1.

Din il-kawża tagħti mill-ġdid lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li tikkjarifika punt importanti tal-ġurisprudenza tagħha dwar l-imputazzjoni tar-responsabbiltà għall-aġir antikompetittiv ġewwa gruppi ta’ impriżi. Madankollu, b’differenza mill-kawża ETI ( 2 ), reċentement deċiża mill-Qorti tal-Ġustizzja, f’din il-kawża l-kwistjoni ma tirrigwardax problema ta’ suċċessjoni ta’ impriżi imma l-kwistjoni ta’ liema huma l-kundizzjonijiet biex kumpannija parent tkun responsabbli għall-aġir antikompetittiv tas-sussidjarji tagħha.

2.

L-isfond għal din il-kwistjoni hija proċedura għal aġir antikompetittiv fejn il-Kummissjoni sabet li erba’ kumpanniji sussidjarji kompletament ikkontrollati minn Akzo Nobel NV, billi pparteċipaw f’akkordji fis-settur tal-klorur tal-kolin bi ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, kisru l-Artikolu 81(1) KE u l-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE ( 3 ). Għalkemm il-kumpannija parent Akzo Nobel NV ma pparteċipatx personalment fl-akkordju hija xorta ġiet ikkundannata għal ħlas ta’ multa in solidum mat-tliet sussidjarji tagħha. Id-Deċiżjoni li l-Kummissjoni adottat f’dan ir-rigward fid-9 ta’ Diċembru 2004 ( 4 ) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”) ġiet kompletament ikkonfermata mill-Qorti tal-Prim’Istanza bis-sentenza tat-12 ta’ Diċembru 2007 ( 5 ) (iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”).

3.

Il-Qorti tal-Ġustizzja issa għandha quddiemha appell ippreżentat minn Akzo Nobel NV u minn erba’ kumpannija tal-grupp Akzo Nobel. Sostanzjalment il-partijiet jaqblu fuq il-fatt li kumpannija parent tista’ tinżamm responsabbli għal aġir antikompetittiv tas-sussidjarji tagħha jekk hija jkollha influwenza deċiżiva fuqhom. Madankollu hemm nuqqas ta’ qbil dwar jekk din l-influwenza tistax tiġi preżunta fil-każ ta’ kumpannija parent li jkollha l-ishma kollha tas-sussidjarji tagħha jew inkella jekk għandux ikun hemm, minbarra dan, indikazzjonijiet ċari li l-kumpannija parent tinfluwenza l-aġir tas-sussidjarji tagħha; il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza mhijiex uniformi fuq dan il-punt ( 6 ). Jeħtieġ li jiġi ċċarat ukoll xi tfisser preċiżament influwenza deċiżiva tal-kumpannija parent (is-suġġett tal-influwenza deċiżiva).

4.

Il-kuntest ġuridiku ta’ din il-kawża huwa rrappreżentat mill-Artikolu 81(1) KE, mill-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE kif ukoll mill-Artikolu 23(2) tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 ( 7 ).

5.

Id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Artikolu 81(1) KE jipprovdu:

“Is-segwenti għandhom ikunu inkompatibbli mas-suq komuni u għandhom ikunu projbiti: l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ assoċjazzjonijiet bejn impriżi u l-prattiċi kollha miftiehma li jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li jkollhom bħala għan jew riżultat tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq komuni, partikolarment dawk li jinvolvu:

[…]”.

6.

Il-kontenut tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE huwa essenzjalment identiku għal dak tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 81(1) KE imma b’riferiment għall-Partijiet Kontraenti fil-Ftehim ŻEE u għall-kuntest tal-applikazzjoni ratione loci tiegħu.

7.

L-Artikolu 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003 jipprovdi:

“Il-Kummissjoni tista’ b’deċiżjoni timponi multi fuq l-impriża u l-assoċjazzjoni tal-impriża meta, jew b’intenżjoni jew b’negligenza:

[…]

Għal kull impriża u assoċjazzjoni ta’ l-impriża li qed jipparteċipaw fil-ksur, il-multi mhux ser jaqbżu l-10% tat-total ta’ valur tal-bejgħ fis-sena kmmerċjali preċedenti.

[…]”.

8.

Skont il-konklużjonijiet tal-Kummissjoni, li għalihom tirreferi l-Qorti tal-Prim’Istanza fis-sentenza appellata ( 8 ), il-bażi fattwali ta’ dan il-każ hija:

9.

Wara li rċeviet, f’April 1999, talba għal trattament favorevoli min-naħa ta’ produttur Amerikan, il-Kummissjoni bdiet investigazzjoni fuq is-settur tal-klorur tal-kolin fuq livell dinji.

10.

Il-klorur tal-kolin jagħmel parti mill-grupp ta’ vitamini idrosolubbli tal-kumpless B (vitamina B4) u jintuża l-iktar fl-għalf tal-annimali bħala addittiv tal-ikel. Minbarra l-produtturi, is-suq tal-klorur tal-kolin huwa magħmul minn konvertituri, li jixtru l-prodott mingħand il-produtturi f’forma likwida u jikkonvertuh, f’isem il-produttur jew f’isimhom stess, fi klorur tal-kolin fuq carrier u min-naħa l-oħra mid-distributuri.

11.

Anki l-appellanti, ħames kumpanniji tal-grupp Akzo Nobel, joperaw fis-suq tal-klorur tal-kolin. Akzo Nobel NV, li hija stabbilita fl-Olanda, hija l-kumpannija parent tal-grupp Akzo Nobel u għandha (bħala kumpannija holding pura) l-ishma kollha tas-sussidjarji tagħha Akzo Nobel Chemicals International BV u Akzo Nobel Nederland BV. Din tal-aħħar għandha l-ishma kollha tas-sussidjarja tagħha Akzo Nobel Chemicals BV li min-naħa tagħha għandha l-ishma kollha tas-sussidjarja tagħha Akzo Nobel Functional Chemicals BV.

12.

Wara li kkonkludiet l-investigazzjonijiet tagħha, il-Kummissjoni kkonstatat, fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, li l-appellanti kienu pparteċipaw, kemm f’livell dinji kif ukoll f’dak Ewropew, fi ftehim u prattiki miftiehma dwar l-iffissar tal-prezzijiet, it-tqassim tas-swieq, u azzjonijiet miftiehma fil-konfront tal-kompetituri fis-settur tal-klorur tal-kolin fil-kuntest taż-ŻEE u b’hekk kisru l-Artikolu 81(1) KE u l-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE ( 9 ).

13.

Fl-Artikolu 2 tad-deċiżjoni kkontestata l-Kummissjoni imponiet multa ta’ EUR 20.99 miljun, fuq Akzo Nobel NV, Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals International BV, Akzo Nobel Chemicals BV u Akzo Nobel Functional Chemicals BV, flimkien u in solidum.

14.

Fl-Artikolu 3 tad-deċiżjoni kkontestata l-Kummissjoni ordnat lil-appellanti jwaqqfu minnufih il-ksur imsemmi fl-Artikolu 1 u biex fil-futur jibqgħu lura milli jwettqu l-aġir illegali kkonstatat u milli jieħdu miżuri li jkollhom għan jew effett identiku jew simili.

15.

Il-Kummissjoni mmotivat id-deċiżjoni tagħha billi qalet li n-nuqqas ta’ awtonomija kummerċjali tal-kumpanniji sussidjarji jfisser li d-deċiżjoni tagħha għandha tiġi indirizzata wkoll lill-kumpannija parent Akzo Nobel NV, għalkemm din, kuntrarjament għal dawk il-kumpanniji sussidjarji, ma kinitx ipparteċipat hija nfisha fl-akkordju ( 10 ). Għall-istess raġuni, fid-deċiżjoni kollha tagħha, il-Kummissjoni bbażat ruħha, anki meta kkalkolat l-ammont tal-multa, fuq is-sehem tas-suq u d-dħul mill-bejgħ ta’ Akzo Nobel bħala grupp ( 11 ).

16.

Akzo Nobel NV, Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals International BV, Akzo Nobel Chemicals BV u Akzo Nobel Functional Chemicals BV konġuntament ikkontestaw id-deċiżjoni kkontestata tal-Kummissjoni quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza u talbu li d-deċiżjoni kkontestata tiġi annullata u li l-Kummissjoni tiġi kkundannata għall-ispejjeż. Min-naħa tagħha l-Kummissjoni talbet li r-rikors jiġi ddikjarat inammissibbli jew manifestament infondat fir-rigward ta’ Akzo Nobel Nederland, Akzo Nobel Chemicals International u Akzo Nobel Chemicals, li l-bqija tar-rikors jiġi miċħud u li l-appellanti jiġu kkundannati jħallsu l-ispejjeż.

17.

Permezz tas-sentenza tat-12 ta’ Diċembru 2007 il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonfermat kompletament id-deċiżjoni kkontestata. Hija ċaħdet ir-rikors u kkundannat lill-appellanti għall-ispejjeż.

18.

Fl-appell konġunt ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-3 ta’ Marzu 2008, Akzo Nobel NV, Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals International BV, Akzo Nobel Chemicals BV u Akzo Nobel Functional Chemicals BV issa qed jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha

19.

Min-naħa tagħha l-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:,

20.

Il-proċedura tal-appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja żvolġiet kompletament bil-miktub. L-ebda parti ma talbet li ssir trattazzjoni orali.

21.

Il-Kummissjoni qabel xejn qed teċċepixxi l-inammissibbiltà tal-appell minn żewġ aspetti.

22.

Bl-ewwel eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, hija qed tikkontesta l-locus standi u l-interess ġuridiku tal-parti l-kbira tal-appellanti. Hija qed teċċepixxi li l-appell qed jikkontesta biss ir-responsabbiltà in solidum ta’ Akzo Nobel NV, u għaldaqstant Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals International BV, Akzo Nobel Chemicals BV u Akzo Nobel Functional Chemicals BV ma għandhomx “locus standi”.

23.

Din l-oġġezzjoni tal-Kummissjoni ma tistax tintlaqa’. Il-locus standi tal-appellanti kollha jirriżulta mil-ewwel sentenza tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 56 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, anki sempliċement jekk minħabba l-fatt li dawn tilfu quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza ( 12 ).

24.

Għal dak li jirrigwarda l-interess ġuridiku, skont ġurisprudenza stabbilita l-interess jeżisti sakemm l-appell, jekk jirnexxi, ikun jista’ jkun ta’ vantaġġ għall-parti li tkun ressqitu ( 13 ). Dan jgħodd ukoll fil-konfront ta’ Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals International BV, Akzo Nobel Chemicals BV u Akzo Nobel Functional Chemicals BV peress li, għalkemm l-appell f’din il-kawża jirrigwarda biss ir-responsabbiltà in solidum ta’ Akzo Nobel NV, l-appell xorta waħda jista’ jkun ta’ vantaġġ konkret għal-appellanti l-oħra kollha.

25.

Is-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza kkonfermat il-multa ta’ EUR 20.99 miljun imposta in solidum fuq l-appellanti mill-Kummissjoni. Jekk is-sitwazzjoni tibqa’ hekk, il-Kummissjoni tkun tista’, skont il-prinċipji ta’ responsabbiltà in solidum, titlob il-ħlas tal-ammont sħiħ tal-multa mingħand kull wieħed mill-appellanti. Madankollu, jekk is-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tiġi annullata fl-appell fir-rigward tar-responsabbiltà ta’ Akzo Nobel NV, fil-kuntest tal-iffissar tal-multa ma jkunux iktar jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni s-sehem tas-suq u d-dħul mill-bejgħ tal-grupp ta’ impriżi Akzo Nobel kollu, u dan ikun ifisser li l-multa imposta in solidum fuq is-sussidjarji għandha tkun ferm iżgħar. Għalhekk, fil-konfront tal-appellanti l-oħra dan ikun jinvolvi vantaġġ kunsiderevoli peress li l-ammont totali li l-Kummissjoni tista’ titlob mingħand kull waħda minnhom, skont il-prinċipji ta’ responsabbiltà in solidum, ikollu jitnaqqas kunsiderevolment. B’dan il-mod jitnaqqas ukoll l-eventwali riskju li jsir żball fil-ħlas tad-debitu in solidum mill-kontribuzzjonijiet fost il-grupp.

26.

Bit-tieni eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà l-Kummissjoni ssostni li partijiet tal-aggravju jikkostitwixxu aggravji ġodda inammissibbli bħala tali. Pereżempju l-Kummissjoni tgħid li l-appellanti ma kkontestawx quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza l-validità tal-preżunzjoni li tgħid li kumpannija parent għandha influwenza deċiżiva fuq kumpannija li l-ishma kollha tagħha jkunu miżmumin minn din tal-ewwel. Barra minn hekk, l-appellanti ma eċċepewx fl-ewwel istanza li, kif qed jgħidu issa, interpretazzjoni wiesgħa tas-suġġett tal-influwenza deċiżiva tikser il-prinċipju ta’ responsabbiltà personali.

27.

Anki din l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà tal-Kummissjoni għandha tiġi miċħuda.

28.

Għalkemm huwa minnu li skont l-Artikolu 42(2) moqri flimkien mal-Artikolu 118 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, mhuwiex ammissibbli li jitressqu aggravji ġodda, madankollu l-appellanti jistgħu jintroduċu argumenti ġodda dwar l-aggravji li huwa jkun diġà ressaq fl-ewwel istanza, b’riferiment partikolari għall-pożizzjonijiet li ħadet il-Qorti tal-Prim’Istanza fis-sentenza appellata ( 14 ). Kuntrarjament għal dak li sostniet il-Kummissjoni, il-fatt determinanti mhuwiex jekk l-appellanti ressqux argument ġdid imma jekk l-argument li sar għall-ewwel darba jikkostitwixxix aggravju awtonomu jew huwiex biss estensjoni ammissibbli ta’ aggravju diġà propost fi stadju preċedenti tal-proċedura ( 15 ).

29.

Anki jekk jiġi aċċettat li kien biss fil-proċeduri tal-appell li l-appellanti effettivament ikkontestaw għall-ewwel darba l-validità tar-regola tal-preżunzjoni bħala tali, madankollu dan jista’ jiġi kkunsidrat bħala sempliċi elaborazzjoni ta’ motiv diġà mressaq fl-ewwel istanza. Fil-fatt, diġà fl-ewwel istanza l-appellanti kienu sostnew, fost l-oħrajn, li Akzo Nobel NV kienet inġustament instabet responsabbli in solidum peress li, fin-nuqqas ta’ “influwenza deċiżiva” fuq l-aġir fis-suq tas-sussidjarji tagħha, hija ma tifformax entità ekonomika unika magħhom u għalhekk impriża fit-tifsira tal-Artikolu 81 KE. Jekk issa jikkontestaw, fl-appell, anki l-applikabbiltà tar-regola tal-preżunzjoni bħala tali, dan jirrappreżenta sempliċiment argument ieħor insostenn tal-allegata ineżistenza ta’ “influwenza deċiżiva” min-naħa ta’ Akzo Nobel NV. Fil-fatt, din ir-regola għandha sempliċement l-għan li timplementa u tapplika fil-prattika l-kriterju ta’ “influwenza deċiżiva” u hija marbuta mill-qrib miegħu.

30.

Dan kollu huwa iktar u iktar minnu fid-dawl tal-fatt li, skont l-Artikolu 225 KE, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-Artikolu 112(1)(ċ) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, att ta’ appell ma għandux sempliċement jirrepeti l-argumenti u l-motivi diġà mressqa quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, imma għandu jkollu talbiet li jkunu speċifikatament intiżi li jindikaw l-iżball ta’ liġi tal-Qorti tal-Prim’Istanza ( 16 ). Peress li l-Qorti tal-Prim’Istanza, fis-sentenza appellata, ittrattat b’mod eżawrjenti r-regola tal-preżunzjoni ( 17 ), anki l-appellanti kienu marbuta li jikkunsidraw dik ir-regola ta’ preżunzjoni fl-att tal-appell tagħhom. Min-naħa l-oħra, dan ma kienx assolutament meħtieġ fl-ewwel istanza billi l-Kummissjoni — b’differenza minn dak li għamlet suċċessivament il-Qorti tal-Prim’Istanza fis-sentenza appellata — ma kinitx ittrattat fid-dettall ir-regola tal-preżunzjoni fid-deċiżjoni kkontestata.

31.

Lanqas is-sens u l-għan tal-Artikolu 118 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti ma jeżiġu evalwazzjoni legali differenti f’din il-kawża. Skont ġurisprudenza stabbilita, din id-dispożizzjoni hija intiża li tipprevjenti li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi adita b’kawża li tkun ta’ portata akbar minn dik li tkun tressqet quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, f’kuntest ta’ appell, il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja hija għaldaqstant limitata għall-evalwazzjoni tas-soluzjoni legali mogħtija għall-motivi mressqa quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza ( 18 ). Madankollu, f’din il-kawża, il-Qorti tal-Prim’Istanza diġà kkunsidrat b’mod estensiv ir-rekwiżiti u l-applikabbiltà tar-regola tal-preżunzjoni fir-rigward ta’ Akzo Nobel NV ( 19 ).

32.

Bl-istess mod, lanqas l-argument tal-appellanti li jgħid li interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ influwenza deċiżiva jikser il-prinċipju ta’ responsabbiltà personali ma jikkostitwixxi eċċezzjoni ġdida inammissibbli. L-appellanti diġà sostnew quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza li l-influwenza deċiżiva tal-kumpannija parent għandha tittieħed inkunsiderazzjoni biss meta tirrigwarda l-aspetti speċifiċi tal-politika kummerċjali tas-sussidjarja ( 20 ). Il-Qorti tal-Prim’Istanza, li f’dan ir-rigward tibbaża ruħha fuq interpretazzjoni usa’ tas-suġġett tal-influwenza deċiżiva, ċaħdet dan l-argument fis-sentenza appellata. Għaldaqstant inkwantu l-appellanti issa qed jikkritikaw il-konsegwenzi ta’ dik l-interpretazzjoni li fil-fehma tagħhom hija wiesgħa wisq, huma qegħdin sempliċiment jirrispondu għall-osservazzjonijiet tal-Qorti tal-Prim’Istanza fuq dan il-punt.

33.

Għalhekk l-argument tagħhom huwa argument ġdid ammissibbli fir-rigward ta’ motiv li kien diġà inkluż fil-proċedura tal-ewwel istanza. Lanqas f’dan ir-rigward ma hemm ir-riskju li l-Qorti tal-Ġustizzja tmur lil hinn mill-ġurisdizzjoni tagħha fil-proċedura tal-appell, billi l-Qorti tal-Prim’Istanza diġà ttrattat b’mod eżawrjenti l-kwistjoni tas-suġġett tal-influwenza deċiżiva tal-kumpannija parent ( 21 ).

34.

Għaldaqstant l-appell huwa ammissibbli kollu kemm hu.

35.

L-appellanti huma tal-fehma li kien żbaljat li d-deċiżjoni kkontestata tiġi indirizzata wkoll lil Akzo Nobel NV, inkwantu din, bħala l-kumpannija parent tal-grupp Akzo Nobel, instabet responsabbli bi żball għall-aġir antikompetittiv tas-sussidjarji tagħha. Abbażi ta’ dan l-argument, huma jappellaw mis-sentenza tal-ewwel istanza b’aggravju wieħed, jiġifieri li l-Qorti tal-Prim’Istanza interpretat u applikat ħażin il-kunċett ta’ impriża taħt l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003, meta kkunsidrat li Akzo Nobel NV u s-sussidjarji tagħha jikkostitwixxu impriża waħda.

36.

Il-problema fundamentali tal-imputazzjoni ta’ responsabbiltà għal ksur tal-kompetizzjoni hija bbażata fuq il-fatt li dawk li lilhom huma indirizzati r-regoli tal-kompetizzjoni u dawk li lilhom huma indirizzati d-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni mhumiex neċessarjament l-istess ( 22 ).

37.

Fil-fatt, filwaqt li r-regoli tal-kompetizzjoni huma diretti lejn impriżi u japplikaw fir-rigward tagħhom direttament irrispettivament minn kif huma organizzati u n-natura ġuridika tagħhom ( 23 ), id-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni li jissanzjonaw ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni jistgħu jiġu diretti biss lil persuni, mhux l-inqas minħabba l-fatt li tali deċiżjonijiet iridu jiġu eżegwiti ( 24 ). Għal din ir-raġuni, f’kull każ fejn awtorità tal-kompetizzjoni tissanzjona aġir antikompetittiv, tqum il-kwistjoni dwar l-imputazzjoni ta’ dak il-ksur lil persuna speċifika ( 25 ).

38.

Fl-għażla ta’ kriterji għal imputazzjoni ta’ ksur, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm in-natura sanzjonattiva tal-miżura imposta kif ukoll l-għan tagħha.

39.

Il-konsegwenza tan-natura sanzjonattiva ta’ miżuri imposti mill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni biex jissanzjonaw ksur tal-kompetizzjoni — b’mod partikolari multi — hija li dan il-qasam huwa, minn tal-inqas, viċin id-dritt kriminali. Għalhekk, dak li huwa deċiżiv għall-imputazzjoni ta’ responabbiltà għal ksur tal-kompetizzjoni huwa l-prinċipju ta’ responsabbiltà personali ( 26 ), li huwa bbażat fuq il-prinċipju tal-Istat ta’ dritt u dak ta’ delitt ( 27 ). Responsabbiltà personali tfisser li, bħala prinċipju, aġir antikompetittiv għandu jiġi attribwit lil dawk il-persuni fiżiċi jew ġuridiċi li jmexxu l-impriża li pparteċipat fl-akkordju ( 28 ). Fi kliem ieħor il-prinċipal tal-impriża huwa responsabbli.

40.

Fir-rigward tas-sens u tal-għan tal-miżuri imposti, għandu jiġi kkunsidrat li dawn huma intiżi għal implementazzjoni effikaċi tar-regoli tal-kompetizzjoni sabiex jiġu evitati distorsjonijiet tal-kompetizzjoni [Artikolu 3(1)(g) KE]; għalhekk, dawn għandhom jiskoraġġixxu lil operaturi ekonomiċi milli jwettqu ksur tal-kompetizzjoni ( 29 ).

41.

It-teħid tar-responsabbiltà personali bħala punt ta’ riferiment normalment isaħħaħ l-implementazzjoni effettiva tad-dispożizzjonijiet dwar il-kompetizzjoni, peress li l-persuna li tmexxi l-impriża għandha wkoll influwenza deċiżiva fuq il-komportament tagħha fis-suq; il-pressjoni tal-multi imposti għandha twassalha tbiddel l-aġir tagħha, b’tali mod li fil-futur l-impriża topera b’mod konformi mad-dritt tal-kompetizzjoni. Fl-istess ħin is-sanzjoni għandha effett deterrenti ġenerali peress li sservi wkoll sabiex tiskoraġġixxi lil parteċipanti ekonomiċi oħra milli jikkommettu ksur tal-kompetizzjoni.

42.

Huwa minnu li l-kumplessità dejjem ikbar tal-istruttura organizzattiva tal-operaturi ekonomiċi tista’ twassal għas-sitwazzjoni fejn impriża li tkun magħmula minn iktar minn kumpannija waħda u l-persuna fiżika jew legali responsabbli attwalment għal ksur tal-kompetizzjoni — mhijiex jew mhijiex biss — il-persuna li tidher minn barra li pparteċipat fl-akkordju. Iżda għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni, id-distinzjoni formali bejn żewġ impriżi li tirriżulta mill-personalità ġuridika distinta tagħhom mhijiex determinanti, peress li l-kriterju deċiżiv huwa jekk dawn adottawx jew le aġir uniformi fis-suq ( 30 ).

43.

Meta, pereżempju, fi ħdan struttura ta’ grupp, kumpannija parent ikollha influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarji tagħha, li wħud minnhom — flimkien ma’ terzi — ikunu diġà pparteċipaw f’akkordju, il-fatt li l-kumpanniji kollha tal-grupp li pparteċipaw fl-akkordju, flimkien mal-kumpannija parent, jinżammu responsabbli in solidum biex jiġi ssanzjonat l-aġir antikompetittiv huwa konformi mal-prinċipju ta’ responsabbiltà personali u mal-għan ta’ implementazzjoni effettiva tar-regoli tal-kompetizzjoni. Huwa biss b’dan il-mod li jista’ jiġi żgurat li, meta jiġi kkalkolat l-ammont tal-multa li għandha tiġi imposta, is-saħħa ekonomika vera tal-impriża kollha kemm hi tittieħed inkunsiderazzjoni b’mod korrett u li l-infurzar b’suċċess tal-multa ma jiġix ipperikolat b’xi trasferimenti ta’ assi bejn il-kumpannija parent u s-sussidjarji tagħha.

44.

F’dan ir-rigward minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-aġir ta’ sussidjarja jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent, b’mod partikolari meta s-sussidjarja, għalkemm għandha personalità ġuridika separata, ma tiddeterminax indipendentement l-aġir tagħha fis-suq imma essenzjalment teżegwixxi l-istruzzjonijiet li jingħatawlha mill-kumpannija parent ( 31 ).

45.

Din hija preċiżament il-kwistjoni ewlenija f’din il-kawża. Jeħtieġ jiġi ċċarat jekk id-deċiżjoni li Akzo Nobel NV, bħala l-kumpannija parent, tinżamm responsabbli għal aġir antikompetittiv tas-sussidjarji tagħha hijiex iġġustifikata ( 32 ). Minn naħa, l-appellanti jsostnu li l-Qorti tal-Prim’Istanza bbażat ruħha fuq rekwiżiti ta’ prova żbaljati fir-rigward tal-influwenza deċiżiva ta’ Akzo Nobel NV fil-konfront tas-sussidjarji tagħha (l-ewwel parti tal-aggravju) u, min-naħa l-oħra, li l-Qorti tal-Prim’Istanza kkommettiet żball dwar is-suġġett ta’ dik l-influwenza, peress li assumiet li r-rabtiet organizzattivi, ekonomiċi u legali kollha bejn l-impriżi kellhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għal dan l-iskop, filwaqt li fil-verità għandha titqies biss il-politika kummerċjali f’sens strett (it-tieni parti tal-aggravju).

46.

L-ewwel parti tal-aggravju hija ddedikata għar-rekwiżiti li għandhom jiġu sodisfatti sabiex jiġi pprovat li kien hemm influwenza deċiżiva mill-kumpannija parent fuq is-sussidjarji tagħha. L-appellanti jilmentaw li fil-punti 60 sa 62 tas-sentenza appellata l-Qorti tal-Prim’Istanza injorat ir-rekwiżiti tal-prova li jirriżultaw mill-ġurisprudenza eżistenti.

47.

L-ewwel nett, il-partijiet f’din il-kawża jaqblu li l-aġir antikompetittiv ta’ kumpannija sussidjarja jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent jekk jiġu sodisfatti żewġ kundizzjonijiet kumulattivi: l-ewwel nett, il-kumpannija parent għandha tkun f’pożizzjoni li jkollha influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarja tagħha u, it-tieni, għandha effettivament teżerċita dik l-influwenza ( 33 ).

48.

Biex kumpannija parent tkun f’pożizzjoni li teżerċita influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarja tagħha, għandu jkun hemm iktar minn sempliċi rabta ta’ dipendenza ekonomika bejn is-sussidjarja u l-kumpannija parent ( 34 ). Iżda f’din il-kawża mhuwiex meħtieġ li tiġi diskussa iktar fil-fond in-natura tar-rabta li għandu neċessarjament ikun hemm bejn iż-żewġ kumpanniji għal dan l-iskop ( 35 ). Fil-fatt, huwa fatt stabbilit li kumpannija parent hija fi kwalunkwe każ f’pożizzjoni li teżerċita influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarja tagħha jekk — bħal Akzo Nobel NV f’din il-kawża — tikkontrollaha kollha ( 36 ), kemm permezz ta’ ishma diretti jew indirettament permezz tal-ishma tagħha f’kumpanniji oħra.

49.

Iżda min-naħa l-oħra, hemm nuqqas ta’ qbil qawwi dwar ir-rekwiżiti meħtieġa sabiex jiġi pprovat l-eżerċizzju effettiv tal-influwenza deċiżiva min-naħa tal-kumpannija parent fuq is-sussidjarja tagħha. B’kuntrast mal-Kummissjoni, l-appellanti huma tal-fehma li imputazzjoni ta’ responsabbilità taħt id-dritt tal-kompetizzjoni — għall-inqas f’din il-kawża — huwa biss possibbli jekk, flimkien mal-pussess tal-ishma kollha, hemm indikazzjonijiet speċifiċi li s-sussidjarja kienet fil-fatt influwenzata mill-kumpannija parent tagħha. Fi kliem sempliċi, jista’ jingħad li, mill-perspettiva tal-appellanti, ir-rekwiżiti sabiex jiġi pprovat li kien hemm influwenza deċiżiva għandhom ikunu ekwivalenti għal “100% + X”.

50.

Minix konvinta mill-argument tal-appellanti. Kif ser nispjega iktar ’il quddiem, dan mhuwiex sostnut mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Għall-kuntrarju, skont din il-ġurisprudenza, hemm preżunzjoni juris tantum li kumpannija parent li tikkontrolla għal kollox is-sussidjarja tagħha teżerċita influwenza deċiżiva fuqha (ara s-sezzjoni (a) iktar ’il quddiem). Naħseb ukoll li ma hemm l-ebda raġuni għaliex wieħed jitbiegħed minn din il-preżunzjoni u jeżiġi l-prova ta’ “100% + X” skont it-talbiet tal-appellanti (ara s-sezzjoni (b) iktar ’il quddiem).

51.

Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja hemm preżunzjoni li kumpannija parent effettivament teżerċita influwenza deċiżiva fuq sussidjarja li tkun kompletament tagħha.

52.

Għalhekk, diġà mis-sentenza AEG jirriżulta li, fil-kuntest tal-imputabbiltà ta’ aġir antikompetittiv fi ħdan grupp, huwa inutli li jiġi vverifikat jekk kumpannija parent użatx il-poter li tinfluwenza b’mod determinanti l-politika ta’ distribuzzjoni u tal-prezzijiet ta’ sussidjarja li hija 100% proprjetà tagħha inkwantu — skont il-Qorti tal-Ġustizzja — sussidjarja kkontrollata 100% issegwi “neċessarjament il-politika stabbilita mill-organi statutarji tagħha” li jistabbilixxu l-politika tal-kumpannija parent ( 37 ).

53.

Is-sentenza Stora kkonsolidat l-imsemmija ġurisprudenza. Din is-sentenza tiddikjara li meta kumpannija parent jkollha l-ishma kollha tas-sussidjarja tagħha, wieħed jista’ ġustament jassumi li l-kumpannija parent fil-fatt teżerċita influwenza deċiżiva fuq l-aġir ta’ dik is-sussidjarja ( 38 ).

54.

Il-fatt li din hija preżunzjoni juris tantum jirriżulta wkoll mis-sentenza Stora. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, f’din il-kawża, kienet il-kumpannija parent (bħala l-appellanti) li kellha tirribatti l-preżunzjoni li kienet qed tiġi eżerċitata influwenza deċiżiva billi ġġib provi xierqa ( 39 ).

55.

Minkejja dan, l-appellanti, billi jirreferu għall-punti 28 u 29 tas-sentenza Stora, qed jipprovaw jispjegaw li f’dik is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja llimitat il-validità tar-regola tal-preżunzjoni u rrendiet iktar stretti r-rekwiżiti sabiex l-aġir ta’ sussidjarja jkun jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent. Is-silta rilevanti ta’ dik is-sentenza tgħid hekk:

56.

Kuntrarjament għal dak li jgħidu l-appellanti, ma jirriżultax mis-silta tas-sentenza Stora li l-Qorti tal-Ġustizzja ma komplietx issegwi l-ġurisprudenza preċedenti tagħha u rrendiet iktar stretti r-rekwiżiti għall-imputazzjoni tar-responsabbiltà fid-dritt tal-kompetizzjoni bejn il-kumpanniji parent u sussidjarji.

57.

Huwa veru li f’dan il-każ il-Qorti tal-Ġustizzja osservat, meta kienet qed teżamina d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Prim’Istanza, li l-Qorti tal-Prim’Istanza “ma qisitx li l-pussess ta’ 100% tal-ishma fih innifsu kien biżżejjed biex jiġi deċiż li l-kumpannija parent kienet responsabbli”  ( 40 ). Iżda, ma jistax jiġi konkluż minn din id-dikjarazzjoni li hija l-awtorità tal-kompetizzjoni, ex officio, li għandha ġġib provi li ġiet eżerċitata influwenza mill-kumpannija parent fuq is-sussidjarja proprjetà assoluta tagħha biex ikun jista’ jiġi imputat lill-kumpannija parent ksur tal-kompetizzjoni mwettaq mis-sussidjarja. Għall-kuntrarju, dan il-kliem fis-sentenza Stora sempliċiment jagħmilha ċara li hija l-kumpannija parent fil-każ inkwistjoni tista’ tikkontesta l-eżerċizzju tal-influwenza deċiżiva billi tipproduċi provi biex jipprovaw il-kontra u b’hekk titwarrab il-preżunzjoni tal-eżerċizzju tal-influwenza li teżisti meta jkun hemm il-pussess ta’ 100% tal-ishma.

58.

Dan isir ċar ħafna meta wieħed jaqra l-osservazzjonijiet sussegwenti tal-Qorti tal-Ġustizzja fi Stora. Jingħad b’mod ċar li l-Qorti tal-Prim’Istanza, “billi l-appellanti kellha l-ishma kollha tas-sussidjarja […] setgħet tippreżumi b’mod leġittimu […] li l-kumpannija parent fil-fatt eżerċitat influwenza determinati fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħha” u li kienet l-appellanti — jiġifieri l-kumpannija parent — “li kellha twarrab dik il-preżunzjoni permezz ta’ provi xierqa” ( 41 ).

59.

Il-fatt li fil-kawża Stora l-kumpannija parent tal-Grupp Stora ppreżentat lilha nnifisha bħala li kienet l-uniku interlokutriċi tal-Kummissjoni, ma għandux jiġi interpretat bħala restrizzjoni tar-regola ta’ preżunzjoni. Huwa veru li l-Qorti tal-Ġustizzja, bħall-Qorti tal-Prim’Istanza qabilha, tenfasizza dan il-fatt fis-sentenza tagħha ( 42 ). Madankollu, bl-użu tal-kelma introduttorja “b’mod partikolari”, huwa ċar li r-rappreżentanza unika tal-grupp Stora mill-kumpannija parent matul il-proċedura amministrattiva kienet ikkunsidrata sempliċiment bħala fattur addizzjonali li ma jirrestrinġix il-preżunzjoni tal-eżerċizzju tal-influwenza deċiżiva, li fi kwalunkwe każ teżisti, imma li jista’ jsaħħaħha wkoll ( 43 ).

60.

Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Stora bl-ebda mod ma tistabbilixxi kundizzjonijiet oħra flimkien mal-pussess ta’ 100% tal-ishma għall-applikabbiltà tar-regola tal-preżunzjoni. Dan huwa evidenti wkoll minn paragun mal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mischo f’din il-kawża, fejn ikkunsidra li l-pussess ta’ 100% tal-ishma ma kienx biżżejjed bħala bażi għall-imputazzjoni tal-aġir tal-kumpannija parent, imma kien jeħtieġ ukoll “prova supplimentari” ( 44 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja ma aċċettatx il-fehma tiegħu fis-sentenza Stora.

61.

Għalhekk il-Qorti tal-Prim’Istanza kompliet issegwi l-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja billi bbażat is-sentenza appellata tagħha fuq preżunzjoni juris tantum li kumpannija parent li jkollha 100% tal-ishma tas-sussidjarja tagħha teżerċita influwenza deċiżiva fuq l-aġir tagħha ( 45 ). Għaldaqstant is-sottomissjonijiet kuntrarji tal-appellanti huma mingħajr bażi.

62.

Jibqa’ biex jiġi kkunsidrat jekk il-Qorti tal-Ġustizzja għandhiex tara dan il-każ bħala okkażjoni biex tgħolli l-grad ta’ prova għall-“100% u X” kif qed isostnu l-appellanti. Din id-diskussjoni tidher neċessarja wkoll speċjalment fid-dawl tal-ġurisprudenza iktar reċenti tal-Qorti tal-Prim’Istanza; f’dan is-sens b’mod partikolari għandu jsir riferiment għas-sentenzi DaimlerChrysler ( 46 ) u Bolloré ( 47 ), li ċċitaw l-appellanti biex isostnu l-argument tagħhom.

63.

Ngħid mal-ewwel li s-sentenzi DaimlerChrysler u Bolloré tal-Qorti tal-Prim’Istanza — kuntrarjament għal dak li qed igħidu l-appellanti — bl-ebda mod ma jmorru fl-istess direzzjoni.

64.

L-ewwel nett, fir-rigward tas-sentenza DaimlerChrysler, il-Qorti tal-Prim’Istanza tidher — tal-anqas wara analiżi superfiċjali — li ma tikkunsidrax il-pussess ta’ 100% tal-ishma tal-kumpannija parent fis-sussidjarja tagħha bħala suffiċjenti u teżiġi iktar provi tal-eżerċizzju tal-influwenza deċiżiva. Fil-fatt tgħid li “[…] il-pussess ta’ 100% tal-kapital waħdu ma jippermettix li wieħed jistabbilixxi r-responsabbiltà tal-kumpannija parent […]” ( 48 ). Iżda, minnufih wara dik id-dikjarazzjoni, il-Qorti tal-Prim’Istanza tagħmilha ċara li: “[…] fil-preżenza tal-pussess tat-totalità tal-kapital tas-sussidjarja, il-Kummissjoni tista’ tissupponi b’mod leġittimu li l-kumpannija parent teżerċita effettivament influwenza determinanti fuq l-imġiba tas-sussidjarja tagħha […]” ( 49 ). Barra minn hekk il-Qorti tal-Prim’Istanza tenfasizza li f’din il-kawża, kienet il-kumpannija parent li kellha twarrab il-preżunzjoni abbażi ta’ provi xierqa ( 50 ).

65.

Il-fatt li l-kumpannija parent ppreżentat lilha nnifisha fil-proċedura amminsitrattiva bħala l-unika interlokutriċi tal-kumpanniji fil-grupp huwa — kif jindika b’mod ċar il-kliem introduttiv “b’mod partikolari” — ikkunsidrat sempliċiment bħala fattur addizzjonali li ma jirrestrinġix il-preżunzjoni li diġà teżisti tal-eżerċizzju ta’ influwenza deċiżiva, imma bil-kontra ssaħħaħha ( 51 ).

66.

Għalhekk, kuntrarjament għall-ewwel impressjoni, fis-sentenza DaimlerChrysler il-Qorti tal-Prim’Istanza ma tmurx kontra l-ġurisprudenza stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza AEG u Stora. Għall-kuntrarju, fis-sentenza DaimlerChrysler — kif ukoll f’ċerti sentenzi oħra wkoll ( 52 ) — il-Qorti tal-Prim’Istanza ssegwi s-sentenzi AEG u Stora mill-qrib u tapplika biss il-preżunzjoni juris tantum tal-eżerċizzju tal-influwenza deċiżiva rrikonoxxuta mill-Qorti tal-Ġustizzja. Bl-ebda mod ma tgħolli l-grad ta’ prova skont il-formula “100% u X”.

67.

Min-naħa l-oħra, fil-kawża Bolloré s-sitwazzjoni kienet bil-kontra. F’dak il-każ, il-Qorti tal-Prim’Istanza tgħid: “prova dwar id-detenzjoni tal-kapital kollu tal-kumpannija sussidjarja, għalkemm tikkostitwixxi indikazzjoni konvinċenti ta’ l-eżistenza, fil-konfront tal-kumpannija parent, ta’ setgħa influwenti determinanti fuq l-aġir tal-kumpannija sussidjarja fis-suq, mhijiex, fiha nnifisha, biżżejjed biex tippermetti li r-responsabbiltà għall-aġir tas-sussidjarja tiġi attribwita lill-kumpannija parent […]. Tibqa’ l-ħtieġa li tiġi prodotta prova supplimentari fir-rigward ta’ l-ammont ta’ parteċipazzjoni, iżda dan jista’ jiġi jsir permezz ta’ indizji” ( 53 ).

68.

B’dawn id-dikjarazzjonijiet f’Bolloré, il-Qorti tal-Prim’Istanza abbandunat il-kuntest indikat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi AEG u Stora ( 54 ). Minflok, u b’differenza mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Prim’Istanza segwiet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mischo fi Stora u tiċċitaha espressament. Is-sejħa għal “prova supplimentari fir-rigward ta’ l-ammont ta’ parteċipazzjoni”, li tista’ tkun fil-forma ta’ indizji, fl-aħħar mill-aħħar ġiet minn dawk il-konklużjonijiet ( 55 ). Fl-osservazzjonijiet sussegwenti tagħha fis-sentenza Bolloré, il-Qorti tal-Prim’Istanza teżamina diversi fatti u ċirkustanzi biex tistabbilixxi jekk hemmx indizji favur jew kontra influwenza deċiżiva min-naħa ta’ Bolloré fuq is-sussidjarja tagħha, billi tibda kemm mir-riżultanzi tal-Kummissjoni fil-proċedura amministrattiva kif ukoll is-sottomissjonijiet tal-partijiet fil-proċeduri ġudizzjarji ( 56 ). Għaldaqstant fis-sentenza Bolloré l-Qorti tal-Prim’Istanza żiedet ir-rekwiżiti dwar il-prova li ġiet eżerċitata l-influwenza deċiżiva mill-kumpannija parent fuq is-sussidjarja tagħha skont ir-regola “100% u X”.

69.

Ma nemminx li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tadotta l-fehma legali tal-Qorti tal-Prim’Istanza kif espressa f’Bolloré. Jekk, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Prim’Istanza riedet biss tkompli mal-ġurisprudenza eżistenti, hija naqset milli toqgħod mal-qafas stabbilit fil-Qorti tal-Ġustizzja f’AEG u Stora ( 57 ) u ċajpret id-distinzjoni bejn l-eżistenza ta’ kontroll u l-eżerċizzju attwali tagħha ( 58 ). Jekk, min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Prim’Istanza kellha l-intenzjoni li tmur lil hinn mil-limiti tal-ġurisprudenza ta’ qabel, naqset li ssemmi l-motivi għal dan.

70.

Barra minn hekk, ma nista’ nara l-ebda raġuni konvinċenti biex jiżdiedu r-rekwiżiti għal “100% u X”.

71.

L-infurzar effettiv tad-dritt tal-kompetizzjoni jeħtieġ regoli ċari. Regola ta’ preżunzjoni bħal dik irrikonoxxuta mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi AEG u Stora, li tippermetti lill-Kummissjoni — bħala l-awtorità tal-kompetizzjoni — li timputa lill-kumpannija parent r-responsabbiltà għall-ksur tal-kompetizzjoni tas-sussidjarji li tagħhom hija proprjetarja, toħloq iċ-ċertezza legali u hija faċli li tiġi implementata fil-prattika.

72.

B’mod ġenerali, ir-regoli fuq il-preżunzjoni bl-ebda mod ma jista’ jingħad li mhumiex magħrufin fid-dritt tal-kompetizzjoni ( 59 ). Għall-kuntrarju, il-karatteristiċi tal-provi mressqin bħala prova tal-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni jfissru li hija l-awtorità jew it-terz li fuqhom jaqa’ l-oneru tal-prova li għandhom jiġbdu ċerti konklużjonijiet minn sensiela ta’ ġrajjiet tipiċi abbażi tal-esperjenza komuni ( 60 ).

73.

Meta, fi grupp ta’ impriżi, il-kumpannija parent tippossjedi 100% tal-ishma fis-sussidjarja tagħha, il-kumpannija parent tkun — kif intqal diġà ( 61 ) — f’pożizzjoni li teżerċita influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarja tagħha. Fil-fatt, imbagħad ikollha d-dritt esklużiv li taħtar membri tal-korpi tal-amministrazzjoni u mhijiex ħaġa barra min-normali li jkun hemm interkonnessjonijiet personali bejn iż-żewġ kumpanniji. Barra minn hekk, isegwi mill-pussess ta’ 100% tal-ishma li l-interessi ta’ azzjonisti oħra ma jistax ikollhom xi rwol fid-deċiżjonijiet strateġiċi jew fl-affarijiet ta’ kuljum tas-sussidjarja. Għalhekk jikkoinċidu kompletament l-interessi bejn il-kumpannija parent u s-sussidjarja proprjetà kompleta tagħha. F’dawk iċ-ċirkustanzi, il-konklużjoni ovvja hija li s-sussidjarja ma tiddeterminax l-aġir tagħha fis-suq indipendentement, imma skont ix-xewqat tal-kumpannija parent ( 62 ).

74.

Meta wieħed jirrikorri għar-regola ta’ preżunzjoni bħal din ma jkunx hemm inversjoni tal-oneru tal-prova li tkun inkompatibbli mal-preżunzjoni tal-innoċenza ( 63 ). Ikun biss qed jiġi stabbilit il-grad tal-prova ( 64 ) li għandu jiġi sodisfatt meta tiġi imputata responsabbiltà taħt il-liġi tal-kompetizzjoni bejn kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha. Billi l-kumpannija parent għandha 100% tal-ishma tas-sussidjarja tagħha, prima facie dan isaħħaħ il-konklużjoni li fil-fatt l-influwenza deċiżiva qed tiġi eżerċitata, u hija l-kumpannija parent li għandha tirribatti din il-konklużjoni billi tressaq provi persważivi li jgħidu l-kontra; jekk dan ma jseħħx, din il-konklużjoni tkun suffiċjenti biex l-oneru tal-prova jiġi sodisfatt ( 65 ). Fi kliem ieħor, hemm interazzjoni bejn il-piżijiet rispettiv li jinġiebu l-provi qabel ma jiġi kkunsidrat l-oneru tal-prova oġġettiv ( 66 ).

75.

L-interessi tal-kumpannija parent ma jiġux imtellfin minn regola fuq il-preżunzjoni bħal dik eżaminata hawnhekk. Il-kumpannija parent tista’ tirribatti, fil-każ partikolari, il-preżunzjoni li kien hemm influwenza deċiżiva, skont il-konklużjonijiet li jiġu mill-esperjenza, billi turi li qagħdet lura milli tinfluwenza l-aġir fis-suq tas-sussidjarja tagħha ( 67 ). Il-fatti u l-informazzjoni li huma meħtieġa għal dak l-iskop jiġu mingħajr dubju mill-isfera, fi ħdan l-impriża, tal-kumpannija parent u tas-sussidjarja. Għalhekk huwa perfettament iġġustifikat li l-oneru tal-prova jitpoġġa fuqhom f’dan ir-rigward.

76.

F’dan il-kuntest il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tistabbilixxi li, fil-każ li l-kumpannija parent ikollha 100% tal-ishma tas-sussidjarja tagħha, ikun preżunt, ħlief għal prova kuntrarja, li hija teżerċita fuq is-sussidjarja influwenza deċiżiva.

77.

Fl-aħħar ser nikkunsidra żewġ ilmenti li qajmu l-appellanti dwar il-prova tal-eżistenza jew in-nuqqas ta’ awtonomija ta’ kumpannija sussidjarja li tkun 100% proprjetà tal-kumpannija parent tagħha.

78.

L-ewwel nett l-appellanti jissottomettu li l-Qorti tal-Prim’Istanza naqset milli tirrispetta r-rekwiżiti tad-drittijiet tad-difiża fir-rigward tal-proċedura amministrattiva quddiem il-Kummissjoni. Huma jgħidu li skont dawn ir-rekwiżiti hija l-Kummissjoni li għandha tipproduċi l-provi, fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tagħha, dwar in-nuqqas ta’ awtonomija tal-kumpannija sussidjarja. Madankollu, f’din il-kawża l-Kummissjoni ttrattat din il-kwistjoni fid-deċiżjoni kkontestata.

79.

Jekk wieħed jitlaq, kif issuġġerejt, mill-preżunzjoni li kumpannija ewlenija teżerċita influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarja tagħha li hija jkollha 100%, dan l-ilment ma jkunx fondat. Din il-preżunzjoni fil-fatt teħles lill-Kummissjoni mill-obbligu li tressaq provi tan-nuqqas ta’ awtonomija tas-sussidjarja tagħha li hija jkollha 100% jew li tisma’ l-fehmiet tal-partijiet fil-kawża fuq din il-kwistjoni.

80.

Il-Kummissjoni hija meħtieġa sempliċiment li tindika b’mod inekwivoku fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet il-persuna legali li fuqha jistgħu jiġu imposti l-multi, u d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet trid tkun indirizzata lil dik il-persuna wkoll ( 68 ). Biex tiġi stabbilita r-responsabbiltà ta’ kumpannija parent għall-ksur tal-kompetizzjoni tas-sussidjarja li hija tippossjedi 100%, bħala prinċipju jkun biżżejjed għall-Kummissjoni li ssemmi l-istruttura tal-ishma fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet.

81.

Hija mbagħad il-kumpannija parent li għandha tirribatti l-preżunzjoni tal-eżerċizzju tad-influwenza deċiżiva billi ġġib provi konvinċenti kuntrarji. Meta ma tkunx ġabet diġà provi matul l-investigazzjoni, ikollha l-opportunità li tagħmel hekk fir-risposta bil-miktub għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u matul trattazzjoni orali eventwali. Imbagħad, il-Kummissjoni tevalwa dawn il-provi u, f’dan l-isfond, tirrevedi l-konklużjonijiet provviżorji li tkun ġibdet fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ( 69 ).

82.

Ma hemmx dubju li dawn ir-rekwiżiti ġew sodisfatti f’din il-kawża.

83.

It-tieni nett, l-appellanti jikkritikaw id-dikjarazzjoni mill-Qorti tal-Prim’Istanza li l-kumpannija parent tista’ tinstab responsabbli in solidum jekk ma tipprovax li s-sussidjarja tagħha “essenzjalment ma tapplikax id-direttivi maħruġin minnha u taġixxi, għaldaqstant, b’mod awtonomu fis-suq” ( 70 ). Huma jsostnu li l-Qorti tal-Prim’Istanza b’hekk tirrestrinġi illegalment il-possibbiltà li jinġiebu l-provi kuntrarji biss għal każijiet fejn il-kumpannija parent tkun ħarġet struzzjonijiet lis-sussidjarja u dawn ma twettqux.

84.

Lanqas dan l-argument mhuwa konvinċenti. Huwa bbażat fuq qari manifestament żbaljat tas-sentenza appellata li jieħu barra mill-kuntest tagħha parti minn sentenza — li oġġettivament hija ambigwa — fil-motivazzjoni tas-sentenza. Jekk jiġu kkunsidrati l-bqija tal-motivi tas-sentenza appellata, jirriżulta biżżejjed ċar li l-Qorti tal-Prim’Istanza tippermetti li jinġiebu mill-kumpannija parent il-provi kuntrarji kollha “li jistgħu jipprovaw l-awtonomija ta’ din ta’ l-aħħar” ( 71 ). Dan jinkludi wkoll każijiet fejn il-kumpannija parent ma tkun tat l-ebda struzzjoni lis-sussidjarja tagħha.

85.

Fid-dawl tal-konklużjonijiet li saru iktar ’il fuq, l-ewwel kap tal-aggravju għandu jiġi miċħud bħala infondat.

86.

Bit-tieni kap tal-aggravju, l-appellanti joġġezzjonaw kontra l-punti 64 u 65 tas-sentenza appellata. Huma jargumentaw li f’dawn il-punti l-Qorti tal-Prim’Istanza wettqet żball dwar is-suġġett tal-influwenza deċiżiva tal-kumpannija parent fuq is-sussidjarja tagħha sabiex tiġġustifika l-imputazzjoni tar-responsabbiltà għall-aġir antikompetittiv mis-sussidjarja. Fil-fehma tal-appellanti, il-Qorti tal-Prim’Istanza tirreferi b’mod żbaljat għar-“rabtiet organizzattivi, ekonomiċi u ġuidiċi kollha” bejn il-kumpannija parent u s-sussidjarja. Il-pożizzjoni korretta hija li l-uniku kriterju rilevanti huwa l-eżerċizzju ta’ influwenza fuq il-politika kummerċjali f’sens strett, jiġifieri, fuq id-determinazzjoni tal-aġir fis-suq tas-sussidjarja.

87.

Għandu jiġi nnotat f’dan ir-rigward li n-nuqqas ta’ awtonomija tas-sussidjarja fir-rigward tal-aġir tagħha fis-suq huwa biss fattur wieħed ta’ konnessjoni kif tista’ tiġi imputata r-responsabbiltà lill-kumpannija parent. Iżda mhux l-uniku fattur ta’ konnessjoni għaliex, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-imputazzjoni tal-aġir lill-kumpannija parent hija possibbli “b’mod partikolari” meta s-sussidjarja, għalkemm ikollha personalità ġuridika distinta, ma tiddeċidix awtonomament fuq l-aġir tagħha ( 72 ). Ġà din iċ-ċirkustanza biss tmur kontra l-fehma tal-appellanti li tgħid li l-uniku fattur rilevanti fl-imputazzjoni tal-aġir antikompetittiv huwa x’influwenza għandha l-kumpannija parent fuq il-kumpannija sussidjarja fir-rigward tal-politika kummerċjali tagħha f’sens strett.

88.

F’livell ġenerali, huwa dejjem possibbli li jiġi imputat aġir bejn il-kumpannija parent u l-kumpannija sussidjarja meta t-tnejn ikunu jikkostitwixxu entità ekonomika waħda, jiġifieri fejn ikollhom jitqiesu li huma impriża waħda; fi kliem ieħor, ir-responsabbiltà ta’ aġir antikompetittiv tiġi imputata lill-kumpannija parent “minħabba l-unità tal-grupp hekk ifformat” ( 73 ).

89.

Madankollu, anki jekk tiġi eżaminata l-awtonomija tal-kumpannija sussidjarja fir-rigward tal-politika kummerċjali tagħha fis-sens strett, l-influwenza deċiżiva tal-kumpannija parent ma għandhiex għalfejn tirriżulta bilfors minn istruzzjonijiet speċifiċi, linji gwida jew drittijiet ta’ kodeterminazzjoni fir-rigward tal-prezzijiet, attivitajiet ta’ produzzjoni u bejgħ jew aspetti simili essenzjali għall-aġir fis-suq. Dawn l-istruzzjonijiet huma sempliċiment indikazzjoni ċara ħafna tal-eżistenza tal-influwenza deċiżiva tal-kumpannija parent fuq il-politika kummerċjali tas-sussidjarja tagħha ( 74 ). Madankollu, l-awtonomija tas-sussidjarja ma tistax tirriżulta bilfors min-nuqqas tagħhom.

90.

Lanqas, a fortiori, ma jista’ jingħad l-istess fuq jekk il-kumpannija prinċipali tkunx indaħlet fl-affarijiet ta’ kuljum tas-sussidjarja tagħha, jew ukoll, jekk l-attivitajiet antikompetittivi li tkun wettqet is-sussidjarja kinux imputabbli għal struzzjoni mill-kumpannija parent jew magħrufa minnha ( 75 ).

91.

Kumpannija parent tista’ għaldaqstant teżerċita influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarji tagħha anki meta ma tagħmilx użu minn drittijiet attwali ta’ kodeterminazzjoni u ma tagħtix struzzjonijiet speċifiċi jew linji gwida fuq elementi individwali ta’ politika kummerċjali. Għalhekk, politika kummerċjali unika fi grupp tista’ tirriżulta indirettament mit-totalità tar-rabtiet ekonomiċi u legali bejn kumpannija parent u kumpannija sussidjarji tagħha ( 76 ). Bil-kontra, in-nuqqas ta’ din il-politika kummerċjali unika bejn il-kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha tista’ tiġi stabbilita biss fuq il-bażi ta’ evalwazzjoni tar-rabtiet ekonomiċi u legali kollha li jeżistu bejniethom ( 77 ).

92.

Pereżempju, l-influwenza tal-kumpannija parent fuq is-sussidjarji tagħha fir-rigward tal-istrateġija korporattiva, il-politika operattiva, il-pjanijiet tan-negozju, l-investiment, il-kapaċità, l-għoti ta’ finanzi, riżorsi umani u kwistjonijiet legali jista’ jkollha effetti indiretti fuq l-aġir fis-suq tas-sussidjarji u tal-grupp kollu. Barra minn hekk, kif tindika ġustament il-Kummissjoni, anki s-sempliċi sħubija ta’ kumpannija fi grupp tista’ tinfluwenza l-aġir fis-suq tagħha fir-rigward, pereżempju, tal-kwistjoni ta’ ma’ min il-kumpannija trid tikkompeti attivament.

93.

Fl-aħħar nett, il-fattur deċiżiv huwa jekk il-kumpannija parent, minħabba l-intensità tal-influwenza tagħha, tistax tidderieġi l-aġir tas-sussidjarja tagħha b’mod li t-tnejn ikollhom jitqiesu li huma unità ekonomika waħda.

94.

Għaldaqstant, billi r-relazzjoni ġenerali tal-kumpannija mas-sussidjarja hija determinanti, fil-punt 65 tas-sentenza appellata l-Qorti tal-Prim’Istanza enfasizzat ġustament l-importanza tar-“rabtiet organizzattivi, ekonomiċi u ġuridiċi” li hemm bejniethom iktar milli llimitat ruħha biss għall-politika kummerċjali fis-sens strett.

95.

L-appellanti joġġezzjonaw li dan l-approċċ jammonta għall-introduzzjoni ta’ sistema ta’ responsabbiltà oġġettiva (“strict liability”) tal-kumpannija parent ta’ grupp għall-aġir antikompetittiv tas-sussidjarji tagħha, ħaġa li tmur kontra l-prinċipju ta’ responsabbiltà personali.

96.

Dan l-argument mhuwiex konvinċenti.

97.

Il-fatt li kumpannija parent ta’ grupp li teżerċita influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarji tagħha tista’ tkun responsabbli in solidum għall-aġir antikompetittiv tagħhom bl-ebda mod ma jikkostitwixxi eċċezzjoni għall-prinċipju ta’ responsabbiltà personali ( 78 ), imma huwa l-espressjoni ta’ dak il-prinċipju stess. Dan għaliex il-kumpannija parent u s-sussidjarji tagħha taħt l-influwenza deċiżiva tagħha huma kollettivament impriża waħda għall-finijiet tad-dritt tal-kompetizzjoni u huma responsabbli għal dik l-impriża ( 79 ). Jekk din l-impriża tikkommetti, intenzjonalment jew b’negliġenza, ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, jew tal-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, dan jiddetermina r-responsabbiltà personali komuni tas-suġġetti ta’ dritt kollha fl-istruttura tal-grupp, irrispettivament jekk humiex kumpannija parent jew sussidjarja ( 80 ).

98.

Din il-forma ta’ responsabbiltà bejn il-kumpannija parent u dik sussidjarja taħt id-dritt tal-kompetizzjoni ma għandu x’jaqsam xejn mar-responsabbiltà oġġettiva. Għall-kuntrarju, kif ingħad, il-kumpannija parent hija waħda mis-suġġetti tad-dritt tal-impriża li b’mod negliġenti jew intenzjonalment kisret id-dritt tal-kompetizzjoni. Fi kliem sempliċi, jista’ jingħad li (flimkien mas-sussidjarji kollha taħt l-influwenza deċiżiva tagħha) hija l-personifikazzjoni legali tal-impriża li intenzjonalment jew b’negliġenza kisret ir-regoli tal-kompetizzjoni.

99.

Huwa veru li l-involviment tal-kumpannija parent fil-ksur tar-regoli ma jkunx esternament apparenti, pereżempju permezz tal-parteċipazzjoni tal-persunal tagħha f’laqgħat tal-membri fl-akkordju. Madankollu dan ma jnaqqasx mill-(ko)responsabbiltà tagħha fil-ksur. Bħala l-kumpannija parent li teżerċita influwenza deċiżiva fuq is-sussidjarji, hija għandha r-riedni f’idejha fi ħdan il-grupp ta’ kumpanniji. Ma tistax twarrab ir-responsabbiltà tagħha għall-ksur fil-grupp sempliċiment billi tgħaddiha lis-sussidjarji individwali.

100.

Fl-aħħar għandu jingħad li l-appellanti jakkużaw ukoll lill-Qorti tal-Prim’Istanza li naqset milli tagħti l-motivazzjonijiet tagħha. Igħidu li liema huma l-provi li għandha tressaq kumpannija parent biex turi li hi u s-sussidjarji tagħha bejniethom ma jifformawx entità ekonomika waħda huma “ambigwi” u “inkomprensibbli” ( 81 ).

101.

Anki din il-kritika ma għandhiex bażi. Il-kunċett ta’ entità ekonomika waħda huwa kunċett legali familjari li jintuża ta’ spiss inkonnessjoni mal-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE. Dwar il-provi li għandhom jiġu prodotti, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma setgħetx tagħmel lista eżawrjenti għaliex, kif qalet, jiddependi miċ-ċirkustanzi ta’ kull każ individwali ( 82 ). Madankollu, mill-osservazzjonijiet sussegwenti fis-sentenza appellata huwa ċar ħafna x’tip ta’ prova l-Qorti tal-Prim’Istanza kienet qed tistenna ( 83 ).

102.

Fil-verità dan l-aħħar ilment tal-appellanti mhuwiex dirett lejn nuqqas ta’ motivazzjoni imma huwa intiż biex ipoġġi fid-dubju l-validità tal-konklużjonijiet tal-Qorti tal-Prim’Istanza. Diġà għidt li ma għandhom l-ebda possibbiltà li jirnexxu bih.

103.

Għaldaqstant, it-tieni parti tal-aggravju huwa infondat ukoll.

104.

Għaldaqstant, is-sottomissjonijiet tal-appellanti huma kumplessivament ammissibbli imma infondati. Għaldaqstant l-appell tagħhom għandu jiġi miċħud.

105.

Skont l-Artikolu 122(1) tar-Regoli tal-Proċedura, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż meta appell jiġi miċħud. Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, applikabbli għall-proċedura ta’ appell skont l-Artikolu 118 tal-istess Regoli, il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura meta jkun hemm diversi partijiet telliefa l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi kif taqsam l-ispejjeż.

106.

Billi l-Kummissjoni talbet l-ispejjeż u l-appellanti kienu telliefa, l-appellanti għandhom jiġu ordnati jħallsu l-ispejjeż. Billi għamlu l-appell flimkien għandhom iħallsu l-ispejjeż in solidum.

107.

Fid-dawl tal-konklużjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej: