1.

It-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi jekk l-Artikolu 29 tad-Direttiva tal-Kunsill 92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992, relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tas-servizz pubbliku [kuntratti pubbliċi għal servizzi] ( 2 ) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 92/50”) li jipprovdi seba’ kawżi ta’ esklużjoni mill-parteċipazjoni f’kuntratti ta’ servizz pubbliku, jistabbilixxix lista eżawrjenti ta’ kawżi ta’ esklużjoni u, għaldaqstant, jipprekludix liġi nazzjonali milli timponi projbizzjoni fuq il-parteċipazzjoni simultanja f’sejħa għal offerti ta’ impriżi li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll, skont il-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili Taljan (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”).

2.

L-Artikolu 29 fil-Kapitolu 2 tat-Titolu VI tad-Direttiva 92/50, intitolat “Kriterji għal selezzjoni kwalitattiva”, jipprovdi:

“Kull fornitur tas-sevizz jista’ jiġi eskluż minn parteċipazzjoni f’kuntratt li:

[…]”

3.

Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 157 tas-17 ta’ Marzu 1995 li jimplementa d-Direttiva 92/50 dwar kuntratti pubbliċi għal servizzi (attuazione della direttiva 92/50/CEE in materia di appalti pubblici di servizi) (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 157/1995”) ( 3 ), ma jimponi ebda projbizzjoni fuq il-parteċipazzjoni ta’ impriżi li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll.

4.

L-Artikolu 10(1a) tal-Liġi Nru 109, Liġi Qafas dwar kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet (legge quadro in materia di lavori pubblici) tal-11 ta’ Frar 1994 ( 4 ) (iktar ’il quddiem l-“Artikolu 10(1a) tal-Liġi Nru 109/94”) jipprovdi:

“Impriżi li bejniethom jinsabu f’waħda mir-relazzjonizzjonijiet ta’ kontroll previsti fl-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili ma jistgħux jipparteċipaw fl-istess sejħa għal offerti.”

5.

L-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili intitolat “Kumpanniji kkontrollati u kumpanniji relatati” jipprovdi:

“Huma kkunsidrati bħala kumpanniji kkontrollati:

Għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-punti (1) u (2) tal-ewwel paragrafu, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-voti li huma intitolati għalihom kumpanniji kkontrollati, kumpanniji trust u intermedjarji; ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni voti li jistgħu jiġu eżerċitati f’isem terzi.

Dawk il-kumpanniji, li fuqhom kumpannija oħra teżerċita influwenza sinjifikanti, jitqiesu li huma kumpanniji relatati. Tali influwenza minn kumpannija oħra hija preżunta meta, fil-laqgħat ġenerali, din il-kumpannija tista’ teżerċita mill-anqas wieħed minn kull ħames voti, jew wieħed minn kull għaxar voti fil-każ li l-azzjonijiet huma kkwotati f’suq irregolat”.

6.

L-aħħar paragrafu tal-Artikolu 34 tal-Kodiċi tal-Kuntratti Pubbliċi l-ġdid, approvat permezz tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/06 tat-12 ta’ April 2006 (Codice dei contratti pubblici relativi a lavori, servizi e forniture in attuazione delle direttive 2004/17/CE e 2004/18/CE) ( 5 ) (iktar ’il quddiem “Digriet Leġiżlattiv Nru 163/06”) (li ma japplikax ratione temporis għal dan il-każ), fir-rigward ta’ kull proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti jipprovdi li, “offerenti li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll, bħal dik prevista fl-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili, ma jistgħux jipparteċipaw fl-istess sejħa għal offerti. L-awtoritajiet kontraenti għandhom jeskludu wkoll, minn tali sejħiet għal offerti, dawk l-offerenti li, abbażi ta’ evidenza ċara, l-offerti rispettivi tagħhom huma attribwibbli lill-istess ċentru ta’ deċiżjonijiet”.

7.

Permezz ta’ avviż tat-30 ta’ Settembru 2003, il-Camera di Commercio, Industria, Artigianato e Agricoltura di Milano (iktar ’il quddiem iċ-“CCIAAM”) ħabbret sejħa għal offerti għall-għoti ta’ kuntratt għas-servizz ta’ konsenja, għall-perjodu ta’ tliet snin mill-2004 sal-2006, fost l-oħrajn favur iċ-CCIAAM, abbażi tal-kriterju tal-iktar prezz baxx, fejn l-offerta ta’ bażi kellha tkun ta’ EUR 530000, eskluża l-VAT.

8.

Wara l-eżami tad-dokumenti amministrattivi ppreżentati mill-offerenti, SDA Express Courier Spa (iktar ’il quddiem “SDA”), Poste Italiane Spa (iktar ’il quddiem “Poste Italiane”) u Assitur Srl (iktar ’il quddiem “Assitur”) ġew ammessi għall-parteċipazzjoni fis-sejħa għal offerti.

9.

Fit-12 ta’ Novembru 2003, Assitur talbet li, skont ir-regoli tas-sejħa għal offerti li kienu jipprojbixxu lill-impriżi individwali milli jipparteċipaw ukoll bħala grupp, SDA u Poste Italiane jiġu esklużi minħabba r-relazzjoni ta’ rabta bejn kumpanniji li huma kellhom.

10.

Wara li kkonstata li SDA u Poste Italiane kienu pparteċipaw separatament fis-sejħa għal offerti, il-kumitat għall-għoti tal-kuntratt fetaħ l-offerti. Imbagħad, huwa inkariga lill-persuna responsabbli sabiex tivverifika jekk kienx hemm rabta bejn SDA u Poste Italiane li setgħet tkun ta’ ostakolu għall-parteċipazzjoni tagħhom fis-sejħa għal offerti.

11.

Mill-verifika rriżulta li l-azzjonijiet kollha ta’ SDA kienu miżmuma minn Attività Mobiliari Spa, u li l-kapital azzjonarju ta’ din, min-naħa tagħha, kien miżmum fl-intier tiegħu minn Poste Italiane. Madankollu, il-kumitat għall-għoti tal-kuntratt osserva li d-Digriet Leġiżlattiv Nru 157/1995, li implementa d-Direttiva 92/50 fl-Italja, ma jipprojbixxix il-parteċipazzjoni ta’ impriżi li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll. Il-kumitat għall-għoti tal-kuntratt osserva wkoll li ma kienet irriżultat l-ebda evidenza serja u konsistenti li setgħet tqajjem suspett li nkisru l-prinċipji tal-kompetizzjoni u tas-segretezza tal-offerti. Għaldaqstant, il-kumitat għall-għoti tal-kuntratt ippropona li l-kuntratt għas-servizz jingħata lil SDA, li kienet ippreżentat l-iktar offerta baxxa.

12.

Permezz tad-Deċiżjoni Nru 712 tat-2 ta’ Diċembru 2003, iċ-CCIAAM tat il-kuntratt inkwistjoni lil SDA.

13.

Fir-rikors tagħha quddiem il-qorti tar-rinviju, Assitur titlob, b’mod partikolari, l-annullament tad-deċiżjoni tat-2 ta’ Diċembru 2003, kif ukoll dikjarazzjoni li hija intitolata tkun l-offerenti magħżula. Assitur issostni, fost l-oħrajn, li l-proċedura għall-għoti tal-kuntratt twettqet bi ksur tal-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 u tal-kundizzjonijiet tas-sejħa għal offerti. B’mod partikolari, Assitur issostni li, skont l-Artikolu 10(1a) tal-Liġi Nru 109/94, li fil-fehma tagħha japplika wkoll għal kuntratti għal servizzi, l-awtorità kontraenti kellha teskludi mill-proċedura dawk il-kumpanniji li jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll skont l-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili.

14.

Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 jeskludi b’mod ċar il-kumpanniji li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll fis-sens tal-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili. Hija preżunzjoni inkonfutabbli li l-offerta tal-kumpannija kkontrollata hija magħrufa mill-kumpannija li tikkontrollaha. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li skont ġurisprudenza nazzjonali fuq dan is-suġġett, l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 huwa regola li tipproteġi interess vitali tas-soċjetà (“norma di ordine pubblico”) u li għaldaqstant tapplika mhux biss għal kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, iżda wkoll għal kuntratti għal servizzi u provvisti. Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, jidher għalhekk li l-kumitat għall-għoti tal-kuntratt kellu jordna immedjatament kemm l-esklużjoni ta’ SDA, kif ukoll dik ta’ Poste Italiane, li jinsabu manifestament f’relazzjoni ta’ kontroll skont l-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili.

15.

Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-qafas leġiżlattiv nazzjonali deskritt hawn fuq joħloq, madankollu, problemi ta’ interpretazzjoni fir-rigward tal-kompatibbiltà ta’ dawn ir-regoli mal-liġi Komunitarja, b’mod partikolari, mal-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza La Cascina u Zilch vs Ministero della Difesa et ( 6 ). F’dik il-kawża, wara li sostniet li l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 jelenka seba’ kawżi ta’ esklużjoni tal-kandidati mill-parteċipazzjoni f’sejħa għal offerti, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati Membri ma jistgħux jipprovdu kawżi ta’ esklużjoni differenti minn dawk imsemmija f’dik id-dispożizzjoni.

16.

Madankollu, il-qorti tar-rinviju tosserva li r-regola prevista mill-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94, li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha ġie estiż permezz tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/06, hija intiża sabiex tippenalizza l-aġir kollużiv ta’ impriżi li huma f’relazzjoni stretta f’sejħa għal offerti. Għaldaqstant, din ir-regola tippromwovi l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ kompetizzjoni ħielsa u fil-fatt ma tmurx kontra l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50.

17.

Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li, permezz tad-deċiżjoni tal-5 ta’ Diċembru 2006, it-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia ddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja din id-domanda preliminari:

“L-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50/KEE, billi jipprovdi seba’ kawżi ta’ esklużjoni mill-parteċipazzjoni f’kuntratti pubbliċi għal servizzi, jistabbilixxi lista eżawrjenti ta’ kawżi ta’ esklużjoni u, għaldaqstant, jipprekludi l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 (li ġie ssostitwit permezz tal-aħħar paragrafu tal-Artikolu 34 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/06) milli jistabbilixxi projbizzjoni fuq il-parteċipazzjoni simultanja f’sejħa għal offerti ta’ impriżi li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll?”.

18.

Iċ-CCIAAM, SDA, Poste Italiane, ir-Repubblika Taljana u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali. Barra minn hekk, Assitur ippreżentat osservazzjonijiet orali fis-seduta tal-4 ta’ Diċembru 2008.

19.

Iċ-CCIAAM u SDA josservaw li d-domanda għal deċiżjoni preliminari magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja hija inammissibbli. Iċ-CCIAAM issostni li jidher ċar mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-qorti tar-rinviju tqis li teżisti lakuna fl-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 għaliex din id-dispożizzjoni ma tipprovdix għall-esklużjoni ta’ kumpanniji relatati. Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju ma titlobx interpretazzjoni tal-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 iżda li jiżdiedu xi elementi mal-imsemmija dispożizzjoni. SDA ssostni li peress li l-qorti tar-rinviju ma sabet l-ebda rabta bejn SDA u Poste Italiane, tali li tkun ta’ ostakolu għas-sejħa għal offerti, il-qorti tar-rinviju ma tistax titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq dan is-suġġett. Fil-fatt, id-domanda tar-rinviju hija intiża biss sabiex tistabbilixxi l-fatti, aspett li jaqa’ esklużivament fil-ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali.

20.

Skont ġurisprudenza kostanti, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali stabbilita fl-Artikolu 234 KE, hija l-qorti nazzjonali li quddiemha titressaq il-kawża u li tiddeċiedi l-imsemmija kawża, li għandha tistabbilixxi, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, il-bżonn ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, meta d-domandi preliminari li jkunu saru jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, bħala regola, tagħti deċiżjoni ( 7 ).

21.

Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll li, f’każijiet eċċezzjonali, hija għandha teżamina l-kundizzjonijiet li fihom hija tiġi adita mill-qorti nazzjonali sabiex tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha. Jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita li r-rifjut ta’ domanda ppreżentata minn qorti nazzjonali jista’ jseħħ biss meta jidher ċar li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt Komunitarju ma għandhiex x’taqsam mal-fatti jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali jew inkella meta l-problema hija ta’ natura ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex fid-dispożizzjoni tagħha l-elementi ta’ fatt u ta’ dritt neċessarji sabiex twieġeb b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha ( 8 ).

22.

Għandu jiġi osservat li dan mhuwiex il-każ fil-kawża preżenti.

23.

Fil-fehma tiegħi, jidher ċar mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tikkjarifika jekk il-qorti tar-rinviju, skont il-liġi Komunitarja u b’mod partikulari fid-dawl tal-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 u l-ġurisprudenza dwarha, għandiex tapplika jew le l-liġi nazzjonali li tipprovdi għall-esklużjoni ta’ kumpanniji li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll milli jipparteċipaw f’sejħa għall-offerti.

24.

Fil-kawża pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, Assitur issostni li, skont l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94, iċ-CCIAAM kellha teskludi mis-sejħa għal offerti dawk il-kumpanniji li, bejniethom, kienu f’relazzjoni ta’ kontroll skont l-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili. Min-naħa l-oħra, iċ-CCIAAM, SDA u Poste Italiane jsostnu li skont is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja La Cascina u Zilch ( 9 ), l-Istati Membri ma jistgħux jipprovdu kawżi ta’ esklużjoni tal-kandidati mill-parteċipazzjoni f’sejħa għal offerti li jkunu differenti minn dawk ipprovduti fl-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50. Iċ-CCIAAM, SDA u Poste Italiane josservaw li l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 ma jinkludix fil-lista eżawrjenti ta’ kawżi ta’ esklużjoni l-kumpanniji li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll. Madankollu, il-qorti tar-rinviju tosserva li, peress li l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 huwa dispożizzjoni intiża sabiex tippenalizza aġir kollużiv ta’ kumpanniji, huwa jippromwovi l-applikazzjoni xierqa tal-prinċipju ta’ kompetizzjoni ħielsa u għaldaqstant huwa konformi, fost l-oħrajn, mal-Artikolu 81 KE et seq.

25.

Għaldaqstant, jidher ċar li d-domanda magħmula hija relatata mas-suġġett tal-kawża prinċipali, kif definit mill-qorti tar-rinviju, u r-risposta tista’ tkun utli għall-imsemmija qorti sabiex tkun tista’ tiddeċiedi jekk l-esklużjoni tal-kumpanniji mis-sejħa għal offerti inkwistjoni fis-sens tal-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 hijiex konformi mad-dritt Komunitarju.

26.

Barra minn hekk, bil-kontra tal-affermazzjonijiet ta’ SDA, fil-fehma tiegħi, id-domanda preliminari mhijiex intiża sabiex tistabbilixxi jekk SDA u Poste Italiane humiex, u sa liema punt, fil-fatt relatati. Bħalma osservat ġustament SDA, din hija kwistjoni fil-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qorti nazzjonali.

27.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena nqis li t-talba għal deċiżjoni preliminari għandha titqies bħala ammissibbli mill-Qorti tal-Ġustizzja.

28.

Fis-seduta tal-4 ta’ Diċembru 2008, Assitur sostniet li l-lista pprovduta mill-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 mhix eżawrjenti. F’każ bħal dan, fejn żewġ kumpanniji jipparteċipaw f’sejħa għal offerti u fejn waħda minnhom hija għal kollox ikkontrollata mill-oħra, il-parteċipazzjoni tagħhom għandha titqies bħala illegali peress li, bla ebda dubju, din tikser il-prinċipju ta’ kompetizzjoni li għandu jiġi protett.

29.

Skont iċ-CCIAAM, fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni legali li tipprojbixxi lill-kumpanniji kkontrollati milli jipparteċipaw fil-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal servizz jew ta’ indikazzjonijiet f’dak is-sens fl-avviż tas-sejħa għal offerti, Poste Italiane u SDA ma jistgħux jiġu awtomatikament esklużi mill-proċedura għall-għoti tal-kuntratt inkwistjoni. Barra minn hekk, l-awtorità kontraenti vverifikat li r-relazzjoni bejn SDA u Poste Italiane ma kinitx tali li taffettwa t-trasparenza u l-iżvolġiment korrett tal-proċedura għall-għoti tal-kuntratt. Is-sempliċi sehem ta’ kumpannija fil-kapital ta’ kumpannija oħra mhux biżżejjed, skont id-dritt Komunitarju, għal esklużjoni minn sejħa għall-offerti meta ma tiġi stabbilita ebda rabta bejniethom fl-operat.

30.

SDA, Poste Italiane u r-Repubblika Taljana josservaw li skont is-sentenza La Cascina u Zilch ( 10 ), l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 li jelenka seba’ kawżi ta’ esklużjoni tal-kandidati mill-parteċipazzjoni f’kuntratt jiżgura li l-Istati Membri jkunu preklużi milli jipprovdu kawżi ta’ esklużjoni differenti minn dawk fl-imsemmi artikolu. Għaldaqstant, skont SDA, l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 jipprekludi l-adozzjoni ta’ regoli nazzjonali bħalma huwa l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94.

31.

Poste Italiane ssostni wkoll li, bl-introduzzjoni ta’ preżunzjoni assoluta ta’ kollużjoni fil-każ ta’ kumpanniji li jinsabu bejniethom f’relazzjoni ta’ kontroll, l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 jostakola, minflok jippromwovi, il-prinċipju ta’ kompetizzjoni. Din id-dispożizzjoni tipprekludi l-parteċipazzjoni simultanja fis-sejħa għal offerti minn kumpanniji li r-relazzjoni ta’ kontroll bejniethom ma tkunx fil-fatt irriżultat f’kollużjoni, u b’hekk tillimita n-numru ta’ offerenti.

32.

Ir-Repubblika Taljana tosserva li, filwaqt li l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 jipprovdi għall-esklużjoni ta’ kumpanniji abbażi tas-sitwazzjoni personali (u ġenerali) tagħhom, l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 jirregola b’mod oġġettiv id-diversi offerti u jeskludi dawk li fil-verità huma l-frott ta’ ċentru waħdieni ta’ deċiżjonijiet u li, għaldaqstant, ma għandhomx il-livell meħtieġ ta’ indipendenza, serjetà u kredibbiltà. L-għan tad-dispożizzjoni huwa li l-awtorità kontraenti tingħata l-possibbiltà li tiżgura li n-natura kompetittiva tas-sejħa għal offerti tiġi effettivament iggarantita u li titneħħa kull possibbiltà ta’ kollużjoni. Għaldaqstant, ir-Repubblika Taljana tosserva li l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 ma jipprekludix lill-Istati Membri milli jadottaw klawżoli ta’ esklużjoni sabiex jittrattaw sitwazzjonijiet oġġettivi oħra, fejn multipliċità ta’ offerti ma tiżgurax kompetizzjoni effettiva bejniethom.

33.

Il-Kummissjoni tosserva li skont is-sentenza La Cascina u Zilch, l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 jipprovdi lista eżawrjenti ta’ seba’ kawżi ta’ esklużjoni ta’ kandidati mill-parteċipazzjoni f’kuntratt, li huma relatati mal-onestà prefessjonali, il-likwidità u l-affidabbiltà tagħhom. Għaldaqstant, l-Istati Membri ma jistgħux jipprovdu għal kawżi oħra ta’ esklużjoni bbażati fuq l-onestà professjonali, il-likwidità u l-affidabbiltà ta’ kandidat. Madankollu, l-Artikolu 29 ma jipprekludix lill-Istati Membri milli jadottaw kawżi ta’ esklużjoni oħra li mhumiex ibbażati fuq l-onestà professjonali, il-likwidità u l-affidabbiltà tal-kandidat, iżda pjuttost fuq il-bżonn li jiġi żgurat l-iżvolġiment korrett tas-sejħa għal offerti, u b’mod partikolari, l-osservanza tal-prinċipju tat-trattament ugwali. Peress li huwa ċert li l-offerta ta’ kumpannija kkontrollata minn oħra tkun magħrufa, u għandha mnejn tkun ukoll “ikkontrollata”, minn din tal-aħħar, l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 għandu l-għan li jiżgura kompetizzjoni effettiva u trattament ugwali tal-offerenti. Il-Kummissjoni tenfasizza wkoll il-fatt li grupp ta’ kumpanniji jista’ jiftiehem fir-rigward tal-offerti sabiex jinfluwenza l-iffissar ta’ limitu għal offerti li huma anormalment baxxi u b’hekk iwassal għall-esklużjoni ta’ offerenti li mhumiex parti mill-grupp.

34.

Filwaqt li l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 għandu l-għan leġittimu li jiżgura trattament ugwali, il-Kummissjoni tqis li n-natura tiegħu hija sproporzjonata inkwantu ma jagħtix lill-offerenti, li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll, il-possibbiltà li juru li l-offerti tagħhom kienu fil-fatt imfassla b’mod awtonomu u mingħajr ma l-kumpannija li tikkontrollhom kienet taf bil-kontenut tagħhom. Għaldaqstant, il-Kummissjoni tosserva li fil-fatt il-preżunzjoni inkonfutabbli prevista fl-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 għandha mnejn ma tippromwovix il-kompetizzjoni.

35.

Fil-fehma tiegħi, jidher ċar mis-sentenza La Cascina u Zilch li l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 jipprovdi b’mod eżawrjenti s-seba’ kawżi li Stat Membru jista’ ( 11 ) jinvoka sabiex jeskludi kandidati milli jipparteċipaw f’kuntratt pubbliku għal servizz abbażi ta’ kriterji relatati mal-kwalità professjonali tagħhom, b’mod partikolari, l-onestà professjonali, il-likwidità u l-affidabbiltà tagħhom ( 12 ).

36.

Għaldaqstant, l-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 jimplika li l-Istati Membri ma jistgħux jipprovdu kawżi ta’ esklużjoni oħra bbażati fuq l-onestà professjonali, il-likwidità u l-affidabbiltà ta’ kandidat ( 13 ).

37.

Din id-deċiżjoni ġiet fil-fatt ikkonfermata dan l-aħħar mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Michaniki ( 14 ), fir-rigward tal-Artikolu 24 tad-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet] ( 15 ). L-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 jirrifletti l-kawżi pprovduti fl-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 għaliex huwa wkoll jipprovdi seba’ kawżi ta’ eskluzjoni ta’ kandidati mill-parteċipazzjoni f’kuntratt, abbażi tal-onestà professjonali, il-likwidità u l-affidabbiltà tagħhom.

38.

Madankollu l-lista eżawrjenti tas-seba’ kawżi pprovduti fl-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50 ma tipprekludix lill-Istati Membri milli jżommu jew jistabbilixxu regoli oħra intiżi, b’mod partikolari, sabiex jiggarantixxu, fil-qasam ta’ kuntratti pubbliċi, l-osservanza tal-prinċipju ta’ trattament ugwali, kif ukoll tal-prinċipju ta’ trasparenza. Dawn il-prinċipji, li huma l-għan ewlieni tad-direttivi dwar il-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, għandhom jiġu osservati mill-awtoritajiet kontraenti f’kull proċedura għall-għoti ta’ kuntratt ta’ din in-natura, u jfissru, b’mod partikolari, li l-offerenti għandhom ikunu f’pożizzjoni ugwali kemm meta jagħmlu l-offerta, kif ukoll meta dawn l-offerti jkunu qegħdin jiġu evalwati mill-awtorità kontraenti. Għaldaqstant, minbarra l-kawżi ta’ esklużjoni bbażati fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi ta’ kwalità professjonali, elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 29 tad-Direttiva 92/50, Stat Membru jista’ jipprovdi miżuri ta’ esklużjoni intiżi sabiex jiżguraw l-osservanza tal-prinċipji ta’ trattament ugwali tal-offerenti kollha, kif ukoll dak ta’ trasparenza, fil-kuntest tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ( 16 ).

39.

Peress li l-Istati Membri jinsabu fl-aħjar pożizzjoni sabiex jidentifikaw, fid-dawl ta’ kunsiderazzjonijiet ta’ natura storika, ekonomika jew soċjali partikolari għalihom, is-sitwazzjonijiet li jiffavorixxu aġir li jista’ jinvolvi ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali tal-offerenti kollha u ta’ trasparenza tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat fis-sentenza Michaniki li l-Istati Membri għandhom jingħataw ċertu marġni ta’ diskrezzjoni għall-finijiet tal-adozzjoni ta’ miżuri intiżi sabiex jiżguraw l-osservanza ta’ dawn il-prinċipji. Madankollu, skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità, li huwa prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju, miżuri bħal dawn ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jitlaħaq tali għan ( 17 ).

40.

Mid-deċiżjoni tar-rinviju jidher ċar li l-leġiżlatur Taljan, permezz tal-adozzjoni tal-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94, kellu l-intenzjoni li jiżgura żvolġiment korrett u trasparenti tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratt pubbliċi ( 18 ). Skont il-qorti tar-rinviju, il-leġiżlatur Taljan iqis li l-kompetizzjoni ħielsa u l-konfront ħieles jiġu affettwati b’mod irrimedjabbli u negattiv minn offerti li għalkemm formalment jidhru li ġejjin minn żewġ kumpanniji jew iktar, legalment differenti, fil-fatt ikunu jistgħu jiġu attribwiti lil ċentru waħdieni ta’ interess. Skont id-deċiżjoni tar-rinvijiu, il-legiżlatur Taljan jikkunsidra li din is-sitwazzjoni tqum meta impriżi jkunu kkontrollati jew suġġetti għal influwenza kunsiderevoli, kif previst fl-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili. Għaldaqstant, il-kumpanniji kontrollati ma jistgħux jitqiesu bħala terzi persuni fil-konfront tal-kumpanniji li jikkontrollawhom, u għaldaqstant, ma għandhom ebda dritt li jagħmlu offerta oħra fl-istess sejħa għal offerti ( 19 ).

41.

Fil-fehma tiegħi, jidher ċar minn dak li ntqal iktar ’il fuq, li l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 ma jirreferix għall-onestà professjonali, il-likwidità u l-affidabbiltà tal-kandidati. Minkejja ċerti sottomissjonijiet magħmula mill-Kummissjoni fis-seduta tal-4 ta’ Diċembru 2008, ma nqisx li l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 huwa intiż għall-esklużjoni ta’ kandidati li, skont l-Artikolu 29(d) tad-Direttiva 92/50, “kien[u] ħat[ja] ta’ miskondotta professjonali gravi bi kwalunkwe mezz li l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jiġġustifikaw”. Fil-fatt, l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 ma jirreferix għall-aġir tal-kandidati, iżda huwa intiż sabiex jevita sitwazzjonijiet fejn ir-relazzjoni stess ta’ bejn ċerti kumpanniji li jkunu qegħdin jipparteċipaw fis-sejħiet għal offerti jkollhom mnejn iwasslu għad-distorsjoni ta’ tali sejħa ( 20 ).

42.

Għaldaqstant inqis, abbażi tal-informazzjoni ppreżentata mill-qorti tar-rinviju, li l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 huwa intiż sabiex jiżgura t-trattament ugwali tal-offerenti kollha u t-trasparenza fil-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u li d-dritt Komunitarju għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa ma jipprekludix, fil-prinċipju, l-adozzjoni ta’ miżuri nazzjonali bħal dawn. Madankollu, il-miżura inkwistjoni għandha tkun konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità ( 21 ).

43.

Skont il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 10(1)(a) tal-Liġi Nru 109/94 jipprovdi għall-esklużjoni ta’ kumpanniji minn sejħa għal offerti meta teżisti bejniethom relazzjoni ta’ kontroll. Barra minn hekk, l-esklużjoni, li hija awtomatika, hija bbażata fuq il-preżunzjoni li l-offerta ta’ kumpannija kkontrollata hija magħrufa mill-kumpannija li tikkontrollaha. Din il-preżunzjoni mhix waħda konfutabbli u għaldaqstant, ma tistax tiġi kkontestata, lanqas jekk ikun hemm provi li l-kumpannija kkontrollata fasslet l-offerta tagħha b’mod kompletament indipendenti.

44.

Fil-fehma tiegħi, miżura nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li twassal għall-esklużjoni awtomatika mis-sejħa għall-offerti ta’ ċertu offerenti, hija ta’ natura sproporzjonata, minħabba li ma tagħtix lill-offerenti li bejniethom jinsabu f’relazzjoni ta’ kontroll il-possibbiltà li juru li l-offerti tagħhom kienu fil-fatt imfassla b’tali mod li ma joħloqx preġudizzju għat-trattament ugwali tal-offerenti u għat-trasperenza tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ( 22 ).

45.

Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jiena nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domanda preliminari tat-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia għandha tkun: