni oġġettiva għal din id-differenza, l-awtorità tal-pulizija toqgħod fuq il-fatt li kien meħtieġ li tinżamm l-istruttura tal-ħlas għal uffiċjali tal-pulizija sabiex dawk li jwettqu doveri klerikali ma jarawx lilhom infushom bħala żvantaġġjati meta mqabbla mal-maġġoranza tal-uffiċjali tal-pulizija. Fil-fatt, il-ftehim milħuq għal dan l-effett mal-korpi rappreżentattivi tal-uffiċjali tal-pulizija jidher li kien fundamentali għas-suċċess tal-proċess tar-riorganizzazzjoni tal-Garda.

64. Kif ingħad fil-konklużjonijiet tiegħi fis-sentenza Prigge (12), “l-awtonomija tan-negozjar kollettiv jimmerita protezzjoni adegwata fil-qafas tal-Unjoni”. B’mod evidenti, parti mill-iżgurar tal-livelli xierqa tal-protezzjoni hija r-rispett għall-prinċipju tal-ugwaljanza. Barra li jinsab taħt it-Titolu III tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, fil-forma tad-dritt li ma tiġix diskriminat fuq bażi tas-sess fil-qasam tal-pagi, dak il-prinċipju huwa stabbilit fl-Artikolu 157 TFUE bħala wieħed li “jifforma parti mill-bażi tal-Komunità” (13) .

65. Fis-sentenza Prigge, indikajt li “ġurisprudenza estensiva affermat mill-ġdid li l-ftehim kollettiv ma huwiex eżentat mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar il-libertajiet sanċiti fit-Trattat” u, b’mod iktar konkret, “li l-prinċipju tal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni fir-remunerazzjoni bejn ħaddiema rġiel u nisa, kif jidher fit-Trattati (suċċessivament, l-Artikoli 119 KE u 141 KE, attwalment l-Artikolu 157 TFUE) u fid-dritt sekondarju, japplika għall-ftehim kollettiv meta jkun hemm regola imperattiva” (14) .

66. Fl-opinjoni tiegħi, dan ifisser li l-kwistjonijiet maqbula fil-kuntest tan-negozjati mar-rappreżentanti tal-pulizija ma jistgħux jikkostitwixxu bażijiet xierqa għall-ġustifikazzjoni oġġettiva ta’ differenza bħal dik li qed tiġi kkunsidrata fil-kawża prinċipali.

67. Huwa veru li l-qorti tar-rinviju mhux qed tistaqsi speċifikament jekk il-ftehim milħuq mar-rappreżentanti tal-pulizija jistax jagħmel dan. Madankollu, huwa ċar, mill-mod li fih saret id-domanda, li r-rispett għat-termini maqbula huwa prerekwiżit għaż-żamma ta’ relazzjonijiet tajba u dan it-tħassib huwa l-ġustifikazzjoni potenzjali għad-differenza fid-domanda.

68. Ma għandi l-ebda dubju li dan it-tħassib, li huwa perfettament leġittimu fil-prinċipju, ma jistax, fih innifsu, jikkostitwixxi bażi suffiċjenti li fuqu tiġi ġġustifikata d-differenza fil-ħlas fuq il-bażi tas-sess (15) .

69. Dan ma jfissirx li, flimkien ma’ fatturi oħra, din il-kunsiderazzjoni ma tistax tikkombina biex tifforma bażi suffiċjenti għall-ġustifikazzjoni. Huwa kompitu tal-qorti nazzjonali li tiddetermina jekk f’dan il-każ tali kombinazzjoni ta’ bażi għal ġustifikazzjoni hix preżenti. Huwa wkoll kompitu tal-qorti nazzjonali li tevalwa l-piż relattiv li għandu jingħata għal din il-kunsiderazzjoni partikolari.

70. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex, madankollu, tonqos milli ssemmi li, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, dan il-piż relattiv għandux jiddependi fuq it-tul taż-żmien meħud mir-riorganizzazzjoni amministrattiva li matulu d-differenza kkontestata fil-paga qamet u kompliet.

71. B’dan infisser li ż-żamma tar-relazzjonijiet industrijali tajba ma tistax tingħata l-istess piż f’każijiet fejn ir-riorganizzazzjoni li tista’ tkun detrimentali għal tali kunsiderazzjonijiet tikkostitwixxi attakk iżjed serju fuq id-drittijiet jew aspettattivi tal-persuni kkonċernati, minħabba l-impożizzjoni mhux mistennija tagħha jew is-severità tagħha, bħal meta r-riorganizzazzjoni tkun mifruxa fuq tul taż-żmien sabiex l-impatt tagħha jitnaqqas permezz ta’ implementazzjoni gradwali, ippjanata u prevedibbli.

72. Għaldaqstant il-qrati Irlandiżi għandhom jevalwaw l-importanza ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet fil-kuntest ta’ riorganizzazzjoni li bdiet fl-aħħar deċennju tas-seklu għoxrin u li r-riżultat tagħha llum jidher mill-informazzjoni pprovduta mill-partijiet tul dawn il-proċeduri.

73. It-tielet u l-aħħar konklużjoni tiegħi għaldaqstant se tkun li nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb ir-raba’ u l-ħames domandi b’mod li, fiċ-ċirkustanzi fejn prima facie jkun hemm diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess, il-ġustifikazzjoni oġġettiva ma tkunx tista’ tiġi stabbilita billi wieħed joqgħod fuq it-tħassib tar-relazzjonijiet industrijali tal-intimat biss. Tali tħassib jista’, madankollu, ikun rilevanti għal analiżi ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva, skont il-kuntest li fih jitqajjem tali tħassib.

VII – Konklużjoni

74. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domanda preliminari magħmula lilha mill-High Court tkun is-segwenti:

1. F’ċirkustanzi fejn prima facie jkun hemm diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess fil-pagi, bi ksur tal-Artikolu 141 KE (li issa sar l-Artikolu 157 TFUE) u d-Direttiva tal-Kunsill 75/117/KEE, sabiex tiġi stabbilita l-ġustifikazzjoni oġġettiva, min jimpjega għandu jipprovdi ġustifikazzjoni għad-differenza fil-pagi bħala tali.

2. F’ċirkustanzi fejn prima facie jkun hemm diskriminazzjoni indiretta fuq il-bażi tas-sess fil-pagi, min jimpjega għandu jipprovdi ġustifikazzjoni fir-rigward ta’ numru sinjifikanti ta’ nies li jwettqu l-istess xogħol bħall-appellanti.

3. F’ċirkustanzi fejn prima facie jkun hemm diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess fil-pagi, il-ġustifikazzjoni oġġettiva ma tistax tiġi stabbilita billi wieħed joqgħod fuq it-tħassib tar-relazzjonijiet industrijali tal-intimat biss. Dan it-tħassib jista’ jkun rilevanti għal analiżi ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva, skont il-kuntest li fih jitqajjem dan it-tħassib.

(1) .

(2)  – Lista aġġornata tad-deċiżjonijiet f’dan il-qasam tinstab fis-sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2006, Cadman (C-17/05, Ġabra p. I-9583).

(3)  – Id-Direttiva tal-Kunsill 75/117/KEE, tal-10 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu mal-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 179).

(4)  – ĠU 2006 L 204, p. 23.

(5)  – Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din id-definizzjoni taqbel ukoll mad-definizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 97/80/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997, dwar il-piż [l-oneru] tal-prova f’każijiet ta’ diskriminazzjoni bbażati fuq is-sess (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 264) u fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Settembru 2002 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa fir-rigward tal-aċċess għal impjieg, taħriġ professjonali u promozzjoni, u kondizzjonijiet tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 255).

(6)  – L-Att dwar l-Ugwaljanza fl-Impjieg 1998 irrevoka u ssostitwixxa leġiżlazzjoni iżjed antika li kienet tittrasponi fil-liġi Irlandiża, inter alia , id-Direttiva 75/117. L-Equality Act 2004 emenda l-Att tal-1998 sabiex jittrasponi fil-liġi Irlandiża ċerti direttivi fil-qasam tal-ugwaljanza.

(7)  – Kawża 170/84, Ġabra p. 1607.

(8)  – Dwar l-istruttura tipika tal-evalwazzjoni tal-ugwaljanza ara, inter alia , R. Alexy, “Das allgemeine Gleichheitsrecht”, f’ Theorie der Grundrechte , 5th ed., Suhrkamp, Frankfurt am Main. 2006, pp. 357 sa 393, u M. Sachs, “Zur dogmatischen Struktur der Gleichheitsrechte als Abwehrrechte”, f’ DÖV , 1984, pp. 411 sa 419.

(9)  – Kawża C-381/99, Ġabra p. I-4961, punt 52.

(10)  – Kawża Brunnhofer, iċċitata iktar ’il fuq, punt 54.

(11)  – iċċitata iktar ’il fuq, punt 17.

(12)  – Sentenza tat-13 ta’ Settembru 20001 (C-447/09, Ġabra p. I-8003).

(13)  – Is-sentenza Cadman, iċċitata iktar ’il fuq, punt 28. L-Artikolu 157 TFUE nnifsu ġie definit bħala “id-dispożizzjoni ewlenija tal-liġi tal-impjieg dwar it-trattament ugwali” (S. Krebber, “Art. 157, Rn. 1” f’C. Callies and M. Ruffert, EUV.AEUV Kommentar , 4th ed., C.H. Beck, Munich, 2011.

(14) – Punt 45. Huma ċċitati s-sentenzi tat-8 ta’ April 1976, Defrenne (43/75, Ġabra p. 455, punt 39); tat-8 ta’ Novembru 1983, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (165/82, Ġabra p. 3431, punt 11); tas-27 ta’ Ġunju 1990, Kowalska (C-33/89, Ġabra p. I-2591, punt 12); tas-7 ta’ Frar 1991, Nimz (C-184/89, Ġabra p. I-297, punt 11); tal-21 ta’ Ottubru 1999, Lewen (C-333/97, Ġabra p. I-7243, punt 26); tat-18 ta’ Novembru 2004, Sass (C-284/02, Ġabra p. I-11143, punt 25); u tad-9 ta’ Diċembru 2004, Hlozek (C-19/02, Ġabra p. I-11491, punt 43).

(15)  – Dwar il-ġustifikazzjonijiet għal din id-differenza, b’mod ġenerali, ara T.K. Hervey, “EC Law on Justifications for Sex Discrimination in Working Life”, in Collective Bargaining, Discrimination, social security and European Integration , Bulletin of Comparative Labour Relations , Nru 48, 2003, p. 103 sa 152.