IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Brussell, 24.10.2023

COM(2023) 652 final

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL

Il-progress dwar il-kompetittività tat-teknoloġiji tal-enerġija nadifa

RAPPORT TA’ PROGRESS TAL-2023 DWAR IL-KOMPETITTIVITÀ TAT-TEKNOLOĠIJI TAL-ENERĠIJA NADIFA

SOMMARJU EŻEKUTTIV    

1.    INTRODUZZJONI    

2.    VALUTAZZJONI TAL-KOMPETITTIVITÀ TAS-SETTUR TAL-ENERĠIJA NADIFA TAL-UE    

2.1    L-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-enerġija u tal-materja prima fuq is-settur tal-enerġija nadifa tal-UE    

2.2    Mir-riżorsi sal-assemblaġġ: it-tisħiħ tal-UE bħala potenza industrijali    

2.3    Kapital uman u ħiliet: it-tnaqqis tad-diskrepanza fil-ħiliet u n-nuqqasijiet ta’ ħiliet sabiex jiġu evitati l-konġestjonijiet    

2.4    Mir-riċerka u mill-innovazzjoni sal-adozzjoni mis-suq: it-twittija ta’ triq ta’ suċċess għall-UE    

2.5    Ix-xenarju tal-kapital ta’ riskju: l-attirar tal-kapital lejn l-UE    

3.    IL-VALUTAZZJONI TAL-KOMPETITTIVITÀ TA’ TEKNOLOĠIJI STRATEĠIĊI B’EMISSJONIJIET ŻERO NETTI    

3.1    Il-fotovoltajċi solari    

3.2    Termali solari    

3.3    Enerġija mir-riħ fuq l-art u lil hinn mill-kosta    

3.4    Enerġija mill-oċeani    

3.5    Batteriji    

3.6    Pompi tas-sħana    

3.7    Enerġija ġeotermali    

3.8    Elettroliżi tal-ilma għall-produzzjoni tal-idroġenu rinnovabbli    

3.9    Teknoloġiji ta’ bijogass u bijometan sostenibbli    

3.10    Il-qbid u l-ħżin tad-diossidu tal-karbonju (CCS)    

3.11    Teknoloġiji tal-grilja: l-eżempju ta’ sistemi ta’ kurrent dirett b’voltaġġ għoli    

4.    KONKLUŻJONI    

SOMMARJU EŻEKUTTIV

Bi tweġiba għat-tfixkil mingħajr preċedent tas-sistema tal-enerġija tad-dinja - ikkawżat mill-pandemija tal-COVID-19 u aggravat mill-aggressjoni militari mhux ipprovokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna - l-UE ddeċidiet li taċċellera t-tranżizzjoni tagħha lejn l-enerġija nadifa.

Minkejja ż-żieda fil-prezzijiet minħabba l-quċċata li laħqu l-kostijiet tal-enerġija u tal-materjal fl-2022, it-teknoloġiji tal-enerġija nadifa għadhom kompetittivi ħafna fil-kostijiet. Ir-rata ta’ introduzzjoni tat-teknoloġiji tal-enerġija nadifa qiegħda tiżdied fl-UE. Fl-2022, ir-rata ta’ introduzzjoni tal-enerġija mir-riħ u solari żdiedet b’madwar 50 % meta mqabbla mal-2021. Madankollu, din ix-xejra ma għandhiex taħbi l-isfidi li qed tiffaċċja l-industrija tal-manifattura tal-enerġija nadifa tal-UE. Anke f’setturi bħall-enerġija mir-riħ jew il-pompi tas-sħana, li fihom l-UE għandha bażi ta’ manifattura b’saħħitha, l-ishma mis-suq tal-UE qegħdin jonqsu.

B’mod kumplessiv, mill-materja prima sal-komponenti intermedji ewlenin u t-teknoloġiji finali tal-enerġija nadifa, l-UE qiegħda ssir dejjem aktar dipendenti fuq l-importazzjonijiet minn pajjiżi terzi. Aktar minn 60 % tal-kapaċità globali tal-manifattura għal segmenti ewlenin tal-katina tal-valur tal-batteriji u tal-enerġija solari tinsab fiċ-Ċina. Aktar minn 90 % tal-kapaċità għall-wejfers u għall-ingotti meħtieġa għall-fotovoltajċi solari tinsab fiċ-Ċina.

Il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku, l-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti u l-Att dwar il-Materja Prima Kritika huma fost l-azzjonijiet ewlenin tal-UE biex tnaqqas id-dipendenza fuq l-importazzjonijiet ta’ teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti, issaħħaħ ir-reżiljenza tal-katina tal-valur, u tibni bażi ta’ manifattura domestika b’saħħitha. Huma jfittxu li jindirizzaw l-aktar sfidi urġenti. Waħda mill-isfidi hija li jittejbu l-ħiliet, jiġu żgurati impjiegi ta’ kwalità u li l-innovazzjoni tinbidel fil-produzzjoni industrijali. Minkejja x-xejra pożittiva fl-impjiegi, l-aħħar data turi li d-diskrepanzi fil-ħiliet u n-nuqqasijiet tagħhom li ilhom mill-2021 jistgħu jrażżnu t-tkabbir fis-settur tal-enerġija nadifa. Fl-2023, kważi erba’ minn kull ħames kumpaniji żgħar u ta’ daqs medju jirrapportaw li huwa ġeneralment diffiċli għalihom li jsibu ħaddiema bil-ħiliet it-tajbin.

It-tfassil ta’ perkors ta’ suċċess fir-R&I huwa wkoll kruċjali għal industrija kompetittiva tal-enerġija nadifa. L-UE għadha fuq quddiem nett fir-riċerka dwar l-enerġija nadifa, iżżomm pożizzjoni b’saħħitha fil-privattivi protetti internazzjonalment, u hija mexxejja fl-enerġija rinnovabbli u fl-effiċjenza enerġetika. Madankollu, iż-żieda fl-isforzi fl-użu sinerġiku tal-programmi tal-UE u dawk nazzjonali, u d-definizzjoni ta’ miri nazzjonali ċari tar-R&I għall-2030 u għall-2050 huma elementi kruċjali għat-tfassil ta’ dan il-perkors ta’ suċċess fir-R&I.

L-UE jeħtieġ ukoll li tibqa’ post attraenti għall-investiment fit-teknoloġiji tal-enerġija nadifa, u għall-manifattura u għall-użu tagħhom. Fl-2022, l-investimenti ta’ kapital ta’ riskju (KR) fl-enerġija nadifa fl-UE żdiedu bi 42 % meta mqabblin mal-2021 u ammontaw għal sehem dejjem akbar ta’ investiment globali ta’ KR f’ditti tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa, u b’hekk l-UE kklassifikat fit-tielet post wara l-Istati Uniti u ċ-Ċina. Madankollu, meta tħares lejn it-teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero netti kif definiti fl-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti, ħlief għall-batteriji, l-UE għadha ma laħqitx bis-sħiħ il-kapaċità tagħha li tattira negozji ta’ tkabbir akbar kif għamlu l-Istati Uniti u ċ-Ċina. Sabiex tingħata spinta lill-kompetittività, lir-reżiljenza u lit-tmexxija tal-UE, l-oqfsa regolatorji u finanzjarji tal-UE qed jevolvu sabiex jiżguraw l-investimenti u li l-kapital ikompli jasal għand il-kumpaniji tal-UE fuq l-iskala meħtieġa.

Minbarra dawn il-kwistjonijiet trażversali, it-teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti jiffaċċjaw ukoll sfidi speċifiċi u jippreżentaw opportunitajiet differenti.

L-2022 kienet sena rekord għall-kapaċità installata tal-fotovoltajċi solari fl-UE. Madankollu, minn perspettiva tal-katina tal-valur, l-UE tiddependi ħafna fuq l-importazzjonijiet Ċiniżi. Sabiex l-UE tnaqqas id-distakk fil-kostijiet meta mqabbla mal-kompetituri tagħha, filwaqt li tibni fuq miżuri ppjanati, jeħtieġ li tespandi l-impjanti tal-manifattura tagħha u tiffoka fuq prodotti innovattivi u fuq proċessi tal-manifattura avvanzati u aktar sostenibbli.

L-UE għandha tmexxija teknoloġika fuq l-enerġija termali solari iżda qed tiffaċċja kompetizzjoni dejjem akbar minn atturi Asjatiċi. Soluzzjonijiet innovattivi u avvanzi teknoloġiċi kontinwi huma kruċjali sabiex tingħata spinta lill-kompetittività. Id-domanda għolja tal-UE għas-sħana industrijali tul il-proċess fil-medda ta’ 150 – 400 °C hija wkoll opportunità tajba sabiex tiġi varata l-enerġija termali solari.

 

Is-settur tal-enerġija mir-riħ tal-UE għadu wieħed mill-akbar atturi fid-dinja, bil-manifatturi tal-UE li jirrappreżentaw 30 % tas-sehem mis-suq globali fl-2022, iżda naqas minn 42 % fl-2019. Is-settur qed jiffaċċja sfidi speċifiċi, inklużi domanda inċerta, kwistjonijiet ta’ disinn tal-irkant u proċeduri ta’ ħruġ ta’ permessi bil-mod. Sabiex tindirizza dawn il-kwistjonijiet, il-Kummissjoni adottat il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Enerġija mir-Riħ li se jgħin sabiex saħansitra jkompli jitħaffef il-ħruġ ta’ permessi, sabiex jittejbu s-sistemi tal-irkant madwar l-UE, jiġi ffaċilitat l-aċċess għal finanzjament u jissaħħu l-ktajjen tal-provvista.

L-industrija tat-teknoloġija tal-enerġija mill-oċeani tal-UE hija innovatur b’saħħtu. Sabiex tingħata spinta lill-kompetittività ta’ dan is-settur, l-investituri jeħtieġu riassigurazzjoni. It-tmexxija ta’ rkanti speċifiċi għat-teknoloġija jew l-iżvilupp ta’ użi multipli (eż. ma’ installazzjonijiet rinnovabbli oħrajn jew għal attivitajiet multipli) jappoġġaw ukoll lill-industrija.

L-UE tinsab fit-triq it-tajba sabiex tissodisfa d-domanda prevista għall-batteriji għall-2025 u għall-2030. In-numru ta’ gigafactories imħabbrin tal-litju-jon żdied fl-2022 minn 26 għal 30 u qiegħed ikompli jiżdied. Filwaqt li s-sehem tal-Ewropa fl-avviżi tal-investiment globali fil-kapaċità tal-produzzjoni tal-litju-jon naqas minn 41 % fl-2021 għal 2 % fl-2022, il-fabbriki tal-batteriji qed jinbnew b’veloċità dejjem akbar madwar l-Ewropa u huma pproġettati li jissodisfaw il-biċċa l-kbira tad-domanda tal-UE sal-2030. L-akbar żieda relattiva meħtieġa sabiex tintlaħaq il-mira tal-2030 hija fir-riċiklaġġ.

Is-suq tal-UE għall-pompi tas-sħana individwali qiegħed jikber. L-istimi jindikaw li l-bejgħ ta’ pompi tas-sħana individwali żdied b’41 % fl-2022. Madankollu, dan it-tkabbir ġie parzjalment kopert mill-importazzjonijiet, bid-defiċit tal-bilanċ kummerċjali li jirdoppja fl-2022 sa mill-2021. Il-kapaċità tal-produzzjoni tal-UE ġiet stmata li kopriet 75 % tad-domanda tal-UE għal pompi tas-sħana idroniċi individwali fl-2021 iżda l-manifatturi tal-UE huma dipendenti fuq l-importazzjonijiet għal komponenti bħall-kompressuri u r-refriġeranti sintetiċi. Il-Kummissjoni qiegħda tħejji pjan ta’ azzjoni tal-UE sabiex tħaffef il-varar tal-pompi tas-sħana.

Għalkemm is-settur ġeotermiku tal-UE għandu kapaċità installata limitata, għandu l-potenzjal li jikkontribwixxi għall-miri tar-REPowerEU u għall-provvista sigura tal-materja prima. Is-settur jeħtieġ data dwar taħt l-art aktar disponibbli sabiex iżid ir-rata ta’ suċċess u l-prevedibbiltà ta’ proġetti ġeotermali ġodda kif ukoll it-titjib fit-teknoloġija. Is-settur jibbenefika wkoll minn azzjoni sabiex jiġi ssimplifikat il-proċess tal-liċenzjar, minn skemi ta’ tneħħija tar-riskji, minn sensibilizzazzjoni pubblika ogħla u minn forza tax-xogħol b’aktar ħiliet.

L-investimenti fl-UE fil-ġenerazzjoni tal-idroġenu rinnovabbli permezz tal-elettroliżi tal-ilma fetħu l-possibbiltà għal diversi manifatturi li jibnu fabbriki tal-elettrolizzaturi ġodda fl-Ewropa. Fl-istess ħin, l-UE qed tiffaċċja l-isfidi li żżid l-enerġija rinnovabbli u kosteffiċjenti biex tħaddem dawn l-elettrolizzaturi u li tevita kwalunkwe impatt negattiv fuq id-disponibbiltà tal-ilma ħelu biex tuża din it-teknoloġija. Hija meħtieġa aktar azzjoni sabiex tiżdied il-kapaċità ta’ riċiklaġġ fl-Ewropa inkluż tal-materja prima kritika meħtieġa għall-manifattura tal-elettrolizzaturi.

Fl-2022, l-UE kienet l-akbar produttur tal-bijogass, li rrappreżenta aktar minn 67 % tal-produzzjoni globali. L-UE hija wkoll mexxejja fir-R&I fil-bijogass sostenibbli. It-tnaqqis fl-ispejjeż tal-produzzjoni, b’mod partikolari permezz tal-innovazzjoni, ir-replikazzjoni u qafas regolatorju stabbli, jista’ jgħin sabiex tingħata spinta lill-kompetittività tal-UE fis-settur.

Dwar il-qbid u l-ħżin tad-diossidu tal-karbonju (CCS), din il-firxa ta’ teknoloġiji hija matura fl-UE, ipprovata u faċilment disponibbli. Madankollu, is-CCS jeħtieġ li jintużaw fuq skala kbira jekk l-UE trid tilħaq in-newtralità klimatika sal-2050. L-UE tinsab f’pożizzjoni relattivament tajba fit-teknoloġiji tal-qbid tas-CO2 u f’termini ta’ R&I, iżda għadha ma żviluppatx ktajjen tal-valur u faċilitajiet industrijali sħaħ għall-ġestjoni tal-karbonju għadhom ma humiex operazzjonali fuq bażi kummerċjali. Il-finanzjament pubbliku – kemm fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak nazzjonali – se jkun meħtieġ sabiex jiġi attirat il-kapital privat. Barra minn hekk, il-proposta ta’ mudelli ta’ negozju għal dan is-suq emerġenti se tkun essenzjali wkoll. L-UE għandha diversi għodod ta’ politika fis-seħħ li jappoġġaw l-iżvilupp tas-CCS. Il-Kummissjoni issa qed taħdem fuq Strateġija Industrijali għall-Ġestjoni tal-Karbonju li hija ppjanata għall-ewwel trimestru tal-2024.

Il-ħolqien ta’ parks eoliċi mdaqqsa lil hinn mill-kosta u ta’ interkonnetturi reġjonali għamel lis-suq Ewropew attraenti ħafna għall-iżviluppaturi tas-sistemi u għall-iżviluppaturi ta’ sistemi ta’ Kurrent Dirett b’Voltaġġ Għoli (HVDC) u għall-fornituri tat-teknoloġija. Madankollu, is-settur se jkollu bżonn jegħleb l-isfidi bħad-domanda globali ogħla għall-komponenti u r-riskju ta’ tfixkil fil-katina tal-provvista. Il-kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn il-partijiet ikkonċernati hija kruċjali, u hekk ukoll l-appoġġ għall-armonizzazzjoni u għall-istandardizzazzjoni, b’mod partikolari sabiex jiġi stimulat l-investiment fil-kapaċità tal-produzzjoni mill-fornituri tal-UE. L-introduzzjoni ta’ proċeduri ta’ akkwist simplifikati u l-akkomunament volontarju tad-domanda għax-xerrejja tal-UE jistgħu jgħinu sabiex jiġu indirizzati l-problemi ewlenin tal-katina tal-provvista.

Il-kompetittività tas-settur tal-enerġija nadifa kienet suġġett ta’ aktar attenzjoni matul l-aħħar sena. L-UE rreaġixxiet malajr sabiex tappoġġa lill-industrija tagħha sabiex tilħaq l-isfidi kurrenti u se ssegwi azzjoni koordinata għal dan l-għan. Din l-edizzjoni tal-2023 tar-Rapport ta’ Progress dwar il-Kompetittività hija partikolarment attwali billi tipprovdi għarfien dwar il-motivaturi ewlenin, l-opportunitajiet u l-ostakli għall-kompetittività fis-settur tal-enerġija nadifa tal-UE.

1.INTRODUZZJONI

Il-pandemija tal-COVID-19 u l-aggressjoni militari mhux provokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna fixklu bil-kbir is-sistema tal-enerġija tad-dinja. Il-prezzijiet tal-enerġija li laħqu l-ogħla livelli li qatt dehru u t-tfixkil tal-ktajjen tal-provvista globali kienu ta’ sfida mingħajr preċedent għas-sistema tal-enerġija tal-UE u kienu jesiġu azzjonijiet sabiex in-nies jingħataw enerġija kemm sikura kif ukoll affordabbli. B’reazzjoni għal dan, l-UE ħadet azzjonijiet deċiżivi sabiex tiddiversifika l-provvista tal-enerġija tagħha u tħaffef it-tranżizzjoni lejn l-enerġija nadifa.

Mill-2020, il-politiki tal-UE dwar l-irkupru ekonomiku li ġew adottati b’reazzjoni għall-pandemija, bħall-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, żiedu sostanzjalment l-investimenti f’soluzzjonijiet tal-enerġija nadifa. Ir-riformi u l-investimenti proposti mill-Istati Membri fil-Pjanijiet tagħhom għall-Irkupru u r-Reżiljenza weħidhom jirrappreżentaw madwar EUR 203 biljun f’nefqa relatata mal-klima 1 . Barra minn hekk, il-fondi tal-politika ta’ koeżjoni jipprovdu aktar EUR 46 biljun f’investimenti relatati mal-enerġija nadifa.

Fl-2022, l-UE adottat il-pjan REPowerEU, 2 li jistabbilixxi l-perkors sabiex titneħħa gradwalment id-dipendenza tal-UE fuq l-importazzjonijiet tal-enerġija mir-Russja mill-aktar fis possibbli. Il-pjan jistabbilixxi miżuri sabiex tiġi ffrankata l-enerġija, jiġu ddiversifikati l-provvisti tal-enerġija u titħaffef l-introduzzjoni tal-enerġija rinnovabbli.

Dawn l-azzjonijiet ipproduċew riżultati sostanzjali. Is-sehem tal-gass mill-pipelines Russi mill-importazzjonijiet totali tal-gass tal-UE naqas minn madwar 45-50 % qabel il-pandemija għal madwar 10 % bejn Jannar u Ġunju 2023. Ir-rata ta’ introduzzjoni tal-enerġija mir-riħ u solari fl-UE żdiedet b’madwar 50 % meta mqabbla mal-2021. L-enerġija mir-riħ u solari kienet tirrappreżenta 22 % tal-produzzjoni tal-elettriku tal-UE, u għall-ewwel darba qabżet il-gass naturali. Barra minn hekk, l-UE adottat miri aktar ambizzjużi għall-effiċjenza enerġetika u għall-enerġija rinnovabbli għall-2030.

Din it-tranżizzjoni tal-enerġija fuq skala kbira u aċċellerata trid tkun sostnuta minn miżuri sabiex tiġi żgurata l-provvista reżiljenti ta’ teknoloġiji tal-enerġija nadifa. Dawn il-miżuri jinkludu ż-żieda fil-kapaċità tal-manifattura domestika, id-diversifikazzjoni tal-ktajjen tal-provvista, u l-applikazzjoni ta’ miżuri tal-ekonomija ċirkolari. Dan huwa kruċjali sabiex tissaħħaħ l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE. Mhux talli miżuri bħal dawn huma importanti sabiex tiżdied is-sigurtà tal-provvista tal-enerġija: iżda dawn jistgħu joħolqu wkoll l-impjiegi u t-tkabbir. Is-suq globali għat-teknoloġiji ewlenin b’emissjonijiet żero netti manifatturati bil-massa huwa mistenni li jittrippla sal-2030 mil-livell tal-lum, b’valur annwali ta’ madwar EUR 600 biljun 3 .

Illum, l-industrija tal-manifattura tal-enerġija nadifa fl-UE qiegħda tgħum kontra l-kurrent. Anke f’setturi bħall-enerġija mir-riħ jew il-pompi tas-sħana, li fihom l-UE għandha bażi ta’ manifattura b’saħħitha, l-ishma mis-suq qegħdin jonqsu. Reġjuni oħrajn fid-dinja ħadu inizjattivi fuq skala kbira sabiex jagħtu spinta lill-industrija tagħhom b’emissjonijiet żero netti u l-kompetizzjoni qiegħda tikber bi ħruxija u malajr.

Din hija r-raġuni għaliex, fi Frar 2023, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku Ewropew 4 . Il-pjan għandu l-għan li jagħti spinta lill-kompetittività tal-industrija b’emissjonijiet żero netti tal-UE billi jtejjeb il-qafas regolatorju, jaċċellera l-aċċess għall-finanzjament, jinvesti fil-ħiliet, u jappoġġa l-kummerċ. Il-pjan ġie segwit f’Marzu 2023 mill-proposti għal Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti 5 u Att dwar il-Materja Prima Kritika 6 . L-għan ta’ dawn l-inizjattivi huwa li jissimplifikaw il-qafas regolatorju, jikkonsolidaw it-tmexxija industrijali tal-UE fil-manifattura tat-teknoloġija b’emissjonijiet żero netti, jiżguraw is-sostenibbiltà tal-provvista għall-materja prima kritika, inaqqsu d-dipendenza tal-UE fuq importazzjonijiet konċentrati ħafna, u jżidu r-rata ta’ riċiklaġġ tal-materja prima strateġika. Dawn l-azzjonijiet jibnu fuq inizjattivi eżistenti oħrajn bħall-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari u r-Regoli l-ġodda dwar il-Batteriji. 

Inizjattivi oħrajn, inklużi l-komunikazzjonijiet intitolati It-30 Sena mis-Suq Uniku 7 u l-Viżjoni fit-tul dwar il-kompetittività tal-UE 8  jikkomplementaw il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku billi jistabbilixxu approċċ sostenibbli u komprensiv fit-tul sabiex tingħata spinta lill-kompetittività tal-UE. L-Istrateġija Ewropea għas-Sigurtà Ekonomika 9 għandha l-għan li timminimizza r-riskji li jirriżultaw minn ċerti flussi ekonomiċi, filwaqt li żżomm il-livelli massimi ta’ ftuħ u ta’ dinamiżmu ekonomiċi. Fl-aħħar nett, il-Pjattaforma tat-Teknoloġiji Strateġiċi għall-Ewropa (STEP) tagħti spinta lill-kapaċità ta’ investiment għat-teknoloġiji kritiċi, inklużi t-teknoloġiji tal-enerġija nadifa.

Sabiex jiġi segwit il-progress f’dawn l-inizjattivi, dawn il-miżuri jridu jkunu sostnuti minn data, li teħtieġ monitoraġġ kontinwu tal-kompetittività tas-settur tal-enerġija nadifa tal-UE. Dan ir-Rapport ta’ Progress dwar il-Kompetittività dwar it-teknoloġiji tal-enerġija nadifa 10 huwa parti minn dan il-proċess ta’ monitoraġġ b’diversi modi. L-ewwel nett, jipprovdi għarfien dwar il-fatturi ewlenin, l-opportunitajiet u l-ostakli tal-kompetittività tas-settur tal-enerġija nadifa tal-UE kollu kemm hu. Iħares lejn l-isfidi kemm teknoloġiċi kif ukoll mhux teknoloġiċi relatati mal-prezzijiet għoljin tal-enerġija u tal-materjali, mar-riskju ta’ tfixkil fil-ktajjen tal-valur, man-nuqqasijiet ta’ ħiliet u ta’ ħaddiema, u max-xenarju tal-innovazzjoni. It-tieni, jivvaluta l-kompetittività tat-teknoloġiji strateġiċi tal-enerġija identifikati fil-proposta tal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti, filwaqt li jenfasizza s-segmenti tal-ktajjen tal-valur li jeħtieġu attenzjoni.

Il-Kummissjoni ppubblikat dan ir-rapport kull sena sa mill-2020, f’konformità mal-Artikolu 35(1)(m) tar-Regolament dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u l-Azzjoni Klimatika. Dan ir-rapport jakkumpanja r-rapporti dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija u huwa sostnut minn data mill-Osservatorju tat-Teknoloġija tal-Enerġija Nadifa (CETO) 11 .

2.VALUTAZZJONI TAL-KOMPETITTIVITÀ TAS-SETTUR TAL-ENERĠIJA NADIFA TAL-UE

2.1L-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-enerġija u tal-materja prima fuq is-settur tal-enerġija nadifa tal-UE

Fl-2022, l-aggressjoni militari mhux ipprovokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna u t-tentattivi ta’ manipulazzjoni tas-suq tal-enerġija wasslu għal prezzijiet tal-enerġija għoljin f’kull ħin fl-UE u fil-bqija tad-dinja. Il-prezzijiet tal-gass bl-ingrossa fl-UE laħqu livell storiku għoli f’Awwissu 2022 (EUR 294/MWh 12 ) u baqgħu għoljin ħafna sa tmiem l-2022. Minkejja li l-biċċa l-kbira tal-elettriku qiegħed jiġi prodott minn sorsi b’kost aktar baxx (41 % rinnovabbli u 23 % nukleari), il-prezzijiet tal-elettriku għadhom fil-biċċa l-kbira jirriflettu l-prezz tal-gass naturali 13 . B’riżultat ta’ dan, il-prezzijiet tal-elettriku laħqu livelli għoljin rekord fis-swieq tal-operaturi fl-2022 (EUR 474/MWh 14 ), u b’hekk xekklu l-kompetittività tal-UE.

L-UE diġà kienet qiegħda tieħu azzjoni deċiżiva fl-2021 15 . Bis-saħħa ta’ strateġija bbażata fuq id-diversifikazzjoni tal-provvista, fuq livelli obbligatorji tal-ħżin, fuq sforz kollettiv sabiex tittejjeb l-effiċjenza enerġetika, fuq it-tnaqqis tad-domanda għall-enerġija u fuq introduzzjoni aktar mgħaġġla ta’ sorsi tal-enerġija rinnovabbli, il-prezzijiet tal-gass naturali naqsu b’mod sinifikanti mill-ogħla livelli rekord li dehru s-sena l-oħra. Megħjunin minn xitwa mhux kiefra, is-swieq Ewropej tal-gass u tal-elettriku stabbilizzaw sa tmiem l-2022 u l-prezzijiet qabdu xejra ta’ tnaqqis sostnuta. Mill-ogħla livell storiku tagħhom, il-prezzijiet tal-gass bl-ingrossa naqsu għal EUR 130-140/MWh sa tmiem l-2022 u naqsu b’mod kostanti fl-ewwel nofs tal-2023, u laħqu EUR t-30-40/MWh sa Awwissu 2023. Filwaqt li jirriflettu t-tnaqqis fil-prezzijiet tal-gass, il-prezzijiet tal-elettriku wkoll naqsu gradwalment minn livelli għoljin rekord, bis-saħħa ta’ tnaqqis fid-domanda, minn ġenerazzjoni rinnovabbli ogħla, u mill-irkupru tal-ħażniet idroloġiċi. Il-prezzijiet tal-elettriku fis-suq tal-operaturi naqsu għal EUR 74/MWh fl-ewwel ġimgħa ta’ Awwissu 2023.

Minkejja t-titjib fil-prinċipji fundamentali tas-suq - billi l-azzjoni politika tal-UE u l-forzi tas-suq ġabu bilanċ bejn il-provvista u d-domanda għall-enerġija - u wara li nkisbu sorsi ġodda ta’ provvista tal-gass 16 , il-prezzijiet tal-elettriku u tal-gass industrijali għadhom ogħla mill-medja ta’ qabel il-kriżi 17 . It-tifrix f’ekonomiji globali oħrajn żdiedet ukoll 18 . Din hija kemm opportunità kif ukoll sfida għall-kompetittività tas-settur tal-enerġija nadifa.

Minn naħa, il-prezzijiet għoljin tal-enerġija jagħmlu s-soluzzjonijiet tal-enerġija nadifa saħansitra aktar kompetittivi mill-għażliet tal-fjuwils fossili u jistimulaw rati ogħla ta’ adozzjoni. Il-prezzijiet għoljin tal-enerġija u l-aggressjoni militari mhux ipprovokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna wasslu għal żieda sinifikanti fl-investimenti pubbliċi u privati tal-UE fl-effiċjenza enerġetika u fis-sorsi tal-enerġija rinnovabbli. Dan jinkludi żieda fil-finanzjament pubbliku għall-infrastruttura tal-enerġija, b’mod partikolari permezz tal-kontribut tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (RRF) għall-Pjan REPowerEU 19 .

Il-prezzijiet għoljin tal-fjuwil u tal-karbonju wasslu għal tnaqqis fis-sehem tal-ġenerazzjoni tal-fjuwils fossili fit-taħlita tal-elettriku tal-UE (minn 34 % fl-2021 għal 32 % fl-2023), filwaqt li s-sehem tal-enerġija rinnovabbli żdied minn 37 % fl-2021 għal 42 % fl-2023. Il-miżuri ta’ politika tal-UE kellhom rwol importanti fl-aċċellerazzjoni tal-introduzzjoni ta’ teknoloġiji tal-enerġija nadifa: fl-2022, l-installazzjoni tal-kapaċitajiet tal-enerġija solari u mir-riħ żdiedet b’60 % u b’45 % rispettivament u għall-ewwel darba, is-sehem tal-elettriku ġġenerat mir-riħ u mix-xemx qabeż is-sehem tal-enerġija ġġenerata mill-gass u mill-faħam.

Min-naħa l-oħra, il-prezzijiet għoljin tal-enerġija flimkien ma’ rati għoljin tal-imgħax għandhom ukoll impatt negattiv fuq il-ktajjen tal-valur tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa tal-UE, kemm direttament kif ukoll indirettament. Mill-2020, it-taqlib ekonomiku u ġeopolitiku xeħet pressjoni sinifikanti fuq il-ktajjen tal-provvista tal-enerġija nadifa u waqqaf temporanjament ix-xejra ’l isfel fil-kostijiet tal-introduzzjoni. Din il-kombinazzjoni ta’ fatturi wasslet għal kostijiet tal-manifattura u tal-installazzjoni għar-riħ u, sa ċertu punt, għal proġetti solari. Skont l-estimi tal-industrija 20 , il-kost tal-bini ta’ parks eoliċi lil hinn mill-kosta żdied b’40 % fl-2023 fl-UE.

Iż-żieda fir-rati tal-imgħax kellha wkoll effett negattiv fuq il-finanzjament ta’ proġetti tal-enerġija rinnovabbli, billi l-kostijiet kapitali bil-quddiem jirrappreżentaw il-biċċa l-kbira tal-kostijiet tal-proġetti. Dan huwa partikolarment akut għall-enerġija mir-riħ lil hinn mill-kosta minħabba l-investiment kbir meħtieġ bil-quddiem. Żieda ta’ 3,2 % fir-rati tal-imgħax hija stmata li żżid il-kost tal-proġetti lil hinn mill-kosta b’25 % 21 . B’riżultat ta’ dan, ma ttieħdet l-ebda deċiżjoni finali ġdida ta’ investiment f’parks eoliċi lil hinn mill-kosta. L-ordnijiet ta’ turbini eoliċi ġodda naqsu b’47 % fl-2022 meta mqabblin mal-2021 fl-Ewropa 22 . Madankollu, din ix-xejra treġġgħet lura fl-2023. Fl-ewwel 6 xhur tal-2023, żdiedu kważi EUR 9,3 biljun għall-kostruzzjoni ta’ erba’ parks eoliċi fl-UE bil-kapaċità ta’ ġenerazzjoni ta’ 2,7 GW.

Il-provvisti tal-materja prima u l-evoluzzjoni tal-prezzijiet tagħhom huma sfida oħra għall-kompetittività tas-settur tal-enerġija nadifa tal-UE, billi dawn jaffettwaw il-kostijiet tat-teknoloġiji tal-enerġija nadifa. Bejn l-2021 u l-bidu tal-2022, il-prezz ta’ diversi materjali kritiċi (b’mod partikolari l-litju u n-nikil) għola, u l-volatilità żdiedet drastikament 23 . Għalkemm il-prezzijiet bdew jimmoderaw fit-tieni nofs tal-2022 u fil-bidu tal-2023, baqgħu ferm ogħla mill-medja storika.

Il-prezzijiet għall-karbonat tal-litju komplew jiżdiedu matul l-2022 ukoll, u kważi rduppjaw bejn Jannar 2022 u Jannar 2023. Fil-bidu tal-2023, il-prezzijiet tal-litju kienu sitt darbiet ogħla mill-medja tagħhom matul il-perjodu tal-2015-2020. Bejn Jannar u Marzu 2023, il-prezzijiet tal-litju naqsu b’20 %, u reġgħu lura għal-livell tagħhom lejn l-aħħar tal-2022. Il-prezzijiet tal-kobalt, wara li laħqu l-quċċata ta’ USD 80 000 (EUR 72 600 24 ) għal kull tunnellata f’Marzu 2022, imbagħad naqsu b’mod konsistenti u baqgħu madwar USD 50 000 (EUR 47 485 25 ) għal kull tunnellata matul il-bqija tas-sena. Fl-2023, il-prezzijiet tal-kobalt huma mistennijin jibqgħu baxxi minħabba provvista żejda. Kemm il-litju kif ukoll il-kobalt huma komponenti ewlenin tal-batteriji u huma essenzjali għat-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa.

Il-prezzijiet għoljin tal-enerġija u tal-materja prima kellhom impatt fuq ix-xejra ta’ 10 snin ta’ tnaqqis fil-kostijiet tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa minħabba l-innovazzjoni u l-ekonomiji ta’ skala 26 . Pereżempju, il-prezz tat-turbini eoliċi u tal-moduli fotovoltajċi solari żdied bejn l-2020 u l-2022. Madankollu, il-prezzijiet qegħdin jerġgħu jonqsu fl-2023. Minkejja din id-dinamika tal-prezzijiet, il-prezzijiet tat-teknoloġiji kollha tal-enerġija nadifa għadhom ferm aktar baxxi llum milli kienu 10 snin ilu. Għalkemm il-prezzijiet għoljin tal-enerġija u tal-materja prima affettwaw is-settur tal-enerġija nadifa, l-enerġija prodotta mit-teknoloġiji tal-enerġija nadifa għadha kompetittiva ħafna fl-UE 27 .

L-Illustrazzjoni 1 tagħti stampa tal-kalkoli tal-kostijiet livellati tal-produzzjoni ta’ enerġija (LCOE) għall-2022 għal medda ta’ kundizzjonijiet rappreżentattivi 28 madwar l-UE. Ir-riżultati jindikaw li fl-2022 il-flotot tat-teknoloġija b’kostijiet varjabbli baxxi (inklużi l-kostijiet operazzjonali varjabbli u l-kostijiet tal-fjuwil) bħall-ġenerazzjoni tal-enerġija rinnovabbli, kellhom kostijiet livellati aktar baxxi mit-teknoloġiji tal-ġenerazzjoni b’kostijiet varjabbli għoljin, bħall-ġenerazzjoni li taħdem bil-fjuwils fossili.

Illustrazzjoni 1: Stampa tal-kostijiet livellati tal-produzzjoni ta’ enerġija (LCOE) speċifiċi għall-flotta tat-teknoloġija għall-2022. (L-iżbarri blu ċar juru medda madwar l-UE kollha u l-linji blu solidi jirrappreżentaw il-medjan) 29 .

 
Sors: Simulazzjoni tal-mudell METIS tal-JRC, 2023 30

2.2Mir-riżorsi sal-assemblaġġ: it-tisħiħ tal-UE bħala potenza industrijali

Il-kuntest ġeopolitiku kurrenti kellu wkoll impatt fuq ix-xenarju kompetittiv globali tal-enerġija nadifa billi dan wassal għal dinamiki tal-politika u għal xejriet tas-suq ġodda.

Globalment, is-settur tat-teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti qiegħed jikber b’rata mgħaġġla. Is-suq globali għat-teknoloġiji ewlenin b’emissjonijiet żero netti manifatturati bil-massa huwa mistenni li jittrippla sal-2030 b’valur annwali ta’ madwar EUR 600 biljun 31 . Domanda ogħla timxi id f’id ma’ domanda ogħla għar-riżorsi u għall-materjali. L-estimi jindikaw li d-domanda globali għal xi materja prima li hija essenzjali fil-ktajjen tal-valur tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa se tiżdied b’mod sostanzjali matul id-deċennji li ġejjin. Fl-2050, id-domanda globali għat-terbju, għall-gallju jew għal-litju 32 hija mbassra li se tkun madwar 100 % tal-provvista kurrenti, anke f’xenarju ta’ domanda baxxa 33 . Dawn il-projezzjonijiet jenfasizzaw ir-riskji li jistgħu jinħolqu għal ekonomiji li jiddependu ħafna fuq il-provvista ta’ din il-materja prima kritika.

Mill-materja prima sal-komponenti intermedji ewlenin u t-teknoloġiji finali tal-enerġija nadifa, l-UE qiegħda issir dejjem aktar dipendenti fuq l-importazzjonijiet minn pajjiżi terzi. Is-sitwazzjoni tvarja skont it-teknoloġija, iżda għall-biċċa l-kbira tat-teknoloġiji l-UE tiddependi fuq iċ-Ċina għal tal-anqas stadju wieħed tal-katina tal-valur. Iċ-Ċina għandha rwol importanti fil-provvista ta’ materja prima kritika, settur li fih l-UE hija dipendenti ħafna fuq l-importazzjonijiet minn ftit pajjiżi. Pereżempju, l-UE tikseb 98 % tal-provvista tal-materjali tal-art rari tagħha u 97 % tal-manjeżju tagħha miċ-Ċina 34 , madwar 80 % tal-litju tagħha miċ-Ċilì, u aktar minn 60 % tal-kobalt tagħha mir-Repubblika Demokratika tal-Kongo 35 . Għall-manifattura ta’ teknoloġiji tal-enerġija nadifa, iċ-Ċina tinsab ukoll f’pożizzjoni dominanti f’teknoloġiji differenti. Aktar minn 60 % tal-kapaċità globali tal-manifattura għal segmenti ewlenin tal-katina tal-valur tal-batteriji u tal-fotovoltajċi solari tinsab fiċ-Ċina. Aktar minn 90 % tal-manifattura globali għall-wejfers u għall-ingotti meħtieġa għall-fotovoltajċi solari tinsab fiċ-Ċina 36 .

Għall-manifattura tat-turbini eoliċi, is-sehem taċ-Ċina fil-produzzjoni globali żdied minn 23 % fl-2017 għal 50 % fl-2022 37 . Matul l-istess perjodu ta’ żmien, is-sehem tal-UE naqas minn 58 % fl-2017 għal 30 % 38 , 39 . Għaċ-ċipep, komponent ewlieni fil-manifattura tat-teknoloġiji tal-enerġija nadifa, fl-aġġornament tal-2021 tal-Istrateġija Industrijali tal-UE 40 , il-Kummissjoni kkonfermat li l-UE hija dipendenti ħafna fuq l-Istati Uniti għall-għodod ta’ disinn ġenerali u fuq l-Asja għall-manifattura taċ-ċipep avvanzati.

Għas-semikondutturi, fl-2022, Taiwan Semiconductor Manufacturing Co (TSMC) kienet tirrappreżenta 92 % tal-aktar manifattura tas-semikondutturi avvanzata madwar id-dinja, u b’hekk it-Tajwan sar responsabbli għal madwar nofs il-manifattura tas-semikondutturi tad-dinja 41 . L-UE għandha sehem sinifikanti mill-produzzjoni globali tal-komponenti diġitali, iżda tipproduċi biss 9 % tas-semikondutturi u tal-mikroproċessuri 42 .

L-interruzzjonijiet tal-katina tal-provvista globali kkawżati mill-pandemija tal-COVID-19 u aggravati mill-aggressjoni militari mhux provokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna wrew li huwa kruċjali li tingħata spinta lill-kapaċità u lill-kompetittività tal-UE sabiex jiġu prodotti t-teknoloġiji u l-komponenti meħtieġa sabiex issir it-tranżizzjoni għan-newtralità klimatika. It-tfassil ta’ materjali ġodda bi proprjetajiet li jottimizzaw il-prestazzjoni ta’ teknoloġiji netti żero għandu jiftaħ ukoll possibbiltajiet ġodda għall-industriji 43 .

Meta wieħed iħares lejn l-ekonomiji ewlenin, l-Att dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni tal-Istati Uniti (IRA) 44 tal-2022 għandu l-għan li jikkatalizza l-investimenti fil-kapaċità tal-manifattura domestika billi jipprovdi madwar USD 400 biljun (EUR 380 biljun) 45 f’finanzjament federali għall-enerġija nadifa, l-aktar permezz ta’ sussidji u inċentivi fiskali. Fl-2021, l-Istati Uniti adottaw ukoll il-Ftehim Bipartiġjan dwar l-Infrastruttura (l-Att dwar l-Investiment fl-Infrastruttura u l-Impjiegi) inklużi USD 1,5 biljun (EUR 1,27 biljun 46 ) b’appoġġ tal-elettroliżi tal-idroġenu u USD 8 biljun (EUR 6,7 biljun) għall-finanzjament ta’ programm mifrux ta’ Ċentri Reġjonali tal-Idroġenu Nadif. Dawn iċ-ċentri se joħolqu networks ta’ ekosistemi kolokalizzati għall-produzzjoni, għad-distribuzzjoni, għall-ħżin u għall-użu aħħari tal-idroġenu nadif. L-Istati Uniti ħarġu wkoll Strateġija u Pjan Direzzjonali Nazzjonali dwar l-Idroġenu Nadif (U.S. National Clean Hydrogen Strategy and Roadmap). Aktar reċentement, f’Lulju 2023, l-Istati Uniti ħarġu ordni eżekuttiva Invent it here, make it here, u ddikjaraw li l-aġenziji federali se jkollhom jagħtu prijorità lill-manifattura domestika meta jiddaħħlu fis-suq teknoloġiji innovattivi ffinanzjati mill-Istati Uniti.

L-inizjattiva ta’ politika teknoloġika fuq 10 snin Made in China 2025 47 , ippubblikata fl-2015, għandha l-għan li timmodernizza l-kapaċità industrijali taċ-Ċina, fosthom li tissostitwixxi d-dipendenza tagħha fuq l-importazzjonijiet ta’ teknoloġija barranija b’innovazzjonijiet domestiċi. F’Lulju 2023, iċ-Ċina ħabbret restrizzjonijiet fuq l-esportazzjoni ta’ materja prima użata fil-manifattura ta’ firxa wiesgħa ta’ applikazzjonijiet tekniċi, inklużi semikondutturi u teknoloġiji avvanzati oħrajn (gallju u ġermanju).

Fil-bidu tal-2023, il-Ġappun ippreżenta l-Pjan Bażiku Ġappuniż għall-Gx: Politika ta’ Trasformazzjoni Ekoloġika 48 .. Din hija strateġija ta’ dekarbonizzazzjoni ta’ 150 triljun (EUR 0,95 triljun 49 ) fuq 10 snin għall-promozzjoni tal-iżvilupp ta’ teknoloġiji innovattivi u għall-kisba ta’ tnaqqis ta’ CO2 “lil hinn minn żero” sal-2050.

Madwar l-istess perjodu, l-Indja allokat INR 350 biljun 50 (EUR 4 biljun 51 ) għal investiment fis-sigurtà tal-enerġija u fit-tranżizzjoni ekoloġika tan-nazzjon (b’enfasi fuq il-produzzjoni tal-enerġija solari u tal-idroġenu ekoloġiku), bl-għan li tilħaq emissjonijiet netti żero sal-2070.

Minbarra li żżid l-użu ċirkolari tal-materjali u tiddiversifika l-provvisti, l-UE għandha l-għan li tespandi b’mod massiv il-manifattura u taċċellera l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji tal-enerġija nadifa. Dan se jappoġġa lill-UE sabiex tiżgura t-tmexxija industrijali tagħha f’setturi li qed jikbru malajr u sabiex timxi minn importatur nett ta’ teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti sabiex ikollha bażi tal-manifattura domestika b’saħħitha.

Il-Kummissjoni spjegat il-pjanijiet tagħha għal dan l-għan fil-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku. Il-pjan għandu l-għan li jagħti spinta lill-kompetittività tal-enerġija nadifa tal-UE billi jissimplifika l-qafas regolatorju, jaċċellera l-aċċess għall-finanzjament, jagħti spinta lill-ħiliet, u jappoġġa l-kummerċ. Hija segwiet dan bil-ħruġ tal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti (NZIA) u tal-Att dwar il-Materja Prima Kritika (CRMA). L-NZIA propost għandu l-għan li jegħleb l-ostakli sabiex il-manifattura ta’ teknoloġiji b’emissjonijiet netti żero tespandi. Ikun jipprovdi qafas regolatorju li jissimplifika u jħaffef il-ħruġ ta’ permessi, itejjeb l-aċċess għal teknoloġija b’emissjonijiet żero netti għas-swieq u jippromwovi firxa ta’ għodod. Is-CRMA propost jippermetti lill-UE tagħti spinta lis-settur tal-enerġija billi tiżgura aċċess għall-materja prima kritika meħtieġa għall-enerġija rinnovabbli u għat-teknoloġiji tal-enerġija nadifa, flimkien ma’ setturi strateġiċi oħrajn. Jiffoka wkoll fuq id-diversifikazzjoni tal-ktajjen tal-provvista sabiex jinbnew ir-reżiljenza u t-tħejjija fi żminijiet ta’ kriżi u sabiex tingħata spinta lill-ekonomija ċirkolari.

Fi Frar 2022, il-Kummissjoni ppreżentat ukoll proposta għal Att Ewropew dwar iċ-Ċipep 52 sabiex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet tas-semikondutturi u tingħata spinta lit-tmexxija teknoloġika tal-Ewropa. L-Att, li daħal fis-seħħ fil-21 ta’ Settembru 2023, se jimmobilizza aktar minn EUR 43 biljun f’investimenti pubbliċi u privati u fih miżuri għat-tħejjija, għall-antiċipazzjoni u għar-rispons rapidu għal kwalunkwe interruzzjoni futura tal-katina tal-provvista, flimkien mal-Istati Membri u mas-sħab internazzjonali tal-UE. L-għan huwa li s-sehem tal-UE mill-produzzjoni globali taċ-ċipep jirdoppja għal 20 % sal-2030.

Wara l-pjan REPowerEU u l-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku, il-Kummissjoni ssimplifikat ir-regoli tagħha dwar l-għajnuna mill-Istat li jippermettu lill-Istati Membri jagħtu għajnuna mill-Istat sabiex jiffaċilitaw il-varar rapidu ta’ proġetti ta’ ġenerazzjoni tal-enerġija rinnovabbli u jimplimentaw miżuri ta’ dekarbonizzazzjoni industrijali sabiex jiksbu ekonomija newtrali għall-klima. Il-Qafas Temporanju ta’ Kriżi u ta’ Tranżizzjoni (TCTF) 53 , adottat f’Marzu 2023, jippermetti għajnuna għat-teknoloġiji rinnovabbli kollha u għall-ħżin tal-idroġenu u tal-bijofjuwils rinnovabbli u jelimina l-ħtieġa għal proċeduri miftuħa ta’ offerti għal teknoloġiji anqas maturi. Jespandi wkoll il-possibbiltajiet ta’ għajnuna għad-dekarbonizzazzjoni tal-proċessi ta’ produzzjoni industrijali permezz tal-elettrifikazzjoni u/jew l-użu ta’ idroġenu rinnovabbli u bbażat fuq l-elettriku. It-TCTF jippermetti wkoll skemi ta’ appoġġ għall-investiment għall-produzzjoni ta’ teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero netti, inkluża l-possibbiltà li tingħata għajnuna akbar sabiex taqbel mal-għajnuna riċevuta għal proġetti simili minn kompetituri li jinsabu barra mill-UE. Din l-azzjoni kompliet tiġi kkomplementata mill-adozzjoni, f’Ġunju 2023, ta’ reviżjoni tar-Regolament Ġenerali ta’ Eżenzjoni ta’ Kategorija (GBER) 54 .

Permezz ta’ dawn il-proposti, l-UE qed iżżid l-azzjoni sabiex tattira aktar kapital fl-UE għall-investiment f’teknoloġiji tal-enerġija nadifa u għall-manifattura tagħhom. Sabiex issostni dawn l-inizjattivi, hija tipprovdi appoġġ minn diversi fondi u strumenti. Pereżempju, f’Mejju 2023, il-Kummissjoni ppreżentat l-Inizjattiva Emblematika tal-2024 għall-Appoġġ għall-Pjan industrijali tal-Patt Ekoloġiku fil-qafas tal-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku 55 sabiex tgħin lill-Istati Membri jimplimentaw il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku.

Bħala appoġġ addizzjonali u spinta għall-investiment f’teknoloġiji kritiċi u tal-enerġija nadifa, f’Ġunju 2023, il-Kummissjoni pproponiet il-Pjattaforma tat-Teknoloġiji Strateġiċi għall-Ewropa (STEP) 56 . Din tipprovdi finanzjament fil-qafas tal-Fond tal-Innovazzjoni tal-UE, strument ewlieni ta’ investiment sabiex jappoġġa l-manifattura ta’ teknoloġiji tal-enerġija nadifa. Ir-riżultati tat-tielet sejħa għal proġetti fuq skala kbira 57 diġà juru li l-proġetti magħżulin minn qabel għall-finanzjament tal-għotjiet skont din is-sejħa tal-Fond għall-Innovazzjoni tal-ETS, flimkien mal-proġetti mogħtijin qabel, se jkopru 17 % tal-objettivi tal-manifattura solari tal-NZIA 2030, 11 % tal-objettivi tal-manifattura tal-elettrolizzaturi u 7 % tal-objettivi tal-manifattura tal-batteriji, jekk jitwettqu l-proġetti kollha. Barra minn hekk, flimkien ma’ investimenti oħrajn, il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza tappoġġa wkoll il-kostruzzjoni tal-impjanti tal-manifattura tal-elettrolizzaturi, tal-pannelli fotovoltajċi solari u tal-batteriji.

L-UE ma hijiex qiegħda tibda mill-bidu nett, billi diġà hemm numru ta’ proġetti għaddejjin f’diversi teknoloġiji. F’dawn l-aħħar xhur, l-UE rat żviluppi kbar fis-suq f’termini ta’ tħabbiriet ta’ proġetti u ta’ investiment ġodda għall-manifattura ewlenija ta’ teknoloġija b’emissjonijiet żero netti fl-UE. Dawn jinkludu l-fotovoltajċi solari, l-eoliċi, il-batteriji, il-pompi tas-sħana, l-elettrolizzaturi u ċ-ċelloli tal-fjuwil. Il-pipelines tal-proġetti komplew jevolvu wkoll. Għal dawn il-ktajjen tal-valur ewlenin tat-teknoloġija b’emissjonijiet żero netti, sa Awwissu 2023, hemm aktar minn 100 proġett ippjanati għall-bini jew għall-espansjoni tal-kapaċità tal-produzzjoni eżistenti 58 . Ir-riżultati b’saħħithom b’mod konsistenti tal-Fond għall-Innovazzjoni tal-ETS, inkluż fl-aħħar sejħa fuq skala kbira fejn kien hemm iżżejjed konkorrenza, juru li hemm sensiela qawwija ta’ proġetti Ewropej innovattivi u kompetittivi.

Fil-katina tal-valur tal-batteriji, in-numru ta’ gigafactories tal-litju-jon imħabbrin żdied fl-2022 minn 26 għal 30. Fil-katina tal-valur tal-fotovoltajċi solari, minkejja sfidi kbar li qiegħed jiffaċċja s-settur tal-manifattura, diversi faċilitajiet tal-produzzjoni eżistenti jikkunsidraw li jespandu sabiex isiru fabbriki fuq skala giga u żguraw finanzjament mill-Fond għall-Innovazzjoni fl-aħħar sejħa, u tħabbru xi proġetti ta’ manifattura fuq skala giga ġodda. Fl-industrija eolika, jitqiesu diversi proġetti, li jinkludu faċilitajiet ġodda, l-espansjoni ta’ faċilitajiet eżistenti u l-ħolqien ta’ infrastruttura ġdida tal-portijiet. Ta’ min jinnota li huwa possibbli li mhux l-investimenti mħabbrin kollha se jitwettqu fl-aħħar mill-aħħar.

Fl-2022 biss, kważi 800 MW ta’ ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija ġew iffirmati mal-industrija peżanti fl-UE (4,5 GW meta jitqiesu s-setturi kollha) mingħajr appoġġ pubbliku. Għall-pompi tas-sħana, l-investiment totali sabiex tinbena kapaċità tal-produzzjoni ġdida tul il-katina tal-valur imħabbar matul l-aħħar 5 xhur u li għandu jsir matul it-3 snin li ġejjin jammonta għal kważi EUR 5 biljun.

Għall-elettrolizzaturi, l-ebda kumpanija għadha ma timmanifattura fuq skala ta’ GW fl-UE u t-teknoloġija għadha qiegħda tiġi żviluppata. Fl-Ewropa tfaċċaw diversi impjanti tal-manifattura, inkluż bis-saħħa tal-appoġġ tal-għajnuna mill-Istat għall-Proġetti Importanti ta’ Interess Ewropew Komuni u diversi kumpaniji ħabbru pjanijiet għal espansjonijiet kbar fil-kapaċitajiet tal-manifattura tagħhom fl-Ewropa.

Domanda ogħla għal teknoloġiji tal-enerġija nadifa flimkien ma’ avvenimenti ġeopolitiċi li qegħdin jevolvu malajr enfasizzaw id-dimensjoni strateġika tal-ktajjen tal-valur tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa. Id-dipendenza tal-UE fuq pajjiżi terzi tagħmilha kruċjali li tissaħħaħ il-kompetittività tas-settur tal-enerġija nadifa tagħha billi tiżdied il-kapaċità tal-manifattura domestika tagħha, jiġu ddiversifikati l-ktajjen tal-provvista u jissaħħu l-miżuri ta’ ċirkolarità. Filwaqt li tibni fuq proġetti li diġà għaddejjin, l-UE ressqet sett komprensiv ta’ inizjattivi u ta’ strumenti sabiex tiżviluppa u ssaħħaħ il-ktajjen tal-valur tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa tal-UE. Il-kisba ta’ dan se tkun strumentali sabiex tissaħħaħ l-awtonomija strateġika tal-UE filwaqt li tiġi appoġġata t-tranżizzjoni lejn kontinent b’newtralità karbonika. Dan se jirrikjedi azzjoni koordinata minn angoli differenti. Pereżempju, huwa essenzjali li jiġi żgurat li s-settur ikollu aċċess għal provvista suffiċjenti ta’ ħaddiema tas-sengħa.

2.3Kapital uman u ħiliet: it-tnaqqis tad-diskrepanza fil-ħiliet u n-nuqqasijiet ta’ ħiliet sabiex jiġu evitati l-konġestjonijiet 

L-aħħar data dwar l-impjiegi u l-ħiliet madwar id-dinja turi li, minkejja x-xejra pożittiva fir-rata ta’ impjieg, id-differenzi u n-nuqqasijiet fil-ħiliet li ilhom jeżistu mill-2021 jistgħu jnaqqsu t-tkabbir tas-settur tal-enerġija nadifa.

Fl-UE, l-impjiegi fis-settur tal-enerġija rinnovabbli laħqu l-1,5 miljun fl-2021, żieda ta’ 12 % meta mqabbla mal-2020 59 , sabiex qabżu t-tkabbir fl-impjiegi fl-ekonomija kumplessiva b’marġni konsiderevoli (0,6 %) u jirrappreżentaw żieda notevoli wara li l-impjiegi staġnaw bejn l-2015 u l-2020.

It-tkabbir irreġistrat fl-impjiegi fis-settur tal-enerġija rinnovabbli tal-UE fl-2021 kien prinċipalment xprunat mill-pompi tas-sħana u mill-bijofjuwils solidi. Mill-2020, l-industrija tal-pompi tas-sħana kienet l-akbar impjegatur (26 % tal-impjiegi fl-2021), segwita minn bijofjuwils solidi 60 . Fl-2021, l-impjiegi fil-fotovoltajċi solari żdiedu b’35 % fuq il-valuri tal-2020 u saru t-tielet l-akbar settur, qabel l-industrija eolika.

Din ix-xejra pożittiva hija mistennija tkompli, sostnuta mill-prijoritajiet ta’ politika tal-UE dwar il-varar u l-manifattura tal-enerġija nadifa. Sabiex jintlaħqu l-miri tar-REPowerEU għall-2030, se jkunu meħtieġa ħaddiema addizzjonali sabiex jiġu varati teknoloġiji tal-enerġija nadifa, bl-enerġija mir-riħ u dik solari waħedhom li potenzjalment iwasslu għal 100 000 impjieg addizzjonali fl-UE 61 . Meta wieħed jikkunsidra s-setturi kollha tal-enerġija rinnovabbli, l-ilħuq tal-miri REPowerEU se jeħtieġ il-ħolqien ta’ aktar minn 3,5 miljun impjieg sal-2030 62 . Min-naħa tal-manifattura, ix-xenarji tal-NZIA jistmaw bejn 198 000 u 468 000 impjieg ġdid u minn EUR 1,7 biljun sa EUR 4,1 biljun fi ħtiġijiet ta’ investiment għat-taħriġ mill-ġdid, għat-tiġdid tal-ħiliet u għat-titjib tal-ħiliet 63 . Fl-aħħar nett, huwa stmat li 3 sa 4 miljun ħaddiem tal-kostruzzjoni fl-UE jkollhom bżonn jiżviluppaw il-ħiliet tagħhom relatati mal-effiċjenza enerġetika fis-settur tal-bini 64 .

Madankollu, l-industrija tal-UE kollha kemm hi u b’mod partikolari l-manifattura tal-enerġija nadifa, raw tkabbir fin-nuqqas ta’ ħaddiema mill-2021. Dan huwa dovut l-aktar għad-domanda li qed tiżdied aktar malajr mill-provvista ta’ ħaddiema tas-sengħa, kif muri mir-rata tal-postijiet tax-xogħol vakanti li rdroppjat fl-2019-2023.

Fit-tielet trimestru tal-2023, in-nuqqas ta’ ħaddiema fis-segmenti tal-manifattura tas-settur tal-enerġija rinnovabbli baqa’ għoli kif irrapportat fl-edizzjoni tal-2022 tar-Rapport dwar ta’ Progress dwar il-Kompetittività, b’25 % tan-negozji tal-UE involuti fil-manifattura tat-tagħmir elettriku 65 li qegħdin jiffaċċjaw nuqqasijiet. Is-settur tal-enerġija huwa wieħed mis-setturi b’nuqqas persistenti ta’ ħaddiema fuq 10 snin f’xi okkupazzjonijiet, bħal fost dawk li jinstallaw u jsewwu t-tagħmir elettriku, u huwa wkoll wieħed mis-setturi l-aktar affettwati minn forza tax-xogħol li qed tixjieħ 66 , li qed jaggrava n-nuqqas strutturali ta’ ħaddiema.

Kemm il-ħtiġijiet b’rabta mal-ħiliet kif ukoll tal-ħaddiema jistgħu jkunu ta’ xkiel għat-tkabbir, b’mod partikolari f’setturi li fihom hemm grad għoli ta’ speċjalizzazzjoni 67 . L-enerġija u l-manifattura huma fost is-setturi bl-akbar ħtiġijiet ta’ taħriġ mill-ġdid u ta’ titjib tal-ħiliet f’termini ta’ ħiliet tekniċi u speċifiċi għall-impjiegi, b’aktar minn nofs il-forza tax-xogħol li teħtieġ titjib tal-ħiliet 68 . Tliet kwarti tan-negozji fl-industrija tal-UE diġà batew sabiex isibu ħaddiema bil-ħiliet li kellhom bżonn fl-2019 69 . Fl-2023, kważi erba’ minn kull ħames kumpaniji żgħar u ta’ daqs medju jirrapportaw li huwa ġeneralment diffiċli għalihom li jsibu ħaddiema bil-ħiliet it-tajbin 70 .

Il-politiki dwar il-ħiliet, il-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-politiki dwar il-mobilità u l-migrazzjoni, flimkien ma’ azzjonijiet li jgħinu lin-nies jissieħbu fis-suq tax-xogħol 71 , huma kruċjali sabiex jiġu indirizzati dawn in-nuqqasijiet. 2023 kienet is-sena Ewropea tal-ħiliet. Il-baġit tal-UE 72  għandu rwol ċentrali fit-trawwim tal-iżvilupp tal-ħiliet, inklużi t-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid. Minbarra l-inizjattivi ta’ politika transsettorjali 73 , l-UE ressqet numru ta’ miżuri speċifiċi sabiex jitħaffef l-iżvilupp tal-ħiliet fit-tranżizzjoni ekoloġika, u b’mod partikolari fis-settur tal-enerġija nadifa. Dawn l-inizjattivi jinkludu appoġġ għas-Sħubija fuq Skala Kbira dwar il-Ħiliet għall-ekosistema industrijali tal-enerġija rinnovabbli 74 , imnedija f’Marzu 2023, u l-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti, li jipproponi t-tisħiħ tal-ħiliet għal teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti billi jiġu stabbiliti programmi ta’ taħriġ iddedikati għat-tranżizzjoni ekoloġika (eż. dwar il-materja prima, l-idroġenu, il-pompi tas-sħana u t-teknoloġiji solari). Il-Kummissjoni qed tħares ukoll lejn l-avvanz tal-ħiliet taħt il-Pjan ta’ Azzjoni li jmiss dwar il-Pompi tas-Sħana.

Kif imsemmi hawn fuq, il-politiki ta’ attivazzjoni jistgħu jgħinu wkoll fl-indirizzar tan-nuqqas ta’ ħiliet u ta’ ħaddiema fis-settur, inkluż in-nuqqas ta’ rappreżentanza tan-nisa. L-iżbilanċ bejn il-ġeneri fil-forza tax-xogħol tas-settur tal-enerġija tal-UE huwa konsiderevoli. 26,6 % biss tan-nisa huma impjegati fis-settur tal-provvista tal-elettriku, tal-gass, tal-fwar u tal-arja kondizzjonata fl-2022, għalkemm dan ivarja fost l-Istati Membri (34 % fil-Portugall, 14,5 % fil-Kroazja). Il-manifattura tal-fotovoltajċi solari għandha l-ogħla sehem ta’ impjegati nisa fis-settur rinnovabbli b’sehem ta’ 47 %, filwaqt li 21 % biss tal-forza tax-xogħol fl-industrija eolika globali huma nisa. Il-politiki, inklużi l-politiki dwar il-ħiliet, immirati sabiex iħeġġu l-parteċipazzjoni tan-nisa f’dawn l-impjiegi jistgħu jgħinu sabiex tiżdied il-ġabra ta’ talent li hija essenzjali għat-tkabbir u għall-kompetittività futuri tagħha.

2.4Mir-riċerka u mill-innovazzjoni sal-adozzjoni mis-suq: it-twittija ta’ triq ta’ suċċess għall-UE

Ir-riċerka u l-innovazzjoni (R&I) huma kruċjali għall-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet tal-enerġija nadifa li jaħdmu aħjar u li huma orħos.

Fl-2021, l-infiq fir-R&I tas-settur pubbliku fil-prijoritajiet tal-Unjoni tal-Enerġija 75 kien – fi prezzijiet kurrenti – ogħla milli kien 10 snin ilu. Madankollu, bħala sehem mill-PDG, l-infiq fir-R&I tas-settur pubbliku fuq il-prijoritajiet tal-Unjoni tal-Enerġija, kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE, baqa’ taħt il-livelli li ntnefqu qabel l-2016. L-ekonomiji ewlenin l-oħrajn raw ukoll l-istess xejra ( Figure 2 ).

Aktar minn nofs l-Istati Membri tal-UE li jipprovdu data 76 żiedu l-investiment pubbliku tagħhom fir-R&I fil-prijoritajiet tal-Unjoni tal-Enerġija fl-2021 meta mqabblin mal-2020, b’EUR 5,4 biljun irrapportati s’issa 77 .

Mill-2020, Orizzont 2020 u s-suċċessur tiegħu, Orizzont Ewropa, żiedu aktar minn EUR 2 biljun fis-sena mal-finanzjament tal-programmi nazzjonali tal-Istati Membri, u pprovdew spinta vitali għall-investiment fir-R&I. Għalkemm il-livell ta’ finanzjament nazzjonali huwa baxx meta mqabbel mal-ekonomiji ewlenin, meta jitqiesu l-fondi tal-UE, l-UE telgħet fil-quċċata tal-klassifikazzjoni tal-ekonomiji ewlenin fl-2021 dwar l-investiment fir-R&I fis-settur pubbliku fil-prijoritajiet tal-Unjoni tal-Enerġija fl-infiq assolut (EUR 8,2 biljun 78 , qabel l-Istati Uniti b’EUR 7,7 biljun), titjib meta mqabbel mal-2020 79 . L-UE kklassifikat ukoll it-tieni bħala sehem mill-PDG (0,056 %, bil-Ġappun li jkun fuq quddiem b’0,057 % 80 ).

Fir-rigward tal-investiment fir-R&I tas-settur privat, huwa stmat li l-infiq tal-2020 fit-teknoloġiji relatati mal-prijoritajiet tar-R&I tal-Unjoni tal-Enerġija żdied ukoll fl-ekonomiji ewlenin kollha. B’mod konsistenti mas-sejbiet tas-CPR tal-2022 81 , fl-2020 is-settur privat fl-UE kompla jinvesti ammonti komparabbli – f’termini assoluti – mal-Istati Uniti u mal-Ġappun, li jammontaw għal madwar 80 % tal-finanzjament kollu tar-R&I. F’termini ta’ investiment privat fir-R&I għal kull PDG, dan għadu jikklassifika lill-UE quddiem l-Istati Uniti iżda wara l-ekonomiji Asjatiċi ewlenin ( Figure 2 ).

Illustrazzjoni 2: Investimenti fir-R&I fis-settur pubbliku u privat fl-ekonomiji ewlenin bħala sehem mill-PDG 82 .

Sors 1: JRC fuq il-bażi tal-AIE 83 , l-MI 84 , il-ħidma proprja 85 .

Mill-2014, l-applikazzjonijiet għall-privattivi fl-UE għall-prijoritajiet tar-R&I tal-Unjoni tal-Enerġija żdiedu b’medja ta’ 5 % fis-sena 86 . Filwaqt li hemm differenzi notevoli fix-xejriet tal-privattivi kemm bejn l-Istati Membri kif ukoll għal teknoloġiji speċifiċi, b’mod kumplessiv, l-UE żżomm pożizzjoni b’saħħitha fil-privattivi protetti f’livell internazzjonali. B’mod kumplessiv, bejn l-2014 u l-2020, l-UE kklassifikat fit-tieni post wara l-Ġappun fl-applikazzjonijiet għal privattivi internazzjonali u kienet fuq quddiem nett għal sorsi tal-enerġija rinnovabbli (29 %) u għall-effiċjenza enerġetika (24 %), u niżlet ftit fis-sistemi intelliġenti (17 % u kklassifikat ir-raba’ fost l-ekonomiji ewlenin).

Kif enfasizzat fis-CPR tal-2022 u fil-Gwida għall-Istati Membri għall-aġġornament tal-pjanijiet nazzjonali dwar l-enerġija u l-klima tal-2021-2030 87 , it-tfassil ta’ perkors ta’ suċċess għar-R&I jeħtieġ esperti u imprendituri suffiċjenti, appoġġati mill-użu koordinat tal-programmi tal-UE, nazzjonali u reġjonali. Dan jeħtieġ ukoll miri u objettivi nazzjonali ċari tar-R&I sal-2030 u sal-2050, kooperazzjoni akbar bejn l-Istati Membri, u monitoraġġ kontinwu tal-attivitajiet nazzjonali tar-R&I. L-isforzi konġunti u kkoordinati madwar l-Istati Membri, b’mod partikolari permezz tal-Pjan Strateġiku rivedut għat-Teknoloġija tal-Enerġija (Pjan SET), u l-Pjanijiet Nazzjonali għall-Enerġija u l-Klima 88 huma wkoll opportunità unika sabiex jiġi approfondit id-djalogu dwar ir-R&I fl-enerġija nadifa u l-kompetittività bejn l-UE u l-Istati Membri tagħha.

Fl-aħħar nett, huwa kruċjali li tissokta l-aċċellerazzjoni tat-trasferiment tal-innovazzjonijiet fl-enerġija nadifa tal-UE fis-suq. Dan l-għan huwa stabbilit fl-Aġenda Ewropea Ġdida għall-Innovazzjoni, b’appoġġ minn sorsi ta’ finanzjament tal-UE bħall-InvestEU, il-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni, il-programm LIFE u l-Fond għall-Innovazzjoni. L-Istati Membri huma mistidnin ukoll irawmu l-esperimentazzjoni, billi jsegwu l-gwida reċenti 89 dwar l-ambjenti ta’ esperimentazzjoni regolatorja, il-bankijiet tat-test u l-laboratorji ħajjin. Hija meħtieġa wkoll azzjoni ulterjuri sabiex jiġi attirat il-kapital privat.

2.5Ix-xenarju tal-kapital ta’ riskju: l-attirar tal-kapital lejn l-UE 90  

Matul is-snin, il-politika tal-innovazzjoni tal-UE espandiet, u x-xenarju istituzzjonali evolva b’mod parallel. L-għan huwa li jitnaqqas in-nuqqas ta’ ekwità fl-UE u li titnaqqas il-frammentazzjoni fis-swieq tal-kapital ta’ riskju (KR) u fl-ekosistemi tal-innovazzjoni. Dan jinkludi inizjattivi komplementari sabiex jitrawwem l-investiment fl-ekwità u tingħata spinta lill-finanzjament ta’ negozji ġodda innovattivi u ta’ kumpaniji li qed jespandu. Sabiex insemmu ftit, il-Fond tal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni (EIC) huwa l-fergħa tal-UE stess tal-kapital ta’ riskju li għandha l-għan li tiffinanzja innovazzjoni rivoluzzjonarja taħt il-pilastru III ta’ Orizzont Ewropa dwar “Ewropa Innovattiva”. L-Aġenda Ewropea Ġdida għall-Innovazzjoni 91 tinkludi inizjattivi addizzjonali sabiex jitħaffef it-tkabbir ta’ negozji ġodda tat-teknoloġija profonda fl-UE. Il-Fond InvestEU, billi juża garanziji mill-baġit tal-UE, jimmobilizza l-investimenti tas-settur pubbliku u privat, inklużi fondi li jipprovdu finanzjament mill-bejgħ ta’ ishma.

Peress li l-investiment tal-KR huwa fuq quddiem nett fl-innovazzjoni, huwa kruċjali li tingħata spinta lill-kompetittività tal-UE u li tissaħħaħ l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE fis-settur tal-enerġija nadifa. Fl-2022, fatturi makroekonomiċi - bħall-inflazzjoni u r-rati tal-imgħax li qed jiżdiedu - wasslu għal tnaqqis fil-finanzjament globali tal-KR. L-investiment totali tal-KR 92 fid-ditti tal-UE naqas bi 18 % fl-2022 meta mqabbel mal-2021. Hija osservata xejra simili fl-Istati Uniti (-20 %), fiċ-Ċina (-36 %) u madwar id-dinja fl-ewwel nofs tal-2023. 

L-investiment globali tal-KR fit-teknoloġiji tal-enerġija nadifa sar aħjar minn segmenti oħrajn 93 bħall-bijoteknoloġija jew diġitali. Fl-2022, is-settur globali tal-enerġija nadifa attira sehem dejjem akbar ta’ investiment tal-KR 94 li żdied b’4,4 % fl-2022 meta mqabbel mal-2021, għal EUR 39,5 biljun, li jammonta għal 6,2 % tal-investiment kollu tal-KR. Minkejja din ix-xejra pożittiva kontinwa osservata mill-2015, ir-rata naqset sa mit-tkabbir li ġie osservat bejn l-2019 u l-2020 (+37 %), u r-rekord fl-2021 (+109 %).

Fl-UE, l-investiment tal-KR fis-settur tal-enerġija nadifa laħaq is-EUR 7,4 biljun fl-2022, żieda ta’ 42 % meta mqabbel mal-2021. L-UE kienet responsabbli għal 19 % - sehem li dejjem qiegħed jikber - tal-investiment globali tal-KR f’ditti tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa, u kklassifikat fit-tielet post wara l-Istati Uniti (38 %) u ċ-Ċina (28 %) 95 . L-investiment tal-KR fis-settur tal-enerġija nadifa wera wkoll li huwa aktar reżiljenti fl-UE – fejn kemm l-investimenti fl-istadju bikri kif ukoll dawk aktar tard żdiedu fl-2022 – milli fil-bqija tad-dinja. Madankollu, fil-biċċa l-kbira għadu kkonċentrat fi ftit teknoloġiji (prinċipalment il-manifattura tal-batteriji, ir-riċiklaġġ u l-vetturi elettriċi).

L-investiment globali tal-KR f’teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero netti, kif definiti fil-proposta tal-NZIA, kien jammonta għal EUR 20,8 biljun fl-2022 (meta mqabbel ma’ EUR 19,5-il biljun fl-2021). Madankollu, fl-2022, l-investiment tal-KR f’teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero fl-UE żdied b’rata aktar bil-mod (+2,3 % mill-2021 sal-2022) meta mqabbel mar-rata kumplessiva ta’ tkabbir fis-settur tal-enerġija nadifa. L-Istati Uniti qabżu lill-UE, u rreġistraw żieda ta’ 41 % fl-2022 meta mqabbel mal-2021, hekk kif l-investimenti tal-KR fl-idroġenu rinnovabbli u fiċ-ċelloli tal-fjuwil, fil-bijogass/bijometan sostenibbli, fil-pompi tas-sħana u fil-ġeotermali żdiedu drastikament. Fl-UE, l-investimenti barranin fi stadju aktar tard f’dawk l-oqsma tat-teknoloġija żdiedu b’rata ferm aktar mgħaġġla fl-2022 mill-investimenti intra-UE, u ammontaw għal aktar minn nofs il-finanzjament kollu tad-ditti tal-UE fl-2022 (meta mqabbla ma’ 15 % b’mod kumplessiv fl-2021). B’mod ġenerali, ħlief għat-teknoloġiji tal-batteriji, l-UE għadha ma laħqitx bis-sħiħ il-potenzjal tagħha li tattira ftehimiet ta’ tkabbir ogħla hekk kif għamlu l-Istati Uniti u ċ-Ċina f’teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero netti.

Sabiex tingħata spinta lill-kompetittività, lir-reżiljenza u lit-tmexxija tal-UE, huwa kruċjali li jiġi żgurat li l-kapital ikompli għaddej lejn il-kumpaniji tal-UE fuq l-iskala meħtieġasa biex titħaffef l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero. Swieq kapitali profondi u integrati u qafas finanzjarju sostenibbli effettiv huma prerekwiżiti essenzjali għall-mobilizzazzjoni tal-investimenti privati fuq skala lejn teknoloġiji tal-enerġija nadifa. B’segwitu għall-Pjan ta’ Azzjoni tal-2020 tal-Unjoni dwar is-Swieq Kapitali, il-Kummissjoni ppreżentat il-proposti leġiżlattivi ppjanati kollha. L-adozzjoni rapida mill-koleġiżlaturi tal-proposti pendenti tgħin sabiex jitjieb l-aċċess għall-finanzi, jiġu ddiversifikati s-sorsi ta’ finanzjament għall-kumpaniji u jiġu indirizzati l-ostakli strutturali fis-servizzi finanzjarji transfruntiera. Filwaqt li jiġi żviluppat il-qafas ta’ finanzjament sostenibbli, il-Kummissjoni baqgħet twieġeb għall-ħtiġijiet tal-utenti u adottat sensiela ta’ miżuri u ta’ inizjattivi sabiex tnaqqas il-kumplessità, ittejjeb l-utilizzabilità tar-regoli u tappoġġa lill-partijiet ikkonċernati fl-implimentazzjoni tagħhom. Hija ħadet ukoll passi sabiex tissimplifika l-obbligi ta’ rapportar bil-ħsieb li tnaqqas il-piż amministrattiv għall-kumpaniji.

F’Ġunju 2023, il-Kummissjoni pproponiet li tistabbilixxi l-Pjattaforma Ewropea tat-Teknoloġiji Strateġiċi għall-Ewropa (STEP) sabiex issaħħaħ u tisfrutta l-istrumenti kurrenti tal-UE (b’mod partikolari, il-Fond tal-EIC, InvestEU, u l-Fond għall-Innovazzjoni) sabiex jiġu allokati (eż., billi jiġi ddedikat finanzjament pubbliku) u jingħata appoġġ finanzjarju għal investimenti fit-teknoloġija nadifa. Dan jista’ jgħin sabiex jitneħħew ir-riskji mill-investimenti fl-innovazzjoni, titnaqqas id-diskrepanza bejn l-iżviluppaturi tal-proġetti u l-investituri korporattivi u istituzzjonali, u fl-aħħar mill-aħħar sabiex jiġi allokat b’mod aktar preċiż l-investiment tas-settur privat.

3.IL-VALUTAZZJONI TAL-KOMPETITTIVITÀ TA’ TEKNOLOĠIJI STRATEĠIĊI B’EMISSJONIJIET ŻERO NETTI

Din it-taqsima tivvaluta l-kompetittività tat-teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero speċifikati fl-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti (NZIA). Hija tipprovdi informazzjoni intuwittiva dwar kif it-teknoloġija u s-suq qegħdin jevolvu sabiex jintlaħqu l-objettivi tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u tar-REPowerEU. L-NZIA propost jispeċifika tmien teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero netti sabiex tintlaħaq il-mira tal-2030 “lesti għall-mira ta’ 55 %” li jitnaqqsu l-emissjonijiet netti tal-gassijiet serra b’tal-anqas 55 % meta mqabbla mal-livelli tal-1990. Dawn huma t-teknoloġiji solari (fotovoltajċi u solari termali), it-teknoloġiji rinnovabbli tal-enerġija mir-riħ fuq l-art u lil hinn mill-kosta, l-elettrolizzaturi u ċ-ċelloli tal-fjuwil, il-batteriji u l-ħżin, il-bijogass u l-bijometan sostenibbli, it-teknoloġiji tal-qbid tad-diossidu tal-karbonju u l-ħżin, il-pompi tas-sħana u l-ġeotermali, u t-teknoloġiji tal-grilja. Fl-NZIA propost, l-UE tistabbilixxi parametru referenzjarju ewlieni kumplessiv għal kull waħda minn dawn it-teknoloġiji strateġiċi b’emissjonijiet żero sabiex tiżgura li, sal-2030, il-kapaċità tal-manifattura tal-UE tal-approċċi strateġiċi tat-teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti tavviċina jew tilħaq tal-anqas l-40 % tal-ħtiġijiet ta’ varar annwali tal-UE.

L-analiżi bbażata fuq l-evidenza li fuqha hija mibnija din it-taqsima twettqet fil-qafas tal-Osservatorju intern tal-Kummissjoni għat-Teknoloġija tal-Enerġija Nadifa (CETO) 96 .

3

3.1Il-fotovoltajċi solari 

Il-fotovoltajċi solari (PV) huma t-teknoloġija tal-ġenerazzjoni tal-enerġija li qiegħda tikber l-aktar malajr. Tipprovdi elettriku orħos mill-impjanti tal-enerġija mill-fjuwils fossili fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi. Għandha rwol ċentrali fix-xenarji kollha sabiex tintlaħaq sistema tal-enerġija newtrali għall-klima 97 . Fl-UE, il-fotovoltajċi solari diġà ġġeneraw 7 % tal-produzzjoni tal-elettriku fl-2022 minn kapaċità installata kumulattiva ta’ 212-il GWp 98 . L-Istrateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari 99 għandha l-għan li tilħaq is-600 GWac (720 GWp) installati sal-2030, żieda b’erba’ darbiet mil-livelli tal-2021. Il-katina tal-valur tal-fotovoltajċi hija ddominata mill-pajjiżi Asjatiċi, b’mod partikolari ċ-Ċina. Madankollu, l-Alleanza Ewropea tal-Industrija Fotovoltajka Solari mnedija fid-9 ta’ Diċembru 2022 għandha l-għan li tespandi l-kapaċità tal-manifattura tal-UE sabiex tilħaq tal-anqas 30 GWp fil-katina kollha tal-provvista sal-2025. Madankollu, hemm kompetizzjoni internazzjonali iebsa sabiex jiġu attirati l-investimenti fil-manifattura.

L-installazzjonijiet fotovoltajċi jiddependu fil-biċċa l-kbira ħafna fuq it-teknoloġija tal-wejfer tas-siliċju kristallin, li tkompli ttejjeb l-effiċjenza tal-konverżjoni tal-enerġija u tnaqqas l-użu tal-materjal. Fl-2022, il-moduli kummerċjali offrew effiċjenza medja ta’ 21,1 %, u massimu ta’ 24,7 % 100 . Materjali innovattivi, bħall-perovskites, joffru lok għal aktar titjib fl-effiċjenza tal-konverżjoni tal-enerġija: apparat tandem bil-perovskite/siliċju stabbilixxa effiċjenza rekord ġdida ta’ 33,7 % f’Mejju 2023 101 . Il-linji pilota għal dawn it-tandems qegħdin jiġu żviluppati, anke fl-UE, iżda l-prodotti kummerċjali għadhom ma humiex disponibbli.

Fl-2022, il-kumpaniji tal-UE kienu attivi fil-manifattura tas-siliċju, tal-ingotti/tal-wejfers, taċ-ċelloli, tal-moduli u tal-invertituri u joffru prodotti kummerċjali. Il-produzzjoni tal-invertituri għadha bil-bosta l-akbar segment tal-manifattura solari tal-UE, b’kapaċità tal-produzzjoni li tilħaq kważi s-70 GW, madwar 5 GW aktar mill-2021. L-UE għandha wkoll produttur ewlieni tal-polisiliċju, li primarjament tesporta lejn iċ-Ċina. Fl-UE, fil-bidu tal-2023, il-kapaċità nominali tal-produzzjoni tal-moduli laħqet it-8,28 GWp/a, dik taċ-ċelloli laħqet iż-0,86 GWp/A, u dik tal-ingotti u tal-wejfers laħqet il-1,4 GWp/a 102 . Huwa stmat li l-Manifatturi tal-UE mmuntaw madwar 4 GW f’moduli fl-2022, l-aktar minn ċelloli importati. Dan jirrappreżenta sehem ta’ 10 % mis-suq tal-UE 103 .

Fl-2022, il-kumpaniji Ċiniżi pprovdew tal-anqas tliet kwarti tal-kapaċità globali fil-passi kollha fil-katina tal-provvista tal-PV  104 u kienu l-esportaturi predominanti ta’ wejfers, ta’ ċelloli u ta’ moduli 105 . Barra minn hekk, il-kumpaniji Ċiniżi jipproduċu aktar minn 80 % tal-polisiliċju globali, il-materjal użat fil-produzzjoni tal-wejfers. Ir-reġjun Ujgur taċ-Ċina waħdu jforni madwar 35 % tal-polisiliċju tad-dinja (għalkemm naqas minn 45 % fl-2020), iżda kien marbut ma’ tħassib qawwi dwar l-użu tax-xogħol furzat 106 .

Il-prezzijiet tal-fotovoltajċi solari kienu ġeneralment stabbli fl-2022 b’EUR 0,35/W għall-moduli ewlenin , iżda reġgħu bdew jonqsu matul l-ewwel nofs tal-2023 minħabba kompetizzjoni intensa u provvista żejda ta’ komponenti fil-katina tal-valur kollha. Il-prezz laħaq rekord baxx f’Settembru 2023 għal kważi EUR 0,22/Wp 107 li jagħmilha aktar diffiċli għall-manifatturi tal-UE sabiex jipproduċu b’mod profittabbli.

Is-suq fotovoltajku kompla jikber b’mod sinifikanti fl-2022, bil-kapaċità installata globali li laħqet l-1 185 GWp (tkabbir sena wara sena ta’ 230 GWp). Iċ-Ċina kienet l-akbar suq uniku b’madwar 90 GWp. Din kienet sena rekord għall-UE b’41 GWp installata (sehem ta’ 18 %). Dan it-tkabbir kien immexxi minn Spanja (8,1 GWp), mill-Ġermanja (7,5 GWp), mill-Polonja (4,9 GWp) u min-Netherlands (3,9 GWp) 108 . Is-segment residenzjali kien partikolarment b’saħħtu, u jammonta għal aktar minn 50 %. Il-prezzijiet għoljin tal-elettriku taw spinta lill-kompetittività tal-elettriku PV solari (li fuq skala ta’ utilità għandha l-aktar kost livellat baxx minn kwalunkwe teknoloġija kważi fis-swieq kollha 109 ).

Bil-fotovoltajċi solari li huma mistennijin ikomplu jespandu b’mod rapidu madwar id-dinja, l-aħħar 12-il xahar raw inizjattivi ta’ politika minn żoni ġeografiċi differenti (eż. l-Istati Uniti, l-Indja u l-UE) sabiex tiġi żviluppata aktar manifattura lokali ta’ sistemi u ta’ komponenti fotovoltajċi solari. F’dan ir-rigward, l-UE għandha tisfrutta l-pożizzjoni tagħha bħala wieħed mill-akbar swieq għas-sistemi fotovoltajċi, ir-riċerka u l-iżvilupp ewlenin tagħha fid-dinja u soċjetà li tagħti valur għoli għall-minimizzazzjoni tal-impatt ambjentali, għall-protezzjoni tal-bijodiversità u għall-ktajjen tal-provvista etiċi.

Madankollu, il-produtturi tal-UE għadhom jiffaċċjaw kostijiet ogħla meta mqabblin mal-kompetituri tagħhom 110 . Dan jista’ jiġi mmitigat b’miżuri bħal dawk proposti fl-NZIA, fir-REPowerEU jew fir-riforma tad-Disinn tas-Suq tal-Elettriku sabiex jitnaqqsu l-kostijiet tal-enerġija u tal-finanzjament u sabiex jiġu aċċellerati l-proċeduri ta’ ħruġ ta’ permessi għall-faċilitajiet tal-produzzjoni. Se jkun jirrikjedi wkoll żieda fl-iskala tal-impjanti tal-manifattura u enfasi fuq prodotti innovattivi, b’effiċjenza għolja, b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju u proċessi ta’ manifattura avvanzati u aktar sostenibbli. Dwar l-importanza li jiġi mminimizzat l-impatt ambjentali għas-settur, il-leġiżlazzjoni proposta dwar l-Ekodisinn u t-Tikkettar tal-Enerġija għall-pannelli u għall-invertituri fotovoltajċi tista’ tkun mutur importanti. Tħassib immedjat huwa l-kapaċità żejda tal-produzzjoni globali kurrenti 111 . Għalkemm qiegħda żżomm il-prezzijiet fis-swieq lokali baxxi (tal-anqas fl-UE), hija diżinċentiv sabiex isir użu sħiħ mill-kapaċità kurrenti.

Sabiex jiġi żviluppat is-suq tal-UE, huwa essenzjali li titkompla l-azzjoni sabiex jittejbu l-proċeduri għall-ħruġ ta’ permessi u sabiex tinbena l-aċċettazzjoni pubblika. Is-suq residenzjali tal-fotovoltajċi għandu lok konsiderevoli għal aktar tkabbir, iżda dan se jiddependi fuq it-tnaqqis kontinwu fil-kost tas-sistemi tal-batteriji. Applikazzjonijiet ta’ speċjalità bħal diversi forom ta’ fotovoltajċi integrat u għażliet ta’ varar innovattivi oħrajn ukoll għandhom lok għal tkabbir sinifikanti fis-suq, speċjalment għall-manifatturi tal-UE.

3.2Termali solari 

L-enerġija termali solari 112 għandha l-potenzjal li tikkontribwixxi b’mod sinifikanti għad-dekarbonizzazzjoni tas-sistema tal-enerġija, kif rikonoxxut fl-Istrateġija tal-UE għall-Enerġija Solari. It-teknoloġiji termali solari ftit li xejn jagħmlu użu mill-materja prima kritika jew jistgħu joffru rati għoljin ta’ riċiklaġġ 113 .

Ġenerazzjoni ġdida ta’ impjanti tal-enerġija solari b’konċentrazzjoni għolja li qegħdin joperaw bħalissa, tipikament bl-użu ta’ mluħa mdewba għat-trasferiment tas-sħana u b’aktar minn tmien sigħat ta’ ħżin termali, qed tibni l-fiduċja f’dawn it-tipi ta’ sistemi li jgħinu sabiex tittejjeb l-affidabbiltà tal-grilja tal-enerġija b’elettriku kompetittiv fil-kostijiet. Tradizzjonalment, l-UE kienet minn ta’ quddiem nett fil-qasam ta’ din it-teknoloġija, iżda qed tiffaċċja kompetizzjoni qawwija miċ-Ċina, li, pereżempju, telgħet fl-ewwel post għal privattivi ta’ valur għoli fl-2020. Il-kumpaniji tal-UE għadhom involuti fi proġetti internazzjonali fl-UAE u fl-Afrika t’Isfel, u f’diversi offerti li għadhom għaddejjin. Hawnhekk ukoll, il-kumpaniji Ċiniżi qegħdin jieħdu rwol ewlieni bbażat fuq l-għarfien espert żviluppat fil-kostruzzjoni ta’ aktar minn 1 GW f’sistemi fis-suq domestiku tagħhom. Madwar id-dinja, hemm 6,4 GW ta’ impjanti tal-enerġija solari kkonċentrata (CSP) li qegħdin joperaw. Mit-2,4 GW fl-UE, kważi kollha jinsabu fi Spanja. Qegħdin jinbnew impjanti ġodda fl-Emirati Għarab Magħquda, fiċ-Ċina u fl-Afrika t’Isfel li jistgħu jżidu 1,8 GW sal-2025. Fl-UE, l-ebda impjant ġdid ma beda jopera sa mill-2014, iżda Spanja għandha pjanijiet li tibni tal-anqas 2 GW oħrajn sal-2030 114 .

It-teknoloġija tat-tisħin u tat-tkessiħ solari toffri firxa ta’ għażliet għall-bini, għan-networks tat-tisħin distrettwali u għall-proċessi industrijali. Il-kost livellat kurrenti tat-tisħin/tat-tkessiħ (EUR 20 sa 110/MWh fl-Ewropa 115 ) jista’ jkun kompetittiv mat-tisħin bil-gass, b’mod partikolari f’żoni b’riżorsi solari tajbin. Is-sehem tal-UE mis-suq globali għadu żgħir b’0,678 TWh (0,1 %), meta mqabbel mad-domanda derivata totali għas-sħana ta’ 651 TWh fl-2021 116 . Is-settur tal-kolletturi glejżjati tal-UE huwa rrapportat li kiber b’10 % fl-2022, rata inkoraġġanti, għalkemm anqas mir-rata meħtieġa għal kapaċità trippla mill-2021 sal-2030, kif propost fl-Istrateġija għall-Enerġija Solari. Is-sistemi termali solari jipprovdu sistemi ta’ tisħin distrettwali f’264 belt u belt żgħira fl-Ewropa (li jikkorrispondu għal anqas minn 5 % mis-6 000 117 li qegħdin joperaw). Id-domanda għolja tal-UE għas-sħana industrijali tul il-proċess fil-medda ta’ 150 – 400 °C hija wkoll opportunità tajba għall-enerġija termali solari. Pereżempju, il-proġett DECARBOMALT fil-Kroazja (appoġġat mill-Fond ta’ Innovazzjoni tal-UE) se juża s-sħana solari għall-immaltjar. Il-kumpaniji tal-UE jipprovdu sehem kbir mis-suq tal-UE tal-ħiters tal-ilma solari u jesportaw ukoll. Dawn iffaċċjaw interruzzjonijiet sinifikanti fil-katina tal-provvista fl-2022 118 .

Hija meħtieġa azzjoni kontinwa sabiex tingħata spinta lill-kompetittività tas-settur termali solari tal-UE (kemm solari kkonċentrata kif ukoll mhux ikkonċentrata), kemm fil-livell tal-komponenti bl-istandardizzazzjoni u bl-espansjoni, kif ukoll fil-livell tas-sistemi b’soluzzjonijiet integrati kosteffettivi, b’mod partikolari għall-ħtiġijiet industrijali. Għall-ġenerazzjoni tal-enerġija solari mis-CSP, il-kisba tad-disinn tal-irkant u tal-kundizzjonijiet ta’ aċċess għas-suq it-tajbin jista’ jtejjeb il-kapaċità tat-teknoloġija li tissodisfa l-ogħla livelli tad-domanda fl-eqqel sigħat barra mill-ħinijiet ta’ binhar.

3.3Enerġija mir-riħ fuq l-art u lil hinn mill-kosta 

L-enerġija mir-riħ għandha rwol sinifikanti fit-tranżizzjoni tal-UE għan-newtralità karbonika. Il-pjan REPowerEUjappella għal installazzjoni aktar rapida tal-kapaċitajiet tal-enerġija mir-riħ, bl-għan li tintlaħaq kapaċità ta’ 510 GW ta’ enerġija mir-riħ sal-2030 119 . L-enerġija mir-riħ hija mistennija jkollha sehem ta’ 31 % mill-kapaċità tal-elettriku installata fl-2030 fl-UE. Fl-istess ħin, is-settur tal-enerġija mir-riħ tal-UE qiegħed jiffaċċja diversi sfidi. Sabiex tindirizzahom u sabiex ittejjeb il-kompetittività tal-UE fis-settur tar-riħ, il-Kummissjoni adottat il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Enerġija mir-Riħ.

Fl-2022, l-UE kellha kapaċità installata kumulattiva totali ta’ 204 GW (189 GW fuq l-art; 16-il GW lil hinn mill-kosta). Fl-2022 ġew installati 16,2-il GW (15-il GW fuq l-art; 1,2 GW lil hinn mill-kosta) 120 , li hija żieda ta’ kważi 50 % meta mqabbla mal- 2021. Fl-2022, ġiet installata kapaċità ġdida fuq l-art prinċipalment fil-Ġermanja, fl-Iżvezja u fil-Finlandja, u l-kapaċità lil hinn mill-kosta prinċipalment fi Franza u fin-Netherlands. L-industrija 121  tistenna li tinstalla 20 GW f’kapaċità tal-enerġija mir-riħ fis-sena fl-UE matul il-5 snin li ġejjin, anqas mit-30 GW/sena meħtieġa sabiex jintlaħqu l-miri tal-2030 122 . B’mod kumplessiv, iċ-Ċina għadha fuq quddiem f’termini ta’ kapaċità tal-enerġija mir-riħ b’kapaċità kumulattiva ta’ 334 GW (31 GW lil hinn mill-kosta), u 37,6 GW miżjudin fl-2022, inklużi 5 GW lil hinn mill-kosta. L-UE tikklassifika fit-tieni post, u l-Istati Uniti t-tielet b’144 GW f’kapaċità totali. It-total globali tal-kapaċità l-ġdida tal-enerġija mir-riħ installata fl-2022 kien ta’ 68 GW fuq l-art u ta’ 9 GW lil hinn mill-kosta  123 . F’Jannar 2023, l-Istati Membri tal-UE kkonkludew ftehimiet mhux vinkolanti dwar l-għanijiet tal-enerġija rinnovabbli lil hinn mill-kosta għal kull baċir tal-baħar, li jagħtu riżultat kumulattiv għall-UE ta’ 109 sa 112-il GW sal-2030, ta’ 215 sa 248 GW sal-2040 u ta’ 281 sa 354 GW sal-2050 124 .

Is-settur tal-UE tal-enerġija mir-riħ għadu wieħed mill-akbar atturi fis-suq dinji. Il-manifatturi tal-UE rrappreżentaw 85 % tas-suq tal-UE tal-enerġija mir-riħ u 30 % tas-sehem mis-suq globali fl-2022, tnaqqis minn 42 % fl-2019 125 . B’mod speċifiku għas-settur lil hinn mill-kosta, is-sehem mis-suq tal-kumpaniji tal-UE għall-installazzjonijiet fl-UE fl-2022 laħaq l-94 %. Sabiex jintlaħqu l-objettivi tar-REPowerEU, se jkun kruċjali li jitħaffef b’mod massiv il-varar tal-enerġija mir-riħ. Madankollu, iż-żieda fil-kostijiet tul il-katina tal-valur timmina l-vijabbiltà ekonomika ta’ diversi proġetti. Il-manifatturi tal-enerġija mir-riħ tal-UE jiffaċċjaw sfidi oħrajn minħabba volumi baxxi ta’ installazzjoni, inflazzjoni u prezzijiet tal-komoditajiet għoljin, rati għoljin ta’ mgħax, aċċess limitat għall-kapital u proċeduri ta’ permessi bil-mod u kumplessi li ma jirriflettux kundizzjonijiet speċifiċi tas-suq: ilkoll fatturi li affettwaw is-settur b’mod negattiv.

Skont l-industrija, l-inflazzjoni fil-prezzijiet tal-komoditajiet u kostijiet oħrajn tal-input wasslu għal żieda ta’ 40 % fil-prezz tat-turbini eoliċi matul l-aħħar sentejn 126 . Aktar importanti minn hekk, hemm konġestjonijiet persistenti fil-proċess tal-ħruġ ta’ permessi - li diġà ġew indirizzati fil-livell tal-UE, iżda kwistjonijiet bħal livelli insuffiċjenti ta’ persunal meta mqabblin man-numru kbir ta’ applikazzjonijiet għall-permessi fl-amministrazzjonijiet pubbliċi għadhom jippersistu - u nuqqas ta’ viżibbiltà tar-riżerva ta’ proġetti li jmiss. Dawn il-fatturi wasslu sabiex l-industrija tat-turbini eoliċi tal-UE tirrapporta t-telf u toħroġ twissijiet ripetuti dwar il-profitt.

Minħabba l-importanza strateġika tal-enerġija mir-riħ għall-UE, trid tittieħed azzjoni sabiex tingħata spinta lill-kompetittività tal-industrija tar-riħ. Sabiex jiġi stimolat it-tkabbir tal-katina tal-provvista tal-enerġija mir-riħ fl-UE, huwa neċessarju li jiġu ddiversifikati l-importazzjonijiet tal-materja prima, li jiġu implimentati aktar l-approċċi tal-ekonomija ċirkolari u li tiżdied il-kapaċità tal-manifattura. L-Att propost dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti u l-Att dwar il-Materja Prima Kritika tfasslu sabiex jiżguraw ir-reżiljenza tal-katina tal-provvista tal-UE fis-segmenti kollha. Huwa meħtieġ ukoll appoġġ li jsiru investimenti sostanzjali fil-grilji, fil-portijiet u fil-bastimenti tal-installazzjoni u tal-manutenzjoni. Il-volumi tal-installazzjoni jridu jiżdiedu sabiex jiġġeneraw ekonomiji ta’ skala, stabbiltà u l-prevedibbiltà meħtieġa sabiex jappoġġaw l-investiment u sabiex jagħmlu l-argument għall-vijabbiltà għall-manifattura profittabbli għall-enerġija mir-riħ. Proċeduri aktar rapidi għall-ħruġ ta’ permessi u simplifikati għandhom jissaħħu aktar flimkien ma’ trasparenza u ma’ viżibbiltà tal-ippjanar akbar tal-irkantijiet futuri u tar-riżervi ta’ proġetti mill-Istati Membri. L-appoġġ kontinwu mill-gvernijiet, speċjalment il-provvista ta’ persunal suffiċjenti u b’ħiliet sabiex jittratta fajls għall-permessi, u ambjent kummerċjali favorevoli se jkun kruċjali sabiex tinżamm il-pożizzjoni kompetittiva tal-UE fis-settur tal-enerġija mir-riħ. Il-finanzjament fil-livell tal-UE u dak nazzjonali għandu jintuża sabiex tiġi promossa l-espansjoni tal-innovazzjoni, f’konformità mar-regoli tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat. Sabiex jiġu indirizzati l-isfidi li l-industrija tal-enerġija mir-riħ tal-UE bħalissa qed tiffaċċja, il-Kummissjoni adottat Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Enerġija mir-Riħ li jgħin sabiex saħansitra jkompli jitħaffef il-ħruġ ta’ permessi, sabiex jittejbu s-sistemi tal-irkant madwar l-UE, jiġi ffaċilitat l-aċċess għal finanzjament u jissaħħu l-ktajjen tal-provvista.

3.4Enerġija mill-oċeani 

L-istrateġija tal-UE tal-2020 dwar l-enerġija rinnovabbli lil hinn mill-kosta 127 tappella għal azzjoni sabiex jiġu installati 1 GW f’kapaċità kummerċjali tal-enerġija mill-oċeani sal-2030 u 40 GW sal-2050.

L-enerġija mill-oċeani tinkludi ħames teknoloġiji distinti: l-enerġija mill-fluss tal-marea, l-enerġija mill-medda tal-marea, l-enerġija mill-mewġ, il-konverżjoni termali tal-enerġija mill-oċeani u l-ġenerazzjoni tal-enerġija blu. It-teknoloġiji tal-marea u tal-mewġ huma l-aktar avvanzati. Globalment, aktar minn 98 % tal-kapaċità kombinata kollha 128 li bħalissa hija operazzjonali hija t-teknoloġija tal-medda tal-marea (521,5 MW), inkluż l-impjant tal-enerġija mill-marea ta’ 240 MW ta’ La Rance (Franza), mibni fl-1963 129 . Fl-2022, kien hemm installazzjonijiet ġodda limitati ta’ apparat tal-enerġija mill-oċeani kemm globalment kif ukoll fl-UE 130 . Bħalissa, ftit apparati biss laħqu stadju kummerċjali, iżda diversi apparati huma f’livelli ogħla ta’ prontezza teknoloġika, bil-marea li kkonverġiet fuq tipi speċifiċi ta’ apparati. L-ostakli għall-iżvilupp ta’ dan is-settur ġejjin l-aktar min-nuqqas ta’ maturità tiegħu. L-apparati u l-proċeduri għadhom ma humiex ottimizzati, u dan iwassal għal kostijiet għoljin (b’LCOE medju għall-apparati tal-enerġija mill-mewġ EUR 0,27/kWh u għall-apparati tal-enerġija mill-marea EUR 0,2/kWh), proċessi twal ta’ ħruġ ta’ permessi, skarsezza ta’ finanzjament, kunċetti mhux ipprovati u n-nuqqas ta’ disinji dominanti. Madankollu, diversi proġetti pilota huma mistennijin ikunu operazzjonali sal-2025 131 .

Skont l-industrija 132 , matul dawn l-aħħar 10 snin l-UE investiet aktar minn EUR 375 miljun fir-riċerka, fl-iżvilupp u fl-innovazzjoni relatati mal-enerġija mill-oċeani permezz ta’ diversi programmi ta’ finanzjament. Il-programm ta’ ħidma Orizzont Ewropa tal-2023-2024 jipprovdi ammont indikattiv addizzjonali ta’ EUR 94 miljun f’appoġġ. Mill-2018, il-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni ffinanzja għaxar proġetti relatati mal-enerġija mill-oċeani b’baġit totali (għall-enerġija mill-oċeani) ta’ madwar EUR 25 miljun. Skont il-Pjattaforma Ewropea għat-Teknoloġija u l-Innovazzjoni (ETIP) dwar l-enerġija mill-oċeani, it-tmexxija tal-UE fl-enerġija mill-mewġ u mill-marea tista’ tiġġenera attività ekonomika li tiswa EUR 140 biljun u 500,000 impjieg b’suq globali ta’ 293 GW sal-2050 133 .

Prodotti tal-manifattura speċjalizzati bħal gearboxes, ġeneraturi, sistemi ta’ kontroll u drivetrains x’aktarx li jinkisbu mill-Ewropa. B’mod partikolari l-elementi tal-materjali tal-art rari użati fil-kalamiti permanenti tal-ġeneraturi tat-turbini huma identifikati bħala materja prima kritika fis-settur tal-enerġija mill-oċeani. Id-disprożju, in-neodimju, il-praseodimju, it-terbju u l-borat huma soġġetti għal riskju għoli ta’ provvista.

L-industrija tal-UE hija fuq quddiem nett fl-iżvilupp tas-settur tal-enerġija mill-oċeani b’41 % tal-iżviluppaturi tal-flussi tal-marea b’livell ta’ tħejjija teknoloġika ogħla minn 5 fl-UE 134  bin-Netherlands, bi Franza u bl-Irlanda li jinsabu fuq quddiem nett. L-atturi mhux tal-UE huma bbażati l-aktar fir-Renju Unit, fil-Kanada, fl-Istati Uniti u fiċ-Ċina. Bl-istess mod, 52 % tal-kumpaniji li jiżviluppaw apparati tal-enerġija mill-mewġ jinsabu fl-UE 135 . Id-Danimarka għandha l-ogħla numru ta’ żviluppaturi, segwita mill-Italja u mill-Iżvezja. Barra mill-UE, ir-Renju Unit, l-Istati Uniti, l-Awstralja u n-Norveġja għandhom numru kbir ta’ żviluppaturi tal-enerġija mill-mewġ.

Fl-2022, iċ-Ċina qabżet lill-UE fin-numru ta’ pubblikazzjonijiet xjentifiċi u issa tinsab fuq quddiem kemm fis-settur tal-mewġ kif ukoll f’dak tal-marea. L-UE tinsab fit-tieni post fiż-żewġ kategoriji tal-enerġija mill-oċeani 136 . Hija meħtieġa taħlita ta’ innovazzjoni teknoloġika, politiki ta’ akkumpanjament, kostijiet aktar baxxi u l-integrazzjoni sistematika ta’ aktar teknoloġiji, proċessi jew apparati affidabbli fit-tul sabiex jiġu pprovduti r-riassigurazzjoni u l-fiduċja meħtieġa lill-investituri sabiex tingħata spinta lill-kompetittività tal-UE fis-settur tal-enerġija mill-oċeani. Il-ħolqien ta’ rkantijiet speċifiċi għat-teknoloġija jista’ jippermetti l-introduzzjoni ta’ apparat kummerċjali li, min-naħa tiegħu, jgħin sabiex jitnaqqas l-LCOE u jenfasizza l-vantaġġi tal-enerġija mill-oċeani għas-sistema. Il-kondiviżjoni tal-infrastruttura ma’ installazzjonijiet rinnovabbli oħrajn (eż. enerġija mir-riħ lil hinn mill-kosta) u l-iżvilupp ta’ pjattaformi komuni għal attivitajiet multipli (eż. l-akkwakultura) jistgħu jkunu wkoll ta’ għajnuna sabiex tingħata spinta lill-iżvilupp tal-enerġija mill-oċeani.

3.5Batteriji

Il-batteriji għandhom rwol kruċjali fit-tranżizzjoni tal-enerġija nadifa, kemm għat-trasport kif ukoll għall-applikazzjonijiet stazzjonarji. Hekk kif l-UE qed taqleb b’mod esklużiv għal vetturi ħfief ġodda b’emissjonijiet żero sal-2035 137 , qiegħda żżid sostanzjalment il-produzzjoni domestika tagħha tal-batteriji sabiex tkun kompetittiva fuq skala globali, tilħaq l-għanijiet politiċi tagħha u tipprevjeni milli jinħolqu dipendenzi ġodda fuq fjuwils fossili.

Il-produzzjoni tal-batteriji fl-UE hija mistennija tilħaq 458 GWh sal-2025 u 1083 GWh sal-2030 138 , fit-triq sabiex tissodisfa d-domanda prevista tal-UE 139 , 140 . L-Alleanza Ewropea tal-Batteriji għandha rwol ewlieni f’dan il-kuntest, u fl-2022, in-network industrijali tal-batteriji tal-Ewropa taħt l-Alleanza kiber minn 750 għal 800 membru mifrux tul il-katina tal-valur kollha. L-ekosistema tal-batteriji tal-Ewropa tirrappreżenta madwar EUR 180 biljun, s’issa fil-parti l-kbira impenji privati ta’ investiment 141 .

Minkejja t-tnaqqis kumplessiv fis-suq tal-karozzi tal-UE fl-2022, il-bejgħ tal-vetturi kompletament elettriċi bil-batterija (BEV) tal-UE żdied bi 28 % meta mqabbel mal-2021, u kien jammonta għal 12,1 % 142 (1,12 miljun) mid-9,1 miljun vettura mibjugħin fis-swieq tal-UE. B’kollox, il-BEV, l-EV plug-in u l-EV ibridi, irrappreżentaw 44,1 % tal-bejgħ tal-karozzi tal-UE fl-2022 143 . Ix-xejra li tiżdied għadha għaddejja u f’Ottubru 2023 fl-EU27 nbiegħu 81 9000 għall-BEV biss, jew 1,288 miljun għall-EV plug-in totali 144 . Madwar id-dinja, ix-xejra tindika 14-il miljun sal-aħħar tal-2023 (+35 % matul l-2022), li jirriżulta fi 18 % possibbli tal-bejgħ totali tal-karozzi fl-2023 145 .

Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-batteriji se jidħlu fis-settur tal-karozzi, il-ħżin stazzjonarju qiegħed jiżdied ukoll b’mod esponenzjali. Huwa previst li globalment, sa tmiem l-2023, fir-rigward tal-ħżin fil-batteriji, se jiġu installati 154 GWh f’Sistemi ta’ Ħżin tal-Enerġija mill-Batteriji, 102 % aktar milli fl-2022 146 , li madwar 10 % minnhom għandhom jiġu installati fl-UE 147 .

Minkejja li l-produzzjoni globali żdiedet b’180 % meta mqabbla mal-2017, għal darb’oħra d-domanda globali għolja ħafna għal-litju fl-2022 qabżet il-provvista. Fl-2022, madwar 60 % tal-litju, 30 % tal-kobalt u 10 % tad-domanda għan-nikil kienu għall-batteriji tal-vetturi elettriċi (meta mqabbla ma’15 %, 10 % u 2 %, rispettivament fl-2017) 148 . Wara deċennju li fih il-prezzijiet fil-biċċa l-kbira naqsu, u minkejja ż-żieda fl-ishma ta’ kimiki b’kostijiet aktar baxxi bħall-fosfat tal-ħadid tal-litju (LFP) 149 , 150 , il-prezzijiet medji għall-pakketti tal-batteriji tal-jon tal-litju (LIB) laħqu l-EUR 136/kWh 151 fl-2022, żieda ta’ 7 % meta mqabbla mal-2021. Fl-Ewropa, minħabba kostijiet ogħla tal-produzzjoni, il-prezzijiet medji kienu EUR 152/kWh fl-2022, 24 % ogħla milli fl-Istati Uniti, u 33 % ogħla milli fiċ-Ċina 152 . L-Att dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni (IRA) iwiegħed USD 134 biljun 153 (EUR 113-il biljun 154 ) biex tiġi appoġġata l-industrija tal-batteriji tal-Istati Uniti. Skont BloombergNEF 155 , is-sehem tal-Ewropa fl-avviżi tal-investiment globali fil-kapaċità tal-produzzjoni tal-LIB naqas minn 41 % fl-2021 għal 2 % fl-2022. Wieħed għandu jżomm f’moħħu li dawn l-avviżi ta’ investimenti maġġuri huma tipikament “f’daqqa” u ma jsegwux mudell lineari. Sa minn nofs l-2023, il-previżjonijiet tal-Istati Uniti qabżu r-riżerva tal-kapaċità tal-batteriji tal-UE tal-2031. Filwaqt li l-Istati Uniti żiedu 436 GWh (żieda ta’ 57,9 %) mar-riżerva ta’ proġetti tagħhom sa mill-bidu tal-IRA, l-UE żiedet biss 25 GWh (3 %) 156 . Meta jitqies l-appoġġ tal-IRA u meta jitqiesu l-prezzijiet tal-enerġija orħos tal-Istati Uniti, il-prezz effettiv għall-batteriji tal-UE jkun 40 % ogħla mill-Istati Uniti, kost sa EUR 4 000 ogħla tal-batteriji għal BEV 157 Ewropej, diskrepanza fil-prezzijiet li hemm iċ-ċans li jkollha impatt negattiv fuq it-tnedija tal-kapaċità tal-produzzjoni fl-UE 158 .

Is-suq tal-UE tal-batteriji stazzjonarji qiegħed jikber b’mod kostanti wkoll. Fl-ewwel trimestru tal-2023, il-bażi installata għall-ħżin tal-grilja tal-enerġija (minbarra l-ħżin idro ppompjat) fl-UE kienet ta’ madwar 11-il GW/ 14,7 GWh f’assi tal-ħżin, li minnhom ~5,3 GW/ 5,6 GWh kienu installazzjonijiet ta’ quddiem il-miter (FoM). Bħalissa qegħdin jiġu żviluppati tal-anqas ~19-il GW/ 42,3 Gwh FoM 159 . Il-ħażna tal-batteriji fid-djar ta’ wara l-miter qiegħda tikber b’mod rapidu wkoll. Fil-Ġermanja, pereżempju, żdiedet minn 2,0 GW f’nofs l-2022 għal 4,1 GW (+105 %) f’nofs l-2023 160 . Madankollu, sabiex jintlaħqu l-objettivi “lesti għall-mira ta’ 55 %” u tar-REPowerEU tal-UE, l-introduzzjoni tal-ħżin stazzjonarju tal-enerġija trid titħaffef malajr sabiex tintlaħaq id-domanda prevista ta’ 200 GW sal-2030 161 .

Id-domanda pproġettata tal-UE għall-batteriji tal-litju bħalissa hija stmata li hija ta’ madwar 1 TWh sal-2030 162 . Għalkemm iċ-Ċina għadha tkopri l-biċċa l-kbira tad-domanda eċċessa tal-UE, l-investimenti privati tal-UE fil-produzzjoni lokali tal-batteriji se jħeġġu lill-kumpaniji jibnu impjanti qrib il-linji tal-produzzjoni tal-vetturi elettriċi sabiex inaqqsu l-kostijiet tat-trasport. Minkejja l-effetti potenzjalment negattivi tal-IRA fuq l-espansjoni tal-ktajjen tal-valur tal-batteriji tal-UE, il-fabbriki tal-batteriji qegħdin jinbnew b’veloċità dejjem akbar madwar l-Ewropa u huma pproġettati li se jissodisfaw il-biċċa l-kbira tad-domanda tal-UE sal-2030. Pereżempju, Stellantis 163 kompliet kif ippjanat, u fl-2023 fi Franza inawagurat l-ewwel (kapaċità finali ta’ 40 GWh/a) minn tliet gigafactories kbar tal-batteriji ta’ ACC 164 ibbażati fl-UE. B’kollox, it-tliet fabbriki huma mistennijin jammontaw għal 25 % tad-domanda totali mbassra tal-UE għall-2030 165 , li tikkorrispondi għal kapaċità totali ta’ 250 GWh sal-2030.

L-akbar żieda relattiva meħtieġa sabiex jintlaħqu l-miri tal-2030 tinsab fil-qasam tar- riċiklaġġ 166 . Fl-2023, madwar 50 kilotunnellata ta’ skart biss ġew irriċiklati fl-Ewropa, kontra d-domanda mbassra għal 200-800 kilotunnellata sal-2030 167 . Jekk ikun hemm żieda qawwija fir-riċiklaġġ dan jippermetti lill-UE żżid il-preżenza tagħha fl-istadji bikrin tal-katina tal-valur u, b’hekk, is-sigurtà tal-provvista. Is-sħubija Orizzont Ewropa dwar il-batteriji, b’baġit ta’ kważi EUR 1 biljun, tappoġġa r-riċerka u l-innovazzjoni f’dan il-qasam. Is-sussidji għandhom jiġu allokati b’mod intelliġenti sabiex jiġi evitat it-tfixkil tas-suq uniku, li huwa vitali kemm għall-kompetittività kif ukoll għall-innovazzjoni.

3.6Pompi tas-sħana 

Id-Direttiva riveduta dwar l-Enerġija Rinnovabbli 168 tinkludi miri ġodda għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fit-tisħin u fit-tkessiħ, fl-industrija u fil-bini u titlob integrazzjoni aħjar tat-tisħin mal-grilja tal-enerġija. Aktar appoġġ għas-sostituzzjoni tal-bojlers tal-fjuwils fossili huwa pprovdut mil-leġiżlazzjoni dwar l-Ekodisinn 169 u t-Tikkettar tal-Enerġija 170 . Il-Kummissjoni qiegħda tħejji wkoll pjan ta’ azzjoni tal-UE sabiex tħaffef il-varar tal-pompi tas-sħana 171 .

Fit-tmintax-il Stat Membru tal-UE koperti mill-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Pompi tas-Sħana (EHPA), 17,4-il miljun pompa tas-sħana individwali maħsubin l-aktar għat-tisħin kienu qegħdin joperaw fi tmiem l-2022. Il-bejgħ tagħhom kiber b’41 % fl-2022 għal 2,75 miljun unità 172 . Fl-ewwel nofs tal-2023, il-bejgħ tal-pompi tas-sħana kompla jiżdied fl-UE, filwaqt li f’xi pajjiżi, bħall-Italja, il-bejgħ naqas meta mqabbel mal-ewwel nofs tal-2022, minħabba skemi ta’ appoġġ nazzjonali li nbidlu, u proporzjonijiet mhux favorevoli tal-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku 173 . Xenarji ta’ dekarbonizzazzjoni bbażati fuq mudelli identifikaw potenzjal għoli ta’ tkabbir. Skont il-mudell POTENCIA tal-JRC, pereżempju, in-numru ta’ pompi tas-sħana individwali li jintużaw l-aktar għat-tisħin fl-UE (13-il miljun fl-2020) huwa mistenni jikber b’żewġ darbiet u nofs sal-2030 u bi kważi għaxar darbiet sal-2050. Il-kapaċità tal-unitajiet hija mistennija tonqos bin-nofs sal-2050, bis-saħħa ta’ iżolament aħjar tal-bini; dan jaqbel mal-ambizzjoni tal-pjan tar-REPowerEU li jiġu installati 30 miljun pompa tas-sħana jew aktar sal-2030.

It-tisħin distrettwali jista’ jkun l-għażla ppreferuta tat-tisħin f’żoni urbani b’popolazzjoni densa, fejn pompi kbar tas-sħana jistgħu jisfruttaw l-enerġija mill-enerġija solari, ġeotermali jew mis-sħana eċċessiva minn proċessi industrijali jew urbani. Il-proġett Heat Roadmap Europe 174 jistma sehem mis-suq potenzjali ta’ 50 % għat-tisħin distrettwali sal-2050 fl-Ewropa, b’kapaċità ta’ madwar 25-30 % ibbażata fuq pompi elettriċi kbar tas-sħana. Dan jista’ jkopri sa 38 % tal-produzzjoni kollha tat-tisħin distrettwali 175 .

Il-potenzjal tekniku għall-pompi tas-sħana industrijali 176 jvarja skont is-settur minn madwar 65 % tas-sħana tal-proċess fl-industrija tal-karta, 40 % fl-industrija tal-ikel għal 25 % fl-industrija tal-kimika. Fl-Ewropa biss, il-pompi tas-sħana b’kapaċità kombinata ta’ 15-il GW jistgħu jiġu implimentati fi kważi 3 000 installazzjoni 177 .

Il-kapaċità tal-produzzjoni tal-UE ġiet stmata li kopriet 75 % tad-domanda tal-UE għall-pompi tas-sħana idroniċi individwali fl-2021. 178 Madankollu, il-manifatturi tal-UE jiddependu fuq l-importazzjonijiet għall-komponenti (bħal valvi ta’ espansjoni u valvi b’4 direzzjonijiet li ġejjin prinċipalment miċ-Ċina), u għal kompressuri, invertituri u refriġeranti sintetiċi, li fil-biċċa l-kbira huma importati miċ-Ċina u mill-pajjiżi tax-Xlokk tal-Asja 179 u mill-Istati Uniti. Il-produzzjoni tagħhom ma teħtieġx materja prima kritika iżda hija affettwata miż-żmien meħtieġ twil għaċ-ċipep, għall-iskambjaturi tas-sħana, għall-pompi, għall-wajers u għat-tankijiet 180 .

B’enfasi fuq il-pompi tas-sħana individwali, it-tkabbir fis-suq domestiku ġie kopert parzjalment mill-importazzjonijiet. Id-defiċit tal-bilanċ tal-kummerċ żdied b’aktar mid-doppju għal EUR 856 miljun fl-2022 meta mqabbel mal-2021, kontra surplus ta’ EUR 186 miljun 5 snin qabel. L-importazzjonijiet miċ-Ċina rduppjaw fl-2021 sabiex laħqu l-EUR 533 miljun u kważi reġgħu rduppjaw għal EUR 898 miljun fl-2022 181 .

Il-bażi tal-manifattura fl-Ewropa hija relattivament frammentata b’175 faċilità tal-manifattura, inklużi kumpaniji multinazzjonali u SMEs 182 . Bħala paragun, il-kumpaniji l-kbar tal-Asja u tal-Istati Uniti jistgħu jibbenefikaw minn ekonomiji ta’ skala. Il-manifatturi tal-pompi tas-sħana idroniċi qegħdin jinvestu fuq skala u b’veloċità mingħajr preċedent fil-kapaċità tal-manifattura bbażata fl-Ewropa, b’investiment li jilħaq kważi l-EUR 5 biljun 183 matul il-perjodu 2023-2026, u pjattaforma ġdida Aċċelleratur tal-Pompi tas-Sħana stabbilita sabiex jitħaffef il-varar. Għall-pompi tas-sħana kbar għall-applikazzjonijiet kummerċjali u tan-network, l-industrija Ewropea għandha pożizzjoni dominanti fis-suq. Għall-pompi tas-sħana industrijali wkoll, hemm 17-il manifattur tal-UE, tmienja fin-Norveġja, u tliet manifatturi mhux Ewropej biss (ilkoll ibbażati fil-Ġappun). Il-komponenti ewlenin tagħhom (eż., il-kompressuri) jiġu mmanifatturati lokalment 184 .

Ir-R&I fil-pompi tas-sħana individwali jagħtu spinta ulterjuri lill-kompetittività tal-UE billi jitfasslu prodotti tal-UE aktar effiċjenti, kompatti, silenzjużi u estetiċi, kif ukoll aktar diġitalizzati u flessibbli sabiex jimminimizzaw it-tisħiħ tal-grilja tal-enerġija. Il-kompetittività tal-pompi tas-sħana li jużaw refriġeranti naturali se tibbenefika mill-inklużjoni ta’ standards internazzjonali rilevanti 185 fl-iskemi ta’ ċertifikazzjoni tal-installaturi sabiex jiġi żgurat l-użu sikur ta’ refriġeranti li jaqbdu fil-bini. Huma meħtieġa għodod sabiex tiġi vvalutata l-prontezza għall-pompi tas-sħana ta’ bini individwali jew ta’ diversi familji u jiġu proposti soluzzjonijiet. Flimkien mar-R&I sabiex jittejbu l-awtomatizzazzjoni fil-manifattura, il-modularizzazzjoni u r-razzjonalizzazzjoni tal-installazzjoni tal-pompi tas-sħana, il-konsolidazzjoni tal-bażi tal-manifattura fl-UE tkun ta’ għajnuna sabiex jitnaqqsu l-kostijiet bil-quddiem tal-pompi tas-sħana u sabiex tingħata spinta lill-kompetittività globali 186 .

Għall-pompi tas-sħana industrijali, il-kooperazzjoni bejn is-setturi tal-utenti finali u s-settur tal-pompi tas-sħana sabiex jiġu ottimizzati u standardizzati l-prodotti tkun tnaqqas ukoll il-kostijiet u r-riskji marbutin mal-varar tagħhom. Il-kumpaniji tas-servizzi tal-enerġija jistgħu jnaqqsu r-riskju għall-utenti finali billi jipproponu mudell ta’ lokazzjoni.

3.7Enerġija ġeotermali 

Id-Direttiva riveduta dwar l-Enerġija Rinnovabbli tistabbilixxi miri vinkolanti għat-tisħin u għat-tkessiħ rinnovabbli u tippromwovi l-varar tal-użu tas-sħana ġeotermali diretta. L-Att dwar il-Materja Prima Kritika huwa mistenni jżid il-lok għall-isfruttament tar-riżorsi ġeotermali meħtieġa għall-koproduzzjoni ta’ materja prima kritika, speċjalment il-litju.

 

L-enerġija ġeotermali profonda għandha l-ogħla fattur ta’ kapaċità mis-sorsi kollha tal-enerġija rinnovabbli (li jista’ jaqbeż it-80 % 187 ), kostijiet operatorji baxxi u bażi ta’ manifattura estensiva. Fl-2022, il-kapaċità tal-enerġija ġeotermali profonda laħqet is-16,1-il GWe globalment 188 , bi 877 MWe fl-UE 189 . L-ebda impjant ġdid ma ġie kkummissjonat fl-2022 fl-Ewropa, u ż-żieda globali ta’ 286,4 MWe, prinċipalment fil-Kenja, fl-Indoneżja u fl-Istati Uniti, kienet taħt ix-xejra annwali ta’ qabel il-pandemija ta’ 3 % 190 . Aktar promettenti minn hekk, fl-UE, l-użu tas-sħana diretta ġeotermali kellu rata ta’ tkabbir aktar kostanti ta’ 9 % sa mill-2010 191 , speċjalment għat-tisħin u għat-tkessiħ distrettwali. Issa hemm 261 sistema li jużaw is-sħana ġeotermali diretta, bi 12-il sistema ġdida miżjudin fl-2022 (5 fi Franza waħedha).

L-UE għandha pożizzjoni b’saħħitha fl-investimenti tar-R&I, fil-privattivi u fil-pubblikazzjonijiet xjentifiċi. Il-finanzjament tar-R&I mill-Kummissjoni Ewropea u mill-Istati Membri jpoġġi lill-UE fuq quddiem fid-dinja f’termini ta’ appoġġ pubbliku għas-settur bejn l-2010 u l-2020, segwita mill-Istati Uniti. Matul l-istess perjodu, l-UE kienet quddiem nett ukoll fin-numru ta’ privattivi ġodda ta’ valur għoli, qabel ma ċ-Ċina qabżet lill-UE fl-2019 192 .

Għalkemm it-teknoloġija tas-sistema ġeotermali mtejba (EGS) għadha ma laħqitx maturità, ir-R&I ġabu żviluppi ġodda fil-ħżin tas-sħana u tal-kesħa sottosuperfiċe, fil-valutazzjoni u fl-esplorazzjoni tar-riżorsi, fis-Sistemi Ġeotermali f’Ċirkwit Magħluq u fl-użu tas-CO2 maħżun għall-produzzjoni tal-enerġija.

It-turbini għall-produzzjoni tal-enerġija ġeotermali huma prinċipalment manifatturati minn ftit korporazzjonijiet industrijali kbar, bħal Toshiba (JP), Fuji Electric (JP), Mitsubishi Heavy Industries (JP), Ormat Technologies (US/IL) u Ansaldo Energia (IT), fil-biċċa l-kbira mhux Ewropej b’xi eċċezzjonijiet notevoli fl-Italja. Is-suq għall-bini ta’ faċilitajiet ġeotermiċi huwa mifrux fuq diversi kumpaniji pubbliċi u privati 193 . Fit-tisħin distrettwali, il-fornituri ta’ tagħmir ġeotermali għall-parti sottosuperfiċe tal-installazzjonijiet huma l-aktar fl-industrija taż-żejt u tal-gass. Il-pompi, il-valvi u s-sistemi ta’ kontroll normalment jiġu importati mill-Istati Uniti u mill-Kanada. L-operazzjonijiet ta’ esplorazzjoni u ta’ tħaffir, li jammontaw għall-kostijiet ewlenin ta’ proġetti ġeotermali profondi, huma ddominati minn ftit kumpaniji speċjalizzati mhux Ewropej 194 .

Fl-2022, is-settur iffaċċja n-nuqqasijiet fil-forza tax-xogħol, fit-tagħmir u fil-materjali tiegħu, bħall-pjattaformi tat-tħaffir jew l-azzar għall-kejsing. L-enerġija ġeotermali tagħmel użu limitat ħafna mill-materja prima kritika, iżda l-estrazzjoni tal-litju mis-salmuri ġeotermali rikki fil-litju, bħal fl-iżvilupp kummerċjali kurrenti fin-Nofsinhar tal-Ġermanja 195 , tista’ tgħin sabiex tittaffa d-dipendenza tal-UE fuq l-importazzjonijiet.

Is-settur jeħtieġ aktar data disponibbli dwar is-sottosuperfiċe sabiex jitnaqqsu r-riskji fl-iżvilupp tar-riżorsi, tekniki ta’ esplorazzjoni orħos u aktar affidabbli u proċessi ta’ produzzjoni innovattivi sabiex tiżdied il-firxa ta’ ambjenti ġeoloġiċi li jistgħu jiġu sfruttati, bħal EGS jew Sistemi Ġeotermali b’Ċirkwit Magħluq. Is-simplifikazzjoni tal-proċess ta’ liċenzjar, l-iskemi ta’ tneħħija tar-riskji, is-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku u l-iżvilupp tal-ħiliet tal-forza tax-xogħol ikunu ta’ benefiċċju wkoll għas-settur.

3.8Elettroliżi tal-ilma għall-produzzjoni tal-idroġenu rinnovabbli

L-elettroliżi tal-ilma bħalissa hija l-unika teknoloġija ewlenija li kapaċi tipproduċi idroġenu rinnovabbli fuq skala kbira. Tista’ tikkontribwixxi għad-dekarbonizzazzjoni tas-setturi diffiċli sabiex jitrażżnu fl-industrija, u fit-trasport heavy-duty, marittimu u tal-avjazzjoni, jew għal użi oħrajn bħall-ħżin tal-enerġija (speċjalment staġunali).

Fl-UE, id-Direttiva riveduta dwar l-Enerġija Rinnovabbli tistabbilixxi sottomiri speċifiċi għall-użu ta’ fjuwils rinnovabbli ta’ oriġini mhux bijoloġika (RFNBO) għall-idroġenu rinnovabbli fl-industrija (42 %) u għat-trasport (1 % RFNBO u 5,5 % flimkien ma’ bijofjuwils avvanzati) sal-2030. Ir-regolament delegat il-ġdid dwar id-definizzjoni ta’ RFNBOs 196 jiddeskrivi r-rekwiżiti għall-produzzjoni tal-RFNBOs, inkluż l-idroġenu rinnovabbli, bħall-korrelazzjoni temporali u ġeografika u l-prinċipju tal-addizzjonali. Il-Bank Ewropew tal-Idroġenu 197  huwa mistenni jniedi l-irkant pilota tiegħu f’Novembru 2023, li għandu l-għan li jiżgura “ftehimiet ta’ offtake” fit-tul bejn il-produtturi u x-xerrejja u l-awtorità kontraenti se tagħti sa EUR 800 miljun.

Il-kapaċità varata globali tal-elettrolizzaturi hija mistennija tilħaq madwar iż-2 GW sal-aħħar tal-2023 198 , żieda mill-medda ta’ 600-700 MW fl-aħħar tal-2022 199 , u mill-500 MW fl-aħħar tal-2021 200 . Il-maġġoranza ta’ din il-kapaċità stmata fil-medda ta’ 50 %-75 % hija alkalina 201 , bil-bqija li hija kważi kompletament magħmula minn elettrolizzaturi b’membrana elettrolitika polimerika (PEM) 202 . F’termini ta’ kapaċità installata, iċ-Ċina tinsab fuq quddiem nett b’madwar 1 GW ta’ kapaċità installata mistennija sal-aħħar tal-2023 bl-akbar proġett dinji ta’ 260 MW operazzjonalizzat fl-2023, żieda mill-204 MW diġà installati fl-2022. Hija segwita mill-Ewropa (EU 27, EFTA, Renju Unit) b’kapaċità mistennija ta’ 500 MW sal-aħħar tal-2023 (kwart minn dik globali), żieda mill-162 MW operata bħalissa (Awwissu 2022) 203 . Għall-Istati Uniti ma hemmx biżżejjed data dettaljata u kapaċità installata fl-2022 ġiet stmata għal 19-il MW. Dan it-tkabbir huwa xprunat l-aktar minn skemi ta’ appoġġ. Madankollu, l-istudji tas-suq jenfasizzaw li l-iskemi ta’ appoġġ tal-Istati Uniti huma mistennijin iwasslu għal adozzjoni rapida fis-suq. Il-varar qiegħed jikber globalment u huwa mistenni jilħaq skala ta’ gigawatt sa tmiem l-2023, parzjalment xprunata minn skemi ta’ appoġġ bħal dawn.

Sa tmiem l-2022, il-kapaċità globali tal-manifattura tal-elettrolizzaturi ġiet stmata għal madwar 13 sa 14-il GW/sena, b’madwar 3,3 GW/sena fl-Ewropa 204 .

Inizjattivi mmexxijin mill-industrija bħall-Alleanza Ewropea tal-Idroġenu Nadif 205 taħt il-kappa tal-politika tal-Kummissjoni Ewropea għall-promozzjoni tat-tmexxija industrijali fil-qasam tal-idroġenu rinnovabbli u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, u s-Sħubija tal-Elettrolizzaturi 206 għandhom l-għan li jilħqu 25 GW f’kapaċità annwali tal-manifattura tal-elettrolizzaturi sal-2025. Iċ-Ċina għandha l-akbar kapaċità tal-manifattura, u tkopri tal-anqas nofs il-volumi globali u tiffoka kważi esklużivament fuq l-alkalina. Il-kapaċità tal-manifattura tal-Amerka ta’ Fuq hija simili għal dik Ewropea, u bħalissa tiffoka aktar fuq l-elettroliżi tal-PEM. F’termini ta’ kompetittività fil-kostijiet, il-prezz tal-elettriku huwa wieħed mill-fatturi ewlenin li jikkontribwixxu għall-kost finali tal-idroġenu prodott permezz tal-elettroliżi tal-ilma u l-piż tiegħu jikber flimkien mas-sigħat b’tagħbija sħiħa tal-elettrolizzaturi. Is-sorsi tal-Istati Uniti jistmaw li l-prezzijiet tal-elettriku ta’ madwar USD 30/MWh (EUR 28,4/MWh) jagħtu prezz tal-idroġenu fl-ordni ta’ USD 2/kgH2 jew ta’ madwar EUR 1,9/kgH2 207 .

Fl-Ewropa, l-Impriża Konġunta Idroġenu Nadif tinvesti EUR 2,4 biljun fil-katina kollha tal-valur tal-idroġenu 208 . L-investimenti xprunati minn Proġetti Importanti ta’ Interess Ewropew Komuni tal-idroġenu fetħu l-possibbiltà għal diversi manifatturi sabiex jibnu fabbriki tal-elettrolizzaturi ġodda fl-Ewropa, iżidu l-awtonomija teknoloġika tal-UE, l-għarfien industrijali u joħolqu l-impjiegi 209 . Eżempji huma l-fabbriki Accelera-Cummins (BE, ES), Topsoe (DK), minn John Cockerill (BE, FR), minn Hydrogen Pro (DE), u avviżi ta’ impriżi bejn Siemens u AirLiquide, Enapter (IT) sabiex jipproduċu għall-ewwel darba elettrolizzatur tal-anjon ta’ megawatt.

Il-produzzjoni tal-idroġenu rinnovabbli qiegħda tiffaċċja xi sfidi. Hemm il-kwistjoni tat-telf fl-effiċjenza enerġetika, li jfisser li l-produzzjoni trid tkun akkumpanjata minn ġenerazzjoni sinifikanti ta’ elettriku rinnovabbli. Barra minn hekk, l-aċċess għar-riżorsi tal-ilma ħelu - li jista’ jaggrava l-istress lokali tal-ilma fl-UE u f’pajjiżi terzi – għandu jitqies meta jinbdew proġetti ġodda ta’ elettroliżi tal-ilma sabiex tiġi evitata l-iskarsezza ta’ element ieħor li huwa vitali għall-ħajja tal-bniedem.

L-idroġenu rinnovabbli u d-derivattivi tiegħu għadhom ma humiex innegozjati globalment, minkejja ż-żieda fin-numru ta’ proġetti li għandhom l-għan li jittrasportaw l-idroġenu madwar id-dinja, minn reġjuni rikki fl-enerġija rinnovabbli iżda b’domanda relattivament baxxa għal reġjuni b’domanda għolja, bħall-Ewropa u l-Ġappun. Għad ma hemmx kodiċi kummerċjali speċifiku disponibbli għall-idroġenu rinnovabbli. Xi skemi ta’ ċertifikazzjoni volontarji ġew innotifikati lill-Kummissjoni.

L-iżvilupp ta’ standards ta’ sikurezza inkluż għall-immaniġġjar ta’ derivattivi tal-idroġenu, li wħud minnhom huma tossiċi, huwa aspett importanti wkoll. Il-manifattura ta’ sistemi sħaħ ta’ elettrolizzaturi aktarx li sseħħ fil-qrubija ta’ fejn iseħħ il-varar minħabba d-diffikultajiet fit-trasport marittimu ta’ sistemi kbar bħal dawn. Madankollu, il-materja prima, il-materjali pproċessati u l-komponenti jistgħu jiġu nnegozjati globalment 210 .

Il-proġetti ta’ varar qegħdin jesperjenzaw dewmien minħabba n-natura bikrija tas-suq, il-volumi mingħajr preċedent tal-elettrolizzaturi u l-kumplessità ekonomika u teknika tal-proġetti, kif ukoll il-fatt li l-off-takers industrijali ewlenin qegħdin idewmu l-investimenti minħabba s-sitwazzjoni ekonomika kurrenti. L-użu ta’ proġetti fuq skala kbira li jibbenefikaw mill-appoġġ tal-UE jew tal-għajnuna mill-Istat minħabba r-riskji għoljin involuti, għandu jiġi mmonitorjat mill-qrib mill-partijiet ta’ implimentazzjoni sabiex jiġu identifikati l-konġestjonijiet u sabiex dawn jiġu indirizzati b’risponsi ta’ politika proporzjonati. Dawn il-proġetti għandhom jibbenefikaw minn sforzi msaħħin ta’ disseminazzjoni, li jiggarantixxu wkoll kondiviżjoni effiċjenti ta’ għarfien siewi u tal-aħjar prattiki industrijali, li jwasslu għal kurvi ta’ apprendiment aktar impenjattivi f’din l-industrija li għadha qed tiżviluppa. F’dan il-kuntest, il-Forum tal-IPCEI huwa mistenni jitnieda dalwaqt.

Il-bini tal-kapaċitajiet tal-manifattura tal-Ewropa jeħtieġ li jkun akkumpanjat minn infrastruttura xierqa tar-riċiklaġġ. Se jkunu meħtieġa riċerka u investimenti addizzjonali fir-riċiklaġġ inkluż tal-materja prima kritika neċessarja għall-manifattura tal-elettrolizzaturi. Sfida ġdida se tkun li jiġu żviluppati materjali sostituti għall-membrani li jkollhom livelli komparabbli ta’ durabilità u ta’ prestazzjoni mal-ogħla livell ta’ żvilupp tekniku kurrenti, normalment ibbażati fuq sustanzi perfluworoalkiliċi u polifluworoalkiliċi. Hija meħtieġa riċerka sabiex jinstabu soluzzjonijiet ta’ sostituzzjoni sodisfaċenti.

3.9Teknoloġiji ta’ bijogass u bijometan sostenibbli 

Il-bijogass u l-bijometan sostenibbli huma kontributuri importanti għall-UE sabiex tikseb l-awtonomija enerġetika u n-newtralità klimatika malajr u b’mod kosteffettiv. Il-Kummissjoni pproponiet pjan ta’ azzjoni dwar il-bijometan 211 , taħt ir-REPowerEU bl-appoġġ mis-Sħubija Industrijali dwar il-Bijometan, bl-għan li tissostitwixxi madwar 10 % ta’ gass naturali fis-sena mal-produzzjoni sostenibbli tal-bijometan sal-2030. Is-swieq tal-gassijiet rinnovabbli u naturali u r-Regolament tal-UE dwar l-Idroġenu 212 se jiffaċilitaw l-azzjoni għall-integrazzjoni tal-bijometan fin-network tal-gass tal-UE.

It-teknoloġija kummerċjali għall-produzzjoni tal-bijogass jew tal-bijometan hija d-diġestjoni anaerobika, iżda l-effiċjenza għall-bijometan hija baxxa. It-teknoloġiji innovattivi għall-produzzjoni tal-bijometan bħall-gassifikazzjoni tar-residwi u tal-iskart tal-bijomassa, u l-metanizzazzjoni bijoloġika tal-bijogass, kważi laħqu l-istat ta’ tħejjija għas-suq. Bħalissa qegħdin jiġu żviluppati wkoll perkorsi ġodda bbażati kemm fuq proċessi termokimiċi kif ukoll bijoloġiċi. Ix-xejra kurrenti sabiex tiżdied il-produzzjoni tal-bijometan hija li jinbnew impjanti ġodda u li l-impjanti eżistenti tal-bijogass li jipproduċu s-sħana u l-enerġija kkombinati jiġu kkonvertiti f’impjanti tal-produzzjoni tal-bijometan.

Il-finanzjament pubbliku tar-R&I tal-UE għat-teknoloġiji tal-produzzjoni tal-bijometan fl-2014-2021 ammonta għal EUR 77 miljun 213 , u b’hekk l-UE kienet minn ta’ quddiem nett f’invenzjonijiet ta’ valur għoli globalment. Fl-2010-2022, l-UE kienet fuq quddiem nett u mhux bi ftit fil-pubblikazzjonijiet xjentifiċi, biċ-Ċina li kklassifikat fit-tielet post fl-2022.

Fl-2022, l-UE kienet l-akbar produttur tal-bijogass 214 , u kienet tirrappreżenta aktar minn 67 % tal-produzzjoni globali tal-bijogass. Minn dan, 53 % ġie prodott fil-Ġermanja, segwita mill-Amerka ta’ Fuq b’madwar 15 %, filwaqt li ċ-Ċina qiegħda tipprovdi inċentivi għall-bijogass sabiex iżżid il-produzzjoni tal-bijogass tagħha 215 . Ħafna kumpaniji Ewropej huma atturi ewlenin fis-suq fil-manifattura ta’ tagħmir ta’ impjanti tal-bijogass u fid-disinn u fil-kostruzzjoni kumplessivi tal-impjanti. Il-fatturat tas-settur tal-bijogass tal-UE kien ta’ EUR 5 530 miljun fl-2021 b’60 % fil-Ġermanja u 12 % fl-Italja, u b’47 100 impjieg dirett u indirett 216 .

Il-materja prima tal-bijogass hija varjata u tinkiseb lokalment fl-Ewropa mingħajr ebda riskju ta’ dipendenza fuq l-importazzjonijiet 217 . Il-politiki reċenti mexxew il-provvista tal-materja prima minn sistema insostenibbli ta’ monokultura (eż., il-qamħirrum) għal bijoskart u għal sorsi sostenibbli tal-bijomassa. Pereżempju, se jkun meħtieġ li l-iskart solidu muniċipali organiku jinġabar separatament sal-2024, 218  li jiżblokka potenzjal enormi. L-UE qiegħda fuq quddiem nett fl-iżvilupp teknoloġiku tas-settur iżda se tiffaċċja sfidi sabiex iżżid l-iskala minħabba l-kostijiet għoljin tal-kapital u operazzjonali, il-kompetittività fil-kost mal-gass naturali, u l-aċċess għall-grilja tal-gass. Illum, il-kostijiet tal-produzzjoni tal-bijometan 219 huma ta’ EUR 40-120 għal kull MWh; madankollu, l-innovazzjoni teknoloġika, ir-replikazzjoni tat-teknoloġiji tal-bijometan innovattivi tal-ewwel tip u l-inċentivi tas-suq bl-appoġġ tal-UE permezz ta’ qafas stabbli ta’ regolamentazzjoni u ta’ investiment, jistgħu jgħinu sabiex il-kostijiet tal-produzzjoni jitnaqqsu b’25-50 %. Dan jista’ jagħti spinta lill-kompetittività tal-UE fis-settur. It-tranżizzjoni lejn il-materja prima tar-residwi u tal-iskart tillimita d-disponibbiltà iżda tnaqqas ukoll il-kostijiet tal-input. Il-faċilitajiet kurrenti huma fuq skala żgħira sa medja minħabba d-disponibbiltà tal-materja prima, il-loġistika u l-kost. L-aġġornament tal-bijometan tal-installazzjonijiet eżistenti tal-bijogass jeħtieġ kost għoli ta’ investiment ta’ EUR 1-2 miljun 220 għall-operaturi ż-żgħar (bdiewa jew SMEs), li jfisser li huma meħtieġa inċentivi għan-negozji. L-injezzjoni fil-grilja mhux dejjem tkun possibbli billi l-impjanti jinbnew fejn tkun disponibbli l-materja prima u l-grilja tal-gass ma hijiex żviluppata sew fir-reġjuni kollha tal-UE, u dan jirrekjedi appoġġ għall-aċċess għall-grilja tal-gass. Illum, madwar nofs l-impjanti kollha tal-bijometan huma konnessi mal-grilja tal-gass naturali 221 .

Il-volum tal-produzzjoni kombinata tal-bijogass u tal-bijometan mid-diġestjoni anaerobika fl-UE fl-2021 kien jikkonsisti f’4,4 % tal-gass naturali kkonsmat jiġifieri 18,4-il biljun metru kubu (bcm) 222 . Minn dan il-volum, 3,5 bcm tal-bijometan ġie prodott f’1 067 impjant industrijali minn bijogass imtejjeb u 14,9-il bcm ta’ bijogass ġie prodott fi 18 843 impjant industrijali ta’ diġestjoni anaerobika 223 . L-UE hija l-akbar produttur tal-bijometan madwar id-dinja. Fi tmiem l-2020, kien hemm 1 161 faċilità ta’ titjib tal-bijogass li joperaw madwar id-dinja, b’kapaċità ta’ produzzjoni ta’ 6,7 biljun metru kubu fis-sena 224 . L-ilħuq tal-mira ta’ 35 bcm tar-REPowerEU fl-2030 ikun jeħtieġ kemm il-bini ta’ installazzjonijiet ġodda kif ukoll l-aġġornament ta’ impjanti tal-bijogass li jipproduċu l-elettriku għall-bijometan jew madwar 5 000 impjant addizzjonali iżgħar tal-bijometan 225 . Il-produzzjoni potenzjali sal-2050 tista’ tilħaq il-165 bcm 226 . Il-produzzjoni tal-bijo-LNG għat-trasport qiegħda tikber b’mod rapidu fl-UE bi 15-il impjant fl-2021 u b’kapaċità ta’ 1,24 TWh/sena (0,12 bcm/sena). Il-kapaċità potenzjali sal-2025 tista’ tilħaq it-12,4 TWh/sena f’104 impjanti 227 .

L-innovazzjoni fil-produzzjoni sostenibbli tal-bijometan u fit-teknoloġiji u fil-komponenti għall-aġġornament għall-bijogass tista’ żżid il-kapaċità tal-produzzjoni, il-kompetittività fil-kostijiet u l-aċċess għall-grilja tal-gass. L-assemblaġġ ta’ ktajjen tal-valur tal-bijometan reżiljenti jinvolvi l-adattament ta’ strateġija tal-UE għall-varar ta’ produzzjoni deċentralizzata u ċentralizzata għall-kundizzjonijiet lokali tad-disponibbiltà tal-materja prima, tar-riżorsi, tat-teknoloġija, tal-kostijiet u tal-aċċettazzjoni soċjali. L-ippjanar strateġiku, l-adozzjoni tal-miżuri stabbiliti fil-politiki tal-UE (bħall-infrastrutturi għall-ġbir separat u għall-immaniġġjar tal-iskart organiku) u s-sinjali tal-prezzijiet li jirriżultaw minn miri vinkolanti potenzjali tal-produzzjoni tal-bijometan jistgħu jiffaċilitaw il-varar. L-appoġġ kontinwu għar-riċerka u għall-innovazzjoni se jkun importanti wkoll sabiex tiġi żgurata l-provvista domestika u tiżdied il-produzzjoni domestika fuq terminu itwal.

3.10 Il-qbid u l-ħżin tad-diossidu tal-karbonju (CCS) 

Ix-xenarji tal-Kummissjoni lejn in-newtralità klimatika sal-2050 jindikaw li l-UE se tkun teħtieġ li jinġabru sa 477 miljun tunnellata ta’ CO2 228 . L-impjanti tal-produzzjoni tas-siment, tal-bijomassa solida u tal-inċinerazzjoni tal-iskart se jfornu l-akbar kapaċitajiet għall-qbid tas-CO2.

Il-Kummissjoni diġà tappoġġa u tirregola l-varar tas-CCS permezz ta’ qafas leġiżlattiv abilitanti li jinkludi d-Direttiva dwar is-CCS 229 u d-Direttiva dwar l-ETS 230 . Il-Kummissjoni tipprovdi wkoll finanzjament dirett għall-proġetti, prinċipalment permezz tal-Fond għall-Innovazzjoni u l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa. Il-proposta tal-Kummissjoni għal Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti tiddefinixxi objettiv tal-UE ta’ mill-inqas 50 miljun tunnellata ta’ kapaċità ta’ injezzjoni ta’ CO2 fis-sena sal-2030 u tkun timponi obbligu fuq il-produtturi taż-żejt u tal-gass tal-UE sabiex jikkontribwixxu għall-ilħuq ta’ dan l-objettiv. Sabiex tappoġġa l-katina tal-valur emerġenti tas-CO2 b’qafas ta’ politika komprensiv fit-tul, fl-2021 il-Kummissjoni ppubblikat Komunikazzjoni dwar iċ-Ċikli tal-Karbonju Sostenibbli 231 , u fl-2022, proposta għal Regolament għal Qafas ta’ Ċertifikazzjoni tal-Unjoni għall-assorbimenti tal-karbonju 232 . Fl-ewwel trimestru tal-2024, il-Kummissjoni se tippubblika wkoll Komunikazzjoni dwar Strateġija għall-Ġestjoni tal-Karbonju Industrijali (ICM), li tkopri s-CCS, il-Qbid u l-Użu tal-Karbonju (CCU), u l-assorbimenti tal-karbonju industrijali, li se titnieda.

Ir-rapporti ta’ implimentazzjoni tad-Direttiva dwar is-CCS 233 sottomessi fl-2023 juru interess dejjem akbar fis-CCS mill-atturi tas-suq madwar l-UE. Madankollu, bħalissa, ma hemm l-ebda applikazzjoni omoġena tad-Direttiva fl-Istati Membri kollha tal-UE, u lanqas regolamenti armonizzati għall-infrastruttura tat-trasport u tal-ħżin tas-CO2. Wieħed mill-għanijiet tal-Istrateġija tal-ICM huwa li jiġi indirizzat dan. L-UE hija relattivament f’pożizzjoni tajba fuq it-teknoloġiji tal-qbid tas-CO2, b’numru ta’ kumpaniji li jfornu teknoloġiji differenti tal-qbid (qabel u wara l-kombustjoni u l-ossifjuwil) b’termini kummerċjali. Madankollu, bħalissa ma hemm l-ebda varar fuq skala kbira. Il-kost tas-CCS ivarja b’mod sinifikanti skont fatturi speċifiċi għas-siti, żviluppi teknoloġiċi, aċċess għall-finanzjament, ekonomiji ta’ skala permezz ta’ infrastruttura kondiviża, u jvarja skont is-settur u t-teknoloġija. B’mod kumplessiv, il-kostijiet tat-teknoloġija għadhom konsiderevoli. Il-kostijiet unitarji indikattivi f’EUR/tunnellata CO2 ivarjaw bejn 28-55 għall-qbid, 4-11 għat-trasport, u 8-30 għall-ħżin 234 .

Minn perspettiva ta’ riċerka, l-UE tinsab f’pożizzjoni tajba fis-suq globali. Fl-2021, l-investimenti pubbliċi fir-R&I fis-CCS u fis-CCU laħqu madwar EUR 170 miljun, għal darb’oħra żieda fuq is-sena ta’ qabel.

Fl-iżvilupp ta’ ktajjen tal-valur tal-ġestjoni tal-karbonju industrijali sħaħ, l-UE għadha lura meta mqabbla ma’ ekonomiji oħrajn bħall-Istati Uniti u l-Kanada 235 . Skont il-Global CCS Institute, sa Settembru 2022, hemm 196 faċilità tas-CCS ippjanati madwar id-dinja, li 73 minnhom huma fl-Ewropa 236 . Sal-aħħar ta’ Lulju 2023, għad ma hemm l-ebda proġett operattiv ta’ ħżin tas-CO2 fl-UE, u l-mudelli ta’ direzzjoni tan-negozju għadhom fil-bidu tagħhom. Hemm numru ta’ proġetti li jaqbdu s-CO2 u li jużawh fl-industrija u fl-agrikoltura, iżda l-volum tas-CO2 huwa limitat.

Id-domanda u l-provvista tal-materjali meħtieġa fil-ktajjen tal-valur tas-CCS u tas-CCU huma qasam li jeħtieġ aktar studju. Madankollu, b’mod kumplessiv, is-CCS huwa anqas espost għal riskji kritiċi tal-materja prima minn teknoloġiji oħrajn. Fl-2022, is-suq globali tas-CCS kien jiswa USD 6,4 biljun (EUR 6 biljun 237 ). L-Istati Uniti kellhom l-ogħla dħul f’din il-katina tal-valur, li laħaq l-EUR 1 945 biljun fl-2021, fil-biċċa l-kbira minħabba l-użu ta’ injezzjonijiet tas-CO2 taħt l-art għall-irkupru assistit tal-idrokarburi. F’paragun ma’ dan, l-Ewropa kellha dħul totali ta’ EUR 92 miljun 238 .

Ir-riċerka dwar is-suq identifikat 186 kumpanija ewlenija madwar id-dinja bl-operazzjonijiet tas-CCS 239 . Minn dawn, 24 % tal-atturi ewlenin huma Ewropej jew huma attivi f’dan is-settur permezz ta’ sussidjarji Ewropej. L-UE għandha diversi atturi fis-settur taż-żejt u tal-gass bi storja twila ta’ bini ta’ pipelines, ta’ tħaffir ta’ bjar u li għandhom kompetenza ġeoloġika sinifikanti, li se tkun utli meta jiġu żviluppati proġetti infrastrutturali għas-CCS. L-informazzjoni miġbura mir-rapporti ta’ implimentazzjoni tad-Direttiva dwar is-CCS turi interess dejjem akbar mill-fornituri potenzjali tal-infrastruttura, speċjalment għall-ħżin: b’kollox, inħarġu seba’ permessi għall-esplorazzjoni u żewġ permessi għall-ħżin, b’aktar minn għaxar applikazzjonijiet għall-permessi għall-ħżin imħabbrin sal-2028. Flimkien mal-kumpaniji taż-żejt u tal-gass, qegħdin jitfaċċaw atturi ġodda, li jispeċjalizzaw f’partijiet differenti tal-katina tal-valur tas-CCS. Pereżempju, il-kumpaniji tat-tbaħħir qegħdin jespandu fit-trasport marittimu tas-CO2, u l-fornituri fl-inġinerija qegħdin jiżviluppaw soluzzjonijiet ta’ qbid għal emittenti terzi.

Is-CCS huma medda ta’ teknoloġiji maturi, ipprovati u faċilment disponibbli. Madankollu, is-CCS għadhom jiswew ħafna flus u għad hemm ħafna inċertezzi. Is-CCS jeħtieġu li jiġu varati fuq skala kbira sabiex jgħinu fl-ilħuq tan-newtralità klimatika sal-2050. Ir-riċerka u l-innovazzjoni kontinwi għadhom meħtieġa sabiex jittejbu t-teknoloġiji disponibbli jew sabiex jiġu żviluppati soluzzjonijiet innovattivi ġodda. L-ostakli ewlenin li kienu qegħdin ifixklu t-tnedija tas-CCS huma l-kostijiet tal-investiment u l-kostijiet operatorji bil-quddiem għoljin, il-qafas regolatorju frammentat, il-kumplessità tal-proġetti infrastrutturali tal-katina sħiħa, kif ukoll is-sensibilizzazzjoni pubblika. Bil-Fond għall-Innovazzjoni, il-Kummissjoni diġà tappoġġa l-qbid annwali ta’ aktar minn 10 miljun tunnellata CO2 mill-2026 ’il quddiem, bl-appoġġ finanzjarju għall-proġetti magħżulin li jammonta għal aktar minn EUR 2,5 biljun. Dan juri li l-finanzjament pubbliku – kemm fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak nazzjonali – se jkun meħtieġ sabiex jiġi attirat il-kapital privat. Barra minn hekk, il-proposta ta’ mudelli ta’ negozju għal dan is-suq emerġenti se tkun essenzjali wkoll. 

3.11Teknoloġiji tal-grilja: l-eżempju ta’ sistemi ta’ kurrent dirett b’voltaġġ għoli

L-iżvilupp tal-infrastruttura tal-enerġija huwa kruċjali sabiex tiġi integrata l-ġenerazzjoni tal-elettriku rinnovabbli fil-grilja tal-enerġija, sabiex tittejjeb is-sigurtà tal-provvista permezz ta’ interkonnessjonijiet transfruntiera, sabiex jittejjeb l-aċċess għal enerġija affordabbli, u sabiex jiġu elettrizzati l-industrija u l-użi finali, bħat-tisħin u t-tkessiħ, u l-mobilità. L-istrateġija tal-UE dwar l-enerġija rinnovabbli offshore u r-Regolament TEN-E 240 jitolbu azzjoni sabiex jiġu kkoordinati l-ippjanar u l-iżvilupp fit-tul tal-grilji tal-elettriku lil hinn mill-kosta u fuq l-art sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti kumplessi tal-effiċjenza fl-inġinerija, tal-vijabbiltà ekonomika u tas-sostenibbiltà ambjentali.

Sfida speċifika għall-iżvilupp tal-grilja tat-trażmissjoni tirriżulta mill-ħtieġa li l-elettriku jiġi ttrasportat fuq distanzi twal b’telf minimu. Pereżempju, sabiex iċ-ċentri tal-ġenerazzjoni tal-enerġija rinnovabbli distanti (eż. parks eoliċi lil hinn mill-kosta) jiġu konnessi mal-konsumaturi (eż. bliet u industriji), sabiex jiġu żviluppati interkonnessjonijiet bejn pajjiżi ġirien jew għat-tnejn (eż. permezz ta’ interkonnessjonijiet ibridi). Is-sistemi ta’ kurrent dirett b’voltaġġ għoli (HVDC) qegħdin isiru teknoloġija abilitanti fundamentali għall-indirizzar ta’ din l-isfida 241 .

Is-sistemi HVDC (illum, prinċipalment magħmulin minn stazzjonijiet ta’ konverżjoni u minn kejbils minn punt għal punt) ġew ipprovati fuq skala industrijali f’ambjenti operazzjonali. Madankollu, hemm ħtieġa dejjem akbar li l-kunċett tad-disinn u tal-operat tat-teknoloġija speċifiċi għall-bejjiegħ jitwarrab favur teknoloġija b’diversi terminals u għal diversi bejjiegħa b’kapaċitajiet tal-iffurmar tal-grilja 242 . Dan għandu jippermetti osservabilità u kontroll aħjar tal-grilja, aċċessibbiltà tad-data u servizzi ġodda tal-enerġija. Il-kisba ta’ dan teħtieġ oqfsa ta’ kooperazzjoni bejn diversi bejjiegħa, bħall-proġett InterOpera ffinanzjat mill-UE, li jfittex li jiżviluppa sistema ta’ kontroll u ta’ protezzjoni HVDC modulari u interoperabbli 243 . It-teknoloġija tal-kejbils HVDC tkompli tevolvi wkoll, hekk kif issa huma disponibbli livelli ta’ voltaġġ ta’ 525 kV għal applikazzjonijiet fuq l-art u lil hinn mill-kosta u fil-futur għandhom isiru disponibbli livelli ta’ voltaġġ ogħla.

Il-kapaċità HVDC installata madwar id-dinja ttriplikat mill-2010 ’l hawn, u laħqet tul totali ta’ 100 000 km u kapaċità totali ta’ 350 GW fi tmiem l-2021 244 . Mill-2022, il-kapaċità HVDC fl-Ewropa kienet tammonta għal madwar 43 GW, b’63 GW addizzjonali li ġejjin minn 51 proġett ġdid (l-aktar fl-istadju tal-ippjanar u tal-ħruġ ta’ permessi) 245 . Europacable tistma li, fl-Ewropa, matul l-10 snin li ġejjin, se jitwaħħlu bejn 10 000 u 14 000 km f’kejbils HVDC ġodda tal-art 246 , ferm aktar milli għal assi AC ġodda. Installazzjonijiet HDVC ġodda taħt il-baħar jistgħu jkunu saħansitra aktar sostanzjali (bejn 39 000 u 58 000 km).

It-tranżizzjoni tal-enerġija fl-Ewropa u globalment hija mistennija tkompli tixpruna l-varar u s-swieq tal-HVDC. Il-valur tas-suq globali tal-HVDC kien stmat għal bejn USD 9 biljun u USD 17-il biljun fl-2021 (bejn EUR 7,6 biljun u EUR 14-il biljun 247 ), b’potenzjal li jikber b’rata ta’ tkabbir annwali komposta ta’ 7,1 % sa 10,6 % matul l-10 snin li ġejjin. 248

Is-suq globali tal-istazzjonijiet ta’ konverżjoni HVDC huwa ddominat minn sitt bejjiegħa ewlenin: Hitachi Energy (qabel kienet tissejjaħ ABB) l-Iżvizzera/ l-Iżvezja (il-mexxej tas-suq), segwita minn Siemens (il-Ġermanja) u minn General Electric (l-Istati Uniti), Mitsubishi Electric (il-Ġappun), NR Electric u C-EPRI Electric Power Engineering (iċ-Ċina) u Bharat Heavy Electricals Limited (l-Indja). Ħlief għal Hitachi Energy, il-biċċa l-kbira tal-manifatturi tal-istazzjonijiet ta’ konverżjoni jakkwistaw semikondutturi b’potenza għolja (komponent ewlieni tal-valvi ta’ konverżjoni) mingħand fornituri esterni. Bħalissa, dan jirrappreżenta fattur ta’ riskju rilevanti, billi l-produzzjoni hija kkonċentrata f’Taiwan Semiconductor Manufacturing (TSMC) 249 . Fir-rigward tal-manifattura tal-kejbils HVDC, l-UE tilqa’ fiha xi wħud mill-produtturi ewlenin tal-kejbils fid-dinja, inklużi NKT id-Danimarka, Nexans Franza, Südkabel il-Ġermanja, il-Grupp Prysmian l-Italja, Hellenic Cables il-Greċja, Tele-Fonika/ JDR il-Polonja u r-Renju Unit. Il-kompetituri internazzjonali ewlenin jinkludu Sumitomo l-Ġappun, NBO u ZTT iċ-Ċina u LS Cable r-Repubblika tal-Korea.

Skont l-AIE 250 , iż-żmien meħtieġ għall-akkwist għall-istazzjonijiet ta’ konverżjoni huma tipikament ta’ madwar sentejn sa 3 snin. Madankollu, it-twettiq sħiħ tal-proġetti ta’ trażmissjoni HVDC (inklużi l-ippjanar, il-ħruġ ta’ permessi, l-akkwist u t-trasport, l-installazzjoni, l-ikkummissjonar finali, u l-enerġizzazzjoni) jeħtieġ ferm aktar żmien, u jista’ jieħu sa 10 snin 251 ). Tkabbir qawwi fid-domanda globali jista’ jestendi dawn iż-żminijiet meħtieġa saħansitra aktar, billi l-iżviluppaturi fil-partijiet kollha tad-dinja jikkompetu sabiex jiżguraw il-provvista minn numru limitat ta’ bejjiegħa. Id-daqs tal-proġett u l-ħruġ ta’ permessi bla xkiel huma fatturi ewlenin meta jsiru l-ftehimiet (li jistgħu jsiru sfida iebsa li trid tingħeleb għat-TSOs Ewropej relattivament żgħar).

It-titjib tal-grilja tal-elettriku huwa fattur abilitanti ewlieni għat-tranżizzjoni lejn l-enerġija nadifa. L-Ewropa ilha suq attraenti għall-iżviluppaturi tal-proġetti u għall-fornituri tat-teknoloġija HVDC, l-aktar bis-saħħa tal-istatus tagħha ta’ dik li daħlet l-ewwel għall-varar tal-enerġija mir-riħ lil hinn mill-kosta u għall-integrazzjoni tal-ġenerazzjoni rinnovabbli. Madankollu, bid-domanda globali li dejjem qiegħda tikber għall-konvertituri u għall-kejbils HVDC, hemm riskju dejjem akbar li s-suq Ewropew ma jkollux provvisti biżżejjed, li fl-aħħar mill-aħħar iwassal għal dewmien fl-iskeda ta’ żmien ta’ dekarbonizzazzjoni. Il-frammentazzjoni fis-suq tal-UE (bi standards nazzjonali differenti u b’ħafna operaturi tas-sistemi subnazzjonali) tista’ twassal sabiex id-domanda Ewropea tinżamm lura fil-kompetizzjoni internazzjonali għall-kuntratti. Xi TSOs Ewropej diġà qegħdin jiddikjaraw li qed isibu diffikultajiet sabiex jirbħu l-kuntratti b’termini u b’perjodi ta’ żmien favorevoli. B’kuntrast għal dan, il-manifatturi tat-teknoloġija u tat-tagħmir jaf joqogħdu lura milli jżidu l-kapaċità fin-nuqqas ta’ sinjali ċari fit-tul tad-domanda (aggregata), minħabba rekwiżiti ta’ investiment sostanzjali. Hija meħtieġa kooperazzjoni aktar mill-qrib fost dawk li jfasslu l-politika, dawk li jippjanaw in-network u l-operaturi tas-sistemi, kif ukoll l-industrija, fil-livelli kollha tal-UE, sabiex jinbnew ktajjen tal-provvista robusti li jkunu jistgħu jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-iżvilupp tan-network. Għal dan l-għan, huwa importanti li jiġu appoġġati u aċċellerati l-armonizzazzjoni u l-istandardizzazzjoni tal-komponenti HVDC sabiex il-fornituri tal-UE jitħeġġu jinvestu fil-kapaċità tal-produzzjoni. L-introduzzjoni ta’ proċeduri ta’ akkwist simplifikati u l-akkomunament volontarju tad-domanda għax-xerrejja tal-UE jistgħu jgħinu sabiex jiġu indirizzati l-problemi ewlenin tal-katina tal-provvista u jiffaċilitaw l-akkwist ta’ slots tal-produzzjoni tal-manifatturi. Fl-aħħar nett, sabiex tinżamm u tiġi estiża t-tmexxija teknoloġika tal-UE f’dan is-settur, huwa importanti li jsir investiment fl-innovazzjoni (eż. fil-kapaċitajiet tal-iffurmar tal-grilja HVDC), sabiex jitmexxew “ambjenti ta’ esperimentazzjoni regolatorja” u sabiex jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzjament tal-UE għad-dimostraturi u għal proġetti innovattivi.

4.KONKLUŻJONI

Bi tweġiba għat-tfixkil tas-sistema tal-enerġija tad-dinja - ikkawżat mill-pandemija tal-COVID-19 u aggravat mill-aggressjoni militari mhux ipprovokata u mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna – l-UE aċċellerat it-tranżizzjoni tagħha lejn l-enerġija nadifa u ressqet malajr pakkett ta’ miżuri sabiex tipproteġi liċ-ċittadini u lin-negozji. It-tisħiħ tal-użu tal-enerġiji rinnovabbli, it-tnaqqis tal-użu tal-enerġija, u d-diversifikazzjoni tal-ktajjen tal-provvista tal-enerġija huma fil-qalba tar-rispons tal-UE.

B’riżultat ta’ dan, u minħabba l-prezzijiet rekord tal-enerġija, it-teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti qatt ma kienu tant kompetittivi meta mqabblin mal-fjuwils fossili u s-sehem mis-suq tagħhom sploda. Fl-2022, il-kapaċità ġdida tal-enerġija mir-riħ u solari installata fl-UE żdiedet sostanzjalment meta mqabbla mal-2021. Din ix-xejra hija mistennija tkompli hekk kif l-Istati Membri żiedu l-miri tagħhom għall-enerġija rinnovabbli u għall-effiċjenza enerġetika għall-2030 u appoġġati mill-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55 %”. Ekonomiji ewlenin oħra qegħdin jagħmlu l-istess. L-AIE tistma li s-suq globali għat-teknoloġiji ewlenin b’emissjonijiet żero netti manifatturati bil-massa huwa mistenni jittrippla sal-2030, bl-impjiegi relatati fil-manifattura tal-enerġija li huma mistennijin jiżdiedu bid-doppju fl-istess perjodu ta’ żmien.

Madankollu, fit-tellieqa globali għal emissjonijiet żero netti, il-manifatturi tal-UE qegħdin jaqgħu lura, u dan jista’ jimmina s-sigurtà ekonomika tagħna. Il-prezzijiet tal-enerġija li qatt fl-istorja ma kienu tant għoljin, ir-rati għoljin tal-imgħax, in-nuqqas ta’ ħiliet, it-tfixkil fil-ktajjen tal-provvista, u l-kompetizzjoni b’saħħitha minn reġjuni oħrajn saru sfida li l-industrija tal-UE qatt ma ġarrbet qabel, inkluż f’setturi li fihom l-UE kellha pożizzjoni b’saħħitha. Is-sehem mis-suq tas-settur tal-enerġija mir-riħ tal-UE naqas minn 58 % fl-2017 għal 30 % fl-2022, b’mod partikolari minħabba t-tkabbir rapidu tal-użu tar-riħ fiċ-Ċina. Id-defiċit fil-bilanċ kummerċjali tal-UE għall-pompi tas-sħana individwali żdied b’aktar mid-doppju bejn l-2021 u l-2022. Barra minn hekk, il-prezzijiet tal-PV solari laħqu rekord baxx f’Settembru 2023 minħabba kompetizzjoni intensa u provvista żejda ta’ komponenti tul il-katina kollha tal-valur, u dan jagħmilha aktar diffiċli għall-manifatturi tal-UE biex jipproduċu bi profitt. Filwaqt li s-sehem tal-Ewropa fl-investiment globali fil-kapaċità tal-produzzjoni tal-batteriji tal-litju naqas minn 41 % fl-2021 għal 2 % fl-2022, il-fabbriki tal-batteriji qed jinbnew b’veloċità dejjem akbar madwar l-Ewropa u huma pproġettati li jissodisfaw il-biċċa l-kbira tad-domanda tal-UE sal-2030.

Għalhekk, filwaqt li żżomm l-isforzi tagħha sabiex tnaqqas il-prezzijiet tal-enerġija, l-UE jeħtiġilha tissimplifika wkoll il-qafas regolatorju tagħha sabiex tagħmilha aktar faċli u aktar veloċi li tiġi espanduta l-bażi tal-manifattura tagħha ta’ teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti u sabiex tattira aktar investiment fl-UE.

B’mod parallel, l-UE għandha tkompli tieħu azzjoni sabiex tnaqqas id-dipendenza tagħha fuq l-importazzjonijiet u tiddiversifika b’mod effettiv il-provvista tagħha ta’ komponenti u ta’ materja prima. Għall-biċċa l-kbira tat-teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti, l-UE tiddependi fuq iċ-Ċina f’tal-anqas stadju wieħed tal-ktajjen tal-valur.

L-UE teħtieġ ukoll li żżid il-ħiliet tal-forza tax-xogħol tagħha. Minkejja x-xejra pożittiva fir-rata ta’ impjieg tas-settur tal-enerġija nadifa tal-UE, id-differenzi u n-nuqqasijiet fil-ħiliet li dehru mill-2021 qegħdin irażżnu t-tkabbir fis-settur tal-enerġija nadifa u jistgħu jibqgħu fit-tul minħabba x-xejriet demografiċi. Il-baġit tal-UE kif ukoll inizjattivi ta’ politika transsettorjali u bosta miżuri speċifiċi mressqa mill-UE huma strumentali biex jitħaffef l-iżvilupp tal-ħiliet fit-tranżizzjoni ekoloġika, u b’mod partikolari fis-settur tal-enerġija nadifa.

F’termini ta’ investimenti fir-R&I, Orizzont 2020 u Orizzont Ewropa pprovdew spinta vitali lill-investimenti nazzjonali fis-settur pubbliku mill-2020. Filwaqt li l-UE żżomm il-pożizzjoni b’saħħitha tagħha fil-privattivi protetti internazzjonalment, aktar sforzi fl-użu koordinat tal-programmi tal-UE u nazzjonali u definizzjoni ċara tal-miri nazzjonali tar-R&I kemm għall-2023 kif ukoll għall-2050 huma strumentali sabiex titwitta triq ta’ suċċess għar-R&I.

L-iżgurar tal-aċċess għall-finanzjament għall-iżvilupp tal-kapaċità domestika tal-manifattura tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa huwa kruċjali għall-iżvilupp tal-ktajjen tal-valur fl-UE. Dan jinkludi l-finanzjament sabiex l-innovazzjoni tinbidel fil-produzzjoni industrijali. B’mod partikolari, l-UE jeħtiġilha tiżgura li l-kapital jibqa’ jasal għand negozji ġodda innovattivi tal-UE. Dan jeħtieġ aktar sforzi sabiex jiġu approfonditi s-swieq kapitali tal-Unjoni.

L-UE trid trawwem ukoll kooperazzjoni fit-teknoloġija nadifa mas-sħab tagħha barra minnha, b’mod miftuħ iżda assertiv. Il-ftuħ tal-kummerċ u s-sħubijiet internazzjonali mhux biss jgħinu sabiex tissaħħaħ il-kompetittività tal-UE billi jiġu żgurati ktajjen tal-provvista aktar diversifikati għat-tranżizzjoni ekoloġika iżda jiftħu wkoll opportunitajiet ġodda tas-suq u jgħinu lill-ekonomiji kollha jilħqu l-għanijiet tal-Ftehim ta’ Pariġi.

Barra minn hekk, l-UE jeħtiġilha tibqa’ tiġbed id-domanda għal teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti li huma kemm sostenibbli kif ukoll reżiljenti sabiex tilħaq l-għan tagħha ta’ dekarbonizzazzjoni filwaqt li tagħti spinta lill-kompetittività u lis-sigurtà tal-provvista tal-enerġija.

Fl-aħħar nett, huma meħtieġa miżuri sabiex jiġu indirizzati l-kwistjonijiet speċifiċi li jiffaċċjaw ċerti setturi, bħall-industrija tar-riħ. Meta tħares lejn l-ekonomija usa’, l-UE jeħtieġ li żżomm l-appoġġ għall-industrija tagħha matul it-tranżizzjoni lejn l-enerġija nadifa. Dan jeħtieġ ukoll approċċ immirat għal kull ekosistema industrijali. Għal dan l-għan, fit-13 ta’ Settembru 2023 il-President tal-Kummissjoni Ewropea ħabbret fid-diskors tagħha dwar l-Istat tal-Unjoni sensiela ta’ Djalogi dwar it-Tranżizzjoni Nadifa li għandhom isiru mal-industrija. Il-kompetittività tal-UE hija essenzjali għall-awtonomija strateġika tal-UE, u huwa kruċjali li jiġi vvalutat kif għandha tibqa’ kompetittiva filwaqt li titwettaq it-tranżizzjoni nadifa. Din hija r-raġuni għaliex il-President tal-Kummissjoni Ewropea talab lil Mario Draghi jħejji rapport dwar il-futur tal-kompetittività Ewropea.

Il-futur tal-industrija tat-teknoloġija nadifa tagħna jrid jissawwar fl-Ewropa. Għalhekk, il-Kummissjoni tistieden lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew sabiex jieħdu nota ta’ dan ir-rapport ta’ progress dwar il-kompetittività u sabiex jaċċelleraw l-adozzjoni tal-fajls leġiżlattivi li jappoġġaw l-industrija b’emissjonijiet żero netti, b’mod partikolari l-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti u l-Att dwar il-Materja Prima Kritika.

(1)

     Sal-1 ta’ Ġunju 2023. Skont il-metodoloġija tat-trekkjar klimatiku, bl-użu tal-Anness VI tar-Regolament RRF.

(2)

     COM(2022) 230 final.

(3)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Energy Technology Perspectives, 2023.

(4)

     COM(2023) 62 final.

(5)

     COM(2023) 161 final, SWD(2023) 68 final.

(6)

     COM(2023) 160 final.

(7)

     COM(2023) 162.

(8)

     COM(2023) 168 final.

(9)

     JOIN/2023/20 final.

(10)

     Għal aktar informazzjoni: Il-Kompetittività tal-Enerġija Nadifa (europa.eu), u l-edizzjoni tal-2022 tar-Rapport ta’ Progress dwar il-Kompetittività tat-Teknoloġiji tal-Enerġija Nadifa (CPR): COM(2022) 643 final.

(11)

     Għal aktar informazzjoni: L-Osservatorju tat-Teknoloġija tal-Enerġija Nadifa .

(12)

     Il-prezz medju ta’ kull ġimgħa fuq it-Title Transfer Facility (TTF).

(13)

     Gasparella, A., Koolen, D. u Zucker, A., The Merit Order and Price-Setting Dynamics in European Electricity Markets, Il-Kummissjoni Ewropea, Petten, 2023, JRC134300.

(14)

     Bejgħ bl-ingrossa (EU5): il-medja ponderata tal-prezzijiet tas-swieq ewlenin tal-elettriku tal-UE (DE, ES, FR, NL) u tas-suq Nordpool (NO, DK, FI, SE, EE, LT, LV).

(15)

 Il-miżuri jinkludu l-Komunikazzjoni dwar is-sett ta’ għodod għall-azzjoni u għall- appoġġ (COM(2021) 660 final), il-Komunikazzjoni dwar is-sigurtà tal-provvista u l-prezzijiet tal-enerġija affordabbli (COM(2022) 473 final), ir-Regolament dwar il-Ħżin tal-Gass (COM(2022) 135 final - ir-Regolament (UE) 2017/1938), ir-Regolament dwar it-Tnaqqis għad-Domanda għall-Gass (COM(2022) 361 final - ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2022/1369), ir-Regolament sabiex jiġu indirizzati l-prezzijiet għoljin tal-enerġija (COM(2022) 473 final - ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2022/1854), ir-Regolament dwar is-Solidarjetà (COM(2022) 549 final - ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2022/2576), il-Mekkaniżmu ta’ Korrezzjoni tas-Suq (COM(2022) 668 final - ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2022/2578), ir-Regolament dwar il-Ħruġ ta’ Permessi (COM(2022) 591 final - ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2022/2577).

(16)

     B’mod partikolari, l-UE żiedet l-importazzjonijiet tal-LNG mill-Istati Uniti u l-provvista tal-pipelines min-Norveġja, mill-Ażerbajġan u mir-Renju Unit.

(17)

     Il-prezzijiet tal-gass bl-ingrossa għadhom id-doppju tal-medja tal-15-il sena ta’ qabel l-aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna. Il-prezzijiet tal-elettriku ta’ qabel il-kriżi kienu ta’ EUR 40-60/MWh. Ara wkoll: EU fossil generation hits record low as demand falls | Ember (ember-climate.org) .

(18)

     Sa mill-kriżi tal-enerġija u l-gwerra fl-Ukrajna, il-prezzijiet tal-gass tal-UE kienu fost l-ogħla fid-dinja. Għalkemm is-suq stabbilizza, il-prezzijiet tal-gass fl-UE kienu minn erba’ sa ħames darbiet ogħla mill-prezzijiet fl-Istati Uniti fil-perjodu minn Jannar 2023 sa Lulju 2023, għalkemm komparabbli mal-prezzijiet fir-Renju Unit u f’pajjiżi oħrajn li jimportaw il-gass bħaċ-Ċina u l-Ġappun.

(19)

     Ir-Regolament (UE) 2023/435.

(20)

     WindEurope, stqarrija għall-istampa: Investments in wind energy are down – Europe must get market design and green industrial policy right , il-31 ta’ Jannar 2023.

(21)

     M. Đukan, A. Gumber, F. Egli, B. Steffen, The role of policies in reducing the cost of capital for offshore wind, 2023.

(22)

     Fuq il-bażi ta’ Enerdata, Daily Energy and Climate News , l-1 ta’ Marzu 2023.

(23)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Critical Minerals Market Review, 2023.

(24)

     Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,9075 għal USD 1 matul Marzu 2022. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.en.html  

(25)

     Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,9497 għal USD 1 matul is-sena 2022. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.en.html

(26)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Clean energy equipment price index, 2014-2022, 2023.

(27)

     Din it-taqsima tiffoka fuq l-analiżi tal-kostijiet. Aktar informazzjoni dwar il-valur tas-suq: The development of renewable energy in the electricity Market , Ġunju 2023.

(28)

Il-punti tad-data huma murijin għall-ewwel sat-tielet medda interkwartili sabiex jiġu ffiltrati għall-outliers.

(29)

Fl-Illustrazzjoni, CCGT tfisser ċiklu kombinat għall-gass naturali.

(30)

     Gasparella, A., Koolen, D. u Zucker, A., The Merit Order and Price Setting Dynamics in European Electricity Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2023, JRC134300.

Komputazzjoni bbażata fuq kostijiet annwalizzati għas-sena 2022. Capex u Opex ibbażati fuq ix-xenarju PRIMES tal-2022, annwalizzati skont il-ħajja teknika u l-kost medju ponderat tal-kapital. Il-kostijiet annwalizzati huma livellati bl-użu ta’ fatturi tal-kapaċità derivati mill-mudell METIS. Il-kostijiet varjabbli huma bbażati fuq il-prezzijiet tal-komoditajiet tal-2022, il-varjabbli OPEX u d-dispaċċ fis-simulazzjoni METIS.

(31)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Energy Technology Perspectives, 2023.

(32)

     It-terbju huwa parti mill-elementi tal-materjali tal-art rari li huma materjali fundamentali għall-kalamiti fit-turbini eoliċi. Il-gallju jintuża f’xi pannelli fotovoltajċi kif ukoll fl-elettronika, fin-networks tad-data, fir-robotika u fis-satelliti. Il-litju huwa kruċjali għall-produzzjoni tal-batteriji.

(33)

     Carrara, S., et al., Supply chain analysis and material demand forecast in strategic technologies and sectors in the EU – A foresight study, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, doi:10.2760/386650, JRC132889.

(34)

      RMIS - Raw Materials Information System (europa.eu) , 2023

(35)

     Il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għas-Suq Intern, l-Industrija, l-Intraprenditorija u l-SMEs, Grohol, M., Veeh, C., Study on the critical raw materials for the EU 2023 – Final report, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2023, https://data.europa.eu/doi/10.2873/725585 .

(36)

     BloombergNEF, Localizing clean energy supply chains comes at a cost, 2022.

(37)

Carrara, S., et al., Supply chain analysis and material demand forecast in strategic technologies and sectors in the EU – A foresight study, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2023, doi:10.2760/386650, JRC132889.

(38)

L-estimi jindikaw li, fl-2022, l-installazzjonijiet fuq l-art barra mill-UE u miċ-Ċina saru 51 % mill-kumpaniji tal-UE, 34 % mill-Istati Uniti u 9 % miċ-Ċina. Għal dawk lil hinn mill-kosta, il-qasma kienet ta’ 94 % minn kumpaniji tal-UE u 6 % Ċiniżi. Sors: Il-JRC ibbażat fuq Wood Mackenzie u 4C Offshore.

(39)

     Tapoglou, E., Tattini, J., Schmitz, A., Georgakaki, A., Długosz, M., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Ince, E., Shtjefni, D., Joanny Ordonez, G., Eulaerts, O.D. u Grabowska, M., Clean Energy Technology Observatory: Wind energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, doi:10.2760/618644 (online), JRC135020.

(40)

     COM/2021/350 final.    

(41)

     Netherlands Enterprise Agency, Research on the Next Generation Semiconductor Industry in Taiwan, 2022.

(42)

     Il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija, Guevara Opinska, L., Gérard, F., Hoogland, O. et al., Study on the resilience of critical supply chains for energy security and clean energy transition during and after the COVID-19 crisis – Final report, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, 2021, https://data.europa.eu/doi/10.2833/946002 .

(43)

   Għal aktar informazzjoni: l-inizjattiva mħabbra “Materjali avvanzati għat-tmexxija tal-industrija” matul id-diskors dwar l-Istat tal-Unjoni tal-2023.

(44)

     The White House, Inflation Reduction Act Guidebook | Clean Energy , 2022.

(45)

     Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,9497 għal USD 1 matul is-sena 2022. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.en.html

(46)

     Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,8455 għal USD 1 matul is-sena 2021. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.en.html

(47)

     Institute for Security & Development Policy, Made in China 2025 , Ġunju 2018.

(48)

      The Japanese Cabinet confirms the Basic Plan for the GX: Green Transformation Policy , Marzu 2023.

(49)

Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,006341 għal JPY 1 għat-2 ta’ Jannar 2023. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-jpy.mt.html  

(50)

Bloomberg, India plans $4.3 billion spending for energy transition , l-1 ta’ Frar 2023. 

(51)

 Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,011351 għal INR 1 għat-2 ta’ Jannar 2023. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-inr.mt.html .

(52)

     COM(2022) 46 final.

(53)

   ĠU C 101, 17.3.2023, p. 3.

(54)

     ĠU L 167, 30.6.2023, p. 1.

(55)

     Għal aktar informazzjoni: Proġett ta’ Appoġġ Tekniku (europa.eu), 2023.

(56)

     Għal aktar informazzjoni: Il-Pjattaforma tat-Teknoloġiji Strateġiċi għall-Ewropa (europa.eu) , 2023.

(57)

     Għal aktar informazzjoni: It-tielet sejħa għal proġetti fuq skala kbira (europa.eu), 2023.

(58)

     Fuq il-bażi tal-feedback mill-alleanzi industrijali u mill-organizzazzjonijiet rilevanti tal-partijiet ikkonċernati.

(59)

     EurObserv’ER, The state of the renewable energies in Europe – Edition 2022 21st annual overview barometer EurObserv’ER Report , 2023.

(60)

     COM(2022) 643 final.

(61)

   Għal aktar informazzjoni: Employment and Social Developments in Europe (ESDE) Report 2023  (europa.eu). Stima sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ politika (EGD-lesti għall-mira ta’ 55 %, REPowerEU).

(62)

     Għal aktar informazzjoni: Pact for Skills, Launch of large-scale renewable energy skills partnership (europa.eu) .

(63)

     Skont ix-xenarju tal-NZIA+ (domanda ta’ 100 % milħuqa mill-manifattura tal-UE), SWD(2023) 68 final.

(64)

     European Construction Sector Observatory, Improving the human capital basis, Marzu 2020. 

(65)

     “Il-kodiċi NACE 27: Manifattura ta’ tagħmir elettriku” jintuża bħala indikatur għall-industrija tal-manifattura tal-enerġija rinnovabbli peress li ħafna teknoloġiji tal-enerġija rinnovabbli jaqgħu taħt din il-kategorija. Huwa jintuża wkoll bħala indikatur għall-ekosistema industrijali tal-enerġija rinnovabbli fl-Istrateġija Industrijali tal-UE [COM(2020) 108 final u l-aġġornament reċenti tagħha COM(2021) 350 final].

(66)

     Għal aktar informazzjoni: Employment and Social Developments in Europe 2023 (europa.eu).

(67)

     SWD(2023) 68 final.

(68)

     Georgakaki, A., Kuokkanen, A., Letout, S., Koolen, D., Koukoufikis, G., Murauskaite-Bull, I., Mountraki, A., Kuzov, T., Dlugosz, M., Ince, E., Shtjefni, D., Taylor, N., Christou, M., Pennington, D., Clean Energy Technology Observatory: Overall Strategic Analysis of Clean Energy Technology in the European Union: 2023 Status Report, Il-Kummissjoni Ewropea, 2023, JRC135404 

(69)

     Eurofond, European Company Survey 2019 (europa.eu), 2019.

(70)

     Għal aktar informazzjoni: 2023 Flash Eurobarometer on skills shortages , recruitment and retention strategies in small and medium-sized enterprises.

(71)

     L-appoġġ attiv għall-impjiegi ta’ kwalità, inkluż ta’ gruppi sottorappreżentati, bħan-nisa, huwa fost il-pakketti ta’ politika komprensivi skont ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-iżgurar ta’ tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika.

(72)

     Il-politika ta’ koeżjoni, permezz tal-Fond Soċjali Ewropew + (FSE+), hija l-istrument ewlieni tal-UE sabiex jiġi ffinanzjat l-investiment fil-ħiliet, li jagħmel EUR 5,8 biljun disponibbli għall-ħiliet ekoloġiċi u għall-impjiegi ekoloġiċi. Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) jikkomplementa dan il-Fond b’investimenti fil-ħiliet, fl-edukazzjoni u fit-taħriġ, inkluża l-infrastruttura. Il-Mekkaniżmu għal Tranżizzjoni Ġusta (JTM) jipprovdi EUR 3 biljun f’appoġġ għat-taħriġ u għall-iżvilupp tal-ħiliet tal-ħaddiema sabiex jadattaw għat-tranżizzjoni ekoloġika. Miżuri oħrajn huma stabbiliti fir-Rapport ta’ Progress tal-2022 dwar il-Kompetittività.

(73)

     Eż. Ir-Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill dwar il-kontijiet ta’ apprendiment individwali, il-mikrokredenzjali, u l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali.

(74)

     Għal aktar informazzjoni: Pact for Skills: Launch of large-scale renewable energy skills partnership (europa.eu).

(75)

     COM(2015) 80 final. 

(76)

Membri tal-AIE: AT, BE, CZ, DE, DK, EL, ES, FI, FR, HU, IE, IT, LT, LU, NL, PL, PT, SE, SK (EL u LU ma jirrapportawx). 11 mill-Istati Membri ta’ hawn fuq irrapportaw żieda lill-AIE: AT, CZ, DK, DE, ES, FR, HU, IE, NL, PT, SE

(77)

     Sehem sinifikanti taż-żieda kien dovut għal bidla fir-rapportar minn Spanja, flimkien ma’ żieda sinifikanti f’numru ta’ Stati Membri. Fi Spanja, il-kopertura ġiet estiża, inkluża d-data mill-gvernijiet statali u reġjonali, u b’hekk l-Istati Membri tal-UE żiedu t-total b’aktar minn EUR 0,5 miljun. Il-bidliet ma ġewx applikati għas-snin preċedenti li rriżultaw f’waqfa fis-serje kronoloġika bejn l-2020 u l-2021. AIE, 2023. Energy Technology RD&D Budgets, May 2023 Edition, Database documentation. 11 minn 17=o; Stat Membru rrapportaw żieda lill-AIE: AT, CZ, DK, DE, ES, FR, HU, IE, NL, PT, SE. L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Energy Technology RD&D Budgets - Database documentation, 2023.

(78)

     Din iċ-ċifra tinkludi stima għall-Italja, li għad trid tirrapporta għall-2020 u għall-2021.

(79)

     COM(2022) 643 final.

(80)

     Dawn iċ-ċifri jinkludu fondi tal-Programm Qafas nazzjonali u fil-livell tal-UE. Il-fondi nazzjonali waħedhom għadhom taħt ekonomiji ewlenin oħrajn bħala sehem mill-PDG.

(81)

     Ara t-Taqsima 2.2 il-paġna 12, COM(2022) 643 final.

(82)

     FP tal-UE tirreferi għall-Programmi Qafas tal-UE (Orizzont 2020 u Orizzont Ewropa).

(83)

     Adattat mill-edizzjoni tar-rebbiegħa tal-2023 tal-bażi tad-data tal-baġits tar-R&Ż tat-teknoloġija tal-enerġija tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE).

(84)

     Mission Innovation, Report: Country Highlights, 6th MI Ministerial , Ġunju 2021.

(85)

     Għal aktar informazzjoni: JRC SETIS (europa.eu).

(86)

     Għal aktar informazzjoni: JRC SETIS (europa.eu).

(87)

     ĠU C 495, 29.12.2022.

(88)

     Għal aktar informazzjoni: Il-pjanijiet nazzjonali dwar l-enerġija u l-klima (europa.eu), 2023.

(89)

     SWD 2023 277/2 final.

(90)

     L-analiżi ppreżentata f’din it-taqsima tiffoka fuq it-teknoloġiji tal-enerġija nadifa. Tvarja mit-Taqsima 2.4 tar-Rapport dwar il-Progress tal-Kompetittività tal-2022 billi teskludi l-attivitajiet li qabel kienu kkunsidrati fil-vertikal tat-teknoloġija klimatika ta’ PitchBook u b’rabta mas-sistemi tal-ikel, mal-użu tal-art, mal-mikromobilità, mal-mobilità kondiviża u mal-vetturi awtonomi.

(91)

     COM(2022) 332 final.

(92)

     Fuq il-bażi tad-data ta’ PitchBook , l-1 ta’ Ġunju 2023

(93)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE),  World Energy Investment 2023 , 2023.

(94)

     Georgakaki, A., Kuokkanen, A., Letout, S., Koolen, D., Koukoufikis, G., Murauskaite-Bull, I., Mountraki, A., Kuzov, T., Dlugosz, M., Ince, E., Shtjefni, D., Taylor, N., Christou, M., Pennington, D., Clean Energy Technology Observatory: Overall Strategic Analysis of Clean Energy Technology in the European Union: 2023 Status Report, Il-Kummissjoni Ewropea, 2023, JRC135404.

(95)

     Ibid.

(96)

     Chatzipanagi, A., Jaeger-Waldau, A., Cleret De Langavant, C., Gea Bermudez, J., Letout, S., Mountraki, A., Schmitz, A., Georgakaki, A., Ince, E., Kuokkanen, A. u Shtjefni, D., Clean Energy Technology Observatory: Photovoltaics in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135034.

(97)

     B’mod partikolari, ix-xenarji pproġettati minn organizzazzjonijiet nongovernattivi bħal Greenpeace, Energy Watch Group, Bloomberg New Energy Finance, l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija, l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Rinnovabbli, kif ukoll mill-assoċjazzjonijiet tal-industrija fotovoltajka.

(98)

     Chatzipanagi, A., Jaeger-Waldau, A., Cleret De Langavant, C., Gea Bermudez, J., Letout, S., Mountraki, A., Schmitz, A., Georgakaki, A., Ince, E., Kuokkanen, A. u Shtjefni, D., Clean Energy Technology Observatory: Photovoltaics in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135034.

(99)

     COM(2022) 221 final L-Istrateġija tal-UE dwar l-Enerġija Solari.

(100)

     Chatzipanagi, A., Jaeger-Waldau, A., Cleret De Langavant, C., Gea Bermudez, J., Letout, S., Mountraki, A., Schmitz, A., Georgakaki, A., Ince, E., Kuokkanen, A. u Shtjefni, D., Clean Energy Technology Observatory: Photovoltaics in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135034.

(101)

     Green et al, Solar cell efficiency tables (62), Progress in Photovoltaics, 31, 7 (2023), https://doi.org/10.1002/pip.3726

(102)

     Chatzipanagi, A., Jaeger-Waldau, A., Cleret De Langavant, C., Gea Bermudez, J., Letout, S., Mountraki, A., Schmitz, A., Georgakaki, A., Ince, E., Kuokkanen, A. u Shtjefni, D., Clean Energy Technology Observatory: Photovoltaics in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135034.

(103)

     Kalkolu tal-JRC stess ibbażat fuq id-data disponibbli. 

(104)

     Ir-Rapport Speċjali tal-AIE dwar Solar PV Global Supply Chains, 2022

(105)

     Wood Mackenzie, stqarrija għall-istampa: China’s solar export booming , it-23 ta’ Mejju 2023. Il-moduli kienu jirrappreżentaw l-akbar sehem minn dawn l-esportazzjonijiet, segwiti minn mill-wejfers u miċ-ċelloli. Fl-2022, iċ-Ċina esportat 86 GWp f’moduli lejn l-Ewropa (li jirrappreżentaw 56 % tal-esportazzjonijiet tal-moduli tagħha).

(106)

     Ir-rapport ta’ Sheffield dwar ix-xogħol furzat, Crawford, A. u Murphy, L. T, “Over-Exposed: Uyghur Region Exposure Assessment for Solar Industry Sourcing,” Sheffield, Ir-Renju Unit: Sheffield Hallam University Helena Kennedy Centre for International Justice (2023)

(107)

     PVXchange , qari tal-indiċi tal-prezz tal-PV , aċċessat fis-7 ta’ Ottubru 2023

(108)

     EA, 2023 Snapshot of Global PV Markets , 2023

(109)

     WEO 2022 tal-AIE

(110)

     Id-diskrepanza attwali fil-kostijiet tiddependi ħafna fuq l-ispeċifiċitajiet tal-proġett; “McKinsey (2022): Building a competitive solar-PV supply chain in Europe” jistma bejn 20 u 25 % meta mqabbla mal-kompetituri b’kostijiet baxxi.

(111)

     Ir-Rapport Speċjali tal-AIE dwar Solar PV Global Supply Chains, 2022 “Fi tmiem l-2021, il-kapaċità globali għall-manifattura tal-wejfers u taċ-ċelloli u għall-assemblaġġ tal-moduli qabżet id-domanda b’tal-anqas 100 %”.

(112)

     Id-data rrapportata f’din it-taqsima hija minn Taylor, N., Georgakaki, A., Mountraki, A., Letout, S., Ince, E., Shtjefni, D., Kuokkanen, A., Tattini, J. u Diaz Rincon, A., Clean Energy Technology Observatory: Concentrated Solar Power and Solar Heating and Cooling in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development, Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135004.

(113)

     Energy Transition Expertise Centre (EnTEC), Rapport: Supply chain risks in the EU’s clean energy technologies, 2023, doi 10.2833/413910.

(114)

     L-NECP ta’ Spanja tal-2019 jipprevedi li tintlaħaq 7,4 GW sal-2030. Madankollu, l-abbozz tal-ewwel aġġornament jirrevediha għal 4,8 GW sal-2030. Għal aktar informazzjoni: https://commission.europa.eu/publications/spain-draft-updated-necp-2021-2030_mt .

(115)

     Solar Heat Europe, Solar Heat Markets in Europe, Trends and Market Statistics 2021, Summary, Diċembru 2022.

(116)

     Solar Heat Europe, Preliminary Report 2022, Solar Heat Markets in EU27, Switzerland and UK, is-7 ta’ Lulju 2023.

(117)

     Iċċitat fil-preżentazzjoni SHC Task 68 tal-AIE għall-Webinar “The Ereationof Solar District heating”, it-28 ta’ Marzu 2023, Euroheat and Power u Solar Heat Europe.

(118)

     Energy Transition Expertise Centre (EnTEC), Rapport: Supply chain risks in the EU’s clean energy technologies, 2023, doi 10.2833/413910.

(119)

   SWD (2022) 230 final.

(120)

     Tapoglou, E., Tattini, J., Schmitz, A., Georgakaki, A., Długosz, M., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Ince, E., Shtjefni, D., Joanny Ordonez, G., Eulaerts, O.D. u Grabowska, M., Clean Energy Technology Observatory: Wind energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, doi:10.2760/618644 (online), JRC135020.

(121)

     WindEurope, Report: Wind energy in Europe: 2022 Statistics and the outlook for 2023-2027 , 28 ta’ Frar 2023.

(122)

     Iċ-ċifra rrapportata mill-Wind Europe ta’ 30 GW/sena hija anqas minn dik li tirriżulta mir-REPowerEU: 38,25 GW/sena. Id-differenza hija spjegata bl-użu ta’ fatturi ta’ kapaċità differenti fil-kalkoli.

(123)

     Tapoglou, E., Tattini, J., Schmitz, A., Georgakaki, A., Długosz, M., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Ince, E., Shtjefni, D., Joanny Ordonez, G., Eulaerts, O.D. u Grabowska, M., Clean Energy Technology Observatory: Wind energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, doi:10.2760/618644 (online), JRC135020.

(124)

     Għal aktar informazzjoni:  https://energy.ec.europa.eu/news/member-states-agree-new-ambition-expanding-offshore-renewable-energy-2023-01-19_mt .  

(125)

     Analiżi tal-JRC ibbażata fuq Orbis, Pitchbook, 2023

(126)

     Wind Europe, Stqarrija għall-istampa: Investments in wind energy are down – Europe must get market design and green industrial policy right , 2023.

(127)

     COM/2020/741 final.

(128)

     Tapoglou, E., Tattini, J., Schmitz, A., Georgakaki, A., Długosz, M., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Ince, E., Shtjefni, D., Joanny Ordonez, G., Eulaerts, O. u Grabowska, M., Clean Energy Technology Observatory: Ocean Energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, doi:10.2760/82978 (online), JRC135021.

(129)

     Dan l-impjant, li kien innovattiv ħafna meta nbena, kellu impatt ambjentali sinifikanti li llum ftit li xejn ikun aċċettabbli. SONNIC Ewan, “La Rance, 50 ans de turbinage. Et après ? Le statu quo est-il la seule option pertinente ? ”, L’Information géographique, 2017/4 (Vol. 81), p. 103-128. DOI: 10.3917/lig.814.0103

(130)

     Fl-ilmijiet tal-UE, fl-2022 ġew installati 62 kW ta’ kapaċità ġdida tal-enerġija mill-marea u 33,5 kW ta’ kapaċità tal-enerġija mill-mewġ.

(131)

     L-Aġenzija Internazzjonali għall-Enerġija Rinnovabbli (IRENA), World Energy Transitions Outlook 2023: 1.5°C Pathway, Volum 1, Abu Dhabi, 2023.

(132)

     Ocean Energy Europe (OEE), Policy Topics: Research and Innovation .

(133)

     ETIP Ocean, Industrial Roadmap for Ocean Energy , l-1 ta’ Lulju 2022.

(134)

     Tapoglou, E., Tattini, J., Schmitz, A., Georgakaki, A., Długosz, M., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Ince, E., Shtjefni, D., Joanny Ordonez, G., Eulaerts, O. u Grabowska, M., Clean Energy Technology Observatory: Ocean Energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, doi:10.2760/82978 (online), JRC135021.

(135)

   Ibid.

(136)

     Ibid.

(137)

     L-approvazzjoni finali tal-Istati Membri tat-28 ta’ Marzu 2023 għar-regolament li jipprojbixxi l-bejgħ ta’ karozzi u ta’ vannijiet b’emissjonijiet tal-karbonju wara l-2035.

(138)

L-Alleanza Ewropea tal-Batteriji (Ġunju 2023); iżda eż. id-data tal-istitut Fraunhofer tindika medda wiesgħa għall-kapaċità tal-produzzjoni tal-batteriji tal-KE sal-2030 minn minimu ta’ 677 GWh sa medja ta’ 1770 GWh sa massimu ta’ 2050 GWh.

(139)

     Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Rapport Speċjali: Il-politika industrijali tal-UE dwar il-batteriji , 2023. Medda: 700GWh sa 1200GWh/a.

(140)

     Għal aktar informazzjoni: Trasport u Ambjent , sas-6 ta’ Marzu 2023. Medda: sa 50 Gigafactory b’1800 GWh.

(141)

     Għal aktar informazzjoni: l-Alleanza Ewropea tal-Batteriji (Europa.eu).

(142)

     Meta mqabbla ma’ 9,1 % fl-2021 u 1,9 % biss riċentement bħal fl-2019.

(143)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Manifatturi tal-Vetturi (ACEA), Stqarrija għall-Istampa: Fuel types of new cars: battery electric 12.1 %, hybrid 22.6% and petrol 36.4% market share full-year 2022 , 1 ta’ Frar 2023.

(144)

Ara: European Alternative Fuels Observatory (europa.eu).

(145)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Global EV Outlook 2023 Executive Summary , 2023.

(146)

     Għal aktar informazzjoni: l-Alleanza Ewropea tal-Batteriji - EBA250

(147)

     EMMES 7.0, LCP-Delta, 20232023 status quo first quarter: 11 GW / 14,7 GWh; L-estrapolazzjoni ta’ Fraunhofer titla’ saħansitra sa 20 GWh.

Data tal-industrija. EMMES 7.0 - Marzu 2023 | EASE: Why Energy Storage? | EASE (ease-storage.eu) 2023 status quo first quarter: 11 GW / 14,7 GWh; L-estimi estrapolati tal-istitut Fraunhofer jitilgħu saħansitra sa 20 GWh.

(148)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Global EV Outlook 2023 , 2023.

(149)

     BloombergNEF, stqarrija għall-istampa: Lithium-ion Battery Pack Prices Rise for First Time to an Average of $151/kWh , is-6 Diċembru 2022.

(150)

     Li fl-2022 kienu 20 % orħos miċ-ċelloli tal-litju nikil manganiż kobalt ossidu (NMC).

(151)

     Fid-dokument sħiħ tintuża rata tal-kambju ta’ EUR 0,9 = $1 għall-konverżjoni tal-munita meta s-sorsi taw valuri f’$.

(152)

     InsideEVs, Stqarrija għall-Istampa: Europe: Plug-In Car Sales Accelerated In March 2023 , l-10 ta’ Mejju 2023.

(153)

     The White House, Investing in America , 2023.

(154)

     Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,8455 għal USD 1 matul is-sena 2021. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.mt.html .

(155)

     Bloomberg NEF, 2023 Q1 -Energy Transition Investment Trends report.

(156)

     BenchmarkSource, artiklu: IRA supercharges USA’s gigafactory capacity pipeline as it overtakes Europe for first time , it-2 ta’ Ġunju 2023.

(157)

     EBA, Discussion Paper for the 7th High-Level Meeting of the European Battery Alliance

(158)

     Transport & Environment, Rapport: How not to lose it all , Marzu 2023.

(159)

     Data tal-industrija. EMMES 7.0 - Marzu 2023 | EASE: Why Energy Storage? | EASE (ease-storage.eu) 2023 status quo first quarter: 11 GW / 14,7 GWh; L-estimi estrapolati tal-istitut Fraunhofer jitilgħu saħansitra sa 20 GWh.

(160)

     L-Università ta’ RWTH Aachen, Battery Charts,  2023

(161)

     Energy Storage Coalition, Stqarrija għall-Istampa: Energy Storage Coalition calls for more targeted support for energy storage in key EU legislation , Marzu 2023.

(162)

     McKinsey & Company, Artiklu: Battery 2030: Resilient, sustainable and circular , is-16 ta’ Jannar 2023.

(163)

     Stellantis hija kostellazzjoni ta’ 14-il ditta awtomobilistika.

(164)

     Il-gigafactory tal-batteriji ta’ Cells Company (ACC) f’Billy-Berclau Douvrin, Franza

(165)

     Green Car Congress, Stqarrija għall-Istampa: First ACC gigafactory inaugurated in France; initial 13 GWh capacity , il-31 ta’ Mejju 2023.

(166)

     Għal aktar informazzjoni: l-Alleanza Ewropea tal-Batteriji: Tagħrif fil-qosor dwar il-Produzzjoni Ewropea tal-Batteriji - Ġunju 2023

(167)

     Fuq il-bażi tal- kalkoli minn Fraunhofer ISI.

(168)

     ĠU L 328, 21.12.2018.

(169)

     ĠU L 239, 6.9.2013.

(170)

     ĠU L 198, 28.7.2017.

(171)

     Għal aktar informazzjoni:  Il-pompi tas-sħana – pjan ta’ azzjoni biex titħaffef l-introduzzjoni madwar l-UE (europa.eu)

(172)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Pompi tas-Sħana (EHPA), Market Report 2023, limitat għal AT, BE, CZ, DE, DK, EE, ES, FI, FR, HU, IE, IT, LT, NL, PL, PT, SE, SK, id-29 ta’ Ġunju 2023. Inklużi prinċipalment il-pompi tas-sħana tat-tisħin tal-post u dawk sanitarji tal-misħun.

(173)

     Lyons, L., Clean Energy Technology Observatory: Heat pumps in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC134991.

(174)

     Għal aktar informazzjoni: Heat Roadmap Europe, https://heatroadmap.eu/.

(175)

     Euroheat & Power, Large heat pumps in district heating & cooling systems, 2022.

(176)

     Il-pompi tas-sħana industrijali jintużaw b’mod komuni għal proċessi taħt il-100 °C, u jeżistu prodotti kummerċjali sa 160 °C li għad iridu jintwerew f’aktar setturi industrijali. Żviluppi kontinwi għal temperaturi sa 280 °C.

(177)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Future of heat pumps, 2023.

(178)

     Eunomia, EU Hydronic Heat Pump Manufacturing Market Assessment, 2023.

(179)

     il-Ġappun, it-Tajlandja.

(180)

     Eunomia, 2023, ibid.

(181)

     COMEXT, Goods Trade EU, 841861.

(182)

     Eunomia, EU Hydronic Heat Pump Manufacturing Market Assessment, 2023.

(183)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Pompi tas-Sħana (EHPA), stqarrija għall-istampa: Manufacturer investments , Ġunju 2023.

(184)

     Il-Programm ta’ Kollaborazzjoni fit-Teknoloġija tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Heat Pumping Technologies, Annex 58 Final report, Awwissu 2023.

(185)

 Għal aktar informazzjoni: IEC 60335-2-40:2022: Household and similar electrical appliances – Safety – Part 2-40: Particular requirements for electrical heat pumps, air-conditioners and dehumidifiers , 2022.

(186)

     Eunomia, EU Hydronic Heat Pump Manufacturing Market Assessment, 2023.

(187)

     IRENA and IGA Global geothermal market and technology assessment, L-Aġenzija Internazzjonali għall-Enerġija Rinnovabbli, L-Assoċjazzjoni Ġeotermali Internazzjonali, 2023.

(188)

     Il-Kunsill Ewropew tal-Enerġija Ġeotermali (EGEC), Rapport: Geothermal Market Report 2022 – Key Findings , Lulju 2023.

(189)

 Taylor, N., Ince, E., Mountraki, A., Georgakaki, A., Shtjefni, D., Tattini, J. u Diaz Rincon, A., Clean Energy Technology Observatory: Deep Geothermal Energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development, Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135206.

(190)

     Il-Kunsill Ewropew tal-Enerġija Ġeotermali (EGEC), Rapport: Geothermal Market Report 2022 – Key Findings , Lulju 2023.

(191)

     Taylor, N., Ince, E., Mountraki, A., Georgakaki, A., Shtjefni, D., Tattini, J. u Diaz Rincon, A., Clean Energy Technology Observatory: Deep Geothermal Energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development, Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135206.

(192)

     Taylor, N., Ince, E., Mountraki, A., Georgakaki, A., Shtjefni, D., Tattini, J. u Diaz Rincon, A., Clean Energy Technology Observatory: Deep Geothermal Energy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development, Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135206.

(193)

     Ibid.

(194)

     Ibid.

(195)

     Ibid.

(196)

     ĠU L 157, 20.6.2023.

(197)

     COM(2023) 156 final.

(198)

     L-AIE, Global Hydrogen Review, 2023, aġġornament tal-bażi tad-data huwa mistenni f’Ottubru 2023,

(199)

   L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Global Hydrogen Review, 2022.

(200)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), 2022, ibid.

(201)

 L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Global Hydrogen Review, 2023, il-medda hija kbira minħabba t-tip “mhux magħruf” irrapportat mill-AIE.

(202)

     Bloomberg NEF, 1H 2023 Hydrogen Market Outlook, Marzu 2022.

(203)

     Hydrogen Europe, Clean Hydrogen Monitor, 2022.

(204)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), The State of Clean Technologies, Mejju 2023 u Clean Hydrogen Monitor, 2022.

(205)

     Għal aktar informazzjoni: L-Alleanza Ewropea tal-Idroġenu Nadif (europa.eu).

(206)

    Hydrogen Europe, Stqarrija għall-Istampa: New Electrolyser Partnership , is-16 ta’ Ġunju 2022.

(207)

     U.S. Department of Energy, the U.S. National Clean Hydrogen Strategy and Roadmap , Ġunju 2023. L-istimi huma bbażati fuq id-data disponibbli.

(208)

     Il-finanzjament ġej mill-baġit tal-UE li jammonta għal EUR 1,2 biljun (inklużi l-approprjazzjonijiet addizzjonali ta’ EUR 200 miljun mir-REPower EU) u ammont ekwivalenti mill-partijiet ikkonċernati privati fil-perjodu 2021-27.

(209)

     L-Alleanza Ewropea tal-Idroġenu, 2nd European Electrolyser Summit State of play on the Joint Declaration , it-22 ta’ Ġunju 2023.

(210)

     Carrara, S., et al, Supply chain analysis and material demand forecast in strategic technologies and sectors in the EU – A foresight study, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, doi:10.2760/386650, JRC132889., dokument taċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka, 132889.

(211)

     SWD(2022) 230 final.

(212)

     COM(2021) 804 final.

(213)

     L-Isfida Soċjetali tal-Enerġija ta’ H2020 u r-Raggruppament 5 ta’ Orizzont Ewropa, Enerġija. https://cordis.europa.eu/projects/en (europa.eu).  Fuq il-bażi tad-data tal-CORDIS tal-KE dwar l-Isfida Soċjetali tal-Enerġija ta’ H2020 u r-Raggruppament 5 ta’ Orizzont Ewropa, Enerġija. Projects & results | CORDIS | Il-Kummissjoni Ewropea (europa.eu) .

(214)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Bijogass, Statistical Report, 2022.

(215)

     Motola, V., Scarlat, N., Hurtig, O., Buffi, M., Georgakaki, A., Letout, S., Mountraki, A., Salvucci, R. u Schmitz, A., Clean Energy Technology Observatory: Bioenergy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135079.

(216)

     Fuq il-bażi tal-EurObserv-ER, Employment & Turnover , April 2023.

(217)

     Fuq il-bażi ta’ data mill-Eurostat. Bioenergy Europe, Statistical report, 2022, Bioenergy Landscape. 4 % biss tal-bijomassa solida tiġi importata fl-UE għall-bijoenerġija.

(218)

     ĠU L 150, 14.6.2018.

(219)

 Il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għall-Mobbiltà u t-Trasport, Maniatis, K., Landälv, I., Heuvel, E. et al., Building up the future, cost of biofuel, 2018, https://data.europa.eu/doi/10.2832/163774 .

(220)

     Fuq il-bażi tad-data tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE). European Energy Innovation, A new policy context for assessing biogas and biomethane (europeanenergyinnovation.eu) , Ħarifa 2022

(221)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Bijogass, Biomethane Map , 2021.

(222)

     Motola, V., Scarlat, N., Hurtig, O., Buffi, M., Georgakaki, A., Letout, S., Mountraki, A., Salvucci, R. u Schmitz, A., Clean Energy Technology Observatory: Bioenergy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135079.

(223)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Bijogass, Statistical report, 2022.

(224)

     Motola, V., Scarlat, N., Hurtig, O., Buffi, M., Georgakaki, A., Letout, S., Mountraki, A., Salvucci, R. u Schmitz, A., Clean Energy Technology Observatory: Bioenergy in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC135079.

(225)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Bijogass, Breaking Free of the Energy Dependency Trap–Delivering 35 bcm of biomethane by 2030, 2022.

(226)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Bijogass, Statistical report, 2022.

(227)

     L-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Bijogass, Statistical report, 2022.

(228)

   Itul, A., Diaz Rincon, A., Eulaerts, O.D., Georgakaki, A., Grabowska, M., Kapetaki, Z., Ince, E., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Shtjefni, D. u Jaxa-Rozen, M., Clean Energy Technology Observatory: Carbon capture storage and utilisation in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC134999.

(229)

     ĠU L 140, 5.6.2009.

(230)

     ĠU L 275, 25.10.2003.

(231)

     COM(2021) 800 final.

(232)

     COM(2022) 672.

(233)

     Kull 4 snin, l-Istati Membri jirrapportaw lill-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva 2009/31/KE dwar is-CCS. Sa issa, tliet rapporti bħal dawn ġew ippubblikati mill-Kummissjoni, bil-pubblikazzjoni tar-4 Rapport ta’ Implimentazzjoni li qiegħed jiġi ppjanat għall-aħħar tal-2023.

(234)

     EnTEC (Trinomics, TNO u l-Istitut Fraunhofer ISI), Bolscher, H. et al., EU regulation for the development of the market for CO2 transport and storage, L-Unjoni Ewropea, 2023. https://energy.ec.europa.eu/publications/eu-regulation-development-market-co2-transport-and-storage_mt

(235)

     Itul, A., Diaz Rincon, A., Eulaerts, O.D., Georgakaki, A., Grabowska, M., Kapetaki, Z., Ince, E., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Shtjefni, D. u Jaxa-Rozen, M., Clean Energy Technology Observatory: Carbon capture storage and utilisation in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC134999.

(236)

     Global CCS Institute, Global Status of Carbon Capture and storage, 2022 , 2022.

(237)

     Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,9497 għal USD 1 matul is-sena 2022. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.en.html

(238)

     Itul, A., Diaz Rincon, A., Eulaerts, O.D., Georgakaki, A., Grabowska, M., Kapetaki, Z., Ince, E., Letout, S., Kuokkanen, A., Mountraki, A., Shtjefni, D. u Jaxa-Rozen, M., Clean Energy Technology Observatory: Carbon capture storage and utilisation in the European Union - 2023 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2023, JRC134999.

(239)

     Hemm data limitata disponibbli dwar in-numru ta’ kumpaniji involuti fil-katina tal-provvista tas-CCUS fl-Ewropa. Barra minn hekk, il-maġġoranza tal-kumpaniji ma ħabbru l-ebda valur tal-proġetti li huma involuti fihom. Flimkien ma’ dan, il-kumpaniji huma involuti f’firxa wiesgħa ta’ stadji tul il-katina tal-valur kumplessiva, u, għalhekk, huwa diffiċli li jinkiseb sehem mis-suq bħalissa. Skont il-limiti stabbiliti għall-katina tal-valur, riċerka oħra tissuġġerixxi madwar 17 000 kumpanija involuti fl-aspetti kollha tal-katina tal-provvista tas-CCUS inklużi fornituri tat-teknoloġija, servizzi, aspetti legali. Il-Kummissjoni Ewropea, Kapetaki, Z. et al, Carbon Capture Utilisation and Storage in the European Union. 2022 Status Report on Technology Development Trends, Value Chains and Markets. 2022.

https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC13066

(240)

     ĠU L 152, 3.6.2022.

(241)

     Bis-saħħa ta’ kapaċità ogħla u ta’ telf aktar baxx fuq distanzi twal meta mqabbla mal-ekwivalenti tal-kurrent alternat (AC) tagħhom, dawn jistgħu jsaħħu b’mod effiċjenti l-interkonnettività tas-sistema tal-enerġija billi jgħaqqdu networks tal-enerġija distanti bi frekwenzi differenti jew jiffaċilitaw l-interkonnessjoni ta’ impjanti eoliċi kbar lil hinn mill-kosta.

(242)

     WindEurope Intelligence Platform, Workstream for the development of multi-vendor HVDC systems (ENTSO-E, T&D Europe, WindEurope), il-21 ta’ Ġunju 2021.

(243)

     Il-proġett “Enabling interoperability of multi-vendor HVDC grids” (InterOPERA) jgħaqqad flimkien lit-TSOs, lill-manifatturi, lill-assoċjazzjonijiet settorjali u lill-universitajiet Ewropej sabiex jiddefinixxu standards ta’ kompatibbiltà u ta’ interoperabbiltà għall-HVDC. Għal aktar informazzjoni: https://interopera.eu .

(244)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Energy Technology Perspectives, 2023.

(245)

     Power Technology Research (2023, Marzu). IoT innovation: Leading companies in HVDC transmission systems for the power industry. Meħud minn Power Technology: https://www.power-technology.com/data-insights/innovators-hvdc-transmission-systems-power/  

(246)

     Estimu konservattiv ibbażat fuq l-analiżi tal-Pjan fuq għaxar snin tal-ENTSO-E għall-iżvilupp tan-network tal-2022 u fuq il-Pjanijiet ta’ Żvilupp Nazzjonali tal-Istati Membri tal-UE (iżda mingħajr ma jitqiesu l-aħħar wegħdiet tal-Istati Membri tal-UE għall-ġenerazzjoni tal-enerġija mir-riħ lil hinn mill-kosta).

(247)

     Bl-użu tar-rata tal-kambju medja ta’ EUR 0,8455 għal USD 1 matul is-sena 2021. Ara: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.en.html

(248)

     Power Technology Research.

(249)

U.S. Department of Energy, Semiconductors - Supply Chain Deep Dive Assessment, 2022.

(250)

     L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (AIE), Energy Technology Perspectives, 2023.

(251)

     Europacable, Electricity transmission of tomorrow, 2021. L-estimi jissuġġerixxu li proġett medju ta’ trażmissjoni jieħu 15-il sena mill-ippjanar sal-kompetizzjoni.