I — Introduzzjoni

II — Il-kuntest ġuridiku

A — Id-dritt Komunitarju

B — Id-dritt nazzjonali

III — Il-fatti tal-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

IV — Il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

V — Analiżi tad-domandi preliminari

A — Kunsiderazzjonijiet preliminari

1. Oġġezzjonijiet fir-rigward tal-formulazzjoni tad-domandi

a) Il-pożizzjoni dominanti

b) Li l-ordnijiet jiġu onorati kompletament

2. Approċċ

B — L-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti fih innifsu fis-sens tal-Artikolu 82 KE (l-ewwel domanda preliminari)

1. Ir-rifjut ta’ provvista bħala aġir abbużiv

a) Il-ġurisprudenza Komunitarja

b) L-intenzjoni bħala ċirkustanza aggravanti

2. L-għarfien tal-abbuż fih innifsu fil-kuntest tal-Artikolu 82 KE: problema metodoloġika

a) Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja

b) L-inadegwatezza tal-kunċett ta’ abbuż fih innifsu fl-Artikolu 82 KE

i) Kriterji ta’ natura legali

ii) Kriterji tat-tip ekonomiku

3. Risposta ssuġġerita għall-ewwel domanda preliminari

C — Elementi li jiġġustifikaw aġir normalment abbużiv (it-tieni domanda preliminari)

1. Il-kundizzjonijiet ta’ suq imperfett

a) Karatteristiċi essenzjali tas-suq

b) Eżami tal-motivi ta’ ġustifikazzjoni msemmija iktar ’il fuq

i) L-iffissar tal-prezzijiet mill-Istati Membri

ii) L-obbligu taż-żamma ta’ ħażna

2. Id-difiża tal-interessi kummerċjali leġittimi

a) Analiżi tal-ġurisprudenza

b) Motivi mressqin fil-kawża prinċipali

3. Il-bilanċ ekonomiku pożittiv

4. Risposta ssuġġerita għat-tieni domanda preliminari

VI — Konklużjoni

1.

Il-Qorti tal-Ġustizzja reġgħet ġiet adita, bħal li kieku kienu boomerangs, b’domandi preliminari li hija kienet iddikjarat inammissibbli madwar sentejn ilu ( 2 ). Qorti Griega, it-Trimeles Efeteio Athinon (Qorti tal-Appell ta’ Ateni), qed titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħtiha risposta għal ċerti domandi essenzjali tad-dritt Komunitarju dwar il-kompetizzjoni, rigward l-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti pprojbit mill-Artikolu 82 KE u l-importazzjonijiet paralleli ta’ prodotti mediċinali li jkunu ġejjin mir-Repubblika Ellenika u li jintbagħtu lejn Stati Membri oħra fejn ir-rimbors tal-prezz imħallas għall-prodotti mediċinali mibjugħin fuq preżentazzjoni ta’ riċetta medika huwa ogħla sew mir-rimbors mogħti fil-Greċja.

2.

Ir-raġuni li dak iż-żmien wasslet għaċ-ċaħda tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari ma waqqfitx lill-Avukat Ġenerali appuntat f’dik l-okkażjoni milli jelabora l-konklużjonijiet tiegħu ( 3 ), u l-partijiet fil-proċeduri quddiem il-qorti tar-rinviju irreferew għalihom estensivament u kważi għamluhom iċ-ċentru tad-diskussjoni.

3.

Dan il-kuntest iqiegħdni f’pożizzjoni kemm xejn imbarazzanti għaliex qed inħossni bħal Avellaneda, nikteb it-tieni parti ta’ storja ta’ ħaddieħor, li jista’ jwassal sabiex niġi mwiddeb kif ġara lill-imsemmi awtur, għalkemm iż-żewġ sitwazzjonijiet ma jixxibhux: jiena obbligat li nelabora dawn il-konklużjonijiet u naqdi l-obbligi professjonali tiegħi in bona fede u mingħajr l-iċken riżentiment, li jidher li ispira l-plaġju ta’ Avellaneda ( 4 ).

4.

It-Trattat KE fih żewġ dispożizzjonijiet dwar il-kompetizzjoni, li huma fundamentali għall-funzjonament tas-suq komuni. Filwaqt li l-Artikolu 81 KE jipprojbixxi l-akkordji kollha bejn impriżi kompetitriċi, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 82 jipprojbixxi l-isfruttament abbużiv minn impriża waħda jew iżjed ta’ pożizzjoni dominanti fis-suq komuni jew f’parti sostanzjali tiegħu. It-tieni paragrafu tiegħu jelenka, b’mod mhux eżawrjenti, sensiela ta’ eżempji tipiċi ta’ aġir arbitrarju bħal dan.

5.

Fil-kuntest fattwali tal-kawża prinċipali hemm ukoll xi regoli tad-dritt sekondarju li huma rilevanti: dan huwa l-każ tad-Direttiva 89/105/KEE ( 5 ) li tistabbilixxi miżuri li għandhom l-għan li jarmonizzaw il-metodi ta’ kif jiġu ddeterminati l-prezzijiet tal-prodotti mediċinali. L-Artikolu 2(1) u (2) tad-Direttiva jistabbilixxi li:

“Id-dispożizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw jekk il-bejgħ ta’ prodott mediċinali jitħalla jsir biss wara li l-awtoritajiet kompetenti ta’ l-Istat Membru kkonċernat ikun[u] approva[w] [i]l-prezz tal-prodott:

6.

Għalkemm mhux applikabbli ratione temporis għall-fatti eżaminati quddiem il-qorti tar-rinviju, jeħtieġ li jissemma, minħabba r-riperkussjonijiet fil-futur tas-sentenza li ser tingħata mill-Qorti tal-Ġustizzja, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 81 tad-Direttiva 2001/83/KE ( 6 ), li ħassret id-Direttiva 92/25/KEE ( 7 ), u li jipprovdi li:

“Id-detentur ta’ awtorizzazzjoni għall-marketing għal [għat-tqegħid fis-suq ta’] prodott mediċinali u d-distributuri ta’ l-imsemmi prodott mediċinali attwalment imqiegħed fis-suq ta’ Stat Membru għandhom, fil-limiti tar-responsabbiltajiet tagħhom, jiżguraw provvista xierqa u kontinwa ta’ dak il-prodott mediċinali lil spiżeriji u persuni awtorizzati li jipprovdu prodotti mediċinali sabiex il-ħtiġi[ji]et tal-pazjenti fl-Istat Membru in kwistjoni jkunu koperti”.

7.

It-tielet paragrafu tal-istess Artikolu 81 jisħaq fuq il-fatt li d-dispożizzjonijiet għall-implimentazzjoni ta’ dan l-artikolu għandhom ikunu ġġustifikati minn raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika u għandhom ikunu proporzjonati fir-rigward tal-għan ta’ dik il-protezzjoni, “b’konformità mar-regoli tat-Trattat partikolarment dawk li jikkonċernaw il-moviment liberu ta’ merkanzija u l-kompetizzjoni”.

8.

L-Artikolu 2 tal-Liġi Nru 703/1977 dwar il-kontroll tal-monopolji u tal-oligopolji kif ukoll dwar il-protezzjoni tal-kompetizzjoni ħielsa (iktar ’il quddiem il-“Liġi Ellenika għall-protezzjoni tal-kompetizzjoni”) tikkorrispondi, fis-sostanza, għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 82 KE.

9.

Skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 29, tal-Liġi Nru 1316/1983, li emendat l-Artikolu 8 tad-Digriet Leġiżlattiv 96/1973, id-detenturi ta’ awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq ta’ prodotti farmaċewtiċi għandhom l-obbligu li jfornu s-suq, fuq bażi regolari, bil-prodotti mediċinali manifatturati jew importati minnhom.

10.

Fl-aħħar, il-liġi Griega tissuġġetta l-attività tal-grossisti ta’ prodotti farmaċewtiċi għal awtorizzazzjoni u għall-obbligu li jfornu, b’mod suffiċjenti, żona ġeografika partikolari.

11.

L-impriża ta’ riċerka u produzzjoni ta’ prodotti farmaċewtiċi, GlaxoSmithKline plc, li għandha s-sede tagħha fir-Renju Unit, tieħu ħsieb id-distribuzzjoni u l-ħżin tal-prodotti tagħha fil-Greċja permezz tas-sussidjarja tagħha GSK AEVE (iktar ’il quddiem ser nindika iż-żewġ kumpanniji flimkien bħala “GSK”), li hija awtorizzata mill-kumpannija parent sabiex tbiegħ dawn il-prodotti fit-territorju Elleniku. Din il-kumpannija tiddistribwixxi l-prodotti farmaċewtiċi bit-trade mark Imigran, għall-emikranja, Lamictal, għall-epilessija u Serevent, għall-ażżma, li kollha jinbiegħu biss fuq riċetta medika obbligatorja u l-privattivi tagħhom huma proprjetà ta’ GSK.

12.

Għal diversi snin, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali kienu jakkwistaw, bħala grossisti dawn il-prodotti mediċinali fid-diversi forom tagħhom sabiex imbagħad jerġgħu jbiegħuhom fis-suq Grieg jew f’pajjiżi oħrajn, partikolarment fil-Ġermanja u fir-Renju Unit.

13.

Filwaqt li allegat li kien hemm sitwazzjoni ta’ skarsezza ta’ dawn it-tliet prodotti mediċinali msemmijin iktar ’il fuq, u ċaħdet kwalunkwe responsabbiltà għaliha, fl-aħħar ta’ Ottubru tal-2000 GSK biddlet is-sistema tagħha ta’ distribuzzjoni fil-Greċja. Mis-6 ta’ Novembru tal-istess sena, din il-kumpannija ma baqgħetx tonora l-ordnijiet tar-rikorrenti u bdiet tipprovdi dawn il-prodotti mediċinali lill-isptarijiet u lill-ispiżeriji permezz tal-kumpannija Farmacenter AE.

14.

Wara li reġgħet bdiet is-sistema normali ta’ provvista, fi Frar 2001, GSK reġgħet bdiet tforni lill-grossisti, anki jekk fi kwantitajiet limitati, bil-prodotti Imigran, Lamictal u Serevent, imma abbandunat il-kooperazzjoni tagħha ma’ Farmacenter AE. Dan l-aġir ta’ GSK qajjem rabja fir-rikorrenti u wassal sabiex jitressqu żewġ rikorsi: wieħed amministrattiv u l-ieħor f’sede ċivili.

15.

GSK ressqet rikors amministrattiv fejn l-Epitropi Antagonismou (Kummissjoni Ellenika għall-Kompetizzjoni) ċaħdet l-ilmenti dwar il-bidliet fil-politika tagħha ta’ distribuzzjoni ta’ prodotti mediċinali; min-naħa tagħhom ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, li huma assoċjazzjonijiet Griegi ta’ spiżjara u ta’ grossisti ta’ prodotti mediċinali, fetħu kawża abbażi tal-istess fatti u talbu li GSK tiġi kkundannata għal abbuż ta’ pożizzjoni dominanti skont l-Artikolu 2 tal-Liġi Ellenika għall-protezzjoni tal-kompetizzjoni u tal-Artikolu 82 KE.

16.

B’deċiżjoni dwar miżuri provviżorji, l-Epitropi Antagonismou obbligat lil GSK tonora l-ordnijiet għat-tliet prodotti inkwistjoni sakemm tingħata d-deċiżjoni fil-kawża prinċipali. Madankollu, billi kellha dubji dwar l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali fid-dawl tad-dritt Komunitarju, l-awtorità Ellenika li tirregola l-kompetizzjoni ssospendiet il-proċeduri quddiemha u għamlet xi domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 82 KE, li ġew irreġistrati fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja bin-numru C-53/03.

17.

Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma daħlitx fil-mertu tal-kawża, billi l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi lil organu li m’għandux in-natura ta’ qorti skont l-Artikolu 234 KE ( 8 ), imma, fl-1 ta’ Settembru 2006, l-Epitropi Antagonismou ddeċidiet fuq l-ilmenti magħmulin mir-rikorrenti billi kkonstatat li: GSK kienet tokkupa pożizzjoni dominanti biss fir-rigward tal-Lamictal, billi l-morda bl-epilessija kellhom diffikultà li jadattaw għal prodotti mediċinali oħrajn simili; il-grupp ta’ impriżi ta’ GSK kien kiser biss l-Artikolu 2 tal-Liġi Ellenika għall-protezzjoni tal-kompetizzjoni fil-perijodu bejn Novembru 2000 u Frar 2001, imma mhux wara dan, u li ma kienx kiser l-Artikolu 82 KE.

18.

Ir-rikorrenti kkontestaw il-validità tad-deċiżjoni tal-Epitropi Antagonismou quddiem id-Dioikitiko Efeteio Athinon (Qorti Amministrattiva tal-Appell ta’ Ateni), liema kawża għadha pendenti.

19.

Il-proċeduri ċivili bdew permezz tar-rikorsi mressqa mir-rikorrenti attwali quddiem il-Polymeles Protodikeio Athinon (Tribunal tal-Ewwel Istanza ta’ Ateni), fit-30 ta’ April ( 9 ) u fit-30 ta’ Ottubru 2001 ( 10 ), kif ukoll fil-5 ta’ Marzu ( 11 ) u fil-11 ta’ Novembru 2002, rispettivament. ( 12 )

20.

Huma sostnew li l-interuzzjoni tal-provvisti minn GSK u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti minn Farmacenter kienu jikkostitwixxu atti ta’ kompetizzjoni żleali u abbuż ta’ pożizzjoni dominanti tal-kumpannija GSK fis-suq tat-tliet prodotti mediċinali in kwistjoni. Fir-rikorsi tagħhom, ir-rikorrenti talbu li jkompli jkun hemm provvista skont il-kwantitajiet medji ta’ kull xahar iddistribwiti minn GSK bejn l-1 ta’ Jannar u l-31 ta’ Ottubru 2000 miżjudin b’20 %, kif ukoll kumpens għad-dannu subit u għal lucrum cessans.

21.

Bl-eċċezzjoni tat-talba għal kumpens għal lucrum cessans, li ma kinitx eżaminata, it-Tribunal tal-Ewwel Istanza ta’ Ateni ddeċieda r-rikorsi fil-perijodu bejn Jannar u Ottubru 2003, billi ċaħadhom bħala infondati għaliex ikkunsidra li r-rifjut tal-provvista kien iġġustifikat u b’hekk waqgħet l-akkuża ta’ abbuż ta’ pożizzjoni dominanti min-naħa ta’ GSK.

22.

Ir-rikorrenti fil-proċeduri nazzjonali appellaw minn dawn is-sentenzi quddiem it-Trimeles Efeteio Athinon (Qorti tal-Appell ta’ Ateni komposta minn tliet membri) li, wara li stenniet għalxejn id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-domandi li kienu sarulha mill-Epitropi Antagonismou fil-kawża C-53/03, iċċitata iktar ’il fuq, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri tal-appell quddiemha u tibgħat lill-Qorti tal-Ġustizzja l-istess domandi preliminari, jiġifieri ( 13 ):

23.

Id-digrieti kollha ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari waslu fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-21 ta’ Novembru 2006. Skont l-Artikolu 43 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-President, b’digriet tad-29 ta’ Jannar 2007, ordna li l-kawżi jiġu magħquda peress li oġġettivament huma relatati flimkien.

24.

L-impriżi Sot. Lelos kai Sia EE (Kawża C-468/06), Farmakemporiki Anonymi Etaireia Emporios kai Dianomis Farmakeftikon Proïonton et (Kawżi C-469/06 sa C-476/06) u Kokkoris D. Tsánas K. EPE et (Kawżi C-477/06 u C-478/06), rikorrenti fil-kawżi prinċipali, kif ukoll GSK, il-Gvern Pollakk u l-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ippreżentaw noti tal-osservazzjonijiet fit-terminu stabbilit fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.

25.

Fis-seduta tad-29 ta’ Jannar 2008 ir-rappreżentanti ta’ Farmakemporiki Anonymi Etaireia Emporios kai Dianomis Farmakeftikon Proïonton et, ta’ Kokkoris D. Tsánas K. EPE, ta’ GSK, tar-Repubblika Taljana, li ma kinitx ippreżentat noti tal-osservazzjonijiet, ir-Repubblika tal-Polonja u tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ippreżentaw l-osservazzjonijiet orali tagħhom u rrispondew id-domandi li għamlitilhom il-Qorti tal-Ġustizzja.

26.

Fil-punti preċedenti semmejt id-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ellenika għall-Kompetizzjoni tal-1 ta’ Settembru 2006, li kkonstatat li GSK kellha poter kbir fir-rigward tal-prodotti mediċinali Lamictal, imma mhux fir-rigward tal-prodotti mediċinali Imigran u Serevent. Madankollu, GSK, fil-punt 5 tan-nota tal-osservazzjonijiet tiċħad dan il-fatt u tibbaża ruħha prinċipalment fuq żewġ argumenti: l-impossibbiltà ta’ azzjoni fin-nuqqas ta’ kompetituri u l-idea li b’suq rilevanti wieħed għandu jifhem mhux is-suq tal-prodotti terapewtiċi, imma s-suq tal-prodotti farmaċewtiċi kollha suġġetti għall-obbligu ta’ riċetta medika fl-Ewropa.

27.

Skont ġurisprudenza stabbilita dwar is-separazzjoni netta bejn il-funzjonijiet tal-qrati nazzjonali u dawk tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-proċeduri taħt l-Artikolu 234 KE, l-evalwazzjoni tal-fatti tal-kawża għandha ssir mill-qorti nazzjonali ( 14 ).

28.

Billi l-analiżi tas-sitwazzjoni ta’ impriża f’suq partikolari, li fiha jiġi speċifikat liema huwa s-suq rilevanti, hija xi ħaġa li tirrigwarda l-fatti, din tista’ ssir biss mill-awtur tar-rinviju, u għandha tiġi eskluża kull possibbiltà ta’ deċiżjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta’ dan l-aspett.

29.

Għalhekk, it-Trimeles Efeteio Athinon għandu jivverifika jekk hijiex issodisfatta l-kundizzjoni sine qua non għall-applikazzjoni tal-Artikolu 82 KE u, jekk jasal għal konklużjoni f’sens negattiv, huwa għandu jiċħad ir-rikorsi tal-appell li huwa adit bihom.

30.

Minkejja dan, id-deċiżjoni ta’ Epitropi Antagonismou hija attwalment suġġetta għal appell quddiem il-qorti amministrattiva fil-Greċja, u minħabba dan, sabiex tingħata risposta għad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, wieħed għandu jitlaq mill-idea li GSK għandha pożizzjoni dominanti.

31.

Fin-nota tal-osservazzjonijiet tagħha, il-kumpannija rikorrenti fil-kawża prinċipali, Lelos kai Sia EE, tikkritika l-formulazzjoni tal-ewwel domanda preliminari minħabba li tuża l-kliem “li tonora kompletament l-ordnijiet” li tista’ twassal għal żball billi tista’ tisposta d-diskussjoni mill-kuntest li qamet fih għal livell teoretiku, fejn ikollha tiġi evalwata l-fondatezza ta’ kull ordni magħmula lil GSK, anki jekk din tkun eċċessiva u sproporzjonata.

32.

Għalkemm b’inqas qawwa, anki l-kumpanniji rikorrenti l-oħra jesponu l-ħtieġa li d-diskussjoni titqiegħed fil-kuntest li fih qamet, u kif żviluppata fil-proċeduri quddiem il-qrati Griegi, billi GSK għandha tendenza li teżaġera t-talbiet tal-grossisti Griegi u tibni l-argumenti tagħha daqs li kieku qed tiġi kkunsidrata kwalunkwe ordni, indipendentement min-natura eċċessiva tagħha.

33.

Jiena naqbel mal-opinjoni tal-importaturi paralleli dwar il-fatt li huwa xieraq li l-kwistjoni tiġi ttrattata skont il-kundizzjonijiet li qamet fihom, jiġifieri, il-provvista minn GSK tal-prodotti mediċinali inkwistjoni fl-istess kwantitajiet medji fix-xahar ipprovduti fis-sena 2000, miżjudin b’20 % kif ipprovdut fl-ordni ta’ rinviju, peress li, minn naħa, fil-proċeduri mibdija taħt l-Artikolu 234 KE il-qorti tar-rinviju tesponi l-fatti li l-Qorti tal-Ġustizzja m’għandhiex tiddeċiedi dwarhom, iżda min-naħa l-oħra, jekk ma jiġix meqjus dan il-kuntest fattwali ma jkunx possibbli li tingħata risposta utli għad-domandi in kwistjoni.

34.

Sabiex wieħed jifhem aħjar din il-kawża, ikun xieraq li tintuża l-fakultà rikonoxxuta mill-ġurisprudenza ( 15 ) li d-domandi tat-Trimeles Efeteio Athinon jiġu riformulati mill-ġdid, billi bl-ewwel domanda l-qorti tar-rinviju tixtieq tivverifika jekk ir-rifjut tal-provvista min-naħa ta’ GSK, li r-raġuni għalih kien it-tnaqqis tal-kummerċ parallel, huwiex fih innifsu abbuż ta’ pożizzjoni dominanti, billi l-għan tiegħu kien esklużivament l-eliminazzjoni tal-kompetituri tal-imsemmija kumpannija fis-suq tad-distribuzzjoni bl-ingrossa.

35.

Madankollu, id-domandi li żiedet sussegwentement jirrigwardaw sensiela ta’ fatti li jaqgħu taħt l-isfera ta’ ġustifikazzjonijiet eventwali tal-abbuż, u għaldaqstant ikun iktar loġiku li jiġu ttrasferiti għat-tieni domanda preliminari, li tistaqsi dwar liema huma l-kriterji xierqa għall-evalwazzjoni tal-karattru sproporzjonat tal-aġir ta’ GSK. Barra minn dan, in-noti tal-osservazzjonijiet ippreżentati f’dawn il-proċeduri għal deċiżjoni preliminari huma ispirati sew mill-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-kawża Syfait, li jeżaminaw b’mod estensiv il-kawżi għall-esklużjoni tal-abbuż.

36.

Dan l-approċċ lejn id-domandi jippermetti li tiġi indirizzata dilemma dottrinali ta’ ċertu attwalità, jiġifieri l-eżistenza ta’ prattiċi abbużivi fihom infushom, u li ssir riflessjoni iktar fil-fond dwar il-ġustifikazzjonijiet eventwali tagħhom.

37.

Fil-kawżi prinċipali qed jiġi lmentat li GSK li kienet issospendiet il-bejgħ ta’ Imigram, Lamictal u Serevent lill-grossisti, abbażi ta’ allegata skarsezza ta’ dawn il-prodotti mediċinali msemmijin; qed jiġi lmentat ukoll li hija qed tkompli tforni lil dawn il-kompetituri iżda adattat il-volum tagħhom għall-bżonnijiet tas-suq Grieg, sabiex jiġi evitat li l-prodotti mediċinali inkwistjoni jiġu esportati mill-ġdid lejn pajjiżi oħra Ewropej, speċjalment il-Ġermanja u r-Renju Unit.

38.

Qabel ma jiġi eżaminat jekk dak l-aġir għandux jiġi kkunsidrat bħala abbuż fih innifsu, jeħtieġ li jiġi vverifikat kif, fil-ġurisprudenza tal-Komunità, jiġi ttrattat ir-rifjut ta’ provvista, kif ukoll l-effett tal-intenzjoni ċara li jitwaqqaf il-kummerċ parallel bħala ċirkostanzi aggravanti fl-evalwazzjoni tal-aġir. Ladarba tinkixef il-preżenza ta’ abbuż, l-analiżi tista’ tiffoka fuq il-kwalifikazzjoni tal-abbuż fih innifsu.

39.

Is-sentenzi rari tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-kuntest ingħataw f’ċirkustanzi ta’ fatt li jqajmu dubju dwar l-applikabbiltà tagħhom f’dan il-każ, fejn l-impriżi ta’ distribuzzjoni bl-ingrossa tat-tliet prodotti mediċinali inkwistjoni jkollhom jaffaċjaw ruħhom mar-rifjut ta’ provvista min-naħa tal-uniku fornitur tagħhom, jiġifieri l-impriża li jkollha l-privattivi ta’ manifattura tal-imsemmija mediċinali li, minn dejjem, kienet kompetitriċi tagħhom fil-bejgħ ta’ dawn il-prodotti. Madankollu m’huwiex superfluwu li jsir riferiment, minħabba l-ġeneralità tagħhom, għal uħud mis-sentenzi l-iktar sinjifikattivi li jirrigwardaw l-Artikolu 82 KE.

40.

Fil-kawża Commercial Solvents vs Il-Kummissjoni ( 16 ), il-kumpannija kkonċernata kienet interrompiet il-provvista tagħha ta’ aminobutanol lill-kumpannija Taljana Zoja, li kienet timmanifattura l-ethanbutanol, derivat ta’ din il-materja prima, billi ż-żewġ impriżi kienu jikkompetu ma’ xulxin fis-suq. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja dan il-waqfien ta’ provvisti kien jikser l-Artikolu 82 KE peress li l-pożizzjoni dominanti li kellha Commercial Solvents fil-produzzjoni ta’ din is-sustanza, li kienet tippermettilha tikkontrolla l-provvista lill-manifatturi tad-derivati tal-istess sustanza, ma kienx jawtorizzaha telimina mis-suq il-klijenti antiki tagħha, abbażi biss tal-fatt li anki hija kienet bdiet tipproduċi l-istess derivati ( 17 ).

41.

Jeżisti xebh evidenti bejn is-sentenza Commercial Solvents u din il-kawża sa fejn anki GSK interrompiet il-provvisti tal-prodotti tagħha lill-grossisti Griegi, bil-għan li torganizza mill-ġdid il-bejgħ tat-tliet prodotti mediċinali inkwistjoni permezz tad-distributur esklużiv tagħha fil-pajjiż; wara xi tliet xhur, GSK reġgħet bdiet tiddistribwixxi l-imsemmija prodotti imma fi kwantità limitata meta mqabbla mad-domanda tagħhom fis-suq nazzjonali tar-Repubblika Ellenika.

42.

Fil-kawża United Brands vs Il-Kummissjoni, dwar il-banana “Chiquita” ( 18 ), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, billi waqqfet il-bejgħ tal-banana lill-impriża Daniża Olesen li kienet taħżen il-banana sakemm timmatura u tiddistribwixxiha, għaliex kienet ikkollaborat f’kampanja pubbliċitarja tal-impriża kompetitriċi Dole, United Brands kienet kisret id-dritt tal-kompetizzjoni.

43.

F’dik l-okkażjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet li impriża li jkollha pożizzjoni dominanti fid-distribuzzjoni ta’ prodott partikolari ma tistax tissospendi l-provvisti lil klijent antik “li josserva l-użi kummerċjali, jekk l-ordnijiet ta’ dan il-klijent ma jkun fihom xejn anormali” ( 19 ).

44.

Jeħtieġ jiġi enfasizzat ix-xebh bejn il-kawża United Brands u l-kawża preżenti fir-rigward tal-pożizzjoni dominanti tal-impriża kif ukoll dwar l-użi kummerċjali — jew it-twettiq ta’ kuntratti — min-naħa tal-grossisti kompetituri; iżda fil-kawżi prinċipali jitqajmu problemi differenti dwar il-livell ta’ provvista pretiż mill-impriżi kompetituri quddiem it-Trimeles Efeteio Athinon, u dwar il-klassifikazzjoni ta’ din il-provvista bħala abitwali jew, bil-kontra, eżaġerata. Fis-sentenza United Brands dan l-aħħar punt ma kienx ġie diskuss, u għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-ordnijiet ta’ Olesen kienu normali. Minkejja dan, il-mod kif tiġi evalwata din il-karatteristika jikkonsisti fl-eżami tal-ġustifikazzjonijiet possibbli għar-rifjut li l-ordnijiet tal-kumpanniji li qegħdin f’kummerċ parallel jiġu onorati kompletament u għaldaqstant m’hemmx bżonn li dan l-aspett jiġi eżaminat iktar fil-fond.

45.

Anki f’kawżi oħrajn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fuq ir-rifjut ta’ provvista iżda f’kuntest fattwali differenti għal kollox minn dak f’din il-kawża, jew f’kuntest leġiżlattiv differenti ħafna. Dwar l-ewwel ipoteżi, huwa xieraq li tissemma s-sentenza CBEM ( 20 ), li estendiet għas-suq tas-servizzi l-projbizzjoni għall-impriżi f’pożizzjoni dominanti li jirriżervaw għalihom infushom, jew li jirriżervaw għal impriża oħra li tappartjeni għall-istess grupp, is-suq ta’ attività awżiljarja pprovduta minn impriża terza f’suq viċin, imma distint; fit-tieni ipoteżi nsibu s-sentenzi li fihom ġie diskuss l-aċċess għal infrastruttura essenzjali (“essential facility”) bħas-sentenza Bronner ( 21 ), jew dawk li jirrigwardaw ir-rifjut ta’ liċenzja ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali jew industrijali, bħas-sentenzi Magill ( 22 ) u IMS Health ( 23 ), kollha differenti ħafna miċ-ċirkustanzi li huwa bbażat fuqhom dan ir-rinviju.

46.

Fi ftit kliem, mis-sentenzi Commercial Solvents u United Brands jirriżulta li impriża li għandha pożizzjoni dominanti li tirrifjuta tagħti l-provvista ta’ merkanzija, l-iktar fin-nuqqas ta’ prodotti alternattivi, bħal fil-każ tal-Lamictal, u żżomm għaliha s-suq ta’ esportazzjoni parallela, taġixxi b’mod abbużiv skont l-Artikolu 82 KE. Wara jrid jiġi ddeterminat jekk l-intenzjoni li jiġi eliminat dan il-kummerċ parallel tippermettix li dan l-aġir jiġi meqjus bħala abbuż fih innifsu, skont id-dritt Komunitarju tal-kompetizzjoni.

47.

Mill-bidu nett, il-ġurisprudenza Komunitarja stabbiliet li l-kunċett ta’ “abbuż” fl-Artikolu 82 KE huwa wieħed oġġettiv, marbut mal-attivitajiet ta’ impriżi f’pożizzjoni dominanti ( 24 ) u bħala tali m’huwiex affettwat minn kwalunkwe raġunijiet li jwassluhom sabiex jaġixxu b’dan il-mod ( 25 ). L-abbuż lanqas jeħtieġ l-eżistenza ta’ culpa sabiex l-Artikolu 82 KE jkun applikabbli ( 26 ).

48.

Minkejja dan, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni żewġ aspetti importanti li jippreċiżaw iż-żewġ dikjarazzjonijiet preċedenti.

49.

Minn naħa, ma jistax jiġi eskluż kompletament li l-elementi suġġettivi tal-ksur spiss iservu bħala indikazzjonijiet li operatur ikollu għan aħħari li jmur kontra l-kompetizzjoni u li huma stess jistgħu jikkostitwixxu ksur abbużiv ( 27 ).

50.

Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat it-teżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza li, minħabba d-differenza bejn l-Artikolu 81(1) KE u l-Artikolu 82 KE, sa fejn dan tal-aħħar ma fih l-ebda referenza għall-effett antikompetittiv tal-prattika in kwistjoni, sabiex jiġi stabbilit li jkun hemm ksur tal-Artikolu 82 KE huwa biżżejjed li jiġi ppruvat li l-għan tal-aġir abbużiv tal-impriża dominanti huwa li jirrestrinġi l-kompetizzjoni jew, fi kliem ieħor, li jista’ jkollu dan l-effett ( 28 ).

51.

Għalhekk, iktar ma l-impriża li għandha pożizzjoni dominanti tipprova tfixkel il-kompetizzjoni ħielsa fis-suq, iktar tissaħħaħ il-preżunzjoni ta’ aġir abbużiv. Din hija s-sitwazzjoni f’din il-kawża. Lanqas GSK ma ċaħdet il-veru għan li telimina l-esportazzjonijiet paralleli tat-tliet prodotti mediċinali inkwistjoni magħmula mill-impriżi ta’ distribuzzjoni bl-ingrossa mill-Greċja lejn pajjiżi Komunitarji oħra.

52.

Barra minn hekk, billi dawn ir-restrizzjonijiet fil-volum ta’ bejgħ ta’ distributuri oħrajn jillimitaw il-possibbiltajiet tal-kompetituri ta’ GSK fis-sens tas-subparagrafu (b) tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 82 KE, hemm preżunzjoni qawwija li dan l-aġir u, b’hekk, l-għan li ispirah, jikser l-ewwel paragrafu ta’ din id-dispożizzjoni ( 29 ).

53.

Huwa evidenti li l-intenzjoni ta’ GSK hija kuntrarja għall-għanijiet tat-Trattat għaliex tolqot il-libertà tal-kummerċ fost l-Istati Membri b’tali mod li tista’ tagħmel ħsara għat-twaqqif tas-suq uniku, skont l-interpretazzjoni tal-ġurisprudenza u skont l-Artikolu 3(1)(g) KE billi, mingħajr dubju, taqsam is-swieq nazzjonali u tibdel l-istruttura tal-kompetizzjoni fis-suq komuni ( 30 ).

54.

Fil-qosor, dawn l-osservazzjonijiet juru li GSK ikkommettiet ksur gravi tat-Trattat, li jistħoqqlu jiġi kkunsidrat bħala abbuż fih innifsu, peress li m’hemm ebda bażi ekonomika oħra ħlief li jiġi eliminat il-kummerċ parallel magħmul mill-kompetituri tagħha, il-grossisti Griegi ( 31 ). Madankollu, għandi dubji ta’ natura metodoloġika dwar il-gradi ta’ aġir abbużiv tal-impriżi f’pożizzjoni dominanti u għalhekk huwa tajjeb li dan l-aspett jiġi analizzat iktar fil-fond.

55.

Qabel ma jiġu elenkati l-argumenti kontra l-aċċettazzjoni ta’ aġir abbużiv fih innifsu, jeħtieġ li tiġi eżaminata l-evoluzzjoni tal-kunċett ta’ abbuż fil-ġurisprudenza Komunitarja.

56.

Sa llum, il-Qorti tal-Ġustizzja identifikat tliet prattiċi li, jekk applikati minn impriżi f’pożizzjoni dominanti, jirriżultaw inevitabbilment f’abbuż tal-pożizzjoni tagħhom fis-suq, apparentement mingħajr ebda possibbiltà li tiġi ammessa xi prova kuntrarja bħala ġustifikazzjoni għal dan l-aġir.

57.

Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’dan il-mod fir-rigward tal-obbligi ta’ provvista esklużiva imposti mill-impriża f’pożizzjoni dominanti fuq ix-xerrejja tagħha, kemm jekk dawn l-obbligi kienu ġew stabbiliti sic et simpliciter, kif ukoll jekk kienu ġew iffissati bħala korrispettiv għall-għoti ta’ skontijiet ( 32 ).

58.

L-iskontijiet għal-lealtà jirrappreżentaw it-tieni waħda mill-prattiċi li dejjem huma preżunti abbużivi billi, b’differenza mill-iskontijiet kwantitattivi, li huma marbutin biss mal-kwantitajiet akkwistati mingħand il-produtturi kkonċernati, huma għandhom it-tendenza li jimpedixxu, permezz tal-għoti ta’ vantaġġi finanzjarji, lill-klijenti milli jakkwistaw il-provvista tagħhom mingħand produtturi kompetituri ( 33 ).

59.

It-tielet prattika kkunsidrata abbużiva fih innifsu tikkonċerna prezzijiet predatorji. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, prezzijiet li huma orħos mill-medja tal-ispejjeż varjabbli (jiġifieri dawk li jvarjaw skont il-kwantitatijiet prodotti) m’għandhom l-ebda bażi ekonomika u għalhekk jindikaw biss l-għan li jiġi eliminat kompetitur, u konsegwentement għandhom jiġu kkunsidrati bħala abbużivi ( 34 ). Għal kuntrarju, il-prezzijiet li huma orħos mill-medja tal-ispejjeż totali (li jinkludu l-prezzijiet fissi u dawk varjabbli, imma ogħla mill-medja tal-ispejjeż varjabbli) għandhom jiġu kkunsidrati abbużivi meta jiġu ffissati fil-kuntest ta’ pjan li għandu l-għan li jelimina kompetitur ( 35 ).

60.

Il-motivazzjoni ta’ dawn is-sentenzi eskludiet kwalunkwe skuża min-naħa tal-impriża f’pożizzjoni dominanti ( 36 ). Minkejja dan, il-ġurisprudenza l-iktar riċenti, dejjem fil-qasam tal-iskontijiet għal-lealtà, ma kkonfermatx il-prinċipju li dawn il-prattiċi għandhom bilfors jiġu kkunsidrati bħala abbużivi. Għalhekk, fir-rigward ta’ skontijiet marbuta mat-twettiq ta’ għanijiet ta’ bejgħ individwali fis-settur tal-avjazzjoni kummerċjali ta’ passiġġieri, mogħtija lil aġenziji tal-ivvjaġġar ta’ impriża f’pożizzjoni dominanti fis-suq tal-ajru Anglosassonu, il-Qorti tal-Ġustizzja ppermettiet lill-impriża kkonċernata li tiġġustifika ekonomikament is-sistema tagħha ta’ inċentivi, li l-effett tagħha kien is-soppressjoni tal-kompetizzjoni ( 37 ).

61.

Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja hija lesta li tippermetti ġustifikazzjonijiet mill-impriżi f’pożizzjoni dominanti, anki f’oqsma fejn kien jidher li hija tippreżumi l-eżistenza, fihom infushom, ta’ abbużi eventwali, u b’hekk fil-verità qed issegwi l-ġurisprudenza klassika tagħha, li kienet ġiet żviluppata indipendentement mis-sentenzi msemmija iktar ’il fuq, li jistabbilixxu kategorija ta’ prattiċi fihom infusjom abbużivi ( 38 ). Madankollu, apparti l-indikazzjonijiet konkreti dwar iċ-ċirkustanzi ta’ kull każ partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma pprovdietx kriterji ta’ karattru ġenerali sabiex teskludi li l-abbużi eventwali fihom infushom jaqgħu taħt l-artikolu tat-Trattat dwar l-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti. Għalhekk huwa opportun li jiġu ppreżentati wħud minn dawn il-kriterji.

62.

L-Artikolu 82 KE m’huwiex adattat sabiex ikopri aġir li huwa preżunt fih innifsu abbużiv, u dan għal raġunijiet legali kif ukoll ekonomiċi.

63.

Huwa hawnhekk li nsibu l-istruttura tal-Artikolu 82 KE, speċjalment f’paragun ma’ dik tal-artikolu ta’ qablu fit-Trattat.

64.

L-Artikolu 81 KE huwa magħmul minn tliet paragrafi li jistabbilixxu, rispettivament, il-prinċipju li jipprojbixxi l-prattiċi miftiehma, in-nullità tal-akkordji bħala korollarju ewlieni tal-inosservanza tal-projbizzjoni prevista fil-paragrafu 1, u l-possibbiltà li tinkiseb eżenzjoni, jekk din ma tkunx inkisbet permezz tal-applikazzjoni ta’ ebda regolament ta’ eżenzjoni għal kategoriji partikolari adottat skont l-Artikolu 83(2)(b) KE tal-paragrafu 1.

65.

L-eżempji ta’ ententes [akkordji] antikompetittivi elenkati fl-Artikolu 81(1)(a) sa (e) KE huma tradizzjonalment ekwiparati ma’ ksur fih innifsu ta’ din id-dispożizzjoni b’mod li ma jaqgħux fost l-eżenzjonijiet għal kategoriji partikolari stabbiliti fil-paragrafu 3 ( 39 ). Għalkemm b’ħafna diffikultajiet, dawn l-akkordji ma jiġux kompletament eliminati billi jibqgħu fis-seħħ permezz ta’ eżenzjoni individwali, jekk il-persuni kkonċernati juru li l-akkordji tagħhom jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 81(3) KE. F’dan il-kuntest, il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti reċentement bidlet il-ġurisprudenza tagħha dwar l-impożizzjoni ta’ prezzijiet minimi ta’ bejgħ mill-ġdid (“Resale price maintenances”) fl-akkordji vertikali, b’mod li issa tissuġġettaha għar-“rule of reason” ( 40 ), u b’hekk titwarrab mis-severità tal-ġurisprudenza stabbilita tagħha li, sa mill-preċedent tal-1911 ( 41 ), qieset lil din il-prattika illegali fiha nnifisha, billi kienet tikser l-ewwel taqsima tax-Sherman Act.

66.

Fil-qosor, din id-dispożizzjoni toffri lill-impriżi diversi possibbiltajiet sabiex jikkontestaw kull kwalifikazzjoni ta’ ksur fih innifsu tal-klawżoli li jinkludu fl-akkordji tagħhom. Dan ma jgħoddx għall-impriżi f’pożizzjoni dominanti fil-kuntest tal-artikolu korrispondenti tat-Trattat.

67.

Fid-dawl tal-formulazzjoni tal-Artikolu 82 KE, li ma fih ebda dispożizzjoni li tistabbilixxi eżenzjoni minn xi abbużi, l-analiżi ta’ aġir abbużiv teħtieġ dibattitu dijalettiku bejn l-operaturi li għandhom pożizzjoni dominanti f’suq speċifiku u l-awtoritajiet kompetenti, nazzjonali jew Komunitarji, kif ukoll mal-persuni kkonċernati.

68.

Kull parteċipant fid-dibattitu għandu jressaq il-provi sabiex isostni l-argumenti tiegħu, skont il-prinċipju tradizzjonali Latin ei incumbit probatio qui dicit, non qui negat.

69.

F’dan ix-xenarju, jekk aġir partikolari jqajjem dejjem il-preżunzjoni iuris et de iuris ta’ abbuż, l-impriżi f’pożizzjoni dominanti ma jkollhomx id-dritt ta’ difiża billi, kif għidt diġà iktar ’il fuq, l-istruttura tal-Artikolu 82 KE ma tammetti l-ebda eżenzjoni; għaldaqstant, ladarba jiġi aċċertat l-abbuż, għandu jiġi ddikjarat li hemm abbuż sakemm ma jkunx hemm provi suffiċjenti li l-istess abbuż ma ġiex kommess.

70.

Barra minn hekk, l-eżempji elenkati fl-Artikolu 82 KE (2)(a) sa (d) ma joħolqux preżunzjoni iuris et de iure, b’differenza minn dawk tal-Artikolu 81(1)(a) sa (e) KE. L-iktar l-iktar huma għandhom jiġu kkunsidrati, minħabba l-loġika ekonomika li huma bbażati fuqha, bħala preżunzjonijiet iuris tantum li jeħilsu mill-oneru tal-prova lil persuna li tinvokahom ( 42 ), imma qatt ma jistgħu jissostitwixxu d-dibattitu dijalettiku li rreferejt għalih fil-paragrafi preċedenti. Bħal fil-każ tal-prattiċi miftiehma fihom infushom, imsemmija fl-Artikolu 81 KE, li huma ġġustifikati taħt il-paragrafu 3 tal-istess dispożizzjoni, il-possibbiltà li jiġu aċċettati ċerti prattiċi abbużivi taħt l-Artikolu 82 KE permezz ta’ ġustifikazzjoni oġġettiva għandha tibqa’ miftuħa.

71.

Fl-ewwel lok, ir-rikonoxximent ta’ abbużi ta’ pożizzjoni dominanti fihom infushom imur kontra l-ħtieġa li kull każ jiġi eżaminat abbażi tal-parametri tal-kuntest ekonomiku u legali li jkun inqala’ fih.

72.

Fit-tieni lok, mil-lat strettament ekonomiku, l-approċċ fih innifsu fih formaliżmu eċċessiv, difett ikkritikat minn esponenti kkwalifikati tad-duttrina, li jipproponu approċċ ieħor għall-Artikolu 82 KE, li jiffoka fuq ir-riperkussjonijiet ta’ kull abbuż u li jinvolvi evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull każ permezz ta’ analiżi tal-mertu ( 43 ) (jew “rule of reason”) ( 44 ).

73.

Jekk tingħata prijorità lil ideat prekonċepiti u formali fir-rigward ta’ pożizzjoni dominanti jintilef il-fatt li, xi kultant, dawn il-prattiċi jistgħu jkunu ta’ vantaġġ ukoll għall-konsumatur ( 45 ). Dan jiġri meta s-setgħa ta’ wieħed mill-operaturi tirrestrinġi l-kompetizzjoni fis-suq inkwistjoni billi, kif ġie kkritikat ġustament, l-Artikolu 82 KE ma fih l-ebda klawżola li abbażi tagħha dawn l-operaturi jistgħu jiddefendu ruħhom b’suċċess minn akkuża ta’ abbuż billi juru l-effikaċja tal-aġir tagħhom f’termini ekonomiċi ( 46 ).

74.

Fit-tielet u fl-aħħar lok, jekk, kif intqal diġà, is-soltu jkun hemm diviżjoni f’żewġ kategoriji tal-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Artikolu 82 KE, jiġifieri, l-aġir abbużiv li jippreġudika lill-konsumaturi (sfruttament abbużiv ta’ pożizzjoni dominanti) u dak li jagħmel ħsara lill-kompetituri attwali jew potenzjali (prattiċi abbużivi intiżi biex jeskludu l-kompetituri) ( 47 ), b’mod li kwalunkwe att antikompetittiv ta’ impriża f’pożizzjoni dominanti jista’ jkun abbuż ( 48 ), fin-nuqqas ta’ ġerarkija bejn dawn iż-żewġ aspetti tal-Artikolu 82 KE ( 49 ), jeħtieġ li jiġi sostnut li l-impriża f’pożizzjoni dominanti għandha tkun tista’ tiddefendi lilha nnifisha billi tibbaża ruħha fuq ir-riżultati ekonomiċi miksuba.

75.

Huwa biss meta jitqabblu l-konsegwenzi pożittivi u negattivi għall-utent u għall-operaturi l-oħra tal-istess suq li tista’ tinħareġ informazzjoni rilevanti sabiex wieħed jasal għad-deduzzjonijiet opportuni.

76.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-aġir abbużiv fih innifsu ma jiksirx l-Artikolu 82 KE u għalhekk ir-risposta għall-ewwel domanda magħmula mit-Trimeles Efeteio Athinon m’għandhiex tkun fl-affermattiv. Għaldaqstant, nirrakkomanda li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara, mingħajr eżitazzjoni, li l-Artikolu 82 KE ma jippermettix li jiġi attribwit aġir fih innifsu abbużiv lill-impriżi li huma f’pożizzjoni dominanti, lanqas meta ċ-ċirkustanzi tal-każ ma jħallu l-ebda dubju, dwar l-intenzjoni tal-impriżi u l-effett antikompetittiv tal-aġir tagħhom.

77.

Fid-dawl tas-soluzzjoni proposta għall-ewwel domanda, jeħtieġ li tiġi eżaminata t-tieni domanda, li tirrigwarda ġustifikazzjonijiet oġġettivi possibbli għal dan l-aġir.

78.

Qabel kollox nixtieq infakkar li, kif indikajt ftit qabel, parti mill-ewwel domanda preliminari għandha r-risposta tagħha fit-tieni domanda, billi hija marbuta mal-motivi ta’ ġustifikazzjoni tal-prattiċi abbużivi previsti mill-Artikolu 82 KE. Fil-fehma tiegħi, il-qorti tar-rinviju qed tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kriterji li jistgħu jaqilbu d-deċiżjoni negattiva li, bħala prinċipju, tolqot lill-impriża f’pożizzjoni dominanti.

79.

Hemm tliet motivi ta’ ġustifikazzjoni li jistgħu jiġu invokati mill-impriżi f’pożizzjoni dominanti akkużati b’aġir abbużiv: il-motivi li jirrigwardaw is-suq li fih joperaw l-impriżi kkonċernati ( 50 ), id-difiża tal-interessi kummerċjali leġittimi tagħhom u l-prova ta’ bilanċ pożittiv. iktar ’il quddiem ser neżaminahom b’mod separat filwaqt li nżomm f’moħħi l-fatti ppreżentati quddiem l-qorti tar-rinviju.

80.

L-impriża GSK insistiet fuq il-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tħallihiex tiżvolġi l-attivitajiet tagħha f’kundizzjonijiet normali ta’ kompetizzjoni. Hija ssemmi żewġ aspetti li jispjegaw il-limitazzjonijiet għall-esportazzjonijiet paralleli imposti fuq il-grossisti Griegi: l-iffissar tal-ogħla prezzijiet għall-bejgħ tal-prodotti mediċinali, prattika abitwali fl-Istati Membri kollha, u l-obbligu taż-żamma ta’ ħażna ta’ prodotti fi kwantitajiet suffiċjenti sabiex jissodisfaw id-domanda nazzjonali fi kwalunkwe mument.

81.

Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, il-Gvern Pollakk u l-Kummissjoni jiċħdu dan l-argument, għalkemm b’ċerti kwalifikazzjonijiet. Qabel ma jsir l-eżami tal-motivi ta’ ġustifikazzjoni, jeħtieġ li jiġu ddeterminati l-konfini tas-suq in kwistjoni.

82.

Ġie ppreċiżat ġustament li s-suq Ewropew tal-prodotti farmaċewtiċi, mifhum bħala dak tal-kummerċ u d-distribuzzjoni ta’ prodotti mħarsa jew le minn privattiva, huwa kkaratterizzat minn grad ta’ armonizzazzjoni mnaqqas, minħabba l-intervent tal-Istat fil-prezzijiet u fis-sistemi pubbliċi ta’ rimbors tal-ispejjeż sostnuti mill-pazjent għall-akkwist ta’ prodotti mediċinali, li jfisser li l-prezz imħallas mill-konsumatur aħħari huwa inqas importanti ( 51 ).

83.

Il-partijiet li ppreżentaw in-noti tal-osservazzjonijiet tagħhom f’dan ir-rinviju jaqblu fuq il-fatt li l-Istati Membri kollha jimponu l-ammont li l-kumpanniji produtturi tas-settur jeżiġu mill-pazjenti, billi jiġu limitati l-ammonti rimborsati mid-diversi korpi tas-sigurtà soċjali u b’hekk tiġi limitata l-ispiża pubblika għas-saħħa. Huma jaqblu wkoll fuq il-fatt li teżisti differenza kbira bejn il-prezzijiet ta’ bejgħ fid-diversi Stati Membri. Flimkien ma’ din is-sistema ta’ finanzjament pubbliku teżisti oħra kompletament privata, li fiha l-kumpanniji farmaċewtiċi jiffissaw il-prezz tal-prodotti mediċinali b’mod liberu; madankollu jidhirli li huwa aċċettat li dan l-aħħar mudell jirrappreżenta perċentwali żgħira tas-suq, għalkemm din tvarja minn pajjiż għal ieħor.

84.

Fl-aħħar, hemm bżonn li tiġi indikata karatteristika oħra distintiva ta’ dan is-suq, jiġifieri d-diversi privattivi industrijali għall-mediċini. Dan l-aspett, għalkemm ma jirriflettix il-kontroll mill-awtoritajiet pubbliċi, huwa sinjifikattiv għaliex id-detenturi ta’ dawn id-drittijiet ta’ proprjetà industrijali jista’ faċilment ikollhom pożizzjoni dominanti, billi dawn il-monopolji ġeneralment jikkostitwixxu ostakoli legali u temporali ( 52 ).

85.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, GSK issostni li l-limiti fil-prezzijiet imposti mill-Istati Membri, flimkien mal-obbligu taż-żamma ta’ ħażniet adegwati għad-domanda nazzjonali, jorbtuha b’tali mod li, sabiex terġa’ tistabbilixxi l-attività kummerċjali tagħha, ma jkollhiex għażla oħra ħlief li tissielet kontra l-esportazzjonijiet paralleli min-naħa tal-grossisti Griegi lejn pajjiżi fejn l-ammont rimborsat għall-prodotti mediċinali jisboq bil-bosta l-marġni miksub fir-Repubblika Ellenika.

86.

Għalkemm il-ġurisprudenza Komunitarja ma tammettix ġustifikazzjonijiet ibbażati fuq karatteristiċi partikolari tar-regolamentazzjoni ta’ suq partikolari, jiena naħseb li jista’ jkun hemm każijiet fejn hija tkun disposta li tagħmel dan, skont l-effett tal-kontroll tal-Istat fuq l-istess suq. GSK invokat żewġ fatturi fundamentali: l-intervent fir-rigward tal-prezzijiet u l-obbligu taż-żamma ta’ ħażniet.

87.

Fir-rigward tal-politika segwita fl-Istati Membri sabiex il-korpi tas-sigurtà soċjali jħallsu lura l-ispejjeż li jkunu għamlu l-pazjenti għall-akkwist ta’ prodotti mediċinali, fis-sentenza Merck u Beecham ( 53 ), il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-kontroll tal-prezzijiet tista’ tikkawża distorsjoni tal-kompetizzjoni fost l-Istati Membri, imma ppreċiżat ukoll li din id-distorsjoni pprovokata mill-indħil tal-Istat ma tistax tiġġustifika deroga mill-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija ( 54 ).

88.

Għalkemm il-projbizzjoni fl-Artikolu 28 KE ma tistax tiġi invokata kontra impriżi, l-obbligu li ma jostakolawx it-twettiq tal-għanijiet tat-Trattat, b’mod partikolari tal-libertà tal-kummerċ bejn l-Istati Membri, huwa impost bis-saħħa tal-Artikolu 81 KE u 82 KE, li jiddikjaraw li l-aġir li jipprovoka t-taqsim artifiċjali tas-swieq nazzjonali u d-distorsjoni tal-kompetizzjoni huwa inkompatibbli mat-Trattat ( 55 ). Għalhekk huwa opportun li tiġi analizzata l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-moviment liberu tal-merkanzija, tal-inqas għal dak li jirrigwarda t-taqsim tas-swieq nazzjonali.

89.

Fi kwalunkwe każ, ir-riġidità tal-politika tal-prezzijiet hija mtaffija mill-Artikolu 2(1) u (2) tad-Direttiva 89/105 ( 56 ), applikabbli għal kull tip ta’ intervent tal-Istat ( 57 ). Mill-imsemmi Artikolu 2(2) joħroġ ċar li l-manifatturi ta’ prodotti mediċinali jipparteċipaw f’diskussjonijiet mal-awtoritajiet inkarigati mill-iffissar tal-prezzijiet, li huma obbligati li jimmotivaw bi “kriterji oġġettivi u verifikabbli” l-oppożizzjoni tagħhom għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodott mediċinali bil-prezz propost mill-applikant. L-Artikolu 2(1) jipprovdi wkoll għal awtorizzazzjoni impliċita li tirriżulta mis-silenzju tal-amministrazzjoni pubblika billi, fin-nuqqas ta’ deċiżjoni mill-Istat Membru f’90 jum mill-preżentazzjoni tal-applikazzjoni, l-applikant jiġi awtorizzat jikkummerċjalizza l-prodott mediċinali.

90.

Ikunu kemm ikunu diffiċli n-negozjati, wieħed m’għandux jinsa s-sitwazzjoni tal-impriżi farmaċewtiċi, speċjalment meta jkollhom privattivi ġodda li, b’mod ġenerali, jippreżupponu titjib fl-istat tas-saħħa tal-pazjent li jiġi kkurat b’dawn il-prodotti mediċinali. Dan l-aspett huwa importanti ħafna, billi l-Istat Membru, li għandu l-obbligu li jiggarantixxi sistema ta’ saħħa ta’ kwalità għas-servizz tal-pazjent, m’għandu l-ebda interess li jirrinunzja għall-aħjar offerti fis-suq, dejjem jekk ikun jista’ jakkwistahom bi prezz raġonevoli ( 58 ).

91.

Nammetti li, iktar ma jgħaddi ż-żmien, il-vantaġġ tad-detentur tal-privattiva farmaċewtika jiddgħajjef billi jiġi obbligat ibaxxi l-prezzijiet miftiehma fil-bidu mal-awtoritajiet tas-saħħa. Madankollu, din l-evoluzzjoni m’hijiex anormali għaliex tiddependi mill-offerta ta’ manifatturi oħrajn ta’ prodotti sostitwibbli, li jkunu iktar effikaċi mil-lat terapewtiku u li jieħdu post il-prodotti l-oħra minħabba progress fir-riċerka.

92.

Barra minn hekk, il-prezz miftiehem m’għandux jilħaq il-livelli li jġiegħlu lill-kumpanniji f’dan is-settur ibiegħu l-prodotti tagħhom bi prezz iktar baxx mill-kost.

93.

Għalhekk, għalkemm is-suq tal-prodotti farmaċewtiċi ma jaħdimx f’kundizzjonijiet normali ta’ kompetizzjoni, is-sistema ta’ kontroll tal-prezzijiet ma taħrabx għal kollox mill-influwenza tal-manifatturi farmaċewtiċi, li jinnegozjaw il-prezzijiet mal-awtoritajiet tas-saħħa tal-Istati Membri, li għandhom ċerta saħħa fuq is-suq u li jadattaw malajr għal dak li jiġri fil-politika sanitarja, tal-inqas fil-qasam tal-prodotti mediċinali.

94.

It-tieni aspett tar-regolamentazzjoni tas-suq li, skont GSK jostakola l-iżvolġiment normali tal-attivitajiet tagħha fil-Greċja u jiġġustifika l-limitazzjoni tal-kummerċ parallel, jirrigwarda l-obbligu li tinżamm dejjem ħażna suffiċjenti fis-suq Grieg. Din il-kumpannija ssostni wkoll li l-ħarsien ta’ dan l-obbligu ma jħallihiex tonora l-ordnijiet tal-grossisti fit-termini mixtieqa.

95.

Il-portata ta’ dan l-obbligu tirrikjedi xi preċiżazzjonijiet, peress li wħud mir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali jikkunsidraw li huma wkoll għandhom ifornu s-suq, obbligu li jirriżulta mill-Artikolu 81(2) tad-Direttiva 2001/83, imsemmi fil-punt 6 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Għaldaqstant, m’hemm l-ebda raġuni għaliex GSK tinvoka dan l-obbligu għad-difiża tagħha.

96.

M’hemmx dubju li l-bżonnijiet tal-pazjenti tal-Istat Membru kkonċernat ma jinbidlux f’daqqa, ħlief fil-każ ta’ epidemiji jew pandemiji, u għalhekk l-istatistiċi fuq il-pazjenti milqutin minn kull marda huma affidabbli u jagħtu lill-impriżi ċerta prevedibbiltà li tgħinhom jadattaw għas-suq.

97.

Fil-qosor, fid-dawl tar-raġunijiet kollha esposti iktar ’il fuq, il-garanzija tal-provvista ma tistax tiġġustifika l-aġir tal-impriża GSK li tillimita l-provvisti intiżi għall-kompetituri tagħha, il-grossisti Griegi.

98.

Għaldaqstant, billi l-motivi ta’ ġustifikazzjoni proposti mill-GSK għandhom jiġu miċħuda, jeħtieġ li jiġi eskluż l-argument li, f’dan il-każ partikolari, jeżistu raġunijiet oġġettivi li jirrigwardaw l-intervent tal-awtoritajiet pubbliċi fis-suq u li jistgħu jiġġustifikaw l-aġir tagħha.

99.

Analiżi sommarja tal-ġurisprudenza turi li din il-kategorija ta’ ġustifikazzjonijiet oġġettivi hija l-unika li attwalment hija definita tajjeb, billi d-djalettika intrinsika fl-Artikolu 82 KE tispiċċa f’dikotomija bejn prattiċi abbużivi u aġir intiż sabiex iħares l-interessi kummerċjali leġittimi ( 59 ).

100.

Ir-rifjut li l-ordnijiet tal-grossisti Griegi jiġu onorati kompletament huwa ekwivalenti għal rifjut ta’ provvista, għalkemm parzjalment, u għalhekk ser nillimita ruħi għall-analiżi tad-deċiżjonijiet rari tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward.

101.

Fis-sentenza tagħha United Brands, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-protezzjoni tal-interessi kummerċjali leġittimi hija strument xieraq sabiex jeħles lil impriża f’pożizzjoni dominanti minn suspetti ta’ abbuż, billi din l-impriża tiġi awtorizzata tieħu l-miżuri neċessarji għall-protezzjoni ta’ dawn l-interessi, dejjem jekk jiġi rrispettat il-prinċipju inderogabbli ta’ proporzjonalità bejn ir-reazzjoni tal-impriża f’pożizzjoni dominanti u t-theddid għall-interessi tagħha ( 60 ).

102.

Madankollu, l-affermazzjoni ta’ dan il-prinċipju ma kienet tal-ebda utilità għall-multinazzjonali Amerikana tal-banana, billi fis-sentenza tagħha, li kienet ibbażata preċiżament fuq in-nuqqas ta’ proporzjonalità bejn ir-rifjut li jiġu onorati l-ordnijiet tal-impriża klijent u kompetitriċi Olesen, il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet l-eżistenza tal-ħtieġa ta’ protezzjoni leġittima ( 61 ).

103.

F’kawża oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat ir-rifjut tal-provvista f’sitwazzjoni ta’ skarsezza, matul il-kriżi taż-żejt ( 62 ) li seħħet fis-snin sebgħin tas-seklu ta’ qabel, u ppermettiet lill-impriża BP li fir-rigward ta’ akkwirenti okkażjonali, il-kooperativa ABG, tapplika koeffiċjent ta’ tnaqqis tal-provvista ta’ żejt mhux irraffinat akbar minn dak applikat lill-klijenti abitwali tagħha, bl-iskop li jiġi evitat li dawn jispiċċaw relattivament żvantaġġati ( 63 ).

104.

Ċerti motivi ta’ ġustifikazzjoni ġew elaborati barra mill-kuntest tal-ġurisprudenza Komunitarja. Per eżempju, il-Kummissjoni ppermettiet li manifattur f’pożizzjoni dominanti jeżamina mill-ġdid ir-relazzjonijiet kummerċjali tiegħu ma’ klijent meta dan jibdel il-politika tiegħu sabiex jiddedika ruħu għall-promozzjoni ta’ marka rivali ( 64 ).

105.

Id-duttrina tipprovdi ġustifikazzjonijiet oħra, bħal dik tas-soċju kummerċjali mhux xieraq, dak li jkun f’xifer il-falliment, dak li sistematikament ma jirrispettax il-kuntratti konklużi jew dak li jagħmel ħsara għall-immaġni jew għall-kwalità tal-merkanzija tal-fornitur ( 65 ). F’dawn il-każijiet is-sens komun jiddetta li għandha tiġi rrispettata x-xewqa tal-impriża f’pożizzjoni dominanti li tirrifjuta l-ordnijiet tal-klijent.

106.

Fost l-argumenti mressqin minn GSK fin-nota tal-osservazzjonijiet ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja, dawk kollha li jirreferu għal tnaqqis fid-dħul minħabba telf ta’ sehem mis-suq b’vantaġġ għall-grossisti Griegi u għal riperkussjonijiet li jirrigwardaw l-irkupru tal-investiment fis-settur tar-riċerka u l-iżvilupp (iktar ’il quddiem “R & Ż”) iwasslu għad-difiża tal-interessi leġittimi.

107.

Kemm GSK kif ukoll parti mil-letteratura ġuridika jsemmu l-ispiża enormi tal-investiment fir-R & Ż bil-għan li jiġi introdott fis-suq prodott mediċinali; huma jżidu jgħidu li l-perijodu li jgħaddi bejn il-kisba tal-privattiva għall-prinċipju attiv u d-disponibbiltà terapewtika tal-prodott is-soltu jkun fil-medja ta’ bejn ħdax-il jew tlettax-il sena, u għalhekk il-fażi tal-qligħ mill-kummerċjalizzazzjoni tkun limitata għal seba’ jew tmien snin ( 66 ).

108.

Huma josservaw li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, il-kummerċ parallel u l-manifattura tal-prodotti ġeneriċi meta tispiċċa l-protezzjoni tat-titolu ta’ proprjetà industrijali jnaqqsulhom il-possibbiltà li jirkupraw l-ispejjeż għar-R & Ż.

109.

M’hemm l-ebda rabta kawżali meħtieġa bejn il-ħsara eventwali għall-investimenti fir-R & Ż u l-kummerċ parallel, billi, l-ewwel nett, GSK u l-awturi li rreferejt għalihom iktar ’il fuq ma pprovdew l-ebda informazzjoni dwar l-oriġini tal-perijodu li matulu l-privattiva ma tħallix qligħ. Madankollu, dan id-dewmien twil jirriżulta mill-istrutturi interni tal-ispejjeż tal-impriżi farmaċewtiċi. Fi kwalunkwe każ, billi l-perijodu ta’ qligħ mill-privattiva huwa qasir ħafna, il-persuni kkonċernati jesperjenzaw sentiment ta’ xi ħadd li jgawdi d-drittijiet tiegħu għal perijodu limitat. Anki nazzarda ngħid li jeżistu wkoll setturi oħrajn fejn tiġri ħaġa bħal din b’dan it-tip ta’ proprjetà immaterjali.

110.

Fit-tieni lok, għalkemm huwa loġiku li wieħed jgħid li huwa biss is-suċċess ekonomiku ta’ privattiva li jiggarantixxi d-dħul ta’ iktar kapital għat-tkomplija tar-riċerka, il-politika ta’ R & Ż fis-settur farmaċewtiku hija l-element fundamentali tal-attività kollha. F’dan il-qasam tal-ekonomija, hija biss ir-riċerka kontinwa ta’ mediċini rivoluzzjonarji li tippermetti s-sopravivenza f’suq kompetittiv u globalizzat ħafna u li jħalli ħafna qligħ. Madankollu, fin-nuqqas ta’ politika kummerċjali maħsuba tajjeb, hemm riskju li anki l-iskoperti l-iktar brillanti ma jintgħarfux. Għaldaqstant, kull impriża ta’ riċerka farmaċewtika għandha ssib il-mezzi l-iktar effikaċi sabiex tikkonvinċi u tilħaq lill-konsumatur.

111.

GSK kienet libera li tistabbilixxi d-distribuzzjoni tal-prodotti tagħha fl-Ewropa. Hija għażlet strateġija li kienet tinkludi lill-grossisti Griegi għaliex qieset li mill-aspett ekonomiku din kienet iktar utli u vantaġġuża. GSK setgħet tagħżel sistema ta’ distribuzzjoni tal-mediċini tagħha li tkun vertikalment integrata, kif xtaqet li tagħmel f’Novembru 2000. Għalkemm din l-impriża hija libera li tirristruttra mill-ġdid is-sistema ta’ provvista tagħha, b’rispett lejn l-użi kummerċjali, f’dan il-każ partikolari qed tiġi akkużata li kkawżat ħsara lill-grossisti għaliex kienu ħadu vantaġġ mill-kundizzjonijiet tas-suq u b’hekk waqqfu l-attività tagħha ta’ esportazzjoni.

112.

Fit-tielet lok, meta wieħed iqabbel l-informazzjoni pprovduta mid-duttrina fil-paragrafu 107 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li tistabbilixxi li bejn l-1998 u l-2003 is-sehem fis-suq tal-importaturi paralleli żdied minn 1.8 % għal 6.8 % ( 67 ), huwa jkollu l-impressjoni li l-battalja vera tikkonsisti fl-irkupru ta’ dawn il-marġni ta’ profitt li jkunu qalgħu l-kompetituri tal-kumpanniji farmaċewtiċi l-kbar.

113.

F’dawn iċ-ċirkustanzi jidhirli li l-argument ibbażat id-dissważjoni pprovokata min-nuqqas ta’ dħul minħabba l-importazzjoni parallela tal-mediċini koperti minn privattiva, huwa żbaljat għaliex jipprova biss jikkonvinċi l-opinjoni pubblika, li hija sensibbli għall-importanza vitali tar-riċerka u tal-iżvilupp għall-kompetittività, billi x-xenarju ta’ rivalità bejn l-impriżi jinbidel f’wieħed ta’ politika ta’ promozzjoni tar-riċerka, settur li l-Unjoni Ewropea żiedet fl-attivitajiet tagħha sa minn meta l-Att Uniku Ewropew introduċa fit-Trattat KE it-Titolu XVIII bl-isem “L-Iżvilupp fir-Riċerka u t-Teknoloġija”.

114.

B’hekk, l-Unjoni Ewropea toffri ambjent favorevoli għall-impriżi, billi tinkoraġġihom inaqqsu l-ispejjeż tar-R & Ż permezz tal-eżenzjoni skont il-kategorija tal-akkordji orizzontali f’dak il-qasam ( 68 ); peress li huwa magħruf li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam u fl-isfruttament komuni tar-riżultati tagħhom ġeneralment jippromwovu l-progress tekniku u ekonomiku billi jinfirex l-għarfien bejn l-impriżi, billi jiġi evitat ix-xogħol doppju ta’ riċerka u ta’ żvilupp, billi jiġu inkoraġġuti avvanzi ġodda permezz tal-iskambju ta’ għarfien kumplimentari, u billi tiġi rrazzjonalizzata l-manifattura tal-prodotti jew l-applikazzjoni ta’ metodi li joħorġu mir-riċerka u l-iżvilupp ( 69 ).

115.

Għaldaqstant, anki jekk l-aġir ta’ GSK jista’ jiġi ġġustifikat, madankollu huwa għandu jiġi kkunsidrat bħala sproporzjonat billi jelimina l-kompetizzjoni fid-distribuzzjoni ġewwa l-Ewropa, u b’hekk joħnoq l-importazzjonijiet paralleli ġejjin mill-Greċja.

116.

L-aħħar motiv ta’ ġustifikazzjoni invokabbli mill-impriżi dominanti jirreferi għall-effikaċja, f’termini ekonomiċi, tal-aġir ipotetikament abbużiv (“efficiency defence”). Id-dokument ta’ riflessjoni tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 82 KE jinkludih f’dan it-tip ta’ aġir ( 70 ), bħala risposta għad-duttrina li ddeplorat il-fatt li ma kienx ġie kkunsidrat ( 71 ).

117.

Mill-osservazzjonijiet ta’ GSK naħseb li l-argumenti kollha tagħha dwar il-konsegwenzi perversi tal-kummerċ parallel tal-prodotti mediċinali suġġetti għall-obbligu ta’ riċetta medika għandhom jitqiegħdu taħt din il-kategorija. Din l-impriża ssostni li l-kummerċ parallel la jiffavorixxi lill-pazjenti u lanqas lill-korpi tas-sigurtà soċjali li jipprovdu għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi. GSK tikkuntrasta din l-informazzjoni mal-qligħ kunsiderevoli li jiksbu l-grossisti Griegi mill-bejgħ ta’ prodotti farmaċewtiċi fil-pajjiżi fejn il-prezz imħallas mill-assigurazzjonijiet tas-saħħa huwa ogħla minn dak imħallas fil-Greċja filwaqt li fl-istess ħin tilmenta dwar is-somom kbar ta’ flus li tgħid li tilfet.

118.

Apparti d-deskrizzjoni tal-“orruri” pprovokati mill-kummerċ parallel, GSK ma tindika l-ebda aspett pożittiv li jirriżulta mill-fatt li llimitat il-provvista ta’ prodotti mediċinali lill-grossisti, ħlief għall-irkupru tal-marġni tagħha ta’ qligħ, li huwa irrilevanti għall-finijiet kemm tal-kwalifikazzjoni kif ukoll tal-ġustifikazzjoni ta’ aġir abbużiv, kif osserva ġustament il-Gvern Pollakk.

119.

Anki jekk wieħed jassumi li l-impriżi f’pożizzjoni dominanti jistgħu jagħtu prova tal-benefiċċji ekonomiċi prodotti mill-aġir abbużiv tagħhom, GSK ma pprovdiet l-ebda element li jista’ jxaqleb il-miżien favoriha, għalkemm il-fatturi li jirrigwardaw is-saħħa tal-marid u t-tnaqqis tal-ispejjeż sostnuti mis-saħħa pubblika jistħoqqilhom attenzjoni partikolari fil-kawża prinċipali. Għalhekk, m’hemmx bżonn li tiġi kkunsidrata l-proporzjonalità, li kienet tikkostitwixxi l-aħħar fażi tal-analiżi, kieku ġiet aċċettata ġustifikazzjoni għall-aġir ta’ GSK.

120.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nirrakkomanda li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għat-tieni domanda preliminari tkun li t-tnaqqis, minn impriża f’pożizzjoni dominanti, tal-ordnijiet tal-grossisti għal kwantitajiet korrispondenti għad-domanda tas-suq nazzjonali bl-intenzjoni li twaqqaf l-importazzjonijiet paralleli ta’ dawn il-grossisti lejn Stati Membri oħra jikkostitwixxi, bħala prinċipju, abbuż ta’ pożizzjoni dominanti skont l-Artikolu 82 KE.

121.

Madankollu, l-impriża ssuspettata tista’ tippreżenta kwalunkwe element xieraq sabiex tiġġustifika l-aġir tagħha oġġettivament, u b’mod partikolari:

122.

Fil-każ li l-ġustifikazzjoni tkun fondata, m’għandhiex tiġi minsija l-verifika tal-proporzjonalità, jiġifieri l-verifika li dan l-aġir ikun indispensabbli u xieraq.

123.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, filwaqt li nieħu pożizzjoni differenti minn tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Syfait, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi preliminari magħmula mit-Trimeles Efeteio Athinon, tkun kif ġej: