IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Strasburgu, 12.12.2023

COM(2023) 630 final

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI

dwar id-Difiża tad-Demokrazija

1.INTRODUZZJONI

Id-demokrazija, l-istat tad-dritt u d-drittijiet fundamentali huma valuri fundamentali tal-Unjoni Ewropea 1 . Dawn jirfdu l-kisbiet kollha tal-UE fit-trawwim tal-paċi, tal-prosperità, tal-kompetittività ekonomika, tal-koeżjoni soċjali u tal-istabbiltà madwar il-kontinent u madwar id-dinja 2 . L-essenza tad-demokrazija hija li ċ-ċittadini jistgħu jesprimu liberament il-fehmiet tagħhom u jipparteċipaw fil-ħajja demokratika, jagħżlu r-rappreżentanti politiċi tagħhom, u jkollhom vuċi fil-futur tagħhom. Iċ-ċittadini għandhom ikunu jistgħu jiffurmaw l-opinjonijiet tagħhom stess fi spazju pubbliku fejn jistgħu jiġu espressi fehmiet differenti, fejn ikollhom id-dritt li ma jaqblux u li jibdlu l-gvernijiet permezz tal-elezzjonijiet, ħielsa minn interferenza, jew barranija jew domestika. Bil-ġid tal-elezzjonijiet lokali, reġjonali, nazzjonali u Ewropej, l-UE u l-Istati Membri tagħha jirrappreżentaw waħda mill-aktar esperjenzi demokratiċi profondi fid-dinja. Id-demokrazija Ewropea u d-drittijiet u l-libertajiet assoċjati magħha huma fil-qalba tas-soċjetajiet miftuħa u trasparenti tagħna.

Iżda d-demokrazija għandha wkoll l-isfidi tagħha u l-għedewwa tagħha. Reġimi awtoritarji jarawha bħala theddida, kemm jekk f’pajjiżhom kif ukoll jekk tkun barra mill-pajjiż. Dan wassal biex xi tali reġimi li jadottaw politika konxja li timmina l-proċess demokratiku fl-UE. Dawn għandhom l-għan li jimminaw l-istituzzjonijiet demokratiċi, jagħmlu pressjoni fuq il-media u jnaqqsu l-ispazju għas-soċjetà ċivili. Dan jista’ jvarja minn tentattivi biex jiġu sfruttati d-diviżjoni tas-soċjetà u jiġi mħeġġeġ in-nuqqas ta’ fiduċja f’istituzzjonijiet stabbiliti u d-diżillużjoni fihom, għad-dgħufija tal-vuċi demokratika taċ-ċittadini u tas-soċjetà ċivili 3 , l-involviment f’manipulazzjoni tal-informazzjoni u d-diżinformazzjoni, u distorsjoni diretta tal-kampanji elettorali 4 . L-esperjenza reċenti turi kemm dawk li jixtiequ jinstigaw il-mibegħda fis-soċjetà tagħna jistgħu jaħtfu opportunitajiet ġodda, u l-ħtieġa li l-UE tkun fuq quddiem nett fil-ġlieda kontra tali forzi qerrieda 5 .

L-interferenza minn barra l-UE fil-proċess demokratiku tagħna, fosthom bl-użu ta’ proxies, irċeviet attenzjoni politika dejjem akbar, kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll fl-istituzzjonijiet tal-UE. Il-Kummissjoni taqsam ħafna mit-tħassib espress mill-Parlament Ewropew 6 , anki dwar il-ħtieġa ta’ strateġija koordinata tal-UE kontra l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u interferenza minn barranin 7 . Elezzjonijiet ħielsa u ġusti huma l-pedament tad-demokrazija, u proċessi elettorali indipendenti u trasparenti huma essenzjali għal ambjent elettorali kompetittiv biex tiġi żgurata l-fiduċja taċ-ċittadini fl-integrità tal-elezzjonijiet u r-riżultati tagħhom. Qiegħda tiżdied l-evidenza ta’ każijiet bħal dawk li jfasslu l-liġijiet li ġew iħħekkjati qabel l-elezzjonijiet, l-illobbjar moħbi permezz ta’ proxies, ir-riċerka falza maħruġa biex jinħbew ir-rekords tad-drittijiet tal-bniedem, u siti web li għandhom l-għan li jkunu pjattaformi tal-media indipendenti filwaqt li jiffaċilitaw bil-moħbi l-kampanji ta’ interferenza politika. Il-gwerra Russa ta’ aggressjoni kontra l-Ukrajna, li hija wkoll gwerra fuq id-demokrazija u fuq il-valuri kollha li tiddefendi l-UE, kompliet tintensifika r-riskju ta’ interferenza minn barra. Stħarriġ riċenti tal-Ewrobarometru juri li 81 % tan-nies mistħarrġa fl-UE jemmnu li l-interferenza barranija fis-sistemi demokratiċi tagħna hija problema serja li jeħtieġ li tiġi indirizzata 8 .

L-UE rrikonoxxiet dejjem aktar il-ħtieġa li tkun proattiva fis-salvagwardja tad-demokrazija, u fit-tisħiħ tal-istat tad-dritt u fil-protezzjoni tad-drittijiet u tal-libertajiet fundamentali. Il-ħidma fuq il-miżuri mressqa mill-Kummissjoni fl-2020 fil-Pjan ta’ Azzjoni għad-Demokrazija Ewropea 9 miexja tajjeb, u dan jgħin biex tissaħħaħ ir-reżiljenza demokratika billi tiġi promossa l-integrità tal-elezzjonijiet, jiġu protetti l-libertà u l-pluraliżmu tal-media, u tissaħħaħ il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni, il-manipulazzjoni tal-informazzjoni u interferenza minn barranin. Din il-Komunikazzjoni tistabbilixxi kif il-Kummissjoni, f’kooperazzjoni mill-qrib mar-Rappreżentant Għoli, ħadmet fuq dawn l-aspetti kollha permezz ta’ leġiżlazzjoni ewlenija u inizjattivi politiċi oħrajn, filwaqt li saħħet ir-reżiljenza tas-soċjetà minn ġewwa u l-involviment dirett taċ-ċittadini 10 .

Fl-istess ħin, l-UE wieġbet għar-riskji differenti ta’ interferenza barranija b’diversi modi. Dan jinkludi l-indirizzar tar-riskji li jaffettwaw is-sigurtà ekonomika, minħabba l-involviment fis-suq intern ta’ atturi assoċjati ma’ pajjiżi terzi li ma humiex primarjament motivati minn raġunijiet tas-suq. Il-passi inkludew proposta għal għodda ġdida biex jiġi miġġieled l-użu ta’ koerċizzjoni ekonomika minn pajjiżi terzi 11 , regoli dwar l-iskrinjar ta’ investimenti diretti barranin fejn is-sigurtà jew l-ordni pubbliku jistgħu jkunu f’riskju 12 , kif ukoll miżuri fil-qasam taċ-ċibersigurtà 13 , is-sigurtà tar-riċerka 14 u l-ġlieda kontra t-theddid ibridu 15 . F’ċirkostanzi partikolarment serji, biex twieġeb għal theddid jew riskju ta’ theddid għall-interessi fundamentali tal-Unjoni u għall-objettivi tal-politika estera u ta’ sigurtà komuni, l-UE imponiet miżuri restrittivi skont ir-reġimi ta’ sanzjonijiet tal-UE 16 .

Din il-Komunikazzjoni tintroduċi l-pakkett dwar id-difiża tad-demokrazija mħabbar fid- diskors dwar l-Istat tal-Unjoni tal-2022 . Il-pakkett jiffoka fuq proposta leġiżlattiva li għandha l-għan li ttejjeb it-trasparenza u r-responsabbiltà demokratika billi titfa’ dawl fuq l-influwenza barranija moħbija, kif ukoll li ttejjeb il-funzjonament tas-suq intern permezz ta’ standards komuni għall-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess imwettqa f’isem pajjiżi terzi. Il-proposta ġiet żviluppata permezz ta’ konsultazzjoni estensiva pubblika u mal-partijiet ikkonċernati u valutazzjoni tal-impatt sħiħa.

L-elezzjonijiet Ewropej li ġejjin se jkunu każ kruċjali ta’ ttestjar għar-reżiljenza tal-proċessi demokratiċi tagħna. Il-pakkett jinkludi rakkomandazzjoni mmirata għall-promozzjoni ta’ elezzjonijiet ħielsa, ġusti u reżiljenti, u għall-protezzjoni tagħhom miċ-ċiberattakki u minn sforzi oħrajn biex ifixklu jew jimmanipulaw l-ambjent demokratiku u elettorali tagħna.

Il-Kummissjoni taħdem ukoll mal-Istati Membri biex tippromwovi u tipproteġi spazju ċiviku fejn soċjetà ċivili u ċittadini attivi u indipendenti jiġu pprovduti bil-kundizzjonijiet u bl-għodod abilitanti biex isiru aktar involuti. Dan jista’ jikkontribwixxi biex id-demokraziji tagħna jsiru aktar reżiljenti. Dan jibni fuq l-investiment li diġà sar u fuq l-użu ta’ toroq ġodda għall-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fl-isfera pubblika kif imsaħħa mill-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u s-segwitu tagħha 17 . Rakkomandazzjoni dedikata tistabbilixxi modi kif jiġu promossi l-involviment u l-parteċipazzjoni effettiva taċ-ċittadini u tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċessi tat-tfassil tal-politika pubblika.

Il-pakkett dwar id-difiża tad-demokrazija huwa parti minn sett ta’ inizjattivi li jirrappreżentaw approċċ proattiv biex jiġu rrispettati l-valuri tal-UE. Mill-2020, il-Kummissjoni eżaminat is-sitwazzjoni fl-Istati Membri fir-Rapporti annwali tagħha dwar l-Istat tad-Dritt. L-inizjattivi kontra l-korruzzjoni 18 u l-etika 19 mressqa fil-bidu tal-2023 ifittxu wkoll li jipproteġu d-demokrazija mill-impatt korrużiv tal-korruzzjoni, inkluż minn atturi barranin. Il-Komunikazzjoni Konġunta riċenti dwar il-ġlieda kontra l-mibegħda 20 għandha l-għan li żżid l-azzjoni tal-UE kontra l-mibegħda u tippromwovi Ewropa inklużiva, diversa u demokratika. Il-Kummissjoni kienet qiegħda timplimenta strateġiji biex tiġġieled id-diskriminazzjoni, li jippromwovu wkoll opportunitajiet indaqs għal parteċipazzjoni u impenn inklużivi 21 . Ir-Rapport tal-2022 dwar l-applikazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE 22 ffoka fuq l-ispazju ċiviku u fuq ir-rwol tiegħu fil-protezzjoni u fil-promozzjoni tad-drittijiet fundamentali. It-tqegħid tan-nies u d-drittijiet tagħhom fiċ-ċentru tat-trasformazzjoni diġitali huwa wkoll prinċipju ewlieni fl-approċċ tal-UE għad-diġitalizzazzjoni u għall-avvanz teknoloġiku 23 . Dan l-approċċ huwa wkoll fil-qalba tal-politika tat-tkabbir tal-UE, u jiggwida l-ħidma tal-UE madwar id-dinja biex tappoġġa u tippromwovi d-demokrazija u l-valuri universali tad-drittijiet tal-bniedem u l-istat tad-dritt f’konformità mal-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija (2020-2024) 24 . Fl-azzjonijiet kollha tagħha, l-UE timpenja ruħha li tinvolvi ruħha ma’ organizzazzjonijiet li jirrispettaw il-valuri demokratiċi u d-drittijiet fundamentali, kif stabbiliti fl-Artikolu 2 tat-TUE u fil-Karta.

2.    ŻGURAR TAT-TRASPARENZA TAR-RAPPREŻENTANZA TA’ GRUPP TA’ INTERESS BARRANI fl-isfera demokratika tal-UE permezz ta’ rekwiżiti armonizzati

L-UE hija miftuħa għad-dinja u hija impenjata b’mod attiv mas-sħab madwar id-dinja. Skambji trasparenti u miftuħa bejn il-pajjiżi u l-kulturi u l-aċċess għall-informazzjoni huma parti mill-identità tagħna u huma ta’ benefiċċju reċiproku fil-livelli kollha. Il-gvernijiet, l-awtoritajiet pubbliċi u l-atturi politiċi minn barra l-UE għandhom il-possibbiltà li jippreżentaw il-fehmiet tagħhom u jistgħu jippruvaw ikollhom dawn il-fehmiet riflessi fid-dibattitu demokratiku u jinfluwenzaw il-politiki dwar diversi kwistjonijiet. Meta jagħmlu dan permezz ta’ entitajiet li jirrappreżentaw l-interessi tagħhom, il-leġittimità ta’ tali rappreżentanza ta’ interess tiddependi fuq it-trasparenza u r-responsabbiltà tagħha.

Madankollu, hemm tħassib dejjem akbar fl-UE li l-ftuħ tas-soċjetajiet tagħna jista’ jiġi sfruttat: l-interferenza mill-gvernijiet barranin li jfittxu li jimmanipulaw l-opinjoni pubblika u jfixklu d-dibattitu demokratiku toħloq theddida għad-demokraziji tal-UE 25 . Dan ir-riskju żdied minħabba xenarju ta’ theddid dinamiku, u l-gvernijiet ta’ pajjiżi terzi jistgħu jagħmlu użu mir-riżorsi pubbliċi biex iwettqu kampanji ta’ influwenza estensivi u sostnuti 26 , xi drabi b’mod sigriet, u biex jippromwovu l-interessi politiċi u ġeopolitiċi tagħhom għad-detriment tal-kostitwenti domestiċi. Data komparabbli dwar dan il-fenomenu fl-UE hija skarsa. Dan jirriżulta wkoll f’responsabbiltà u sorveljanza limitati. It-trawwim ta’ trasparenza u ftuħ fil-mod kif jiġu rrappreżentati l-interessi barranin huwa l-aħjar mod biex tiġi protetta l-integrità tal-ispazju demokratiku tagħna u biex tiġi evitata l-interferenza barranija 27 . B’mod aktar ġenerali, sistema politika u istituzzjonali bbażata fuq l-integrità, it-trasparenza u r-responsabbiltà fil-ħajja pubblika hija l-aħjar garanzija kontra l-korruzzjoni 28 , u l-korpi pubbliċi għandhom ifittxu l-ogħla standards ta’ trasparenza bħala parti importanti mill-isforzi usa’ biex tiġi indirizzata l-korruzzjoni.

L-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess qegħdin jintużaw dejjem aktar minn gvernijiet ta’ pajjiżi terzi flimkien ma’ kanali u proċessi diplomatiċi formali 29 biex jippromwovu l-objettivi tal-politika tagħhom. Ir-rekwiżiti ta’ trasparenza u rapportar għall-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interessi bħalissa huma rregolati b’modi differenti, u sa livelli differenti, fl-Istati Membri. Xi liġijiet nazzjonali jagħmluha obbligatorja li persuna tirreġistra filwaqt li oħrajn jiddependu fuq l-awtoregolamentazzjoni. Essenzjalment ir-regoli jistgħu jvarjaw, pereżempju f’termini tat-tipi ta’ attivitajiet u entitajiet li jinqabdu mill-obbligi. Minħabba li r-rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess hija attività dejjem aktar transfruntiera, huwa meħtieġ rispons tal-UE biex jiġi evitat il-ħolqien ta’ ostakli addizzjonali fis-suq intern u r-riskju ta’ taħlita ta’ xenarji regolatorji. Il-frammentazzjoni timponi kostijiet addizzjonali u toħloq inċertezza legali, filwaqt li l-fornituri jkunu meħtieġa jinvestu f’passi ta’ konformità separati u jadattaw għad-diversi rekwiżiti tal-ġuriżdizzjonijiet differenti tal-UE. Mingħajr azzjoni tal-UE, l-Istati Membri jindirizzaw ir-riskji u t-theddid identifikati għad-demokrazija b’mod unilaterali 30 , jimminaw is-suq intern, u jiffaċilitaw it-tentattivi minn pajjiżi terzi li jużaw regoli diverġenti għall-vantaġġ tagħhom meta jfittxu li jinfluwenzaw minn taħt il-proċess demokratiku tagħna.

Għalhekk, il-Kummissjoni qiegħda tressaq proposta għal approċċ armonizzat biex jitneħħew l-ostakli fis-suq intern, u biex l-UE tiġi mgħammra b’għodod ta’ trasparenza li se jippermettulha tiddefendi d-demokrazija, tibqa’ soċjetà miftuħa u tipproteġi d-drittijiet fundamentali, b’mod partikolari l-libertà tal-espressjoni u l-aċċess għall-informazzjoni. Din għandha l-għan li tiżgura livell għoli komuni ta’ trasparenza u responsabbiltà demokratika madwar l-UE fir-rigward ta’ kampanji ta’ lobbjar ipprovduti bħala servizz, kif ukoll attivitajiet simili mwettqa minn entitajiet f’isem gvern ta’ pajjiż terz li qegħdin jippruvaw jinfluwenzaw l-iżvilupp, il-formulazzjoni jew l-implimentazzjoni tal-politika jew tal-leġiżlazzjoni pubblika, jew tal-proċessi pubbliċi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet. Bħala tali se tikkontribwixxi wkoll fuq terminu medju għal fehim aħjar u sensibilizzazzjoni pubblika tad-daqs, tax-xejriet u tal-atturi involuti f’tali attivitajiet. Dan jippermetti liċ-ċittadini u lill-awtoritajiet pubbliċi tal-UE jifhmu l-motivazzjoni warajhom u jaraw liema pajjiżi terzi jinvestu fl-influwenza tad-dibattitu demokratiku u tal-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet fl-UE.

Il-proposta tal-Kummissjoni ttejjeb l-integrità u l-ftuħ tad-dibattitu pubbliku billi tiżgura li meta pajjiżi terzi jfittxu li jinfluwenzaw il-proċessi demokratiċi tal-UE permezz ta’ intermedjarji, dan isir b’mod trasparenti. Il-libertà tal-espressjoni u ta’ assoċjazzjoni, kif ukoll il-libertà akkademika u l-libertà tar-riċerka xjentifika, huma ta’ importanza kbira għad-dibattitu demokratiku u ma għandhomx jiġu affettwati b’mod sinifikanti mir-rekwiżiti ta’ trasparenza limitati u proporzjonati previsti. Huwa f’idejn il-fornituri tas-servizzi li jiddeċiedu liema servizzi jridu joffru. Il-finanzjament riċevut mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jew minn oħrajn minn gvern ta’ pajjiż terz li ma huwiex relatat ma’ attività ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess ma jkunx kopert mir-rekwiżiti. Il-proposta tinkludi wkoll salvagwardji komprensivi biex jiġi żgurat li l-entitajiet soġġetti għar-rekwiżiti ta’ trasparenza ma jiġux stigmatizzati, u lanqas ma jkollhom konsegwenzi għas-sempliċi fatt li jiġu rreġistrati 31 .

Id-Direttiva proposta 32 tiffoka fuq l-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’interessi, jiġifieri l-attivitajiet imwettqa bl-għan li jiġu influwenzati l-proċessi demokratiċi, li huma ta’ natura ekonomika u li jitwettqu f’isem pajjiżi terzi. Dan ikopri l-entitajiet kollha li jinvolvu ruħhom f’attività li tfittex li tinfluwenza l-iżvilupp, il-formulazzjoni jew l-implimentazzjoni ta’ politika jew leġiżlazzjoni, jew proċessi pubbliċi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet, fl-UE. Dan jista’ jinkludi kumpaniji ta’ lobbjar u relazzjonijiet pubbliċi, gruppi ta’ riflessjoni, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, istituti privati tar-riċerka, u istituti pubbliċi tar-riċerka li joffru servizzi ta’ riċerka, kif ukoll konsulenti u lobbisti interni, imwettqa f’isem pajjiżi terzi bl-għan li jinfluwenzaw il-ħajja pubblika u l-proċess demokratiku fl-UE 33 . Meta jiġri dan, il-fatt li gvern barrani jkun responsabbli għall-attività jeħtieġ li jkun trasparenti. Il-proposta teskludi speċifikament attivitajiet bħar-rappreżentanza diplomatika jew ir-rappreżentanza legali fi proċess 34 .

Id-Direttiva tapplika b’mod ġust, u mhux diskriminatorju, b’formalitajiet amministrattivi minimi. Din tagħmel l-entitajiet fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha soġġetti għal rekwiżiti obbligatorji, iżda limitati u proporzjonati tar-reġistrazzjoni. L-Istati Membri jintalbu jistabbilixxu, jew jadattaw ir-reġistri nazzjonali eżistenti biex jiżguraw it-trasparenza tal-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess. Tali reġistri għandu jkollhom rekwiżiti ta’ aċċess sempliċi u ċari biex jiffaċilitaw ir-reġistrazzjoni u l-infurzar. Biex jiġi llimitat il-piż amministrattiv, l-Istati Membri jiġu mistiedna jiżguraw li l-entitajiet li jkollhom jirreġistraw ikunu jistgħu jużaw mill-ġdid id-data diġà ppreżentata f’reġistri nazzjonali oħrajn (“prinċipju ta’ darba biss”), meta jkun possibbli. L-informazzjoni dwar l-obbligi u l-formalitajiet ta’ reġistrazzjoni stabbiliti minn din id-Direttiva għandhom ikunu disponibbli permezz tal-Gateway Diġitali Unika 35 li tistabbilixxi punt uniku ta’ servizz biex jagħti lin-negozji u liċ-ċittadini informazzjoni dwar ir-regoli u l-proċeduri fis-suq Uniku. 36 L-aktar elementi importanti tad-data rreġistrata jkunu disponibbli għall-pubbliku, biex b’hekk jippermettu trasparenza u skrutinju pubbliku msaħħaħ, f’konformità sħiħa mar-regoli tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data 37 .

F’konformità mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja 38 u mal-linji gwida mill-Kummissjoni ta’ Venezja tal-Kunsill tal-Ewropa 39 , id-Direttiva tinkludi wkoll salvagwardji biex jiġi evitat li r-rekwiżiti ta’ reġistrazzjoni jintużaw ħażin biex jiġu llimitati d-drittijiet u l-libertajiet fundamentali, bħal-libertajiet tal-espressjoni jew ta’ assoċjazzjoni, il-libertà akkademika jew artistika, jew li l-ispazju ċiviku jiġi ristrett bla bżonn. L-ewwel nett, l-awtoritajiet superviżorji indipendenti jingħataw is-setgħa li jitolbu rekords limitati f’każijiet debitament ġustifikati biss, u b’mod proporzjonat. L-awtorità superviżorja għandu jkollha setgħat definiti u ċirkoskritti b’mod ċar, u għandha tkun kompetenti għal attivitajiet ta’ superviżjoni u infurzar, fosthom biex tiżgura li ma jkun hemm l-ebda konsegwenza negattiva mir-reġistrazzjoni. It-tieni, għandu jkun hemm multi amministrattivi proporzjonati għan-nuqqas ta’ konformità, soġġetti għal rieżami ġudizzjarju u rimedji effettivi, biex jiġu evitati effetti potenzjali ta’ tkessiħ. Il-proposta toħloq ukoll qafas ta’ kooperazzjoni għall-iskambju ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet superviżorji.

Armonizzazzjoni sħiħa għal kwistjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva proposta tipprevjeni lill-Istati Membri milli jżommu jew jintroduċu rekwiżiti addizzjonali fil-qafas tar-regoli armonizzati. Dan jillimita ulterjorment ir-riskju ta’ regoli u prattiki nazzjonali diverġenti u potenzjalment sproporzjonati u rippressivi 40 . Fl-istess ħin, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, l-Istati Membri jibqgħu liberi li jistabbilixxu regoli għal oqsma mhux koperti mid-Direttiva, pereżempju regoli dwar il-kuntatti bejn l-uffiċjali pubbliċi tagħhom u r-rappreżentanti ta’ grupp ta’ interess.

Din il-proposta tkun l-ewwel pass ewlieni fl-indirizzar tal-interferenza barranija abbażi ta’ qafas li se jarmonizza r-rekwiżiti ta’ trasparenza fis-suq intern u jippermetti ħarsa ġenerali lejn l-interessi ta’ pajjiżi terzi rrappreżentati fl-UE. Hija rispons immirat u proporzjonat għat-tħassib kurrenti. L-implimentazzjoni tagħha, u b’mod partikolari l-effettività u l-proporzjonalità tar-regoli, ikollhom jinżammu taħt rieżami u ssir valutazzjoni f’waqtha dwar jekk humiex meħtieġa reviżjonijiet jew passi ulterjuri, inkluż fir-rigward tal-ambitu tal-intervent 41 kif ukoll riflessjoni dwar il-possibbiltà li jinħoloq portal fil-livell tal-Unjoni li jgħaqqad ir-reġistri nazzjonali. B’mod parallel, il-Kummissjoni se tkompli timmonitorja u tappoġġa r-riformi fl-Istati Membri biex tiżgura t-trasparenza tal-pressjoni. Ir-rapporti dwar l-Istat tad-Dritt jirrikonoxxu dan bħala element ewlieni għat-trawwim tal-integrità, tat-trasparenza u tar-responsabbiltà fil-ħajja pubblika 42 . Il-Kummissjoni se torganizza wkoll laqgħat regolari tal-gruppi ta’ partijiet ikkonċernati biex tindirizza l-bażi tal-applikazzjoni tar-regoli.

Fil-livell tal-UE, ir-Reġistru tat-Trasparenza tal-UE 43 jkopri attivitajiet imwettqa minn rappreżentanti ta’ grupp ta’ interess bl-għan li jinfluwenzaw il-formulazzjoni jew l-implimentazzjoni tal-politika jew tal-leġiżlazzjoni, jew il-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet tal-istituzzjonijiet tal-UE. Iċ-ċittadini u l-gruppi ta’ interess jistgħu jużawh biex iħarsu lejn l-influwenza potenzjali tar-rappreżentanti ta’ grupp ta’ interess lejn dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet, u b’hekk jippromwovu rappreżentanza tal-interessi etika u trasparenti. Din hija ssupplimentata b’kodiċi ta’ kondotta, kif ukoll b’miżuri ta’ trasparenza interna fl-istituzzjonijiet tal-UE dwar laqgħat u interazzjonijiet oħrajn ma’ lobbisti 44 . Għalkemm għandu ambitu differenti meta mqabbel mad-Direttiva proposta 45 , ir-Reġistru tat-Trasparenza tal-UE diġà jkopri attivitajiet ta’ influwenza barranija meta jitwettqu minn entitajiet barranin mingħajr status diplomatiku, jew kwalunkwe entità li jagħmlu lobbjar fuq l-istituzzjonijiet tal-UE f’isem pajjiżi terzi 46 . Ladarba l-eżitu tad-diskussjonijiet bejn il-Parlament Ewropew u l-Kunsill dwar id-Direttiva proposta jkun ċar, il-Kummissjoni se tikkunsidra kif tindirizza bl-aħjar mod kwistjonijiet bħar-reġistrazzjoni doppja u jekk għandhiex tiżviluppa rabtiet possibbli bejn ir-reġistri nazzjonali skont id-Direttiva u r-Reġistru tat-Trasparenza.

Id-Direttiva proposta tikkomplementa r-regoli li japplikaw għas-servizzi diġitali skont l-Att dwar is-Servizzi Diġitali u għall-fornituri ta’ servizzi tar-reklamar u l-pubblikaturi skont il-proposta dwar ir-reklamar politiku, li t-tnejn għandhom ambitu differenti 47 . Miżuri preventivi konkreti proposti fiż-Żona Ewropea tar-Riċerka biex tinħoloq sensibilizzazzjoni dwar l-interferenza barranija u tinbena r-reżiljenza fis-settur kollu, li jibnu fuq is-Sett ta’ Għodod dwar l-Indirizzar tal-Interferenza Barranija fir-Riċerka u fl-Innovazzjoni 48 , huma wkoll komplementari. Dan huwa wkoll f’konformità mal-istandards fil-livell internazzjonali 49 . Il-Kummissjoni se tappoġġa wkoll azzjonijiet bħall-iskambju tal-aħjar prattika fir-rigward tal-informazzjoni liċ-ċittadini, il-bini tar-reżiljenza u l-involviment attiv mas-suġġett ta’ interferenza fl-isfera demokratika Ewropea, inkluż it-taħriġ, il-litteriżmu fil-media, is-sensibilizzazzjoni u l-ħsieb kritiku. Il-Kummissjoni stabbiliet ukoll sett ta’ azzjonijiet 50 biex tappoġġa lill-amministrazzjonijiet tal-Istati Membri li qegħdin iħejju r-riformi, jantiċipaw ix-xejriet futuri u jsaħħu l-kooperazzjoni amministrattiva li tappoġġa l-istrutturi demokratiċi. Hemm ukoll appoġġ għall-isforzi fil-livell nazzjonali għal riformi ulterjuri li jsaħħu l-istrutturi u l-proċessi demokratiċi 51 .

B’din il-proposta, il-Kummissjoni tfittex li tikkontribwixxi għall-istabbiliment ta’ standards, mhux biss fl-UE, iżda wkoll fuq skala globali, dwar kif għandha tiġi indirizzata l-influwenza barranija moħbija b’mod koerenti, bilanċjat u proporzjonat, filwaqt li jiġu rrispettati bis-sħiħ id-drittijiet fundamentali. Billi jiffoka fuq it-trasparenza u r-responsabbiltà demokratika u billi jintroduċi regoli mmirati akkumpanjati minn salvagwardji b’saħħithom, l-approċċ joħloq bilanċ bejn l-eżerċitar tad-drittijiet fundamentali u l-interess pubbliku.

Il-fehim u t-teħid ta’ azzjoni biex jiġi indirizzat il-fenomenu tal-interferenza barranija qegħdin jiżdiedu globalment. Xi ġuriżdizzjonijiet barra l-UE – bħall-Awstralja, l-Istati Uniti, il-Kanada u r-Renju Unit – introduċew, jew qegħdin iħejju, oqfsa biex jirregolaw it-trasparenza tal-influwenza tal-gvernijiet barranin permezz ta’ rekwiżiti speċifiċi ta’ divulgazzjoni u reġistrazzjoni applikabbli għal-lobbjar f’isem gvernijiet barranin.

Ġuriżdizzjonijiet oħrajn adottaw liġijiet ta’ “aġenti barranin” li jmorru lil hinn mir-rekwiżiti ta’ trasparenza u nstabu li kienu qegħdin jiksru d-drittijiet u l-libertajiet fundamentali. L-għan ta’ tali liġijiet kien li jirrestrinġu l-ispazju ċiviku billi jistigmatizzaw u jintimidaw ċerti organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u difensuri tad-drittijiet tal-bniedem – li spiss jibbażaw fuq finanzjament minn barra l-pajjiż, inkluż mill-UE – u jnaqqsu l-attivitajiet tagħhom. Pereżempju, il-liġi Russa dwar l-“aġent barrani” effettivament tagħti s-setgħa lill-awtoritajiet li jxekklu l-ħidma ta’ organizzazzjonijiet indipendenti tas-soċjetà ċivili permezz ta’ spezzjonijiet intrużivi, sorveljanza diretta fuq programmi u avvenimenti, u t-theddida ta’ xoljiment u tat-teħid ta’ proċedimenti kriminali kontra organizzazzjonijiet mhux konformi u l-membri tagħhom – anke meta l-appoġġ barrani jkun kompletament trasparenti. It-tikketta ta’ “aġent barrani” skont tali liġijiet timmina l-istabbiltà finanzjarja ta’ organizzazzjoni, minħabba l-multi kbar imposti fuq dawk li ma jikkonformawx mar-regoli tagħha. Tagħmel ukoll ħsara lill-kredibbiltà tiegħu, peress li ġġib magħha konnotazzjonijiet ta’ spjunaġġ, li min-naħa tagħhom jistgħu jinċitaw il-vjolenza kontra membri ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili mmirati online u offline. Dawn il-liġijiet ta’ “aġent barrani” ma huma demokratiċi xejn u nstabu li jiksru l-liġijiet u l-istandards internazzjonali 52 .

Mhux ir-riskji kollha ta’ interferenza barranija huma assoċjati ma’ atturi statali. Xi entitajiet mhux statali jistgħu jużaw ukoll tattiċi simili biex jippromwovu azzjonijiet li jiksru direttament il-valuri tal-UE, bħal azzjonijiet imfassla biex jamplifikaw il‑polarizzazzjoni u jinstigaw il-mibegħda. Dan huwa partikolarment minnu online, kif muri reċentement fi splużjoni ta’ kontenut estremista, ta’ mibegħda u ta’ diviżjoni vjolenti.

Il-Kummissjoni tħeġġeġ bil-qawwa lill-Istati Membri biex jibqgħu viġilanti u jikkondividu informazzjoni ma’ xulxin u fil-livell tal-UE dwar tali entitajiet mhux statali, anke jekk ma jkunux marbuta ma’ gvern barrani, jew dipendenti fuqu. F’konformità ma’ dan, ir-riformulazzjoni proposta tal-Kummissjoni tar-Regolament Finanzjarju tinkludi ż-żieda ta’ raġuni ġdida ta’ esklużjoni mill-finanzjament tal-UE għal “inċitament għal diskriminazzjoni, mibegħda jew vjolenza.” Il-bażi l-ġdida tkun applikabbli għal fondi żborżati f’ġestjoni diretta u indiretta, anke fin-nuqqas ta’ sentenza finali fil-livell nazzjonali. Barra minn hekk, il-Kummissjoni qiegħda twettaq miżuri interni ta’ sensibilizzazzjoni, u qiegħda tiżviluppa metodi ta’ ħidma interni biex tiżgura skrutinju miżjud fl-għażla tal-proġetti 53 .

3 TMEXXIJA ’L QUDDIEM TAL-PJAN TA’ AZZJONI GĦAD-DEMOKRAZIJA EWROPEA

Il-Pjan ta’ Azzjoni għad-Demokrazija Ewropea (European Democracy Action Plan, EDAP) adottat f’Diċembru 2020 għandu l-għan li jsaħħaħ ir-reżiljenza tad-demokraziji tal-UE, filwaqt li jidentifika azzjonijiet ewlenin biex jiġu indirizzati l-oqsma fejn is-sistemi u ċ-ċittadini tagħna huma l-aktar vulnerabbli. Dawn l-azzjonijiet ifittxu li jipproteġu aħjar l-integrità tal-elezzjonijiet, jissalvagwardjaw il-libertà tal-media u l-pluraliżmu tal-media, u jiġġieldu d-diżinformazzjoni 54 . Il-Pjan ta’ Azzjoni rrikonoxxa wkoll li demokrazija b’saħħitha tibbaża fuq eżerċizzji sinifikanti u inklużivi ta’ involviment taċ-ċittadini u soċjetà ċivili attiva, mhux biss fil-ħin tal-elezzjoni, iżda fuq bażi kontinwa, u li ċittadini impenjati, infurmati u mogħtija s-setgħa u soċjetà ċivili vibranti huma essenzjali biex tiġi ggarantita r-reżiljenza tad-demokraziji tagħna, inkluża r-reżiljenza għall-interferenza barranija.

Meta wieħed iqis l-istat tal-implimentazzjoni tal-azzjonijiet fl-ambitu tal-EDAP 55 , din it-taqsima tenfasizza oqsma fejn l-UE tista’ tkun proattiva fid-dawl tal-isfidi eżistenti u li qegħdin jevolvu.

3.1    Protezzjoni tal-integrità tal-elezzjonijiet u promozzjoni tal-parteċipazzjoni demokratika qabel u lil hinn mill-elezzjonijiet Ewropej tal-2024

Elezzjonijiet ħielsa u ġusti huma fil-qalba tad-demokrazija tagħna. Jekk ma jiġux indirizzati, ir-riskji għall-proċess elettorali jistgħu kemm ifixklu l-proċess innifsu kif ukoll jimminaw il-fiduċja taċ-ċittadini fil-ġustizzja u fl-integrità tal-elezzjonijiet.

Flimkien ma’ din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni qiegħda tressaq Rakkomandazzjoni dwar proċessi elettorali inklużivi u reżiljenti fl-Unjoni Ewropea u t-tisħiħ tan-natura Ewropea u t-twettiq effiċjenti tal-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew 56 . Din hija indirizzata lill-Istati Membri, lill-partiti politiċi Ewropej u nazzjonali, lill-fondazzjonijiet u lill-organizzazzjonijiet tal-kampanja fil-kuntest tat-tħejjija tal-elezzjonijiet b’mod ġenerali u b’mod partikolari fir-rigward tal-elezzjonijiet Ewropej li ġejjin. Din għandha l-għan li tippromwovi standards demokratiċi għoljin għall-elezzjonijiet fl-UE, tappoġġa parteċipazzjoni għolja, parteċipazzjoni inklużiva, eżerċizzju faċli u ugwali tad-drittijiet elettorali u proċessi elettorali reżiljenti. Għal dan il-għan, tinkludi rakkomandazzjonijiet speċifiċi biex jiġu appoġġati l-parteċipazzjoni elettorali u l-parteċipazzjoni inklużiva, b’enfasi partikolari fuq l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet ta’ gruppi speċifiċi 57 .

Hemm ħtieġa kostanti li tiżdied iċ-ċibersigurtà tat-teknoloġija elettorali. Ir-Rakkomandazzjoni tistabbilixxi proposti speċifiċi biex jiġu żgurati s-sigurtà, l-integrità u r-reżiljenza tal-elezzjonijiet u l-entitajiet u l-infrastruttura relatati mal-elezzjonijiet, fid-dawl tar-rekwiżiti stabbiliti mid-Direttiva riveduta dwar is-sigurtà tan-networks u tas-sistemi tal-informazzjoni (id-Direttiva NIS2) 58 u d-Direttiva dwar ir-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi 59 . Fil-21 ta’ Novembru 2023 sar eżerċizzju ta’ simulazzjoni ġdid tal-UE bil-parteċipazzjoni tal-Kummissjoni, tal-Parlament Ewropew, tal-Aġenzija tal-UE għaċ-Ċibersigurtà u tal-Istati Membri, li silet mill-ewwel esperjenza mill-2019 60 . Il-Grupp ta’ Kooperazzjoni tal-NIS għandu jkompli wkoll ir-rieżami tal-Kompendju dwar iċ-Ċibersigurtà tat-Teknoloġija Elettorali, biex jiżgura li dan iżomm il-pass max-xenarju tat-theddid li qiegħed jevolvi.

Minbarra r-riskju dirett għall-infrastruttura elettorali, il-manipulazzjoni intenzjonata u koordinata tal-ambjent tal-informazzjoni minn atturi statali barranin bl-istess mod toħloq theddida għad-demokrazija u għas-sigurtà. Hemm bosta rapporti ta’ sforzi kkoordinati fuq skala kbira li jikkombinaw tattiċi, tekniki u proċeduri differenti, bħall-użu ta’ kontijiet foloz tal-media soċjali biex iħallu “likes”, jikkummentaw dwar informazzjoni jew jikkondividuha biex tingħata spinta artifiċjali lill-viżibbiltà tagħha, it-tixrid ta’ diżinformazzjoni fosthom permezz ta’ kontenut awdjoviżiv manipulat bħal deepfakes 61 , jew jimmiraw b’mod indirett lejn il-votanti biex jinfluwenzawhom u jimmanipulaw l-eżitu tal-elezzjonijiet. Barra minn hekk, il-manipulazzjoni tal-informazzjoni tista’ sseħħ flimkien ma’ attività f’oqsma oħrajn, bħal theddid ċibernetiku fil-każ ta’ operazzjonijiet ta’ hack-and-leak. Għal dan il-għan, u filwaqt li tibni fuq id-data tal-Ewrobarometru, ir-Rakkomandazzjoni tressaq sensiela ta’ miżuri biex tipproteġi l-informazzjoni relatata mal-elezzjonijiet mill-manipulazzjoni u mid-diżinformazzjoni 62 .

Dibattitu demokratiku ħieles u ġust jibbaża fuq il-legalità u l-fair play. L-għodod ta’ sorveljanza jistgħu jintużaw mill-awtoritajiet pubbliċi, taħt ċerti kundizzjonijiet, għal raġunijiet ta’ sigurtà nazzjonali, iżda l-użu ta’ software ta’ spjunaġġ biex jinkiseb vantaġġ politiku huwa differenti ħafna. Ir-rakkomandazzjoni tisħaq li l-għodod ta’ sorveljanza qatt ma għandhom jintużaw biex jinterferixxu mad-dibattitu demokratiku, u l-varar ta’ tali għodod biex jimmiraw lill-atturi politiċi u lill-ġurnalisti għal gwadann politiku huwa inaċċettabbli. Il-Kummissjoni dejjem għamlitha ċara li l-kunċett ta’ sigurtà nazzjonali għandu jiġi interpretat f’konformità mal-kriterji stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-UE. Il-kapitoli tal-pajjiżi tar-rapport dwar l-Istat tad-Dritt ikopru din il-kwistjoni sa fejn huwa kkonċernat il-funzjonament tal-kontrolli u l-bilanċi istituzzjonali. Hemm ukoll salvagwardji b’saħħithom kontra l-użu ta’ software ta’ spjunaġġ kontra l-media, il-ġurnalisti, u l-familji tagħhom fil-proposta għal Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media 63 . Il-Parlament Ewropew stabbilixxa linja ta’ ħidma importanti dwar is-software ta’ spjunaġġ ma’ Kumitat ta’ Inkjesta biex jinvestiga l-użu tal-Pegasus u ta’ software ta’ spjunaġġ għas-sorveljanza ekwivalenti (il-Kumitat PEGA). Fir-riżoluzzjoni tiegħu ta’ Ġunju 2023, il-Parlament ikkundanna bil-qawwa l-użu illegali ta’ software ta’ spjunaġġ, filwaqt li talab azzjoni kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE 64 . Il-Kummissjoni qiegħda tħejji inizjattiva mhux leġiżlattiva li tiċċara l-konfini u l-interazzjoni bejn id-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari l-acquis dwar il-protezzjoni tad-data u l-privatezza, u s-sigurtà nazzjonali 65 .

Rakkomandazzjonijiet oħrajn jinkludu l-użu ta’ wegħdiet fil-kampanja u kodiċijiet ta’ kondotta mill-partiti politiċi biex jinkoraġġixxu l-integrità tal-elezzjonijiet u kampanji ġusti; sforzi biex tiġi żgurata t-trasparenza tar-reklamar politiku; u l-promozzjoni tal-osservazzjoni tal-elezzjonijiet bħala mezz effiċjenti biex iċ-ċittadini jiġu mħeġġa jinvolvu ruħhom b’mod attiv fil-proċess elettorali u jtejbu l-fiduċja pubblika fl-elezzjonijiet. Dan jikkonċerna wkoll il-finanzjament ta’ partiti u fondazzjonijiet politiċi, bl-għan li jiġi llimitat kwalunkwe riskju ta’ influwenza barranija moħbija, fosthom permezz ta’ donazzjonijiet moħbija, biex jiġu mfixkla l-kundizzjonijiet ekwi fil-proċess elettorali.

Ir-rakkomandazzjoni tibni fuq il-passi deċiżivi meħuda mill-Kummissjoni mill-2020 biex jiġu indirizzati l-lakuni identifikati u biex jiġi żgurat li ċ-ċittadini jkunu jistgħu jifformaw is-sentenzi tagħhom stess u jagħmlu għażliet elettorali fi spazju pubbliku fejn tista’ tiġi espressa pluralità ta’ fehmiet, ħielsa minn interferenza, kemm jekk domestika kif ukoll jekk barranija.

Fir-rigward tal-isfera diġitali, ir-regoli skont l-Att dwar is-Servizzi Diġitali 66 jistabbilixxu r-responsabbiltajiet tal-pjattaformi online u tal-magni tat-tiftix fl-indirizzar tar-riskji relatati mad-diskors ċiviku u mal-proċessi elettorali li jirriżultaw mill-funzjonament, mid-disinn jew mill-użu tas-servizzi tagħhom, inkluż permezz ta’ diżinformazzjoni, użu mhux awtentiku, jew tattiċi li jinvolvu kontenut iġġenerat b’mod artifiċjali. Ir-regoli jipprevedu wkoll aktar trasparenza u jappoġġaw lin-nies biex jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar l-informazzjoni li jaraw online. Barra minn hekk, ir-regolament dwar it-trasparenza u l-immirar tar-reklamar politiku 67  se jippermetti skrutinju u responsabbiltà pubbliċi aħjar fir-rigward tas-servizzi ta’ reklamar politiku, inkluż permezz ta’ repożitorju pubbliku Ewropew għar-reklami politiċi online, u l-introduzzjoni ta’ kundizzjonijiet aktar stretti dwar l-użu ta’ data personali għall-immirar u t-twassil ta’ reklami politiċi. Sabiex jiġi indirizzat ir-riskju ta’ interferenza barranija, se jipprojbixxi wkoll l-isponsorizzazzjoni tar-reklamar politiku minn atturi mhux tal-UE 3 xhur qabel l-elezzjonijiet jew ir-referenda. Ir-rwol tal-partiti politiċi Ewropej u tal-gruppi politiċi fl-elezzjonijiet Ewropej huwa rikonoxxut ukoll. Fl-2021, il-Kummissjoni pproponiet ukoll reviżjoni tar-regoli dwar l-istatut u l-finanzjament tal-partiti u l-fondazzjonijiet politiċi Ewropej 68 . Il-proposta għandha l-għan li tagħti lill-partiti politiċi Ewropej aktar possibbiltajiet biex jissodisfaw ir-rwol tagħhom fil-bini u fit-trawwim ta’ sfera politika verament Ewropea, filwaqt li fl-istess ħin tipproteġi l-azzjoni tagħhom minn interferenza barranija. L-infurzar ta’ dawn ir-regoli huwa prijorità ewlenija għall-Kummissjoni. Fir-rigward tal-Att dwar is-Servizzi Diġitali, il-Kummissjoni qed tissorvelja u tinforza l-applikazzjoni tar-regoli minn pjattaformi online u magni tat-tiftix kbar ħafna.

Għalkemm l-organizzazzjoni tal-elezzjonijiet nazzjonali hija kompetenza ta’ Stat Membru, hija infurmata minn standards internazzjonali, u rregolata minn dan il-qafas usa’ tad-dritt tal-Unjoni. L-appoġġ u l-kooperazzjoni reċiproċi msaħħa fost l-Istati Membri issa huma stabbiliti sew, u huma ffukati fuq il-ħidma ta’ korpi bħan-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni dwar l-Elezzjonijiet, filwaqt li jibbażaw ukoll fuq l-istrutturi tal-UE biex jippromwovu s-sigurtà tal-informazzjoni u jindirizzaw id-diżinformazzjoni. Bi tħejjija għall-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew, il-Kummissjoni organizzat avveniment ta’ livell għoli dwar l-elezzjonijiet f’Ottubru 2023 li jlaqqa’ flimkien lill-Istati Membri, lill-istituzzjonijiet tal-UE, lill-NGOs, u lill-akkademiċi biex iressqu ideat dwar l-appoġġ għall-parteċipazzjoni elettorali, ir-reżiljenza tas-sistemi elettorali u elezzjonijiet ġusti u inklużivi madwar l-Unjoni.

F’Jannar 2022 tnieda Mekkaniżmu konġunt għar-reżiljenza elettorali, bl-għan li tinbena l-kapaċità fl-Istati Membri biex jiġu indirizzati r-riskji għall-elezzjonijiet, permezz ta’ skambji ta’ esperti, b’mod partikolari dwar id-diżinformazzjoni u t-theddid relatat maċ-ċibersigurtà. Il-mekkaniżmu ntuża wkoll biex jappoġġa t-tħejjija tal-kompendju dwar il-votazzjoni elettronika u Prattiki oħrajn tal-ICT 69 , minbarra skambji mmirati dwar kif tiġi żgurata l-parità tat-trattament u kopertura bilanċjata tal-media matul l-elezzjonijiet. L-iskambji bejn il-parlamenti nazzjonali jistgħu jkunu wkoll mod siewi kif tiġi kondiviża l-esperjenza u l-Kummissjoni se tappoġġa tali skambji.

L-UE rfinat il-metodoloġija ta’ osservazzjoni elettorali esterna tagħha fi snin reċenti, fosthom permezz ta’ linji gwida komuni bbażati fuq standards internazzjonali, li jikkonsolidaw il-kapaċità tagħha li tindirizza l-użu ta’ teknoloġiji ġodda fil-proċess elettorali. Fin-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni dwar l-Elezzjonijiet u fil-kuntest tad-Dikjarazzjoni ta’ Prinċipji għall-Osservazzjoni Internazzjonali tal-Elezzjonijiet jiġu diskussi regolarment prattiki tajbin.

L-UE ma taġixxix waħedha. Fl-ambitu tal-EDAP, il-Kummissjoni kompliet bl-isforzi tagħha biex tgħin fil-bini tar-reżiljenza f’pajjiżi terzi, bl-għan li s-soċjetajiet u l-awtoritajiet pubbliċi jiġu mgħammra aħjar bil-mezzi biex iwieġbu għal theddid estern komuni għall-proċess demokratiku. Tali sforzi huma prijorità fil-politika tat-tkabbir tal-UE 70 . L-UE tiffaċilita wkoll il-kooperazzjoni internazzjonali dwar kwistjonijiet elettorali bejn in-networks tal-UE, il-pajjiżi sħab u l-organizzazzjonijiet internazzjonali bħall-Kunsill tal-Ewropa, il-UNESCO u l-OSKE 71 . Is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna jwettaq missjonijiet ta’ osservazzjoni elettorali f’koordinazzjoni mill-qrib ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali u reġjonali oħrajn ta’ osservazzjoni. Dan jkkomplementa dawn l-attivitajiet b’appoġġ dedikat lill-gvernijiet, lis-soċjetà ċivili u lill-media indipendenti biex jgħinu fil-bini tar-reżiljenza kontra l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u interferenza minn barranin (FIMI), u jipprevjenu, jiskoraġġixxu u jwieġbu għalihom, inkluż permezz ta’ għarfien dwar kif il-FIMI intuża f’kuntesti elettorali. L-azzjoni tal-UE inkludiet ukoll il-parteċipazzjoni fiż-żewġ Summits għad-Demokrazija 72 u l-appoġġ finanzjarju għall-bini tal-kapaċitajiet u r-riforma elettorali, anki fil-pajjiżi fil-viċinat immedjat tal-UE 73 .

3.2Tisħiħ tal-libertà u l-pluraliżmu tal-media

Il-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna enfasizzat ukoll b’mod drammatiku r-rwol essenzjali li għandhom il-ġurnalisti biex jinfurmaw liċ-ċittadini dwar ir-realtà fil-prattika. L-awtoritajiet Russi impenjaw ruħhom f’repressjoni sistematika u ċ-ċensura ta’ media indipendenti, li jibqgħu essenzjali għall-ġlieda kontra l-propaganda.

Fl-ambitu tal-EDAP, l-isforzi tal-UE biex tipproteġi l-libertà tal-media u tiġġieled id-diżinformazzjoni huma żewġ naħat tal-istess munita. Bħala parti minn din il-viżjoni, il-Kummissjoni pproponiet inizjattivi ġodda ewlenin biex ittejjeb is-sikurezza tal-ġurnalisti 74 u biex tipproteġi lill-ġurnalisti u lid-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem u lil oħrajn minn kawżi abbużivi kontra l-parteċipazzjoni pubblika (SLAPPs) 75 . Id-Direttiva kontra s-SLAPP iġġib sistema ta’ salvagwardji proċedurali b’saħħithom għall-kawżi transfruntieri tas-SLAPP, li jgħammru lill-qrati biex jittrattaw litigazzjoni abbużiva u jaġixxu bħala deterrent għall-kawżi potenzjali ġodda tas-SLAPP. Id-Direttiva tinkludi regoli li jippermettu li tali każijiet jiġu miċħuda kmieni u li jipprovdu rimedji effettivi għall-vittmi tas-SLAPP. Flimkien mar-rakkomandazzjoni relatata, ir-regoli jiffurmaw pakkett b’saħħtu ta’ miżuri għall-ġlieda kontra s-SLAPP u għall-protezzjoni tal-parteċipazzjoni pubblika u tal-libertà tal-espressjoni fl-UE.  Il-Kummissjoni pproponiet ukoll li jiġu armonizzati ċerti aspetti tar-regoli nazzjonali relatati mas-servizzi tal-media skont l-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media. Il-proposta għandha l-għan li tindirizza approċċi regolatorji nazzjonali frammentati relatati mal-libertà u l-pluraliżmu tal-media u mal-indipendenza editorjali u li tiżgura l-forniment liberu tas-servizzi tal-media fis-suq intern. Tiffoka wkoll fuq l-indipendenza u l-finanzjament stabbli tal-media tas-servizz pubbliku kif ukoll fuq it-trasparenza tas-sjieda tal-media u tal-allokazzjoni tar-reklamar mill-istat, żewġ objettivi ewlenin fl-ambitu tal-EDAP. Skont id-dispożizzjonijiet il-ġodda, l-Istati Membri jkollhom ukoll iħarsu lejn l-impatt tal-miżuri nazzjonali u tal-konċentrazzjonijiet tal-media fuq il-libertà u l-pluraliżmu tal-media. Fir-rigward tat-tixrid tal-kontenut tal-media fl-ambjent online, il-proposta tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media tibni fuq il-qafas orizzontali stabbilit mill-Att dwar is-Servizzi Diġitali.

Il-Kummissjoni tivvaluta wkoll il-libertà u l-pluraliżmu tal-media fir-rapport annwali tagħha dwar l-istat tad-dritt. Ir-rapport ikopri fid-dettall l-iżviluppi fl-Istati Membri fir-rigward ta’ suġġetti bħall-indipendenza tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali tal-media, it-trasparenza tas-sjieda tal-media, il-ġustizzja u t-trasparenza tar-reklamar mill-Istat, il-governanza tal-media tas-servizz pubbliku, u l-oqfsa fis-seħħ biex tiġi żgurata s-sikurezza tal-ġurnalisti. Dan l-eżerċizzju huwa bbażat fuq djalogu kostanti mal-awtoritajiet rilevanti tal-Istati Membri u mal-partijiet ikkonċernati u rriżulta f’għadd ta’ riformi li bdew fil-livell nazzjonali 76 .

Is-sostenibbiltà finanzjarja tal-media hija xprunatur ewlieni tal-integrità editorjali u tal-indipendenza tal-media 77 . Il-Kummissjoni żiedet l-appoġġ tagħha għar-reżiljenza tal-media mill-adozzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni Medjatiku u Awdjoviżiv (Media and Audiovisual Action Plan, MAAP) f’Diċembru 2020 78 , b’mod partikolari b’miżuri li jsaħħu l-investimenti privati fil-media tal-aħbarijiet. Il-MAAP appella biex jiġu raggruppati azzjonijiet u appoġġ għas-settur tal-media tal-aħbarijiet billi jiġi offrut aċċess aħjar għas-self, jittejbu l-kollaborazzjonijiet tal-media u jiġu proposti l-istabbiliment u l-implimentazzjoni ta’ spazju tad-data għall-media.

Il-Kummissjoni saħħet ukoll il-finanzjament għall-organizzazzjonijiet tal-media tal-aħbarijiet. Il-programm Ewropa Kreattiva 2021-2027 alloka madwar EUR 75 miljun għal proġetti u inizjattivi li jappoġġaw il-pluraliżmu tal-media, il-ġurnaliżmu u l-litteriżmu fil-media. L-azzjonijiet jinkludu l-monitoraġġ tal-pluraliżmu tal-media, l-appoġġ lill-kunsilli tal-media, lil mekkaniżmu ta’ rispons rapidu għal-libertà tal-media u lil setturi speċifiċi bħall-ġurnaliżmu investigattiv jew ir-rapportar lokali. Peress li d-domanda għall-finanzjament taqbeż ir-riżorsi disponibbli fl-ambitu tal-Ewropa Kreattiva, il-Kummissjoni se tkompli tfittex modi kif tappoġġa dawn is-setturi 79 .

Hekk kif l-UE ssaħħaħ l-appoġġ u l-protezzjoni għal-libertà tal-media fl-UE, tagħmel dan ukoll barra mill-pajjiż, b’attenzjoni partikolari għall-viċinat 80 . Fil-kuntest tal-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna, l-UE allokat finanzjament biex tappoġġa lill-ġurnalisti u lill-media fl-Ukrajna għal valur ta’ EUR 30 miljun. L-appoġġ għall-media indipendenti Russa żdied ukoll u jeħtieġ li jiġi sostnut fit-tul 81 .

Intlaħaq ftehim politiku provviżorju bejn il-Parlament Ewropew u l-Kunsill dwar id-Direttiva proposta kontra s-SLAPP. Il-koleġiżlaturi huma wkoll dalwaqt mistennija jilħqu ftehim dwar l-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media. L-implimentazzjoni u l-infurzar tar-regoli l-ġodda se jkunu l-passi ewlenin li jmiss. L-Istati Membri għandhom ikomplu jaħdmu wkoll għall-implimentazzjoni sħiħa tar-rakkomandazzjoni dwar is-sikurezza tal-ġurnalisti u r-rakkomandazzjoni kontra s-SLAPP. Diversi każijiet ta’ kawżi abbużivi mnedija minn pajjiżi terzi, jew f’isimhom, jenfasizzaw ukoll l-importanza ta’ regoli b’saħħithom madwar l-UE kollha biex jitrażżnu s-SLAPPs u jiġi protett l-ispazju demokratiku.

3.3Il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni u l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u interferenza minn barranin

Il-protezzjoni tad-demokraziji tal-Ewropa mit-theddid u mill-effetti dannużi tad-diżinformazzjoni, tal-manipulazzjoni tal-informazzjoni u tal-interferenza, b’mod partikolari minn atturi barranin, kienet prijorità tal-UE f’dawn l-aħħar snin 82 .

Tali operazzjonijiet ta’ influwenza manipulattiva u kampanji ta’ diżinformazzjoni jfittxu li jimminaw id-dibattitu demokratiku u jaggravaw id-diviżjoni tas-soċjetà. Tali operazzjonijiet spiss ikunu ffinanzjati sew, sponsorjati mill-Istat u mwettqa minn atturi ostili u, bħala tali, jikkostitwixxu theddida għas-sigurtà għad-demokraziji tal-UE 83 . Il-gwerra ta’ aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna enfasizzat u żiedet ir-riskju għall-ispazju Ewropew tal-informazzjoni, bl-involviment dejjem akbar tal-Kremlin f’kampanji ta’ diżinformazzjoni u f’operazzjonijiet ta’ interferenza barranija u bl-użu tagħhom bħala strument strateġiku u koordinat biex jiġu mhedda s-sigurtà u d-demokrazija u tiġi appoġġata l-gwerra ta’ aggressjoni tagħha 84 . Il-kunflitt fil-Lvant Nofsani wara l-attakki terroristiċi tal-Hamas fl-Iżrael wassal ukoll għal diżinformazzjoni u kampanji ta’ mibegħda mifruxa 85 .  Dan huwa aggravat mid-diġitalizzazzjoni, inklużi l-karatteristiċi tad-disinn tal-pjattaformi online li jippermettu t-tixrid tad-diżinformazzjoni b’veloċità u effiċjenza mingħajr preċedent, kif ukoll għodod ġodda mħaddma minn intelliġenza artifiċjali li jistgħu jintużaw minn atturi malizzjużi.

Meta ġew mistoqsija kemm-il-darba jemmnu li kienu esposti għal diżinformazzjoni, 35 % tar-rispondenti fi stħarriġ riċenti tal-Ewrobarometru wieġbu “ta’ spiss” jew “ta’ spiss ħafna”, u 33 % wieġbu “xi drabi”. Ir-rispondenti qiesu li n-networks soċjali online huma l-mezz primarju li bih kienu immirati l-aktar ta’ spiss (64 %), segwiti mit-televixin (36 %), mill-gazzetti online u mir-rivisti tal-aħbarijiet (22 %) u mis-siti web tal-kondiviżjoni tal-vidjos (21 %) 86 .

Fl-ambitu tal-EDAP, l-UE żiedet l-isforzi tagħha biex ittejjeb il-kapaċità tagħha li tirreaġixxi għal dan ix-xenarju ta’ theddid ġdid u li qiegħed jevolvi – kemm domestikament kif ukoll internazzjonalment. Il-kooperazzjoni eżistenti ssaħħet fil-Kummissjoni, bejn l-istituzzjonijiet u s-servizzi tal-UE u lil hinn minnha, bl-involviment tal-partijiet ikkonċernati rilevanti fis-soċjetà ċivili, fl-akkademja u fl-industrija privata, kif ukoll tas-sħab internazzjonali. L-UE żiedet ir-rispons tal-komunikazzjoni strateġika tagħha għad-diżinformazzjoni permezz tan-Network tal-Kummissjoni kontra d-Diżinformazzjoni (Network against Disinformation, NaD). Is-Sistema ta’ Twissija Rapida (Rapid Alert System, RAS) ġestita mis-SEAE kompliet tipprovdi sensibilizzazzjoni komuni tas-sitwazzjoni u tikkondividi approċċi effettivi biex twieġeb għat-theddida tal-FIMI  87    mal-Istati Membri, l-istituzzjonijiet tal-UE u s-sħab internazzjonali. L-inizjattivi jinkludu d-detezzjoni, il-konfutazzjoni antiċipata u l-konfutazzjoni, u kampanji mmirati li jindirizzaw il-pandemija tal-COVID-19, kif ukoll reazzjoni komprensiva u kostanti għad-diżinformazzjoni appoġġata mill-Istat Russu dwar il-gwerra tiegħu ta’ aggressjoni kontra l-Ukrajna 88 . Ir-riżultati ntwerew fil-kapaċità li jkunu effettivi fl-indirizzar tal-isfidi b’mod aktar rapidu u aktar koordinat. Dan għamel ukoll kontribut usa’ għar-reżiljenza demokratika. 

Il-kooperazzjoni internazzjonali ssaħħet b’appoġġ għall-Mekkaniżmu ta’ Rispons Rapidu tal-G7 89 u kompliet il-kooperazzjoni mill-qrib man-NATO, bil-FIMI li huma enfasizzati bħala waħda mit-theddidiet ewlenin għas-sigurtà għall-kooperazzjoni bejn l-UE u n-NATO 90 . Il-Kunsill tal-Kummerċ u t-Teknoloġija bejn l-UE u l-Istati Uniti u d-Dikjarazzjoni tas-summit bejn l-UE u l-Istati Uniti ta’ Ottubru 2023 taw spinta ulterjuri lill-kooperazzjoni trans-Atlantika mill-qrib dwar it-theddida, b’mod partikolari biex isir progress fil-kooperazzjoni strateġika u tissaħħaħ l-interoperabbiltà tal-approċċi biex jiġu indirizzati l-FIMI 91 . L-UE għamlet ukoll użu effettiv mill-għodod diplomatiċi tagħha biex tiġġieled l-FIMI u l-interferenza barranija, b’mod partikolari permezz tal-adozzjoni ta’ miżuri restrittivi imposti fuq individwi u mezzi tal-media involuti f’manipulazzjoni tal-informazzjoni u f’interferenza wara l-gwerra ta’ aggressjoni kontra l-Ukrajna. Dan ġie kkomplementat mill-iżvilupp ta’ Sett ta’ Għodod imsaħħaħ tal-UE għall-ġlieda kontra l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u interferenza minn barranin (FIMI) 92 li joffri qafas analitiku komuni u metodoloġija biex tinġabar evidenza sistematika tal-inċidenti tal-FIMI biex tgħin biex jittejjeb il-fehim tat-tattiċi, tat-tekniki u tal-proċeduri użati għall-manipulazzjoni u għall-interferenza 93 . Dan jikkomplementa l-ħidma tat-Task Forces StratCom tas-SEAE biex tiżdied is-sensibilizzazzjoni u tinbena l-kapaċità, jiġu appoġġati d-Delegazzjonijiet tal-UE u ssir sensibilizzazzjoni mas-soċjetà ċivili. L-objettiv huwa li jsir aktar diffiċli għall-atturi tal-FIMI bħar-Russja u bħaċ-Ċina biex jimmanipulaw l-ambjenti ta’ informazzjoni tal-UE u tal-viċinat 94 .

Parti ċentrali tal-approċċ tal-Kummissjoni għall-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni kienet il-ħidma tagħha biex tiżgura aktar responsabbiltà għall-pjattaformi online. 52 % tal-Ewropej jaħsbu li l-pjattaformi online għandhom jagħmlu aktar biex jipprevjenu t-tixrid ta’ informazzjoni falza u qarrieqa 95 . L-Att dwar is-servizzi Diġitali jobbliga lill-fornituri ta’ pjattaformi online kbar ħafna u ta’ magni tat-tiftix online kbar ħafna biex jivvalutaw regolarment ir-riskji sistemiċi li s-servizzi tagħhom jistgħu jippreżentaw lis-soċjetà, fosthom għal-libertà tal-espressjoni, jew ir-riskju li s-servizzi tagħhom jintużaw bħala għodda għall-kampanji ta’ diżinformazzjoni, mhux l-inqas bl-għan li jiġu protetti l-proċessi elettorali 96 . Bħala mod ewlieni biex jittaffew tali riskji 97 , huma mistiedna jipparteċipaw fl-istabbiliment ta’ kodiċijiet volontarji ta’ kondotta u protokolli ta’ kriżi. Eżempju huwa l-Kodiċi ta’ Prattika ġdid ambizzjuż dwar id-Diżinformazzjoni ffirmat f’Ġunju 2022 minn firxa wiesgħa ta’ firmatarji 98 . Huwa importanti li l-Kodiċi jiġi wkoll b’qafas ta’ monitoraġġ solidu u b’Ċentru ta’ Trasparenza biex jiġu żgurati t-trasparenza u r-responsabbiltà. F’Jannar u f’Settembru 2023, il-firmatarji tal-Kodiċi, inklużi l-pjattaformi online, irrapportaw dwar il-progress, u pprovdew livell mingħajr preċedent ta’ informazzjoni dwar il-mod kif jimplimentaw l-impenji tagħhom biex jiġġieldu d-diżinformazzjoni.

Fit-tħejjija għall-elezzjonijiet Ewropej tal-2024, il-Kummissjoni qiegħda twettaq djalogu ta’ qabel l‑elezzjoni u kollaborazzjoni ma’ pjattaformi online u ma’ firmatarji oħrajn tal-Kodiċi. Barra minn hekk, il-ħidma fil-Kodiċi qiegħda tiffoka wkoll fuq l-indirizzar tal-potenzjal dannuż tal-għodod il-ġodda li jaħdmu bl-IA li jistgħu jintużaw f’kampanji ta’ diżinformazzjoni u ta’ interferenza barranija. Il-konklużjoni tan-negozjati dwar l-Att propost dwar l-IA hija prijorità f’dan il-kuntest, peress li dan jistabbilixxi l-garanziji meħtieġa u t-trasparenza dwar l-użu tal-IA 99 .

Sabiex iċ-ċittadini jingħataw is-setgħa li jieħdu deċiżjonijiet infurmati, il-Kummissjoni tappoġġa firxa wiesgħa ta’ proġetti innovattivi biex tiġi miġġielda d-diżinformazzjoni skont diversi programmi tal-UE, b’mod partikolari mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u mill-istituzzjonijiet tal-edukazzjoni u tat-taħriġ, jew bl-involviment tal-ġurnalisti, bl-għan li jiġu promossi l-litteriżmu fil-media u dak diġitali u li ċ-ċittadini jiġu megħjuna jidentifikaw id-diżinformazzjoni, kemm fl-UE kif ukoll lil hinn minnha 100 . Bħala parti mill-Pjan ta’ Azzjoni għall-Edukazzjoni Diġitali (2021-2027), il-Kummissjoni ppubblikat Linji Gwida għall-Għalliema u l-edukaturi dwar l-indirizzar tad-diżinformazzjoni u l-promozzjoni tal-litteriżmu diġitali permezz tal-edukazzjoni u t-taħriġ 101 . Bl-istess mod, kemm l-Erasmus+ kif ukoll il-Korp Ewropew ta’ Solidarjetà allokaw finanzjament għal proġetti fil-livell taċ-ċittadini li jippromwovu l-litteriżmu fil-media 102 .

B’mod parallel, l-UE appoġġat inizjattivi mmexxija mill-komunità biex tiġġieled id-diżinformazzjoni permezz ta’ verifika tal-fatti msaħħa, bħall-Osservatorju Ewropew tal-Media Diġitali (EDMO) 103 u l-iżvilupp tal-Kodiċi Ewropew ta’ Standards għall-Organizzazzjonijiet Indipendenti tal-Verifika tal-Fatti 104 . Dan wera li huwa strumentali fil-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni relatata mal-gwerra ta’ aggressjoni kontra l-Ukrajna 105 . Bħala parti mill-missjoni usa’ tiegħu biex jiġġieled id-diżinformazzjoni, l-EDMO stabbilixxa task force speċjali għall-elezzjonijiet Ewropej dedikata biex tidentifika sinjali bikrija ta’ kampanji ta’ diżinformazzjoni potenzjalment perikolużi li jistgħu jinfirxu madwar l-UE u jikkoordina attivitajiet dedikati ta’ litteriżmu fil-media. It-task force 106 se tipprovdi wkoll l-għarfien espert tagħha lill-istituzzjonijiet Ewropej fil-qafas tat-tħejjija għall-elezzjonijiet Ewropej.

B’mod parallel, ir-Rappreżentant Għoli qiegħed javvanza l-ħidma dwar it-tisħiħ ulterjuri tal-approċċ min-naħa tas-soċjetà kollha għall-kondiviżjoni tal-informazzjoni fil-forma ta’ Ċentru tal-Kondiviżjoni u tal-Analiżi tal-Informazzjoni dwar il-FIMI. Din hija parti integrali mis-Sett ta’ Għodod tal-FIMI biex jippermetti sensibilizzazzjoni komuni tas-sitwazzjoni aktar b’saħħitha u tiżviluppa ulterjorment il-metodoloġija komuni għall-ġbir ta’ evidenza sistematika dwar il-FIMI u l-istabbiliment ta’ qafas affidabbli għall-iskambju ta’ informazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati rilevanti, it-tlaqqigħ flimkien tal-komunità ta’ difensuri biex tiġbor u tikkondividi b’mod sistematiku informazzjoni dwar inċidenti tal-FIMI. Issegwi wkoll is-sejħa tal-Boxxla Strateġika dwar is-Sigurtà u d-Difiża għal Spazju tad-Data tal-FIMI. Il-Kummissjoni se tkompli wkoll issaħħaħ il-kapaċità tagħha stess li tidentifika, timmonitorja, tanalizza u tindirizza l-attivitajiet ta’ diżinformazzjoni, imwettqa kemm fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak nazzjonali. Fl-ambitu ta’ Orizzont Ewropa, aktar minn terz tal-appoġġ ta’ aktar minn EUR 300 miljun għar-riċerka dwar id-demokrazija ġie mmobilizzat għall-finanzjament tar-riċerka u l-innovazzjoni biex jiġu identifikati u mifhuma aħjar il-manipulazzjoni tal-informazzjoni u interferenza minn barranin, u influwenzi oħrajn mhux dovuti fuq it-teħid ta’ deċiżjonijiet politiċi 107 . Fil-futur, ikun importanti li jinżamm dan il-livell ta’ ambizzjoni u li ssir kapitalizzazzjoni fuq it-tagħlimiet meħuda.

L-atturi tas-soċjetà ċivili jinsabu fuq quddiem nett fil-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni u l-identifikazzjoni tal-interferenza barranija, anki permezz ta’ inizjattivi fil-livell taċ-ċittadini u l-komunità esperta li taħdem biex tanalizza u tiġġieled il-FIMI u d-diżinformazzjoni. Involviment qawwi tas-soċjetà ċivili huwa kruċjali għall-valutazzjoni rapida u effiċjenti tax-xenarju ta’ theddid li qiegħed jevolvi kontinwament, tal-atturi u tal-għodod li jużaw. Il-Kummissjoni se tkompli tappoġġa l-ħidma tal-komunità indipendenti taċ-ċentri tal-EDMO. Ir-riċerka u ż-żieda fis-sensibilizzazzjoni ffukaw fuq id-diżinformazzjoni u l-interferenza barranija fl-UE, b’mod partikolari bl-użu tad-data ġġenerata mill-Kodiċi ta’ Prattika dwar id-Diżinformazzjoni u t-trasparenza u l-aċċess tiegħu għad-dispożizzjonijiet tad-data. Biex tappoġġa l-ħidma tal-verifika tal-fatti fl-implimentazzjoni tal-Kodiċi ta’ Prattika u biex tiżgura standards professjonali għoljin u l-indipendenza tal-verifikaturi tal-fatti, il-Kummissjoni se tkompli tiffinanzja wkoll attivitajiet ta’ taħriġ biex tappoġġa l-Kodiċi ta’ Integrità Professjonali tan-Network Ewropew tal-Istandards tal-Verifika tal-Fatti (European Fact-Checking Standards Network, EFCSN).

3.4Involviment u parteċipazzjoni ċiviċi inklużivi għar-reżiljenza demokratika Ewropea

It-tisħiħ tar-rabtiet bejn in-nies u l-istituzzjonijiet demokratiċi li jservu u li jirrappreżentawhom huwa l-pedament għar-reżiljenza demokratika. Spazju ċiviku b’saħħtu, sikur u abilitanti u ċittadini impenjati, infurmati u mogħtija s-setgħa huma garanzija essenzjali għar-reżiljenza tad-demokraziji tagħna, kemm jekk fil-ħin tal-elezzjoni kif ukoll jekk lil hinn minnha 108 . Fl-Ewrobarometru riċenti, kważi 9 minn kull 10 rispondenti (87 %) qiesu s-soċjetà ċivili (assoċjazzjonijiet, NGOs) bħala importanti fil-promozzjoni u fil-protezzjoni tad-demokrazija u tal-valuri komuni, inkluż f’termini tat-trawwim ta’ dibattitu demokratiku infurmat tajjeb u pluralistiku. Id-data turi wkoll li aktar minn nofs ir-rispondenti jaħsbu li hemm bżonn li jiżdied l-involviment tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet fil-livell nazzjonali (56 %) u fil-livell Ewropew (54 %). Madwar żewġ terzi tar-rispondenti huma favur involviment miżjud taċ-ċittadini fil-proċess tat-tfassil tal-politika fil-livell nazzjonali (68 %) u Ewropew (66 %) 109 .

L-għoti tas-setgħa liċ-ċittadini u lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, u l-għoti ta’ għodod xierqa għall-involviment ċiviku, huma prijoritajiet trażversali fil-pilastri differenti tal-EDAP, kif ukoll fil-Karta u fir-Rapporti dwar l-Istat tad-Dritt. Firxa wiesgħa ta’ opportunitajiet ta’ finanzjament saret disponibbli wkoll biex tingħata spinta lill-parteċipazzjoni taċ-ċittadini, lill-involviment ċiviku u lill-fiduċja fid-demokrazija, b’mod partikolari fl-ambitu ta’ programmi tal-UE bħall-programm dwar iċ-Ċittadini, l-Ugwaljanza, id-Drittijiet u l-Valuri; Ewropa Kreattiva; Erasmus+; u Orizzont Ewropa. L-assistenza teknika għar-riforma amministrattiva fl-Istati Membri taħt l-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku 110 ntużat ukoll biex tinbena l-kapaċità fl-amministrazzjonijiet pubbliċi u fl-awtoritajiet pubbliċi għall-prattiki parteċipattivi. L-inkorporazzjoni tal-involviment taċ-ċittadini fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tal-politika kienet ukoll prijorità skont il-prinċipju ta’ sħubija tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE 111 . Il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa pprovdiet esperjenza siewja dwar kif għandu jissaħħaħ l-involviment taċ-ċittadini fit-tfassil tal-politika billi jiġu implimentati proċessi deliberattivi. Dan ikkontribwixxa wkoll biex tingħata spinta lir-reżiljenza demokratika, li twassal għall-implimentazzjoni ta’ fażi ġdida ta’ involviment taċ-ċittadini mal-Panels taċ-Ċittadini Ewropej li issa huma inkorporati fil-proċess tat-tfassil tal-politika tal-Kummissjoni Ewropea.

B’mod parallel, iż-żieda fl-appoġġ u l-finanzjament fl-ambitu tal-programmi tal-UE ġiet iddedikata wkoll għall-promozzjoni tal-litteriżmu fil-media u dak diġitali, biex in-nies ta’ kull età jiġu mgħammra bl-għodod biex jinnavigaw l-ambjent tal-informazzjoni u tal-media tal-lum, jiġu identifikati tipi differenti ta’ media u kif jaħdmu, u jkollhom fehim kritiku ta’ tipi differenti ta’ media, inklużi n-networks soċjali, sabiex ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet infurmati. Peress li l-possibbiltajiet li wieħed jinvolvi ruħu online qegħdin jiżdiedu u jsiru aktar komuni, id-diskors ta’ mibegħda online jista’ jiskoraġġixxi lin-nies milli jesprimu l-fehmiet tagħhom u jipparteċipaw f’diskussjonijiet online. It-trawwim ta’ ambjent rispettuż, li jippermetti ambjent aktar sikur li fih jiġu espressi l-fehmiet tagħhom huwa prijorità. Għal dan il-għan, il-Kummissjoni pproponiet inizjattiva biex testendi l-lista ta’ reati tal-UE għal diskors ta’ mibegħda u reati ta’ mibegħda 112 . Dan se jikkomplementa l-qafas regolatorju skont l-Att dwar is-Servizzi Diġitali, id-Deċiżjoni Qafas dwar il-ġlieda kontra ċerti forom u espressjonijiet ta’ razziżmu u ksenofobija permezz tal-liġi kriminali 113 u l-isforzi fl-ambitu tal-Kodiċi ta’ Kondotta dwar l-indirizzar tad-diskors illegali ta’ mibegħda 114 .

Metodi ġodda u sinifikanti ta’ parteċipazzjoni, deliberazzjoni u involviment taċ-ċittadini, fil-ġenerazzjonijiet kollha, jistgħu jsaħħu d-demokraziji rappreżentattivi. Dawn il-forom ta’ parteċipazzjoni joffru modi komplementari għaċ-ċittadini biex jipparteċipaw b’mod attiv fid-dibattitu demokratiku u jikkontribwixxu għat-tfassil tal-politika, filwaqt li jitqiesu t-tradizzjonijiet u l-ispeċifiċitajiet kostituzzjonali tal-Istat Membru. L-esperjenzi b’demokrazija parteċipattiva u deliberattiva, kemm jekk fil-livelli lokali, nazzjonali u pan-Ewropej, juru li dawn il-prattiki jistgħu jgħinu biex jitnaqqsu d-differenzi eżistenti bejn iċ-ċittadini u dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet, u biex jingħaqdu flimkien gruppi diversi ta’ nies biex jiżviluppaw rakkomandazzjonijiet kollettivi. Filwaqt li jibnu fuq il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, ġew stabbiliti modi ġodda biex jiġi żgurat li ċ-ċittadini jingħataw dan ir-rwol aktar mill-qrib fit-tfassil tal-politika tal-UE 115 . Dawn il-forom ta’ involviment jikkomplementaw il-prattiki stabbiliti tal-involviment taċ-ċittadini fil-proċessi tat-tfassil tal-politika fil-livell tal-UE, bħall-konsultazzjonijiet pubbliċi u mal-partijiet ikkonċernati, id-djalogi regolari mal-partijiet ikkonċernati, jew it-trasparenza u l-aċċess għar-regoli dwar l-informazzjoni. Biex issaħħaħ il-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati fi stadji differenti tal-proċessi tat-tfassil tal-politika, il-Kummissjoni adottat Linji Gwida għal Regolamentazzjoni aħjar li jistabbilixxu l-prinċipji li ssegwi meta tħejji inizjattivi u proposti ġodda, u meta tevalwa u timmonitorja l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni eżistenti 116 .

L-edukazzjoni għandha rwol ewlieni fil-ħolqien ta’ rieda għall-involviment u l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini u r-rabta mal-valuri demokratiċi. Il-promozzjoni u l-protezzjoni tal-valuri demokratiċi Ewropej huma dimensjoni ċentrali tal-Istrateġija Ewropea għall-Universitajiet adottata fl-2022, peress li l-istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja jikkontribwixxu għall-promozzjoni ta’ ċittadinanza attiva, tolleranza, ugwaljanza u diversità, ftuħ u ħsieb kritiku. L-Erasmus+ (2021-2027) jippromwovi l-parteċipazzjoni u l-involviment ċiviku fil-ħajja demokratika tal-Ewropa permezz ta’ flussi ta’ finanzjament multipli, fl-Istati Membri tal-UE u lil hinn minnhom. Il-promozzjoni ta’ demokrazija parteċipattiva inklużiva hija wieħed mill-prinċipji gwida tal-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ (2019-2027) 117 . Il-Pakkett dwar iċ-Ċittadinanza tal-2023 jirrikonoxxi l-importanza tal-edukazzjoni dwar iċ-ċittadinanza, inkluż is-sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-UE 118 , u l-edukazzjoni tal-votant għall-promozzjoni tal-parteċipazzjoni politika, kif ukoll il-bini tar-reżiljenza għad-diżinformazzjoni fost iċ-ċittadini.

L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma wieħed mill-pilastri ewlenin ta’ demokrazija li tiffunzjona. Dawn jaġixxu bħala gwardjani għall-fondazzjonijiet u l-istituzzjonijiet demokratiċi. Dawn iżommu lill-gvernijiet responsabbli u jgħinu fil-protezzjoni u fil-promozzjoni tad-drittijiet fundamentali u tal-istat tad-dritt billi jgħinu lil persuni u lil komunitajiet individwali u jgħinu fil-promozzjoni tal-interessi tagħhom. Huma jagħtu wkoll is-setgħa lill-individwi biex jieħdu sehem fi kwistjonijiet ta’ interess pubbliku u b’mod ġenerali jgħinu biex tiżdied il-parteċipazzjoni pubblika sinifikanti.

Il-Kummissjoni timpenja ruħha ma’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-politika f’bosta aspetti. Il-konsultazzjoni u d-djalogu jippermettu lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u lid-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem jippreżentaw il-fehmiet tagħhom dwar il-leġiżlazzjoni u l-politika tal-UE. Il-portal “Semma’ Leħnek” huwa l-punt tad-dħul għall-konsultazzjoni 119 u jagħmilha possibbli għall-partijiet interessati kollha li jikkontribwixxu għal inizjattivi qabel u wara l-adozzjoni 120 . L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma parti mis-sħubija mal-awtoritajiet reġjonali u lokali u mas-sħab ekonomiċi u soċjali, li tippermettilhom ikunu involuti matul it-tħejjija, l-implimentazzjoni u l-evalwazzjoni tal-programmi tal-Politika ta’ koeżjoni ffinanzjati mill-UE.

Il-Kummissjoni stabbiliet ukoll djalogi regolari mal-atturi tas-soċjetà ċivili f’oqsma ta’ politika differenti li jipprevedu komunikazzjoni u involviment aktar effettivi fit-tfassil tal-politika. Id-djalogu strutturali tas-soċjetà ċivili jseħħ permezz ta’ fora u pjattaformi, li jkopru firxa wiesgħa ta’ oqsma ta’ politika 121 . Ir-Rappreżentanzi tal-Kummissjoni fl-Istati Membri huma atturi lokali importanti għall-involviment taċ-ċittadini. Huma organizzaw eluf ta’ avvenimenti, li jvarjaw minn djalogi taċ-ċittadini sa avvenimenti parteċipattivi ad hoc, b’mod partikolari matul il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, fejn b’kollox ġew organizzati aktar minn 6 000 avveniment fl-Istati Membri li ġabru aktar minn 700 000 parteċipant. Dan jista’ jiġi estiż u kkomplementat minn inizjattivi oħrajn biex ikun hemm konnessjoni mal-livell lokali 122 .

Il-protezzjoni, l-appoġġ u l-għoti tas-setgħa lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u lid-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem huma fil-qalba tal-ħidma tal-UE biex jiġi żgurat spazju ċiviku b’saħħtu kif enfasizzat fir-Rapport tal-2022 dwar l-applikazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali 123 . Ir-rapport jenfasizza l-importanza li jiġi żgurat li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u d-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem jaħdmu f’ambjent abilitanti, sikur u ta’ appoġġ. Ir-Rapport tal-2022 dwar l-Istat tad-Dritt stabbilixxa kif l-operat tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili mingħajr interferenza mhux ġustifikata huwa bbażat fuq il-ġurisprudenza tal-UE 124 u l-istandards Ewropej, 125 u r-rapporti jipprovdu ħarsa ġenerali lejn il-passi meħuda fl-Istati Membri biex tittejjeb is-sitwazzjoni għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Eżempji jinkludu s-simplifikazzjoni tal-proċeduri ta’ reġistrazzjoni, l-istabbiliment ta’ strutturi biex jgħinu lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, u r-reviżjoni tar-regoli dwar l-operat u l-aċċess għall-finanzjament tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Ir-Rapport dwar l-Istat tad-Dritt tal-2022 u l-2023 għamel rakkomandazzjonijiet speċifiċi lil għadd ta’ Stati Membri. Barra minn hekk, f’Settembru 2023, il-Kummissjoni ressqet proposta għal inizjattiva leġiżlattiva dwar l-attivitajiet transfruntieri tal-assoċjazzjonijiet 126 , li se jkollha l-għan li tneħħi l-ostakli fis-suq uniku biex tippermetti lill-assoċjazzjonijiet jirnexxu fis-suq uniku, se tikkomplementa l-azzjoni meħuda fil-pakkett kurrenti.

Biex trawwem ulterjorment il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini u tagħti s-setgħa lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u lid-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem biex jipparteċipaw fit-tfassil tal-politika u jikkomplementaw azzjonijiet oħrajn meħuda fil-livell tal-UE, il-Kummissjoni qiegħda tressaq Rakkomandazzjoni dwar il-promozzjoni tal-involviment u l-parteċipazzjoni effettiva taċ-ċittadini u tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċessi tat-tfassil tal-politika pubblika 127 . Ir-Rakkomandazzjoni għandha l-għan li tippromwovi l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini u tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-politika pubblika u biex tgħin fil-bini tar-reżiljenza demokratika fl-Unjoni. Ir-Rakkomandazzjoni għandha wkoll l-għan li tiffaċilita l-promozzjoni tal-involviment ċiviku u l-protezzjoni tad-demokraziji u r-rispett għad-drittijiet fundamentali fl-Istati Membri. Din tħeġġeġ lill-Istati Membri jiżguraw parteċipazzjoni effettiva u inklużiva taċ-ċittadini u tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili 128 fil-proċessi tat-tfassil tal-politika, b’rappreżentanza wiesgħa tal-gruppi u l-istanzi differenti fis-soċjetà, u b’hekk jitnaqqsu l-esklużjoni, l-emarġinazzjoni u d-diskriminazzjoni, u jiġi appoġġat il-bini tal-kapaċitajiet taċ-ċittadini, tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u tal-amministrazzjonijiet pubbliċi, kemm fl-ispazji pubbliċi tradizzjonali kif ukoll f’dawk emerġenti. Ir-Rakkomandazzjoni tibbaża wkoll fuq it-tagħlimiet tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u l-ħidma li għaddejja taċ-Ċentru ta’ Kompetenza dwar id-Demokrazija Parteċipattiva u Deliberattiva, f’konformità mal-istandards stabbiliti u l-prattiki tajbin ta’ kokreazzjoni u demokrazija deliberattiva 129 . Filwaqt li tirrikonoxxi l-ħtieġa li jiġi żgurat livell komuni ta’ protezzjoni u ta’ involviment tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili madwar l-Unjoni (u lil hinn minnha), tħeġġeġ lill-Istati Membri joħolqu u jżommu ambjent abilitanti għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u għad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem, li jippermettilhom jinvolvu ruħhom b’mod effettiv f’tali proċessi ta’ tfassil tal-politika. Ir-Rakkomandazzjoni tipproponi wkoll lista ta’ miżuri li l-Istati Membri għandhom jieħdu biex jipproteġu u jappoġġaw lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u lid-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem biex jissalvagwardjaw spazju ċiviku b’saħħtu.

L-appoġġ finanzjarju huwa essenzjali għal soċjetà ċivili b’saħħitha. L-UE diġà tipprovdi biżżejjed opportunitajiet ta’ finanzjament għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili biex jibnu l-kapaċità tagħhom u biex jimplimentaw proġetti li jgħinu fit-trawwim tal-valuri tal-UE. Rekwiżit fundamentali għall-finanzjament tal-UE huwa r-rispett għall-valuri tal-UE. Ir-rispett għall-valuri tal-UE diġà jidher bħala parti mill-ftehim ta’ għotja li kull benefiċjarju tal-finanzjament tal-UE jeħtieġlu jiffirma u l-Kummissjoni ħadmet fuq linji gwida biex tistabbilixxi b’mod aktar ċar il-konsegwenzi li l-ksur tal-valuri tal-UE għandu għall-benefiċjarji. Il-Kummissjoni qiegħda tintroduċi wkoll proġetti pilota dwar it-tisħiħ tal-proċeduri ta’ kontrolli u verifika għall-programmi baġitarji f’oqsma ta’ nfiq rilevanti li jinvolvu riskju ogħla ta’ abbuż u nuqqas ta’ rispett tal-valuri tal-UE. L-Istati Membri jenħtieġ li jdaħħlu fis-seħħ mekkaniżmi effettivi biex japplikaw l-istess approċċ meta jġestixxu l-fondi tal-UE. Il-Programm dwar iċ-Ċittadini, l-Ugwaljanza, id-Drittijiet u l-Valuri (Citizens Equality Rights and Values, CERV) huwa ffukat ħafna fuq l-appoġġ tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili biex jipproteġu u jippromwovu l-valuri u d-drittijiet tal-UE. Il-Kummissjoni se tkompli tiżgura allokazzjoni mmirata tal-finanzjament għall-prijoritajiet fl-ambitu tal-EDAP u se timmobilizza finanzjament dedikat minn firxa tal-Programmi tal-UE disponibbli biex tappoġġa l-għanijiet tal-pakkett tal-lum f’termini tal-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni, kif ukoll il-promozzjoni tal-integrità tal-elezzjonijiet u l-pluraliżmu tal-media. Sabiex tagħmilha aktar faċli li wieħed jinnaviga permezz tal-programmi differenti, il-Kummissjoni se ttejjeb ulterjorment u tippromwovi l-għodda li stabbiliet dwar il-finanzjament disponibbli b’funzjonalitajiet sempliċi ta’ tiftix sabiex l-informazzjoni rilevanti dwar il-fondi dwar id-demokrazija tkun tista’ tiġi aċċessata faċilment u malajr 130 . Il-Kummissjoni u s-SEAE se jkomplu jimpenjaw ruħhom b’mod proattiv maċ-ċittadini u mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-prattika permezz tar-Rappreżentanzi tal-Kummissjoni fil-bliet kapitali tal-Istati Membri u fid-Delegazzjonijiet tal-UE madwar id-dinja biex iżidu s-sensibilizzazzjoni u jtejbu l-kondiviżjoni tal-informazzjoni dwar l-opportunitajiet disponibbli skont id-diversi programmi tal-UE. L-Illustrazzjoni 5 tipprovdi ħarsa ġenerali qasira lejn il-possibbiltajiet offruti fl-ambitu tal-Programmi tal-UE, u huma disponibbli possibbiltajiet oħrajn taħt il-fondi strutturali tal-UE u l-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku (pereżempju biex tiġi ffinanzjata s-soċjetà ċivili u tinbena l-kapaċità u l-infrastruttura istituzzjonali/amministrattiva għall-involviment ċiviku deliberattiv u l-parteċipazzjoni politika).

4    KONKLUŻJONI

F’Lulju 2019, il-President von der Leyen appellat għal spinta ġdida għad-demokrazija Ewropea, b’vuċi akbar għall-Ewropej u sforz ikbar mill-UE għat-trawwim, għall-protezzjoni u għat-tisħiħ tad-demokrazija tagħna. Dan issarraf fil-Pjan ta’ Azzjoni għad-Demokrazija Ewropea ta’ Diċembru 2020, li ta kontribut kbir għall-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni u l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u għall-protezzjoni ta’ elezzjonijiet ġusti u l-libertà u l-pluraliżmu tal-media.

Sa mill-bidu tal-mandat ta’ din il-Kummissjoni, l-UE kellha tiffaċċa suċċessjoni ta’ kriżijiet ġeopolitiċi, ekonomiċi, klimatiċi u tas-saħħa ewlenin. Il-mod kif l-UE rnexxielha twieġeb għal dawn il-kriżijiet wera li tista’ tibbaża fuq id-demokrazija libera b’saħħitha tagħha, fuq il-fiduċja fl-istituzzjonijiet tagħha, u fuq ir-rispett għall-prinċipji u għall-valuri komuni tagħna. Madankollu, dawn il-kriżijiet urew ukoll it-theddida ta’ interferenza barranija u r-riskji minn kuntest internazzjonali volatili ferm: xi atturi allokaw riżorsi kbar bil-għan li jimminaw id-demokrazija u l-fiduċja fl-istituzzjonijiet tagħna.

Dan il-pakkett dwar id-Difiża tad-Demokrazija għandu l-għan li jsaħħaħ din l-azzjoni qabel l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew. Dan il-pakkett iwieġeb għal dawn l-isfidi, b’rispett sħiħ għad-drittijiet u għall-valuri fundamentali tagħna, filwaqt li jibni wkoll fuq it-tagħlimiet meħuda mill-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa. Il-Kummissjoni tistenna bil-ħerqa l-impenn sħiħ tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill biex isir progress deċiżiv fuq il-proposti leġiżlattivi kollha fil-qasam tad-demokrazija qabel l-elezzjonijiet parlamentari Ewropej; u għaċ-ċirku wiesa’ ta’ atturi nazzjonali involuti, pubbliċi u privati, biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għad-Demokrazija Ewropea u ta’ dan il-pakkett il-ġdid dwar id-Difiża tad-Demokrazija.

(1)      L-Artikolu 2 tat-TUE.

(2)    L-Artikolu 8 tat-TUE, l-Artikolu 21 tat-TUE.

(3)    L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili spiss jissejħu struttura mhux Statali, mingħajr skop ta’ qligħ, mhux partiġġjana u mhux vjolenti, li biha n-nies jorganizzaw ruħhom biex isegwu l-istess objettivi u ideali. Huma joperaw mil-livelli lokali sa dawk nazzjonali, reġjonali u internazzjonali, u jistgħu jinkludu organizzazzjonijiet urbani u rurali, formali u informali.

(4)    Ix-xejriet ewlenin identifikati huma tentattivi biex tiddgħajjef il-fiduċja fl-istituzzjonijiet demokratiċi u d-demokrazija rappreżentattiva jew l-irbit magħhom, tentattivi biex jitneħħew il-kontrolli u l-bilanċi demokratiċi, id-destabbilizzazzjoni tal-kampanji elettorali, il-pressjoni fuq il-media ħielsa u l-ispazju ċiviku, u l-użu illegali ta’ software ta’ spjunaġġ kontra l-atturi demokratiċi.

(5)    COM(2023) 772 final.

(6)      Fl-1 ta’ Ġunju 2023, il-Parlament Ewropew adotta riżoluzzjoni dwar l-indħil barrani fil-proċessi demokratiċi kollha fl-Unjoni Ewropea, inkluża d-diżinformazzjoni ( 2022/2075(INI ).

(7)      Ara: Tweġiba tal-Kummissjoni għar-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar l-indħil barrani fil-proċessi demokratiċi kollha fl-Unjoni Ewropea, inkluża d-diżinformazzjoni .

(8)       Ewrobarometru Flash 528 (2023) dwar “Iċ-Ċittadinanza u d-Demokrazija”.

(9)      COM(2020) 790.

(10)      COM(2022) 404.

(11)    COM(2021) 775 final. L-għan ta’ dan l-istrument legali huwa li l-pajjiżi terzi jiġu skoraġġuti milli jirrestrinġu jew jheddu li jirrestrinġu l-kummerċ jew l-investiment biex iġibu bidla fil-politika fl-UE f’oqsma bħat-tibdil fil-klima, it-tassazzjoni jew is-sikurezza alimentari.

(12)       Ir-Regolament (UE) 2019/452 tad-19 ta’ Marzu 2019 li jistabbilixxi qafas għall-iskrinjar tal-investimenti diretti barranin fl-Unjoni .

(13)       L-Istrateġija dwar iċ-Ċibersigurtà | Insawru l-futur diġitali tal-Ewropa (europa.eu) .

(14)     Approċċ tal-UE biex tissaħħaħ is-sigurtà ekonomika (europa.eu) .

(15)      JOIN/2016/018 final; JOIN/2018/16 final; l-Istrateġija tal-UE dwar l-Unjoni tas-Sigurtà tal-2020. Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar Qafas għal reazzjoni koordinata tal-UE għal kampanji ibridi” (Ġunju 2022)

(16)      Ara pereżempju r-restrizzjonijiet relatati mal-media fir-Regolament (UE) 2022/350 tal-1 ta’ Marzu 2022 li jemenda r-Regolament (UE) Nru 833/2014 dwar miżuri restrittivi fid-dawl tal-azzjonijiet tar-Russja li jiddestabbilizzaw is-sitwazzjoni fl-Ukrajna.

(17)      Il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa kienet fiha nnifisha dikjarazzjoni kuraġġuża dwar id-demokrazija deliberattiva mill-istituzzjonijiet Ewropej: konsultazzjoni wiesgħa u profonda fil-livell taċ-ċittadini, inklużi l-Panels taċ-Ċittadini Ewropej magħżula b’mod aleatorju u innovattivi ħafna u l-Plenarja tal-Konferenza, li affermat mill-ġdid ix-xewqa taċ-ċittadini għal spazju ċiviku Ewropew attiv li jista’ jġib valur miżjud lid-demokrazija rappreżentattiva tagħna u li jamplifika r-rwol disponibbli għas-soċjetà ċivili biex ikollha rwol attiv fid-demokrazija tagħna. Ara wkoll il-komunikazzjoni ta’ segwitu tal-Kummissjoni: COM(2022) 404 final.

(18)    Il-Komunikazzjoni fir-rigward tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni, JOIN (2023) 12 final, bil-proposti li jakkumpanjawha COM (2023) 234, HR(2023)108 u JOIN(2023)13.

(19)    Il-Komunikazzjoni dwar Proposta għal korp interistituzzjonali tal-etika COM(2023) 311 final.

(20)    Il-Komunikazzjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill No place for hate: Europe united against hatred, COM(2023)772 final.

(21)    L-Istrateġija dwar l-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri 2020-2025, il-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għall-Ġlieda kontra r-Razziżmu 2020-2025, il-qafas strateġiku tal-UE għar-Rom għall-ugwaljanza, għall-inklużjoni u għall-parteċipazzjoni għall-2020-2030, l-Istrateġija dwar l-Ugwaljanza tal-LGBTIQ, l-Istrateġija dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità 2021-2030.

(22)

     Spazju ċiviku b’saħħtu għaż-żamma tad-drittijiet fundamentali fl-UE, COM(2022) 716 final.

(23)      Ara d- Dikjarazzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet u l-Prinċipji Diġitali .

(24)       Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija (2020-2024) .

(25)      F’ Ewrobarometru Flash 522 (2023) dwar id-“Demokrazija”, 43 % tal-Ewropej semmew il-propaganda u/jew informazzjoni falza jew qarrieqa minn sors barrani mhux demokratiku u interferenza barranija moħbija fil-politika u fl-ekonomija ta’ pajjiżhom bħala fost l-aktar theddidiet serji għad-demokrazija.

(26)    L-estimu tal-ammonti effettivament minfuqa minn pajjiżi terzi fl-Istati Membri u madwar l-UE bl-iskop li jinterferixxu mal-proċessi demokratiċi hija diffiċli minħabba n-natura ta’ dawk l-attivitajiet, li min-natura tagħhom huma moħbija. Għandha tkun disponibbli ħarsa ġenerali aktar ċara lejn l-ammonti minfuqa minn pajjiżi terzi fuq ir-rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess fl-UE ladarba tiġi implimentata din id-Direttiva.

(27)       Ewrobarometru Flash 528 (2023) dwar “Iċ-Ċittadinanza u d-Demokrazija”.

(28)    COM (2023) 800 final.    

(29)    OECD (2021) Lobbying in the 21st Century li juri li “l-kumplessità dejjem akbar tal-proċessi u n-negozjati tat-tfassil tal-politika domestika fil-livell internazzjonali qegħdin iċajpru l-linji bejn l-illobbjar u d-diplomazija.

(30)      Xi Stati Membri qegħdin jikkunsidraw l-introduzzjoni ta’ regoli nazzjonali ta’ diversi tipi. Ara SWD(2023) 661.

(31)      Id-Direttiva proposta tkopri l-attivitajiet kollha ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess f’isem pajjiżi terzi, irrispettivament mill-entità involuta. Għalhekk, l-inklużjoni fir-reġistru ma għandhiex tirriżulta f’tikkettar jew fi kwistjonijiet negattivi tal-kredibbiltà jew tal-leġittimità tal-entità kkonċernata, u b’hekk jitnaqqas b’mod sinifikanti r-riskju ta’ stigmatizzazzjoni.

(32)      COM(2023) 637.

(33)      Filwaqt li l-forniment ta’ servizzi tal-media ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva proposta, l-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess imwettqa f’isem entitajiet ta’ pajjiżi terzi minn fornituri ta’ servizzi tal-media jkunu koperti.

(34)      Dan huwa mingħajr preġudizzju għall-miżuri restrittivi imposti taħt reġim ta’ sanzjonijiet tal-UE.

(35)      Stabbilit skont ir-Regolament (UE) Nru 2018/1724.

(36)    Biex jiġi llimitat ulterjorment il-piż amministrattiv, għandhom isiru kooperazzjoni amministrattiva u skambji ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali, kif ukoll l-awtoritajiet superviżorji u l-Kummissjoni, permezz tas-Sistema ta’ Informazzjoni dwar is-Suq Intern (Internal Market Information, IMI) stabbilita skont ir-Regolament (UE) Nru 1024/2012 għall-kooperazzjoni amministrattiva bejn l-awtoritajiet kompetenti tal-pajjiżi tal-UE f’oqsma ta’ politika relatati mas-Suq Uniku. Reviżjoni mmirata ta’ dan ir-Regolament hija wkoll parti minn dan il-pakkett.

(37)    L-entitajiet irreġistrati jistgħu jitolbu li l-informazzjoni kollha jew parti minnha pprovduta ma ssirx disponibbli għall-pubbliku meta jkun hemm interessi prevalenti li jiġġustifikaw is-sospensjoni tal-pubblikazzjoni, inklużi kunsiderazzjonijiet tad-dritt fundamentali, fejn pereżempju, il-pubblikazzjoni ta’ tali informazzjoni tipperikola l-entità jew l-impjegati tagħha jew l-assoċjazzjonijiet sħab.

(38)      Is-sentenza tat-18 ta’ Ġunju 2020, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (Trasparenza assoċjattiva), C-78/18, EU:C:2020:476.

(39)      Ir-Rapport tal-Kummissjoni ta’ Venezja dwar il-Finanzjament tal-Assoċjazzjonijiet CDL-AD(2019)002.

(40)    Pereżempju, l-Istati Membri ma jitħallewx jitolbu lill-entitajiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-inizjattiva biex jirreġistraw “bħala organizzazzjoni li tirċievi appoġġ minn barra l-pajjiż” jew jindikaw fuq is-sit tal-internet tagħhom u fil-pubblikazzjonijiet tagħhom u materjal ieħor għall-istampa l-informazzjoni li huma organizzazzjonijiet li jirċievu appoġġ minn barra l-pajjiż.

(41)      It-twessigħ tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-proposta għar-rappreżentanza kollha ta’ grupp ta’ interess f’isem kwalunkwe entità jaffettwa estimu ta’ 3,5 miljun entità.

(42)      Il-Kummissjoni indirizzat rakkomandazzjonijiet f’dan il-qasam lil għadd ta’ Stati Membri fir-rapporti annwali tagħha dwar l-Istat tad-Dritt fl-2022 u fl-2023.

(43)      Il-Ftehim Interistituzzjonali tal-20 ta’ Mejju 2021 bejn il-Parlament Ewropew, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni Ewropea dwar reġistru tat-trasparenza obbligatorju.

(44)       Reġistru tat-Trasparenza (europa.eu) .

(45)      Ir-Reġistru tat-Trasparenza huwa reġistru ġenerali tal-lobbjar li jkopri l-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess mmirati lejn l-istituzzjonijiet tal-UE. Ma tagħmel l-ebda differenzjazzjoni għar-rappreżentanza ta’ grupp ta’ interess f’isem pajjiżi terzi. Ir-reġistru ma japplikax għal attivitajiet ta’ lobbjar immirati lejn l-awtoritajiet pubbliċi tal-Istati Membri. L-arkitettura legali tiegħu hija differenti wkoll: għall-kuntrarju tar-reġistri nazzjonali obbligatorji previsti mill-proposta, ir-Reġistru tat-Trasparenza huwa ġeneralment volontarju, għalkemm l-istituzzjonijiet tal-UE jirrikjedu reġistrazzjoni minn qabel għal ċerti tipi ta’ attivitajiet.

(46)    Dan ikun jinkludi ditti legali, konsulenzi professjonali jew lobbisti indipendenti impjegati minn gvernijiet ta’ pajjiżi terzi jew awtoritajiet pubbliċi biex jagħmlu lobbjar fuq l-istituzzjonijiet tal-Unjoni, kif ukoll kwalunkwe entità bħal aġenziji barranin, fondi ta’ investiment u strutturi pubbliċi-privati mingħajr status diplomatiku. Dawk l-atturi jkunu mistennija jirreġistraw u jipprovdu informazzjoni fir-rigward tal-attivitajiet tagħhom u, fil-każ ta’ intermedjarji, jiddikjaraw fir-reġistru l-klijenti tagħhom, u jipprovdu indikazzjoni tal-ammonti annwali ġġenerati mill-attivitajiet.

(47)    Ara t-taqsima 3.1 hawn taħt.

(48)    Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal dwar “L-indirizzar tal-interferenza barranija fir-riċerka u l-innovazzjoni” (SWD(2022)12).

(49)    B’mod partikolari l-Prinċipji għat-Trasparenza u l-Integrità fil-Lobbjar żviluppati mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD, 2009) u r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar ir-regolamentazzjoni legali tal-attivitajiet ta’ rappreżentanza ta’ interessi fil-kuntest tat-teħid ta’ deċiżjonijiet pubbliċi (CM/Rec(2017)2, it-22 ta’ Marzu 2017).

(50)    COM(2023) 667 final, It-tisħiħ tal-Ispazju Amministrattiv Ewropew (ComPAct)

(51)    Strument ta’ Appoġġ Tekniku / Appoġġ għar-Riforma (europa.eu) .

(52)      F’Ġunju 2022, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ħarġet sentenza fil-kawża Ecodefence et vs ir-Russja , li fiha l-Qorti ddikjarat li l-liġi kisret il-libertà ta’ għaqda u ta’ assoċjazzjoni ggarantita fil-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Il-Kummissjoni ta’ Venezja ħarġet ukoll opinjonijiet relatati: https://www.venice.coe.int/webforms/events/?id=3271 . Il-Kummissarju Għoli tan-NU għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Proċeduri Speċjali tal-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem f’diversi okkażjonijiet esprimew ukoll tħassib simili dwar il-leġiżlazzjoni, fejn talbu lir-Russja twaqqaf il-fastidju, il-kriminalizzazzjoni u l-priġunerija tad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem, ix-xoljiment furzat tal-organizzazzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem, u jitneħħew ir-restrizzjonijiet severi fuq il-libertajiet tal-espressjoni, l-għaqda paċifika u l-assoċjazzjoni. L-UE u d-Delegazzjonijiet tagħha kkundannaw ukoll bil-qawwa din il-liġi, ara: Id-Dikjarazzjoni EU-27 dwar l-10 anniversarju tal-Liġi dwar l-Aġenti Barranin, Lulju 2022 .

(53)      Ara l-Ħames Rapport ta’ Progress dwar l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE dwar l-Unjoni tas-Sigurtà (COM(2022) 745, 13.12.2022).

(54)    Dan jinkludi wkoll il-manipulazzjoni u l-interferenza ta’ informazzjoni barranija.

(55)    Ara wkoll l-Anness għal ħarsa ġenerali dettaljata u għal aktar informazzjoni.

(56)      C(2023) 8626.

(57)      Ir-Rakkomandazzjoni tqis gruppi speċifiċi inklużi persuni b’diżabilità, votanti iżgħar u ċittadini mobbli u dawk suxxettibbli għall-emarġinazzjoni. Barra minn hekk, kif imħabbar fl-Istrateġija dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità 2021-2030 (COM(2021) 101, 3.3.2021), il-Kummissjoni ħejjiet Gwida ta’ prattika elettorali tajba li tindirizza l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini b’diżabilità .

(58)    Id-Direttiva (UE) 2022/2555 tal-14 ta’ Diċembru 2022 dwar miżuri għal livell għoli komuni ta’ ċibersigurtà madwar l-Unjoni kollha.

(59)    Id-Direttiva (UE) 2022/2557 tal-14 ta’ Diċembru 2022 dwar ir-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi.

(60)    F’April 2019 ġie organizzat l-ewwel eżerċizzju ta’ simulazzjoni tal-UE biex jiġi ttestjat kemm kienu effettivi l-prattiki ta’ rispons u l-pjanijiet ta’ kriżi tal-Istati Membri u tal-UE u biex jiġu identifikati modi kif jiġu evitati, identifikati u mmitigati l-inċidenti taċ-ċibersigurtà li jistgħu jaffettwaw l-elezzjonijiet Ewropej.

(61)      Id-deepfakes huma mifhuma li huma immaġnijiet, kontenut tal-awdjo jew tal-vidjo ġġenerat jew immanipulat minn sistemi ta’ intelliġenza artifiċjali li b’mod sinifikanti jixbhu lil persuni, postijiet jew avvenimenti eżistenti u għal persuna jidhru b’mod falz li huma awtentiċi. Il-proposta tal-Att dwar l-IA - COM(2021)206 - tiżgura t-tikkettar tal-kontenut tal-IA u d-divulgazzjoni tal-oriġini tiegħu.

(62)

   Fi stħarriġ tal-Ewrobarometru li fih ir-rispondenti ntalbu jikklassifikaw l-aktar aspetti importanti ta’ kampanji elettorali ħielsa u ġusti, l-aktar tweġibiet b’saħħithom kienu jikkonċernaw (i) dibattiti u kampanji li jevitaw diskors ta’ mibegħda, manipulazzjoni u gideb; (ii) il-ħtieġa li l-kandidati u l-partiti politiċi jkollhom opportunità indaqs biex jaċċessaw il-media u (iii) il-votanti li jkunu jafu min jiffinanzja l-kandidati u l-partiti politiċi. Ara l-Ewrobarometru Flash 522 (2023) dwar id-“Demokrazija” u, rispettivament, l-Ewrobarometru Flash 528 (2023) dwar “Iċ-Ċittadinanza u d-Demokrazija”

(63)    COM(2022) 457 final.

(64)     P9_ta(2023)0244 Investigazzjoni tal-użu ta’ Pegasus u ta’ software ta’ spjunaġġ għas-sorveljanza ekwivalenti (Rakkomandazzjoni).

(65)      Ara: Tweġiba tal-Kummissjoni għar-Rakkomandazzjoni tal-Parlament Ewropew wara l-investigazzjoni ta’ allegati kontravenzjonijiet u amministrazzjoni ħażina fl-applikazzjoni tal-liġi tal-Unjoni fir-rigward tal-użu tal-Pegasus u ta’ software ta’ spjunaġġ għas-sorveljanza ekwivalenti .

(66)     EUR-Lex – 32022R2065 – MT – EUR-Lex (europa.eu) .    

(67)    COM(2021) 731 final. Fis-6 ta’ Novembru 2023 intlaħaq ftehim provviżorju bejn il-Parlament Ewropew u l-Kunsill. L-adozzjoni formali hija mistennija għall-bidu tal-2024. Filwaqt li s-sett sħiħ ta’ regoli se japplika 18-il xahar wara d-dħul fis-seħħ, id-dispożizzjonijiet bħall-klawżola dwar in-nondiskriminazzjoni u d-definizzjonijiet se japplikaw immedjatament, qabel l-elezzjonijiet Ewropej.

(68)    COM(2021) 734 final.

(69)       Kompendju dwar il-votazzjoni elettronika u Prattiki oħrajn tal-ICT .

(70)    Fil-metodoloġija riveduta tat-tkabbir tal-UE, il-progress li sar fir-riformi relatati maż-żamma tal-valuri fundamentali bħad-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem u l-istat tad-dritt huma kruċjali għad-determinazzjoni tar-ritmu kumplessiv tal-proċess ta’ adeżjoni.

(71)    L-UE ffinanzjat proġetti ta’ assistenza elettorali ta’ aktar minn EUR 380 miljun matul l-aħħar 10 snin. Dawn l-azzjonijiet tal-pajjiżi huma appoġġati minn programmi ta’ demokrazija globali, inkluża l-Inizjattiva ta’ Tim Ewropa dwar id-Demokrazija (Team Europe Democracy, TED), imnedija f’Diċembru 2021, li tikkoordina l-azzjoni mill-UE u mill-Istati Membri. Il-programm għan-Nisa u ż-żgħażagħ fl-Inizjattiva għad-Demokrazija jappoġġa l-parteċipazzjoni ċivika u politika madwar id-dinja, b’mod partikolari f’oqsma bħall-osservazzjonijiet elettorali u r-riformi demokratiċi.

(72)      Il-parteċipazzjoni tal-UE fis- Summits għad-Demokrazija fl-2021 u fl-2023 ipprovdiet l-okkażjoni biex jissaħħu l-alleanzi għad-demokrazija u biex jintwera x-xogħol li sar mill-UE biex tappoġġa d-demokrazija globalment. Għal aktar informazzjoni, ara l-Anness.

(73)      Eżempji jinkludu proġett biex tiġi appoġġata r-riforma elettorali fil-Balkani tal-Punent, li jibqa’ għaddej sa nofs l-2024 (baġit ta’ EUR 1,715-il miljun), implimentat mill-ODIHR.

(74)      C(2021) 6650, is-16 ta’ Settembru 2021.

(75)      COM/2022/177 final u C/2022/2428 tas-27 ta’ April 2022. Fit-30 ta’ Novembru, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill laħqu ftehim politiku provviżorju dwar id-direttiva kontra s-SLAPP. Il-Kummissjoni qiegħda taħdem mill-qrib mal-Istati Membri biex tappoġġahom fl-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjoni kontra s-SLAPP.

(76)      Ara COM(2023) 800 final.

(77)    Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2022/1634 tas-16 ta’ Settembru 2022 dwar salvagwardji interni għall-indipendenza editorjali u t-trasparenza tas-sjieda fis-settur tal-media (C/2022/6536). Ara wkoll il-Komunikazzjoni dwar il-Perspettiva tal-Industrija tal-Media Ewropea COM(2020) 784 final.

(78)      COM(2020) 784 final.

(79)    Ara l-Anness għal aktar dettalji u eżempji ta’ finanzjament.

(80)    Skont il-programm Ewropa Globali dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija 2021-2027, madwar EUR 185 miljun huma allokati għall-appoġġ għall-media indipendenti u għall-isfruttar tad-diġitalizzazzjoni madwar id-dinja. Il-Ftehim Qafas ta’ Sħubija Finanzjarja l-ġdid dwar il-Protezzjoni tal-Media Indipendenti tnieda f’Ottubru 2023 biex jipprovdi appoġġ sostenibbli lill-NGOs li jaħdmu biex jipproteġu l-ġurnaliżmu indipendenti u jiġġieldu d-diżinformazzjoni madwar id-dinja. Fil-kuntest tat-tkabbir, bosta programmi reġjonali jappoġġaw il-libertà u l-pluraliżmu tal-media, bħall-programm tal-media tal-Balkani tal-Punent b’baġit ta’ EUR 40,5 miljun. Ara l-Anness għal informazzjoni ulterjuri.

(81)    Din is-sena, il-Kummissjoni nediet sejħa għal proposti għal proġett pilota li jappoġġa media indipendenti u ġurnalisti eżiljati mill-Ukrajna, mill-Belarussja u mir-Russja li rrilokaw u li qegħdin jaħdmu mill-Istati Membri sabiex ikunu jistgħu jkomplu jipproduċu kontenut u jqassmuh lill-udjenzi tagħhom mingħajr interferenza editorjali.

(82)      Minbarra l-EDAP stess, ara l-ħidma tal-Kumitat Speċjali tal-Parlament Ewropew dwar l-Interferenza Barranija fil-Proċessi Demokratiċi kollha; u l-konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-Manipulazzjoni tal-Informazzjoni u l-Interferenza minn Barranin (it-18 ta’ Lulju 2022); Sforzi komplementari għat-tisħiħ tar-reżiljenza u l-ġlieda kontra t-theddid ibridu (l-10 ta’ Diċembru 2019); u t-tisħiħ tar-reżiljenza u l-ġlieda kontra t-theddid ibridu, inkluż id-diżinformazzjoni fil-kuntest tal-pandemija tal-COVID-19 (il-15 ta’ Diċembru 2020).

(83)     https://www.eeas.europa.eu/countering-disinformation/tackling-disinformation-information-work-eeas-strategic-communication_en?s=2803

(84)    Allegazzjonijiet li s-sanzjonijiet tal-UE huma r-raġuni għan-nuqqas ta’ ikel u tentattivi ta’ abbuż tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU biex jinvolvu ruħhom f’manipulazzjoni tal-informazzjoni huma biss żewġ eżempji li juru kif tali attività tista’ timmira il-komunità internazzjonali u l-kooperazzjoni internazzjonali.

(85)    Il-Kummissjoni bħalissa qiegħda tinnegozja Kodiċi ta’ Kondotta ġdid dwar il-ġlieda kontra d-diskors illegali ta’ mibegħda online, bl-għan li tistabbilixxih bħala kodiċi ta’ kondotta skont id-DSA fil-bidu tal-2024. Dan għandu jgħin biex tittejjeb il-prevenzjoni u tiġi antiċipata theddida dejjem akbar ta’ diskors ta’ mibegħda qabel ma l-kontenut ikun sar virali.

(86)       Ewrobarometru Flash 522 (2023) dwar id-“Demokrazija”.

(87)    Għal ħarsa ġenerali lejn is-Sistema ta’ Twissija Rapida, ara: Sistema ta’ twissija rapida | SEAE (europa.eu) . Għal ħarsa ġenerali lejn in-Network kontra d-Diżinformazzjoni, jekk jogħġbok ikkonsulta: Pjan ta’ Ġestjoni tad-DĠ COMM 2022 .

(88)      Dan jinkludi komunikazzjoni u kampanji tal-media soċjali biex id-diżinformazzjoni Russa dwar sanzjonijiet, ikel u sigurtà tal-enerġija titneħħa b’total ta’ aktar minn 10 miljun impressjoni fl-2022. Fl-Istati Membri, ir-Rappreżentanzi tal-Kummissjoni kienu qegħdin jadattaw ir-rispons għall-kuntesti lokali b’inizjattivi ewlenin bħall-inizjattiva “Decodeurs d’Europe” fi Franza. Ir-Rappreżentanza f’Sofija nediet network kontra d-diżinformazzjoni u mexxiet kampanja ta’ konfutazzjoni b’suċċess f’kollaborazzjoni ma’ verifikaturi tal-fatti tal-Bulgarija, filwaqt li f’Vilnius ir-rappreżentanza ħadmet ma’ ġurnalisti indipendenti biex tipproduċi vidjos ta’ ispirazzjoni dwar ir-rifuġjati tal-Ukrajna li integraw b’suċċess fis-soċjetà Litwana. Ara wkoll: EUvsDisinfo .

(89)       http://www.g8.utoronto.ca/summit/2022elmau/2022-05-06-rrm-data.pdf .

(90)       https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/01/10/eu-nato-joint-declaration-10-january-2023 .

(91)       US-EU-statement-final.pdf (europa.eu)

(92)      Stabbilit fl-EDAP, dan kien ibbażat fuq il-kompitu fil-Boxxla Strateġika, ara: https://www.eeas.europa.eu/eeas/strategic-compass-security-and-defence-1_en .

(93)       https://www.eeas.europa.eu/eeas/1st-eeas-report-foreign-information-manipulation-and-interference-threats_en .

(94)      Is-SEAE jipprovdi wkoll għarfien dwar kif il-FIMI għandhom fil-mira gruppi speċifiċi, u jenfasizza l-impatt dannuż ta’ tali manipulazzjoni għas-soċjetà:     https://www.eeas.europa.eu/eeas/fimi-targeting-lgbtiq-people_en .

(95)       Ewrobarometru Flash 522 (2023) dwar id-“Demokrazija”.

(96)      Il-Kummissjoni saħħet l-isforzi tagħha biex tindirizza l-kontenut dannuż u illegali online, speċifikament fil-kuntest ta’ perjodu mingħajr preċedent ta’ kunflitt u instabbiltà. Ara r-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tal-20.10.2023 dwar il-koordinazzjoni tar-rispons għall-inċidenti li jirriżultaw b’mod partikolari mit-tixrid ta’ kontenut illegali, qabel id-dħul fis-seħħ sħiħ tar-Regolament (UE) 2022/2065 (l-“Att dwar is-Servizzi Diġitali”).

(97)      Skont id-DSA, is-servizzi jeħtieġ li jadottaw il-miżuri ta’ mitigazzjoni kollha meħtieġa u huma soġġetti għal skrutinju pubbliku u awditi indipendenti.

(98)      Dan segwa l-Gwida tal-Kummissjoni dwar it-Tisħiħ tal-Kodiċi ta’ Prattika dwar id-Diżinformazzjoni tas-26 ta’ Mejju 2021 (COM(2021) 262 final): https://disinfocode.eu/ . Sal-lum hemm aktar minn 40 firmatarju.

(99)      F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni qiegħda tippjana li tniedi Patt ta’ Intelliġenza Artifiċjali (IA) li jfittex l-impenn volontarju tal-industrija biex tantiċipa l-Att dwar l-IA u tibda timplimenta r-rekwiżiti tiegħu qabel l-iskadenza legali, ara:  https://digital-strategy.ec.europa.eu/mt/policies/ai-pact .

(100)    Ara l-Anness għad-dettalji.

(101)     COM/2020/624 final.

(102)      Ara wkoll it-taqsima 3.4 u aktar dettalji u eżempji taħt l-Anness.

(103)       https://edmo.eu/ .

(104)       https://eufactcheckingproject.com/ min-Network Ewropew tal-Istandards għall-Verifika tal-Fatti (European Fact-Checking Standards Network, EFCSN).

(105)      L-EDMO stabbilixxa Task Force dedikata, li trawwem il-kollaborazzjoni fost il-prattikanti u li twassal għall-identifikazzjoni ta’ aktar minn 2 000 każ ta’ diżinformazzjoni relatati mal-gwerra tal-Ukrajna permezz ta’ kontrolli tal-fatti u l-pubblikazzjoni ta’ rapporti u investigazzjonijiet dwar narrattivi emerġenti u popolari.

(106)       Task Force tal-EDMO dwar l-Elezzjonijiet Ewropej tal-2024 .

(107)       Sejħa tal-Orizzont Ewropa “Ħolqien għad-demokrazija” (2023), tinkludi EUR 18-il M biex jiġu ffinanzjati sa sitt proġetti biex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet fir-riċerka li jikkonċernaw il-FIMI. B’mod ġenerali, bejn l-2021 u l-2024 Orizzont Ewropa mmobilizza aktar minn EUR 100 M għar-riċerka dwar l-interferenza barranija jew kwistjonijiet relatati ħafna bħall-influwenza mhux dovuta fuq it-teħid ta’ deċiżjonijiet politiċi, id-diżinformazzjoni, il-litteriżmu diġitali.

(108)      Dokument ta’ ħidma riċenti jenfasizza li l-involviment ċiviku fil-livelli lokali jista’ jikkontribwixxi mhux biss għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali iżda wkoll għall-funzjonament tajjeb tad-demokrazija billi tiżdied il-fiduċja tan-nies fl-istituzzjonijiet pubbliċi. Ara d-dokument ta’ ħidma ta’ REGIO, “The geography of EU discontent and the regional development trap in Europe.” L- Orizzont Ewropa kompla jappoġġa r-riċerka biex jiżviluppa fehim aħjar tan-nuqqas ta’ sodisfazzjon tan-nies bid-demokrazija u kif dan jista’ jiġi indirizzat permezz tal-innovazzjoni demokratika, inkluż l-involviment ċiviku u l-inizjattivi deliberattivi tad-demokrazija.

(109)       Ewrobarometru Flash 528 (2023) dwar “Iċ-Ċittadinanza u d-Demokrazija”.

(110)    L-allokazzjonijiet totali fl-ambitu ta’ dan l-istrument jammontaw għal EUR 864 m għall-perjodu 2021-2027.

(111)    Il-prinċipju tas-sħubija jagħmel il-politika ta’ koeżjoni mill-qrib u rikonoxxibbli għaċ-ċittadini tal-UE. L-involviment tas-sħab huwa essenzjali biex jiġu żgurati t-trasparenza u r-responsabbiltà demokratika tal-investimenti pubbliċi. Il-Kummissjoni u l-OECD wettqu proġett pilota biex jesploraw kif għandhom jiġu applikati metodi innovattivi ta’ parteċipazzjoni taċ-ċittadini għall-politika ta’ koeżjoni, b’enfasi fuq ħames awtoritajiet madwar l-Ewropa. F’Lulju 2022 tnedew proġetti ta’ segwitu f’sitt Stati Membri. Ara l-Anness għal eżempji ulterjuri ta’ azzjonijiet.

(112)    COM(2021) 777 final.

(113)      Id-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/913/ĠAI tat-28 ta’ Novembru 2008 dwar il-ġlieda kontra ċerti forom u espressjonijiet ta’ razziżmu u ksenofobija permezz tal-liġi kriminali.

(114)     Il-Kodiċi ta’ Kondotta dwar l-indirizzar ta’ diskors illegali ta’ mibegħda online .

(115)      COM(2022) 404.

(116)       Linji Gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar .

(117)    Ara l-Anness għal aktar dettalji.

(118)    “ Gwida għaċ-ċittadinanza tal-UE ” ippreżentata mill-Kummissjoni mal-Pakkett dwar iċ-Ċittadinanza fis-6 ta’ Diċembru 2023, hija għodda utli f’dan il-kuntest maħsuba biex tavvanza ulterjorment is-sensibilizzazzjoni dwar iċ-ċittadinanza tal-UE.

(119)       Semma’ leħnek (europa.eu)

(120)      Billi jipprovdi feedback ġenerali jew jikkondividi l-fehmiet jew l-għarfien matul Konsultazzjoni Pubblika Miftuħa jew Sejħa għal Evidenza permezz tal-portal “Semma’ Leħnek”. Dan jista’ jiġi kkomplementat minn konsultazzjonijiet immirati. Hemm ukoll opportunitajiet biex jitressqu lmenti formali quddiem il-Kummissjoni jekk ikun hemm suspett ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni, filwaqt li l-Ombudsman Ewropew jista’ jinvestiga lmenti minn individwi u organizzazzjonijiet dwar amministrazzjoni ħażina mill-istituzzjonijiet, mill-korpi u mill-aġenziji tal-UE.

(121)    Xi eżempji bħal dawn jinkludu l-Forum Permanenti tas-Soċjetà Ċivili kontra r-Razziżmu, il-Pjattaforma dwar id-Diżabilità, u l-Forum Ewropew dwar il-Migrazzjoni. Il-Pjattaforma għad-Drittijiet tal-Vittmi tnediet fl-2020 biex tiffaċilita d-djalogu u l-iskambju tal-aħjar prattiki u tal-informazzjoni fost il-membri tagħha, li żewġ terzi minnhom huma mis-soċjetà ċivili. Ara COM(2022) 716 final, p. 31.

(122)      Eżempju wieħed huwa l-inizjattiva tal-Bini tal-Ewropa mal-Kunsilli Lokali. https://building-europe-with-local-councillors.europa.eu/index_en .

(123)    COM(2022) 716 final.

(124)    Is-sentenza tat-18 ta’ Ġunju 2020, Il-Kummissjoni vs l-Ungerija, il-Kawża C-78/18.

(125)      Ara b’mod partikolari r-Rakkomandazzjoni Rec(2007)14 tal-Kumitat tal-Ministeri tal-Kunsill tal-Ewropa dwar l-istatus legali ta’ organizzazzjonijiet mhux governattivi fl-Ewropa.

(126)

      Is-Suq Uniku – Proposta għal inizjattiva leġiżlattiva dwar attivitajiet transfruntieri tal-assoċjazzjonijiet (europa.eu) COM(2023) 516 final.

(127)      C(2023) 8627.

(128)    Ġeneralment mifhuma bħala mhux Statali, mingħajr skop ta’ qligħ, mhux partiġjani u mhux vjolenti, li bihom in-nies jorganizzaw ruħhom biex isegwu l-istess objettivi u ideali. Billi joperaw mil-livelli lokali sa dawk nazzjonali, reġjonali u internazzjonali, dawn jinkludu organizzazzjonijiet urbani u rurali, formali u informali, f’konformità mad-definizzjonijiet stabbiliti tal-UE. Dan jinkludi wkoll “difensuri tad-drittijiet tal-bniedem”.

(129)    Il-Kummissjoni qiegħda tfassal ukoll linji gwida interni li jistabbilixxu prinċipji u jipprovdu sett ta’ għodod għal formati u prattiki parteċipattivi u deliberattivi. Dan se jinkludi Karta ta’ Prinċipji għal involviment taċ-ċittadini b’suċċess. Ara wkoll: Ċentru ta’ Kompetenza dwar id-Demokrazija Parteċipattiva u Deliberattiva .

(130)     Finanzjament u offerti (europa.eu) .

IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Strasburgu, 12.12.2023

COM(2023) 630 final

ANNESS

tal-

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI

dwar id-Difiża tad-Demokrazija

Żona tal-EDAP	Objettivi u Azzjonijiet	Is-sitwazzjoni attwali/Riżultati tanġibbli
Il-protezzjoni tal-integrità tal-elezzjonijiet u l-promozzjoni tal-parteċipazzjoni demokratika	Tiġi proposta leġiżlazzjoni biex tiżgura trasparenza akbar fil-qasam tal-kontenut sponsorizzat f’kuntest politiku (“reklamar politiku”)	Fil-25 ta’ Novembru 2021 ġiet adottata proposta għal Regolament dwar it-trasparenza u l-immirar tar-reklamar politiku. In-negozjati interistituzzjonali ġew konklużi fis-6 ta’ Novembru 2023, u l-adozzjoni formali mill-koleġiżlaturi tat-test konġunt hija mistennija għall-bidu tal-2024. It-test ta’ kompromess miftiehem jipprevedi standard għoli komuni ta’ trasparenza għas-servizzi ta’ reklamar politiku għall-forom kollha tal-media, li jippermetti liċ-ċittadini, lis-soċjetà ċivili u lill-awtoritajiet responsabbli jidentifikaw b’mod ċar is-sors u l-iskop ta’ tali reklamar, u b’hekk jippermetti skrutinju pubbliku u akkontabbiltà aħjar. Il-miżuri proposti jsaħħu wkoll il-protezzjoni tad-data personali, u jintroduċu kundizzjonijiet aktar stretti u aktar trasparenza dwar l-immirar u t-twassil tar-reklamar politiku. Skont il-ftehim proviżorju, l-użu ta’ data personali għall-immirar tar-reklami politiċi online se jkun permess biss jekk id-data tkun inġabret mis-suġġett tad-data u jekk ikun ingħata kunsens espliċitu; ma’ dan hemm ukoll projbizzjoni fuq l-użu ta’ kategoriji speċjali ta’ data personali għall-finijiet tal-immirar (bħar-reliġjon, l-oriġini etnika jew l-orjentazzjoni sesswali). Ir-regoli l-ġodda se japplikaw għar-reklamar politiku li normalment jiġi pprovdut bi ħlas kif ukoll għar-reklamar politiku mħejji internament jew bħala parti minn kampanja ta’ reklamar politiku, b’attenzjoni partikolari għas-salvagwardja tal-kontenut taħt ir-responsabbiltà editorjali jew għall-espressjoni ta’ fehmiet personali, li huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni. Barra minn hekk, il-ftehim politiku jipprevedi wkoll li l-Kummissjoni tistabbilixxi repożitorju pubbliku Ewropew għar-reklamar politiku online. Sabiex jiġi indirizzat ir-riskju ta’ interferenza barranija, ir-regolament jipprojbixxi wkoll l-isponsorizzazzjoni ta’ reklami minn barra mill-UE tliet xhur qabel l-elezzjonijiet. Ir-rwol tal-partiti politiċi u tal-gruppi politiċi Ewropej fil-proċess elettorali Ewropew huwa rikonoxxut ukoll permezz ta’ klawżola speċifika tan-nondiskriminazzjoni. Ir-regoli l-ġodda se japplikaw 18-il xahar wara d-dħul fis-seħħ, bil-klawżola tan-nondiskriminazzjoni u d-definizzjonijiet japplikaw immedjatament, bil-lest għall-elezzjonijiet Ewropej. Links utli: Legislative proposal for regulation on the transparency and targeting of political advertising   Technology and Democracy: Understanding the influence of online technologies on political behaviour and decision-making
	Jiġu adottati miżuri ta’ appoġġ u gwida għall-partiti politiċi u għall-Istati Membri dwar it-trasparenza tal-kontenut politiku sponsorjat	Fin-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni dwar l-Elezzjonijiet, il-Kummissjoni kompliet tiffaċilita l-iskambji tal-aħjar prattiki fl-elezzjonijiet dwar il-kwistjonijiet tat-trasparenza tar-reklamar politiku, anki b’appoġġ u gwida għall-partiti politiċi u l-Istati Membri.
	Ir-Reviżjoni tar-Regolament Nru 1141/2014 dwar l-istatut u l-finanzjament tal-partiti politiċi Ewropej u l-fondazzjonijiet politiċi Ewropej	Fil-25 ta’ Novembru 2021 ġiet adottata proposta għal reviżjoni tar-regoli dwar l-istatut u l-finanzjament tal-partiti politiċi Ewropej u l-fondazzjonijiet politiċi Ewropej. Ir-regolament propost se jagħti lill-partiti u lill-fondazzjonijiet politiċi aktar possibbiltajiet biex jaqdu r-rwol tagħhom biex jibnu u jrawmu sfera politika verament Ewropea, filwaqt li fl-istess ħin jiżgura li l-azzjoni tagħhom tkun ħielsa minn interferenza żejda. Dan se jgħin lill-partiti politiċi Ewropej jinteraġixxu mal-partiti nazzjonali membri tagħhom u lil hinn mill-fruntieri; iżidu t-trasparenza, b’mod partikolari fir-rigward tar-reklamar politiku u d-donazzjonijiet; inaqqsu l-piż amministrattiv eċċessiv; u jżidu l-vijabbiltà finanzjarja tagħhom. In-negozjati interistituzzjonali għadhom għaddejjin. Links utli: Statute and funding of European political parties and foundations
	Jiġi stabbilit mekkaniżmu operazzjonali konġunt ġdid u miżuri oħra ta’ appoġġ, li jibnu fuq il-ħidma tan-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni fl-Elezzjonijiet, għall-promozzjoni ta’ proċessi elettorali reżiljenti u jittieħdu aktar miżuri prattiċi għall-protezzjoni tal-infrastruttura elettorali kontra t-theddid, inkluż kontra l-attakki ċibernetiċi	F’Jannar 2022, il-Kummissjoni bdiet tniedi “mekkaniżmu konġunt għar-reżiljenza elettorali”, li jappoġġa l-iskjerament ta’ timijiet ta’ esperti konġunti u l-iskambji ta’ esperti bejn l-Istati Membri. Din l-għodda għall-bini tal-kapaċità għandha l-għan li tappoġġa r-reżiljenza tal-proċessi elettorali għal diversi tipi ta’ theddid, b’mod partikolari fil-qasam tal-forensika online, id-diżinformazzjoni u ċ-ċibersigurtà tal-elezzjonijiet. Sal-lum, ir-Rumanija, il-Litwanja u l-Iżvezja għamlu użu minn dan il-mekkaniżmu. Bl-appoġġ tal-mekkaniżmu, fil-21 ta’ Novembru 2023, il-Kummissjoni, flimkien mal-ENISA u l-Parlament Ewropew, organizzat eżerċizzju ta’ simulazzjoni biex jappoġġa ċ-ċibersigurtà tal-proċessi elettorali, li bena fuq it-tagħlimiet meħuda mill-edizzjoni tal-2019. Il-mekkaniżmu ntuża wkoll biex jappoġġa l-ħidma tal-Kummissjoni u tal-Istati Membri għat-tħejjija tal-kompendju dwar il-votazzjoni elettronika u l-gwida ta’ prattika elettorali tajba li tindirizza l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini b’diżabilità fil-proċess elettorali. Links utli:  European cooperation network on elections Towards cybersecure EU elections 2019 EU cybersecurity exercise: free and fair EU elections (europa.eu)
	Il-Kummissjoni se torganizza avveniment ta’ livell għoli li jlaqqa’ flimkien diversi awtoritajiet relatati mal-elezzjonijiet biex jindirizzaw l-isfidi deskritti f’dan il-pjan	L-avveniment ta’ livell għoli dwar l-elezzjonijiet sar fi Brussell fit-23 u l-24 ta’ Ottubru 2023. L-avveniment, organizzat mill-Kummissjoni Ewropea, laqqa’ flimkien diversi awtoritajiet nazzjonali u partijiet ikkonċernati u ffoka fuq il-parteċipazzjoni demokratika u l-integrità tal-elezzjonijiet. L-avveniment offra l-possibbiltà lil dawk li jfasslu l-politika fil-livell nazzjonali u lill-prattikanti biex jipparteċipaw f’diskussjonijiet u fi skambji tal-aħjar prattiki biex jappoġġaw il-parteċipazzjoni fil-votazzjoni, jagħtu s-setgħa liċ-ċittadini biex jieħdu sehem fl-elezzjonijiet b’mod inklużiv, kif ukoll miżuri oħra li jiżguraw ir-reżiljenza tas-sistemi elettorali u li l-elezzjonijiet madwar l-Unjoni jkunu ġusti u trasparenti.
	Tissaħħaħ il-kooperazzjoni dwar l-ugwaljanza fit-trattament u l-kopertura bbilanċjata tal-media matul l-elezzjonijiet	Biex tissaħħaħ il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet kompetenti responsabbli għall-politika dwar il-media u dawk b’kompetenza għal affarijiet elettorali, f’Mejju 2022 ġiet organizzata laqgħa konġunta li laqqgħet lill-Grupp ta’ Regolaturi Ewropej għas-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva (European Regulators Group for Audio-visual Media Services, ERGA), is-Sistema ta’ Twissija Bikrija u n-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni fl-Elezzjonijiet biex jiddiskutu l-ugwaljanza fit-trattament u l-kopertura fil-media matul l-elezzjonijiet. F’Marzu 2023 saret laqgħa ta’ segwitu bejn l-istess atturi biex jiġu diskussi b’mod partikolari l-aħjar modi biex tiġi indirizzata d-diżinformazzjoni, inkluż segwitu għall-Kodiċi ta’ Prattika msaħħaħ dwar id-Diżinformazzjoni, fil-kuntest tat-tħejjija tal-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew tal-2024 Links utli: Laqgħa konġunta – Sommarju tal-Laqgħa ta’ Mejju 2022 Laqgħa konġunta – Sommarju tal-Laqgħa ta’ Marzu 2023
	Jitħejja kompendju ta’ prattiki ta’ votazzjoni elettronika	Il-Kummissjoni ppubblikat kompendju tal-votazzjoni elettronika u prattiki oħra tal-ICT. Dan tħejja flimkien mal-Istati Membri fil-qafas tan-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni għall-Elezzjonijiet (European Cooperation Network on Elections, ECNE), u bena fuq l-għarfien espert tal-Kunsill tal-Ewropa. Il-kompendju huwa infurmat mill-kontribuzzjonijiet tal-membri ta’ sottogrupp informali ta’ esperti tal-ECNE dwar il-votazzjoni elettronika u studju qasir dwar il-prattiki tal-votazzjoni elettronika u tal-ICT użati fil-proċessi elettorali mħejjija minn Network ta’ Akkademiċi dwar iċ-ċittadinanza. Links utli: Democracy and electoral rights – Commission activities Compendium of e-voting and other ICT practices Study on E-Voting practices in the EU
	Tiġi ffaċilitata l-kooperazzjoni bejn in-netwerks tal-UE u l-pajjiżi sħab u l-organizzazzjonijiet internazzjonali biex jibnu l-kapaċità u jiġu skambjati l-aħjar prattiki fil-ġlieda kontra t-theddid elettorali u jiġu promossi standards internazzjonali għoljin fl-użu ta’ teknoloġiji ġodda	Il-Kummissjoni u s-SEAE saħħew l-isforzi biex jiffaċilitaw il-kooperazzjoni bejn l-UE, l-organizzazzjonijiet internazzjonali u l-pajjiżi sħab biex jibnu l-kapaċità u jiskambjaw l-aħjar prattiki fil-ġlieda kontra t-theddid elettorali u s-salvagwardja tal-proċessi demokratiċi. L-Inizjattiva globali ta’ Tim Ewropa dwar id-Demokrazija (TED) tnediet f’Diċembru 2021. Dan il-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni innovattiv bejn l-UE u 14-il Stat Membru jikkontribwixxi għall-koerenza tal-politika f’dan il-qasam. Jistabbilixxi objettivi komuni f’konformità mal-prijoritajiet stabbiliti fil-Pjan ta’ Azzjoni għad-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija 2020-2024, fi tliet oqsma ewlenin: “L-Akkontabbiltà u l-Istat tad-Dritt”; “Il-Parteċipazzjoni Politika u Ċivika”; “Il-Media u l-Isfera Diġitali”. Dan se jinkludi wkoll Network għad-Demokrazija, li huwa miftuħ għas-soċjetà ċivili u għal atturi internazzjonali speċjalizzati, u li tnieda f’Ġunju 2023. Għadd ta’ programmi ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp, fil-qasam tal-Appoġġ għad-Demokrazija, tfasslu u ġew imnedija għal dan l-għan. L-eżempji jinkludu l-programm ta’ EUR 42 miljun WYDE (Women and Youth in Democracy Initiative). L-ewwel komponent, WYDE|Parteċipazzjoni taċ-ċittadini, implimentat mis-Sħubija Ewropea għad-Demokrazija (European Partnership for Democracy, EPD), beda fl-2022. Dan jgħin ukoll lid-Delegazzjoni tal-UE timplimenta l-istrateġija tal-pajjiż dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija billi tiffinanzja organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ fil-livell taċ-ċittadini involuti fil-promozzjoni tar-riformi demokratiċi, fl-attivitajiet ta’ akkontabbiltà u fl-osservazzjoni elettorali domestika. Id-WYDE|inter pares jgħin biex tiżdied il-kooperazzjoni interparlamentari b’fokus speċifiku fuq l-inklużjoni taż-żgħażagħ u tan-nisa fil-ħajja politika. Fit-28 ta’ Marzu 2023, f’avveniment parallel għas-Summit, id-Danimarka u l-Kummissjoni Ewropea varaw ukoll l-Inizjattiva għad-Demokrazija Diġitali (Digital Democracy Initiative, DDI), programm b’diversi donaturi biex jamplifika s-soċjetà ċivili lokali sabiex tiġi mħarsa u promossa d-demokrazija inklużiva fl-era diġitali, b’enfasi fuq l-aċċess ugwali għat-teknoloġiji diġitali, l-inklużjoni taż-żgħażagħ, il-ġustizzja klimatika u l-ġestjoni tar-riskji relatati mal-IA (kontribuzzjoni tal-UE ta’ EUR 11-il miljun). L-UE tappoġġa wkoll l-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjonijiet tal-UNESCO dwar l-Etika tal-IA kif ukoll il-Linji Gwida tal-UNESCO għall-Governanza tal-Pjattaformi Diġitali. L-għan ta’ dawn iż-żewġ azzjonijiet huwa li jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-bniedem fil-kuntest tal-iżvilupp tal-IA u l-iżvilupp ta’ proċessi regolatorji għall-pjattaformi diġitali madwar id-dinja. Fil-kuntest tat-tkabbir tal-UE, il-Kummissjoni ilha tiffinanzja azzjonijiet ta’ appoġġ mill-ODIHR immirati għal segwitu għar-rakkomandazzjonijiet elettorali u biex jappoġġaw ir-riforma elettorali fil-Balkani tal-Punent mill-2017. Il-fażi kurrenti (baġit ta’ EUR 1,7 miljun) se tibqa’ għaddejja sa nofs l-2024. Huma ffinanzjati diversi inizjattivi addizzjonali fil-livell bilaterali b’appoġġ għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-proċessi elettorali u d-dibattitu demokratiku. Il-parteċipazzjoni tal-UE fl-ewwel (2021) u fit-tieni (2023) Summit għad-Demokrazija pprovdiet l-okkażjoni biex jissaħħu l-alleanzi għad-demokrazija u biex jintwera x-xogħol li sar mill-UE fil-qasam tal-appoġġ għad-demokrazija globali. L-UE pparteċipat fis-“Sena ta’ azzjoni” li ppreċediet it-tieni Summit permezz ta’ impenn fil-koalizzjonijiet b’diversi partijiet ikkonċernati, l-hekk imsejħa “Koorti tad-demokrazija” b’enfasi fuq l-“Involviment Politiku u Ċiviku taż-Żgħażagħ” u fuq id-“Demokrazija deliberattiva”. Links utli: Team Europe Democracy (TED) | Team Europe Initiative and Joint Programming tracker (europa.eu) Promoting inclusive democracy in the digital age: EU and Denmark launch the Digital Democracy Initiative (europa.eu) Summit for Democracy: EU launches milestone programmes to empower youth as key actors of democracy (europa.eu) Summary for Democracy: Summit ta’ Marzu 2023 Support to Electoral Reforms in the Western Balkans | OSCE The Youth Democracy Cohort
	Tiġi kkonsolidata l-kapaċità tal-missjonijiet ta’ osservazzjoni elettorali tal-UE f’pajjiżi terzi biex tosserva u tivvaluta l-kampanji elettorali online u biex issegwi r-rakkomandazzjonijiet tagħhom	L-UE bagħtet 35 Missjoni ta’ Osservazzjoni Elettorali (MOE), Missjoni ta’ Esperti (EEM) u Missjoni ta’ segwitu (EFM) fl-2021 u fl-2022. Metodoloġija solida u għodod akkumpanjanti għall-osservazzjoni tal-media soċjali issa jintużaw b’mod konsistenti f’kull Missjoni ta’ Osservazzjoni Elettorali tal-UE, li r-rakkomandazzjonijiet tagħhom ġew estiżi biex jinkludu dan il-qasam. L-osservazzjoni tal-media soċjali issa hija integrata awtomatikament fit-Tim Ewlieni ta’ esperti għal kull MOE. Bħala parti mill-ħidma li għaddejja mal-organizzazzjonijiet li approvaw id-Dikjarazzjoni tal-Prinċipji għall-Osservazzjoni Elettorali Internazzjonali (DoP), grupp ta’ ħidma ffukat fuq l-impatt tal-protezzjoni tad-data fuq l-integrità elettorali huwa mmexxi mis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna. L-għan huwa li jiġi deskritt x’inhuma l-prinċipji ta’ gwida u l-prattiki tajbin li għandhom jiġu segwiti biex jiġi żgurat li d-data tkun protetta fi proċess elettorali, u b’hekk tissaħħaħ l-integrità tal-elezzjoni u jiġi ssalvagwardjat id-dritt tal-votanti għall-privatezza kif ukoll dak għall-aċċess għad-dokumenti pubbliċi. Qabel dan, ġew adottati linji gwida komuni (mhux vinkolanti) dwar l-osservazzjoni tal-kampanji online u l-prinċipji fundamentali għall-ICT Elettorali fis-seduta plenarja tad-Dikjarazzjoni tal-Prinċipji għall-Osservazzjoni Elettorali Internazzjonali koospitata mis-SEAE u mill-Parlament Ewropew fi Brussell f’Diċembru 2022, u dawn issa qegħdin jintużaw. Links utli:  EU Election Observation Missions Declaration of Principles for International Election Observations   Guidelines for Observation of Election Campaigns on Social Networks
	Isir inkoraġġiment għall-użu tal-fondi strutturali tal-UE biex jiffinanzjaw is-soċjetà ċivili u jibnu l-kapaċità u l-infrastruttura istituzzjonali/amministrattiva għall-involviment ċiviku u l-parteċipazzjoni politika deliberattivi	Il-Kummissjoni kkoordinat sensiela ta’ avvenimenti u proġetti għas-sensibilizzazzjoni u biex tibni l-kapaċità għall-involviment taċ-ċittadini fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni u f’kuntest usa’ ta’ politika u strateġiku tal-UE. Il-Prinċipju tas-Sħubija jinsab fil-qalba tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE. L-għoti ta’ vuċi lill-partijiet ikkonċernati – u permezz tagħhom ukoll liċ-ċittadini – f’deċiżjonijiet li jirrigwardawhom direttament għandu rwol importanti fl-infurzar tal-leġittimità tat-tfassil tal-politika tal-UE u r-responsabbiltà demokratika tal-investimenti mill-UE u mill-awtoritajiet nazzjonali. Il-Kodiċi ta’ Kondotta dwar is-Sħubija jiżgura li l-awtoritajiet reġjonali, lokali u urbani, kif ukoll is-soċjetà ċivili, is-sħab ambjentali u soċjali, u l-organizzazzjonijiet mhux governattivi jkunu involuti fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tal-proġetti ta’ investiment fil-prattika. Fl-2022, il-Kummissjoni varat il-Komunità Ewropea ta’ Prattika dwar is-Sħubija (European Community of Practice on Partnership, ECoPP) li tlaqqa’ 159 rappreżentant mis-soċjetà ċivili, mill-awtoritajiet pubbliċi, u mill-partijiet ikkonċernati fil-livell reġjonali u lokali biex tippromwovi s-sħubija fl-implimentazzjoni tal-fondi tal-UE. In-network ipprovda linji gwida konkreti dwar il-qafas ta’ politika għas-sħubija kif ukoll għodod għat-tisħiħ tas-sħubija madwar l-UE. Barra minn hekk, il-politika ta’ koeżjoni qed tippjana li tinvesti EUR 26,9 biljun taħt l-objettiv ta’ politika Ewropa Eqreb għaċ-Ċittadini billi tagħti s-setgħa lill-awtoritajiet lokali biex iwettqu investimenti integrati bbażati fuq il-post madwar l-Ewropa kollha, b’involviment mill-qrib tan-nies lokali u ta’ partijiet ikkonċernati oħra. F’Lulju 2020, il-Kummissjoni u l-OECD bdew jikkooperaw biex joffru appoġġ tekniku lill-awtoritajiet pubbliċi u lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jixtiequ jimplimentaw proċessi deliberattivi (eż. ġuriji taċ-ċittadini, votazzjoni, ibbaġitjar) fil-kuntest tat-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-investimenti ffinanzjati mill-FEŻR, mill-JTF u mill-Fond ta’ Koeżjoni. Wara l-ewwel fażi, bil-pubblikazzjoni tar-rapport finali dwar “ Engaging citizens in cohesion policy ”, il-fażi 2 bdiet f’Lulju 2022. Illum, tmien proċessi deliberattivi jinsabu għaddejjin jew qegħdin jitħejjew fil-Belġju, fl-Italja, fil-Polonja, fir-Rumanija u fi Spanja. Eżempju ieħor jinkludi proġett pilota mmexxi fl-2022 dwar l-involviment taċ-ċittadini fl-infrastruttura ekoloġika fiż-żoni urbani, f’10 bliet Ewropej. Il-pubblikazzjoni ta’ dan ix-xogħol tista’ tinstab fil-forma ta’ Atlas disponibbli online , u toffri fost l-oħrajn ir-raġunament u gwida għat-twettiq tal-involviment taċ-ċittadini fil-livell tal-belt. Il-Kummissjoni qed tiżviluppa pakkett ta’ taħriġ dwar il-kokreazzjoni u l-prattiki deliberattivi mmirat lejn l-amministrazzjonijiet pubbliċi fil-livelli kollha ta’ governanza. Dan il-pakkett jinkludi kors ta’ taħriġ għal min iħarreġ. Il-pakkett sħiħ huwa mistenni li jinħareġ permezz tal-Akkademja tal-UE fl-ewwel trimestru tal-2024. Il-Kummissjoni qed tiżviluppa wkoll studju dwar ir-rwol tal-ispazji pubbliċi biex jippermettu prattiki demokratiċi. Dan huwa parti minn viżjoni usa’ li tqis il-ħtieġa għal definizzjoni mill-ġdid tal-infrastrutturi tad-demokrazija. Ir-rapport dwar ix-xjenza għall-politika bbażat fuq il-kontribut ta’ esperti madwar id-dinja huwa ppjanat li jinħareġ kmieni fil-ħarifa tal-2024. F’Settembru 2021, il-Kummissjoni nediet Ċentru ta’ Kompetenza dwar id-Demokrazija Parteċipattiva u Deliberattiva biex tibni l-kapaċità u l-aħjar prattika fi prattiki ta’ involviment taċ-ċittadini parteċipattiv u deliberattiv, immirat lejn il-livelli kollha ta’ governanza. Iċ-Ċentru ta’ Kompetenza jaħdem biex jappoġġa lis-servizzi tal-Kummissjoni u lill-Istati Membri, ibbażat fuq l-aktar materjal aġġornat dwar id-demokrazija parteċipattiva u deliberattiva. Esternament, il-Programm tas-Soċjetà Ċivili tal-Istrument Ewropa Globali (NDICI-Ewropa Globali) (NDICI) (EUR 1,5 biljun) jippromwovi s-soċjetà ċivili bħala attur tal-governanza, filwaqt li l-Programm tad-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija (EUR 1,5 biljun) jinkludi azzjonijiet immirati biex jipproteġu u jibnu l-kapaċità tad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija, is-soċjetà ċivili u d-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem. Pereżempju, l-UE tappoġġa l-programm (EUR 30 miljun) Protect.Defenders.eu, li jipprovdi appoġġ essenzjali lid-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem fid-dinja. L-UE ffinanzjat ukoll sistema għal Ambjent Abilitanti għas-Soċjetà Ċivili EU-SEE (EUR 50 miljun), li se jimmonitorja l-ambjent abilitanti għas-soċjetà ċivili, u jipprovdi twissija bikrija fi żminijiet ta’ bidla, kif ukoll bini tal-kapaċità fit-tul u appoġġ finanzjarju flessibbli. Il-Programm tal-UE għall-Edukazzjoni u s-Sensibilizzazzjoni għall-Iżvilupp (Development Education and Awareness Raising, DEAR) (EUR 186 miljun) jaħdem mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropej u mal-awtoritajiet lokali (LAs) biex jagħti s-setgħa liċ-ċittadini tal-UE sabiex jindirizzaw l-isfidi u l-kriżijiet globali; jippromwovi l-valuri, il-ġustizzja, id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija, ir-responsabbiltà konġunta, l-ekwità, u l-iżvilupp sostenibbli fil-livell lokali u globali.  Il-Kummissjoni tipprovdi wkoll appoġġ finanzjarju sostantiv lis-Soċjetà Ċivili fil-Balkani tal-Punent u fit-Turkija. Skont l-IPA II (2014-2020), l-UE pprovdiet madwar EUR 333 miljun lis-soċjetà ċivili u lill-media madwar ir-reġjun permezz tal-Faċilità għas-Soċjetà Ċivili u l-Programm tal-Media. EUR 218,5-il miljun diġà qegħdin jiġu allokati għall-perjodu 2021-2023 b’ammonti simili indikati għall-2024-2027. L-appoġġ jingħata permezz ta’ diversi mezzi u modalitajiet, inklużi għotjiet lill-OSĊ dwar varjetà ta’ suġġetti u assistenza teknika biex jinbnew il-kapaċitajiet tagħhom. Fost l-oħrajn, lill-Fond Ewropew għad-Demokrazija li jimplimenta skema flessibbli ta’ għoti mill-ġdid għall-appoġġ favur id-demokrazija f’ambjenti li jinbidlu malajr (eż. finanzjament tal-kumpaniji ġodda, finanzjament ewlieni u tranżitorju, appoġġ għal inizjattivi fuq skala żgħira). Aktar appoġġ jingħata skont l-Istrument tal-UE għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-Bniedem. Links utli: Engaging citizens in cohesion policy: pilot project final report | en | OECD   Competence Centre on Participatory and Deliberative Democracy Summit for Democracy: EU launches milestone programmes to empower youth as key actors of democracy (europa.eu) European Endowment for Democracy - home (democracyendowment.eu) DEAR: Development Education and Awareness Raising Programme (europa.eu)  Strument Ewropew għad-Demokrazija u għad-Drittijiet tal-Bniedem - EIDHR
	Użu tal-fondi u tal-opportunitajiet tal-UE skont l-istrateġija tal-UE għaż-żgħażagħ, l-edukazzjoni dwar iċ-ċittadinanza, il-Programm Ewropa Kreattiva u l-aġenda tal-ugwaljanza biex jitrawwem l-aċċess għall-parteċipazzjoni demokratika u l-fiduċja fid-demokrazija	Il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa aġixxiet bħala katalizzatur importanti għal forom ġodda ta’ parteċipazzjoni taċ-ċittadini u proċessi deliberattivi. Dan wassal għal fażi ġdida ta’ involviment taċ-ċittadini b’ġenerazzjoni ġdida ta’ Panels taċ-Ċittadini Ewropej integrati fil-proċess tat-tfassil tal-politika tal-Kummissjoni Ewropea. B’appoġġ għal dan, qed titħejja gwida ġdida li tiddefinixxi l-prinċipji u l-formati tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini u l-proċessi deliberattivi. Din hija kkomplementata minn punt uniku ta’ servizz online ġdid dwar l-involviment taċ-ċittadini, li jiġbor flimkien l-għodod eżistenti, b’mod partikolari l-portal ta’ konsultazzjoni pubblika, l-Inizjattiva taċ-Ċittadini Ewropej u spazju interattiv ġdid ispirat mill-pjattaforma tal-Konferenza dwar il-Futura tal-Ewropa. Barra minn hekk, hemm firxa wiesgħa ta’ opportunitajiet ta’ finanzjament disponibbli biex jitrawwem l-aċċess għall-parteċipazzjoni demokratika, l-involviment ċiviku, il-fiduċja fid-demokrazija u r-riċerka fi kwistjonijiet relatati, b’mod partikolari fil-kuntest tal-programm Ewropa Kreattiva, Erasmus+ u Orizzont Ewropa. Dan huwa allinjat bis-sħiħ mal-aġenda politika rilevanti tal-UE, b’mod partikolari fil-qasam tal-kultura u l-media, iż-żgħażagħ, l-edukazzjoni u r-riċerka. Fil-qasam tal-kultura, il-Kummissjoni ppubblikat rapport dwar il-Culture and Democracy – the evidence. How citizens’ participation in cultural activities enhances civic engagement, democracy and social cohesion (Kultura u d-Demokrazija – l-evidenza. Kif il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fl-attivitajiet kulturali ssaħħaħ l-involviment ċiviku, id-demokrazija u l-koeżjoni soċjali) f’Ġunju 2023. Il-Pjan ta’ Ħidma tal-UE għall-Kultura (2023-2026) iżomm l-enfasi fuq it-tisħiħ tal-parteċipazzjoni kulturali u r-rwol tal-kultura fis-soċjetà (definita bħala waħda minn 4 prijoritajiet, b’mod partikolari “Il-kultura u l-promozzjoni tad-demokrazija: lejn ċittadinanza kulturali fl-Ewropa”), b’attivitajiet immirati dwar it-tisħiħ tad-demokrazija u l-involviment ċiviku permezz tal-parteċipazzjoni kulturali. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni se tiġbor eżempji konkreti, li għandhom jiġu kondiviżi mal-Istati Membri u mal-partijiet ikkonċernati, dwar kif jinbnew sinerġiji effettivi bejn l-iskejjel u l-aġenti kulturali mfassla biex itejbu l-involviment ċiviku tal-istudenti, l-attitudnijiet demokratiċi u r-reżiljenza permezz ta’ proġett ta’ sentejn “Studju dwar il-Kultura u d-Demokrazija u l-Apprendiment bejn il-Pari”. Taħt Ewropa Kreattiva, għadd ta’ sejħiet jiffinanzjaw proġetti li jindirizzaw speċifikament aspetti differenti tal-parteċipazzjoni demokratika, inklużi proġetti dwar il-futur tad-demokrazija, l-impatt tal-inugwaljanzi, ir-rwol tal-kultura għall-bini tad-demokrazija, l-inklużjoni u d-djalogu interkulturali. Matul l-2023 u l-2024, ġiet stabbilita azzjoni ta’ EUR 10 miljun biex tappoġġa primarjament il-media lokali, reġjonali jew investigattiva u media oħra rilevanti għad-demokrazija. Qed jingħata wkoll appoġġ finanzjarju kontinwu lis-sħubijiet tal-ġurnaliżmu biex tiġi appoġġata r-reżiljenza tal-media, u għalhekk pluralità tal-offerti fis-suq. Il-Kummissjoni tappoġġa wkoll l-apprendiment reċiproku, fosthom dwar kwistjonijiet relatati mal-edukazzjoni dwar iċ-ċittadinanza, il-valuri tal-UE u d-dimensjoni Ewropea tat-tagħlim, fil-Grupp ta’ Ħidma dwar l-Ugwaljanza u l-Valuri fl-Edukazzjoni u t-Taħriġ, u tlaqqa’ esperti tal-edukazzjoni maħtura mill-Istati Membri u pajjiżi parteċipanti oħra, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u s-sħab soċjali. Fl-2023, il-Grupp ta’ Ħidma ppubblika Dokument dwar kwistjoni dwar l-edukazzjoni dwar iċ-ċittadinanza . Il-Kummissjoni wettqet varjetà ta’ attivitajiet speċifikament biex tappoġġa l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ, anki permezz tal-organizzazzjoni tas-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ (2022), id-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u l-programm tal-Ambaxxaturi Żgħażagħ Ewropej. Erasmus+ (2021-2027) jippromwovi l-parteċipazzjoni u l-involviment ċiviku fil-ħajja demokratika tal-Ewropa permezz ta’ diversi flussi ta’ finanzjament, inklużi azzjonijiet speċifikament iddedikati għaż-żgħażagħ, anki internazzjonalment (li jappoġġaw pereżempju lill-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ fil-Balkani tal-Punent jew fin-Nofsinhar tal-Mediterran). L-għotjiet huma disponibbli wkoll taħt il-programm CERV dwar iċ-Ċittadini, l-Ugwaljanza, id-Drittijiet u l-Valuri, speċifikament is-Sejħa għal proposti dwar l-Involviment u l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini, imnedija fi tmiem l-2022, b’enfasi fuq l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew tal-2024 u l-isforzi meħtieġa biex tiġi promossa l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fl-elezzjonijiet, u biex jiġi promoss l-involviment taċ-ċittadinanza tal-UE. Taħt Orizzont Ewropa, għadd ta’ sejħiet jiffinanzjaw riċerka li tindirizza b’mod speċifiku aspetti differenti tal-parteċipazzjoni demokratika, inklużi proġetti dwar il-futur tad-demokrazija, l-impatt tal-inugwaljanzi, ir-rwol tal-edukazzjoni, l-impatt tan-networks soċjali online u tal-media l-ġdida, fost l-oħrajn. Il-programm ta’ ħidma tal-2023-2024 jipprevedi żewġ sejħiet annwali għal proposti dwar id-demokrazija u l-governanza (pakkett totali ta’ EUR 170 miljun), minbarra l-EUR 125 miljun taħt il-programm tal-2021-22 b’appoġġ għal 47 proġett ta’ riċerka li għaddejjin. Skont l-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku, l-Istati Membri jistgħu jirċievu appoġġ fuq talba biex jindirizzaw diversi kwistjonijiet marbuta mal-edukazzjoni, l-ugwaljanza, il-protezzjoni soċjali, id-demokrazija, l-istat tad-dritt jew il-kwalità tal-amministrazzjoni pubblika. Links utli: Il-Komunikazzjoni “Conference on the Future of Europe, Putting vision into concrete action” Ħarsa ġenerali lejn il-programmi u l-fondi tal-UE ffinanzjati mill-baġit tal-UE u NextGenerationEU Culture and democracy, the evidence. How citizens’ participation in cultural activities enhances civic engagement, democracy and social cohesion: lessons from international research Il-pjattaforma tar-riżultati tal-proġetti ta’ Erasmus+ Il-Pjattaformi Ewropej tal-Midja appoġġati mill-UE Horizon Europe: Work Programmes u Research and innovation funding for democracy and governance (europa.eu) Strument ta’ Appoġġ Tekniku (TSI) (europa.eu)
	Ġlieda kontra d-diskors ta’ mibegħda u l-promozzjoni tar-rispett fid-dibattitu pubbliku permezz tal-estensjoni tal-lista ta’ reati tal-UE għar-reati ta’ mibegħda u diskors ta’ mibegħda	Fl-2021, il-Kummissjoni adottat Komunikazzjoni dwar Ewropa aktar inklużiva u protettiva: l-estensjoni tal-lista ta’ reati fl-UE għad-diskors ta’ mibegħda u r-reati ta’ mibegħda, ukoll bil-ħsieb li trawwem ambjent rispettuż, abilitanti u aktar sikur għad-dibattitu pubbliku. Dan iwitti t-triq għal deċiżjoni futura tal-Kunsill biex tiġi estiża l-lista ta’ reati tal-UE skont l-Artikolu 83(1) tat-Trattat biex jiġu koperti r-reati ta’ mibegħda u d-diskors ta’ mibegħda, inkluż id-diskors ta’ mibegħda online. Għadhom għaddejjin diskussjonijiet fil-Kunsill dwar id-deċiżjoni li tiġi estiża l-lista ta’ reati tal-UE għal diskors ta’ mibegħda u reati ta’ mibegħda. Taħt l-IPA II, il-Kummissjoni tiffinanzja l-programm “Network għar-Rapportar tad-Diversità 2.0.” (EUR 1 miljun; Awwissu 2020 – Awwissu 2024) li jagħti s-setgħa lil network reġjonali ta’ OSĊ biex jaħdmu flimkien bl-għan li jinfluwenzaw il-kwalità tal-messaġġi tal-media li jaffettwaw il-perċezzjonijiet tal-etniċità, ir-reliġjon u l-ġeneru bħala oqsma tematiċi urġenti rilevanti għal-livelli ġenerali ta’ fehim u tolleranza fil-Balkani tal-Punent. Il-proġett jipprovdi għodod, riżorsi u evidenza għas-soċjetà ċivili kollha biex tiġi promossa media aktar inklużiva, u tfassil effettiv tal-politika li tavvanza t-tolleranza. Taħt l-IPA II u III, il-Kummissjoni tappoġġa l-ħidma tal-Kunsill tal-Ewropa fil-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u d-diskors ta’ mibegħda fil-Balkani tal-Punent, permezz ta’ komponent iddedikat tal-Faċilità Orizzontali tal-UE-Kunsill tal-Ewropa (EUR 12-il miljun). Permezz ta’ assistenza teknika reġjonali u speċifika għall-pajjiżi, hija tappoġġa l-allinjament mal-istandards Ewropej u mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni fir-rapport tal-pajjiż fil-qasam tad-drittijiet fundamentali. Links utli: Il-Komunikazzjoni dwar Ewropa aktar inklużiva u protettiva Reporting Diversity Network - Reporting Diversity Network
It-tisħiħ tal-libertà tal-media u l-pluraliżmu tal-media	Rakkomandazzjoni dwar l-iżgurar tal-protezzjoni, is-sikurezza u l-għoti tas-setgħa lill-ġurnalisti u lil professjonisti oħra tal-media fl-Unjoni Ewropea, filwaqt li jitqiesu t-theddidiet online ġodda li jiffaċċjaw b’mod partikolari lejn il-ġurnalisti nisa	Ir-Rakkomandazzjoni tal-2021 dwar is-sikurezza tal-ġurnalisti, adottata f’Settembru 2021, ipproponiet azzjonijiet għall-Istati Membri biex itejbu s-sikurezza tal-ġurnalisti. Tipprovdi katalgu ta’ miżuri prattiċi relatati ma’ investigazzjoni u ma’ prosekuzzjoni effettivi u imparzjali tar-reati, mekkaniżmi indipendenti ta’ rispons u ta’ appoġġ, aċċess għal postijiet u għal informazzjoni, sikurezza matul dimostrazzjonijiet, taħriġ u sikurezza online u awtonomizzazzjoni diġitali. Ġew irrakkomandati miżuri intensifikati biex jiġu protetti dawk li huma partikolarment vulnerabbli għal theddid u attakki, inklużi ġurnalisti nisa, ġurnalisti li jappartjenu għal gruppi ta’ minoranza, u ġurnalisti li jirrapportaw dwar kwistjonijiet ta’ ugwaljanza. F’Lulju 2023, il-Kummissjoni nediet studju estern indipendenti biex tiġbor informazzjoni dwar l-attivitajiet tal-Istati Membri biex jimplimentaw ir-rakkomandazzjoni. L-istudju se jipproduċi skedi informattivi tal-pajjiżi u se jivvaluta l-prattiki tal-pajjiżi u se jiżviluppa indikaturi ewlenin u metodoloġija ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni. Din il-metodoloġija se tintuża f’eżerċizzji ta’ rapportar futuri u hija mistennija li ttejjeb il-kompletezza u l-konsistenza tar-rapportar skont ir-Rakkomandazzjoni. Is-sejbiet preliminari tal-istudju huma diskussi fir-raba’ edizzjoni tal-Forum tal-Media tal-Aħbarijiet li saret fl-4 ta’ Diċembru 2023 fi Brussell. Il-Kummissjoni qed tkompli tiffinanzja wkoll azzjonijiet li jiffukaw fuq l-għoti ta’ assistenza legali u prattika lill-ġurnalisti fl-UE u lil hinn minnha. Taħt l-IPA III, il-Kummissjoni tiffinanzja l-programm “SafeJournalists Network” (EUR 1,44 miljun; April 2023 - Lulju 2026), implimentat minn konsorzju mmexxi mill-Assoċjazzjoni tal-Ġurnalisti Indipendenti tas-Serbja, biex tikkontribwixxi għall-ħolqien ta’ ambjent abilitanti permezz ta’ appoġġ għal pjattaforma reġjonali ta’ twissija bikrija li tirrapporta każijiet ta’ attakki u theddid kontra l-ġurnalisti, u involviment ulterjuri mal-infurzar tal-liġi u mal-awtoritajiet ġudizzjarji, kif ukoll segwitu xieraq u rapidu għal każijiet bħal dawn. Taħt il-Faċilità Orizzontali mal-Kunsill tal-Ewropa l-allokazzjonijiet kemm reġjonali kif ukoll speċifiċi għall-pajjiżi fil-Balkani tal-Punent jappoġġaw l-applikazzjoni tad-drittijiet u r-responsabbiltajiet tal-atturi tal-media f’konformità mal-istandards Ewropej, u t-titjib tal-qafas legali (EUR 4 miljun Jan 2023-DEC 2026). Links utli:  Commission Recommendation on ensuring the protection, safety and empowering of journalists and other media professionals in the European Union   Home - SafeJournalists Promoting and protecting freedom of expression and media - Horizontal Facility (coe.int)
	Djalogu strutturat, taħt il-Forum Ewropew tal-Media tal-Aħbarijiet, mal-Istati Membri, mal-partijiet ikkonċernati u mal-organizzazzjonijiet internazzjonali biex titħejja u tiġi implimentata r-rakkomandazzjoni	Fl-ewwel edizzjoni tal-Forum Ewropew dwar il-Media tal-Aħbarijiet (mit-23 sal-25 ta’ Marzu 2021) sar djalogu strutturat dwar is-sikurezza tal-ġurnalisti bil-ħsieb li titħejja r-Rakkomandazzjoni. Ir-rappreżentanti rilevanti tal-partijiet ikkonċernati attendew il-Forum, inklużi l-istituzzjonijiet internazzjonali, nazzjonali u tal-UE, il-ġurnalisti u l-assoċjazzjonijiet tal-pubblikaturi, ir-riċerkaturi, l-NGOs, il-pjattaformi online. Wara li ġew diskussi t-trasformazzjoni u l-innovazzjoni tal-media fit-tieni u fit-tielet edizzjoni, fl-4 ta’ Diċembru 2023 ġiet organizzata edizzjoni ġdida tal-forum fi Brussell biex jiġu diskussi s-sejbiet preliminari tal-istudju estern indipendenti dwar l-attivitajiet tal-Istati Membri biex tiġi implimentata r-rakkomandazzjoni. Links utli:  Event report on the structured dialogue on the safety of journalists   European News Media Forum on Safety of Journalists
	Finanzjament sostenibbli għal proġetti b’enfasi fuq assistenza legali u prattika lill-ġurnalisti fl-UE u bnadi oħra, inkluż taħriġ dwar is-sikurezza u ċ-ċibersigurtà għall-ġurnalisti u appoġġ diplomatiku	Il-Kummissjoni tiffinanzja proġetti dwar l-assistenza legali u prattika lill-ġurnalisti, kemm fl-Istati Membri kif ukoll globalment. L-azzjonijiet jiffukaw fuq l-appoġġ ta’ emerġenza u r-rispons rapidu għall-ksur tal-libertà tal-istampa u tal-media u fuq il-bini tal-kapaċità u l-iżvilupp professjonali tal-ġurnalisti. It-tieni edizzjoni tar-“Rispons Rapidu għal-Libertà tal-Media” (MFRR-II), li se tibqa’ għaddejja sa Ottubru 2023, iddokumentat 669 twissija b’1 121 persuna jew entità attakkata. Hija offriet appoġġ finanzjarju lil 22 każ legali fi 11-il pajjiż li jinvolvu lil mezzi tal-media u lil ġurnalisti li qed jiffaċċjaw theddid legali. Fir-rigward tal-fond ta’ emerġenza għall-appoġġ prattiku, il-proġett irċieva 457 talba għal appoġġ prattiku u f’44 minn dawn il-każijiet ta għotjiet b’medja ta’ EUR 1 600 għal kull għotja. Fir-rigward tal-promozzjoni u s-sensibilizzazzjoni fil-qasam tal-libertà u s-sikurezza tal-media tal-ġurnalisti, l-MFRR ippubblikat 94 dikjarazzjoni u ittri miftuħa li jindirizzaw kwistjonijiet ewlenin dwar il-libertà tal-istampa u tal-media f’27 pajjiż. Ir-raba’ edizzjoni tar-rispons rapidu dwar il-libertà tal-media bdiet f’Novembru 2023 u se tibqa’ għaddejja sal-aħħar ta’ Ottubru 2025. Il-proġett Free Media Hub EAST, li beda f’Lulju 2023, se jappoġġa l-media Russa u Belarussa indipendenti eżistenti u stabbilita li qed taħdem fl-UE. Dan se jagħti aktar minn EUR 2,2 miljun f’għotjiet, jipprovdi assistenza u appoġġ psikoloġiku, jinvesti f’soluzzjonijiet teknoloġiċi u jsaħħaħ il-kooperazzjoni bejn iċ-ċentri lokali fejn din il-media eżiljata tinsab fl-UE (prinċipalment iċ-Ċekja, il-Ġermanja, il-Polonja, il-Latvja, il-Litwanja). Il-“Fond tal-ġurnaliżmu investigattiv transfruntier” IJ4EU, ippermetta lil kważi 300 ġurnalist madwar l-UE jwettqu kollaborazzjonijiet investigattivi dwar suġġetti transnazzjonali fl-interess pubbliku. Il-fond IJ4EU alloka EUR 1 110 868,65 għal 43 proġett. EUR 15 000 addizzjonali ngħataw lil tliet timijiet tal-ġurnalisti taħt il-Premju għall-Impatt tal-IJ4EU. Huwa offra wkoll taħriġ speċjalizzat u mentoraġġ għall-freelancers u pprovda assistenza prattika, legali u editorjali lill-benefiċjarji kollha, flimkien ma’ appoġġ ta’ promozzjoni fil-każ ta’ ksur tal-libertà tal-istampa. L-appoġġ għall-ġurnaliżmu investigattiv se jkompli taħt il-proġett “Inizjattiva tal-Ġurnaliżmu Investigattiv Kollaborattiv”, minn Lulju 2023 sa Ġunju 2025. Barra mill-UE, id-Delegazzjonijiet ikomplu jimplimentaw miżuri f’konformità mal-Manwal għas-Sikurezza tal-Ġurnalisti. Ġie żviluppat materjal ta’ taħriġ u għarfien għad-Delegazzjonijiet tal-UE biex jittrattaw każijiet ta’ abbużi kontra l-ġurnalisti. L-UE tappoġġa wkoll l-għotjiet ta’ azzjoni implimentati mis-soċjetà ċivili u mill-organizzazzjonijiet tal-media biex jipprovdu assistenza legali, bini tal-kapaċità, appoġġ finanzjarju, taħriġ fis-sikurezza u fiċ-ċibersigurtà. L-UE tkompli l-assistenza finanzjarja u teknika tagħha, filwaqt li taħdem mas-sħab fis-settur tal-media u ma’ atturi fdati oħra bħall-Fond Ewropew għad-Demokrazija. Il-biċċa l-kbira tad-Delegazzjonijiet tal-UE identifikaw il-libertà tal-espressjoni/il-libertà tal-media u s-sikurezza tal-ġurnalisti bħala prijorità ewlenija fl-Istrateġiji tagħhom tal-Pajjiż tad-Drittijiet tal-Bniedem 2021-2024. Eżempji jinkludu l-Programm dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija tal-NDICI, li fost l-oħrajn jappoġġa proġetti li jtejbu l-ħiliet, l-abbiltajiet u l-kapaċitajiet professjonali tal-ġurnalisti, il-bloggers u l-ħaddiema tal-media. Huwa jappoġġa wkoll inizjattivi awtoregolatorji u ta’ stabbiliment tal-istandards żviluppati mill-media. Skont dan il-Programm, l-UE allokat finanzjament speċifiku għall-pajjiż għall-2022-2023 (ġestit mid-Delegazzjonijiet tal-UE) li jippermetti azzjonijiet lokali li jappoġġaw dawn l-objettivi. Il-Programm tal-NDICI jinkludi wkoll Azzjoni globali għall-appoġġ tal-media u l-użu ta’ teknoloġiji ġodda bil-għan li tiġi promossa u protetta d-demokrazija, jiġi miġġieled it-theddid għad-demokrazija u għall-proċessi elettorali, tiġi ssalvagwardjata l-indipendenza tal-media u jiġu miġġielda l-isfidi ta’ teknoloġiji ġodda. Skont l-istrument tal-IPA (il-Faċilità tas-Soċjetà Ċivili u l-Programm tal-Media), il-Kummissjoni għandha rekord stabbilit ta’ appoġġ għall-media indipendenti u għall-pluraliżmu tal-media fil-Balkani tal-Punent u fit-Turkija b’għadd ta’ programmi reġjonali olistiċi u speċjalizzati, li jammontaw għal aktar minn EUR 42 miljun (Ottubru 2023). Il-programmi għandhom fil-mira aspetti sistemiċi differenti tal-libertà tal-media, iżda prinċipalment l-aspetti usa’ tal-ambjent abilitanti għall-media (inkluża s-sikurezza tal-ġurnalisti, il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni, eċċ.), l-aċċess għall-finanzi u s-sostenibbiltà ekonomika, l-istandards professjonali tal-media u l-kontenut. Xi eżempji huma: ·“Appoġġ għal-Libertà u l-Pluraliżmu tal-Media fil-Balkani tal-Punent” (EUR 10 miljun, Marzu 2023 – Awwissu 2025) li kellu l-għan li jtejjeb is-sostenibbiltà ekonomika tal-mezzi tal-media indipendenti u jtejjeb il-kapaċitajiet tagħhom għar-rapportar tal-kwalità u jiffaċilita l-iskambji reġjonali u n-networking bejn il-mezzi tal-media u atturi oħra tas-suq tal-media. ·Tliet għotjiet għal azzjoni diretta għall-Fond Ewropew għad-Demokrazija immirat għall-mezzi tal-media u għall-atturi ċiviċi (EUR 37,6 miljun li madwar nofshom għall-media) u għotja operattiva annwali (EUR 2 miljun fis-sena): skema flessibbli ta’ għoti mill-ġdid għall-appoġġ favur id-demokrazija f’ambjenti li jinbidlu malajr. Fl-aħħar 5 snin, l-UE ffinanzjat ukoll proġetti li jiswew aktar minn EUR 120 miljun f’pajjiżi barra mill-UE biex tappoġġa l-libertà tal-espressjoni u l-media indipendenti. Eżempji ta’ azzjonijiet jinkludu: ·Appoġġ speċifiku lill-ġurnalisti u lill-media fl-Ukrajna (EUR 30 miljun) ·Appoġġ għall-ġurnaliżmu indipendenti fil-Viċinat tan-Nofsinhar li ammonta għal EUR 15-il miljun fl-2021. L-għotjiet twettqu permezz tal-Fond Ewropew għad-Demokrazija ·Fi Frar 2022, daħal fis-seħħ programm sostanzjali biex jappoġġa l-media indipendenti Russa, li jipprovdi appoġġ ta’ emerġenza kif ukoll bini tal-kapaċità aktar fit-tul u miżuri oħra ta’ appoġġ. ·Il-bidu tal-proċeduri għall-għażla tal-organizzazzjonijiet rilevanti biex jiġu implimentati attivitajiet għall-Protezzjoni tal-Media Indipendenti fil-kuntest tas-Sħubijiet tal-Qafas Tematiku għad-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija. ·ProtectDefenders intensifikat il-ħidma tagħha biex tipproteġi lill-ġurnalisti f’pajjiżi fi kriżi. Fl-2021, il-mekkaniżmu appoġġa madwar 550 ġurnalist madwar id-dinja. ·Fl-Afganistan, ġew miftiehma żewġ programmi għall-media fil-pajjiż u li jaħdmu minn barra l-pajjiż mal-UNESCO u Internews. ·Appoġġ għall-Media u Assises de Journalism. Taħt il-Programm ta’ Ewropa Globali għad-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija 2021-2027, madwar EUR 185 miljun huma allokati għall-appoġġ lill-media indipendenti u għat-trawwim tad-diġitalizzazzjoni madwar id-dinja. Il-Ftehim Qafas ta’ Sħubija Finanzjarja l-ġdid dwar il-Protezzjoni tal-Media Indipendenti se jippermetti kooperazzjoni aktar strateġika ma’ NGOs magħżula li jaħdmu biex jipproteġu l-libertà tal-media madwar id-dinja. Il-ftehim huwa ffirmat għal perjodu ta’ 4 snin (2023-2027) bi tliet konsorzji ewlenin. Se jkunu disponibbli sa EUR 20 miljun. L-objettivi huma li tissaħħaħ ir-reżiljenza tal-ġurnalisti u tal-mezzi tal-media f’riskju; jiġu miġġielda d-diskors ta’ mibegħda, l-estremiżmu, u d-diżinformazzjoni; li l-ġurnalisti żgħażagħ li joperaw f’kundizzjonijiet diffiċli jingħataw aċċess għal opportunitajiet ta’ żvilupp u ta’ apprendiment professjonali; li jinbnew u jiġu kkonsolidati n-networks transfruntiera tal-organizzazzjonijiet tal-iżvilupp tal-media u l-OSĊ. Links utli: Media Freedom and Rapid Response IJ4 EU – Investigative Journalism for Europe Handbook for Safety of Journalists International cooperation and development – Calls for proposals and tenders Home - SafeJournalists The European Endowment for Democracy (EED) (democracyendowment.eu) WB6 MEDIA | Support to Media Freedom and Pluralism in the Western Balkans
	Jiġi stabbilit grupp ta’ esperti dwar is-SLAPPs biex jiġbor u jiskambja l-aħjar prattiki dwar l-appoġġ legali għall-ġurnalisti u azzjonijiet oħra	Il-grupp ta’ esperti dwar is-SLAPPs (Kawżi Strateġiċi Kontra l-Parteċipazzjoni Pubblika) ġie stabbilit fl-2021 u għen lill-Kummissjoni fit-tħejjija tal-pakkett kontra l-SLLAPP . Il-grupp, magħmul minn ġuristi u assoċjazziltaqa’it tal-ġuristi, iltaqa’ 8 darbiet. Il-grupp ikompli jappoġġa lill-Istati Membri fl-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjoni. Links utli: Expert group against SLAPP
	Tiġi ppreżentata inizjattiva biex tipproteġi lill-ġurnalisti u lis-soċjetà ċivili kontra SLAPPs	F’April 2022, il-Kummissjoni ressqet pakkett ta’ miżuri kontra s-SLAPPs, li jipproponi salvagwardji leġiżlattivi biex tiġi miġġielda l-litigazzjoni abbużiva kontra l-ġurnalisti u d-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem, kif ukoll firxa wiesgħa ta’ miżuri mhux leġiżlattivi biex tiġi appoġġata azzjoni fil-livell nazzjonali biex jiġu indirizzati xi wħud mill-kawżi ewlenin tas-SLAPP, bħar-regoli ta’ malafama. Fit-30 ta’ Novembru, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill laħqu ftehim politiku proviżorju dwar id-direttiva kontra s-SLAPP. Fir-rigward tar-Rakkomandazzjoni, l-Istati Membri jridu jirrapportaw id-data aggregata miġbura fil-livell nazzjonali lill-Kummissjoni fuq bażi annwali mill-aħħar tal-2023, b’rispett sħiħ tar-rekwiżiti tal-protezzjoni tad-data. Il-Kummissjoni se tippubblika sommarju annwali tal-kontribuzzjonijiet li tirċievi. Links utli: Il-Proposta għal Direttiva dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jinvolvu ruħhom f’parteċipazzjoni pubblika minn proċedimenti ġudizzjarji manifestament infondati jew abbużivi (“Kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika”)
	Appoġġ għall-kooperazzjoni tal-UE bejn il-kunsilli nazzjonali tal-media, korpi awtoregolatorji tal-media oħrajn, regolaturi tal-media indipendenti u networks ta’ ġurnalisti, u inizjattivi li jrawmu sħubijiet u standards ġurnalistiċi	Il-Kummissjoni tappoġġa l-kooperazzjoni bejn il-kunsilli nazzjonali tal-media, korpi awtoregolatorji tal-media oħrajn, regolaturi tal-media indipendenti u networks ta’ ġurnalisti, u inizjattivi li jrawmu sħubijiet u standards ġurnalistiċi, b’mod partikolari permezz ta’ appoġġ finanzjarju għal proġetti taħt diversi programmi (eż. Orizzont 2020 u Orizzont Ewropa, Ewropa Kreattiva). Eżempju wieħed huwa l-proġett pilota “Il-Kunsilli tal-Media fl-Era Diġitali”, li jiffoka fuq li jenfasizza r-rwol importanti tal-kunsilli tal-istampa u tal-media fi żminijiet ta’ tnaqqis fil-fiduċja fil-ġurnalisti u l-mezzi tal-media flimkien ma’ żieda fid-diżinformazzjoni fil-media l-ġdida. Dan iħares lejn l-isfidi diġitali permezz ta’ 4 komponenti ewlenin: xogħol akkademiku biex tiġi pprovduta data u analiżi rigward il-kunsilli tal-istampa eżistenti, kampanja ta’ sensibilizzazzjoni biex jiġu promossi l-awtoregolamentazzjoni tal-media, il-viżibbiltà u l-iskambji tax-xogħlijiet tal-kunsilli tal-media fix-xena internazzjonali u t-tisħiħ tal-organizzazzjonijiet eżistenti jew l-appoġġ għal organizzazzjonijiet futuri. Dan il-proġett se jitkompla mill-proġett “Il-Kunsilli tal-Media fl-Era Diġitali 4”, li se jdum minn Lulju 2023 sa Ġunju 2025. Proġetti oħra jinkludu proġetti taħt is-sejħa ta’ Orizzont Ewropa “Il-media għad-demokrazija – media demokratika” jew il-proġett “Skambju Ewropew ta’ Eċċellenza għall-ġurnaliżmu” (iffinanzjat mill-programm Ewropa Kreattiva) li jipprovdi ċentru ta’ għarfien għall-ġurnalisti biex jissieħbu flimkien, ibbażat fuq fiduċja reċiproka u regoli komuni Eżempju ieħor huwa l-programm “Tisħiħ ta’ Aħbarijiet ta’ Kwalità u tal-Ġurnaliżmu Indipendenti fil-Balkani tal-Punent u fit-Turkija II” (EUR 2,2 miljun; Jan 2023 – Diċ 2025), biex jissaħħaħ l-involviment ibbażat fuq il-fiduċja taċ-ċittadini u tal-media, jiġu pprovduti riżorsi u jiġu stabbiliti kundizzjonijiet għall-media u għall-ġurnalisti biex jipproduċu kontenut ta’ kwalità għolja permezz tal-edukazzjoni, it-taħriġ, l-appoġġ ta’ gwida u editorjali, l-appoġġ tekniku u finanzjarju, il-pubblikazzjoni u l-promozzjoni ta’ kisbiet eċċellenti fil-ġurnaliżmu ta’ kwalità u investigattiv. Skont il-Faċilità Orizzontali tal-UE/Kunsill tal-Ewropa, l-allokazzjonijiet reġjonali u speċifiċi għall-pajjiżi fil-Balkani tal-Punent għandhom l-għan li jiżguraw ir-rispett kemm tad-drittijiet kif ukoll tal-obbligi tal-ġurnalisti, tal-assoċjazzjonijiet tal-ġurnalisti, tal-korpi awtoregolatorji, u ta’ organizzazzjonijiet oħra tal-media, f’konformità mas-sistema tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u mal-istandards tal-Kunsill tal-Ewropa, inkluż bil-ħidma mal-Awtoritajiet Regolatorji tal-Media u mas-settur tal-ġustizzja (EUR 4 miljun minn Jannar 2023 sa Diċembru 2026). Links utli: Media Councils in the Digital Age   Promoting and protecting freedom of expression and media - Horizontal Facility (coe.int) Horizon Europe projects on the future of liberal democracy
	Jiġi stabbilit l-Osservatorju tas-Sjieda tal-Media u tiġi żviluppata gwida possibbli ulterjuri dwar it-trasparenza tas-sjieda tal-media	Il-Proġett pilota dwar l-Osservatorju tas-Sjieda tal-Media beda f’Settembru 2021 u t-tieni fażi tiegħu ġiet konkluża f’Settembru 2023. Dan jipprovdi bażi tad-data b’informazzjoni dwar is-sjieda u l-kontroll tal-aktar mezzi tal-media tal-aħbarijiet rilevanti f’27 Stat Membru. Il-proġett ikopri l-aktar mezzi tal-media rilevanti, li ntgħażlu f’termini ta’ domanda (sehem mis-suq) u/jew aġenda (kwotazzjoni u/jew rakkomandazzjoni minn servizzi tal-aħbarijiet oħra). Il-kampjuni jinkludu media kemm nazzjonali kif ukoll reġjonali. Id-data kollha nġabret minn sorsi disponibbli għall-pubbliku. F’Settembru 2023, il-Kummissjoni adottat proposta għal regolament dwar l-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media u flimkien magħha rakkomandazzjoni dwar salvagwardji interni għall-indipendenza editorjali u t-trasparenza tas-sjieda fis-settur tal-media. Ir-Regolament jistabbilixxi għadd ta’ rekwiżiti ta’ informazzjoni għall-fornituri ta’ servizzi tal-media: l-isem ġuridiku, id-dettalji ta’ kuntatt, l-ismijiet tas-sidien diretti, indiretti u benefiċjarji. Ir-Rakkomandazzjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri jafdaw lir-regolaturi bl-iżvilupp u ż-żamma ta’ bażi tad-data ddedikata dwar is-sjieda tal-media online b’data diżaggregata dwar tipi differenti ta’ media. In-negozjati interistituzzjonali għadhom għaddejjin. Links utli: Euromedia Ownership Monitor Ir-Regolament l-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Midja Ir-Rakkomandazzjoni dwar salvagwardji interni għall-indipendenza editorjali u t-trasparenza tas-sjieda fis-settur tal-midja
	Jitrawmu miżuri għall-allokazzjoni trasparenti u ġusta tar-reklamar tal-Istat	Il-proposta tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media, adottata mill-Kummissjoni f’Settembru 2022, tipprevedi rekwiżiti għall-allokazzjoni ta’ reklamar mill-Istat lill-media, sabiex jiġi allokat skont kriterji trasparenti, oġġettivi, proporzjonati u mhux diskriminatorji u permezz ta’ proċeduri miftuħa, proporzjonati u mhux diskriminatorji. L-Istati Membri jkollhom jippubblikaw l-ammonti minfuqa u l-benefiċjarji tar-reklamar mill-Istat. In-negozjati interistituzzjonali dwar din il-proposta għadhom għaddejjin. Links utli: Ir-Regolament l-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Midja Ir-Rakkomandazzjoni dwar salvagwardji interni għall-indipendenza editorjali u t-trasparenza tas-sjieda fis-settur tal-midja
	Jiġu mmappjati opzjonijiet għal appoġġ ulterjuri għad-diversità tal-media u jitrawwem approċċ Ewropew dwar il-prominenza tas-servizzi tal-media awdjoviżiva ta’ interess ġenerali	Studju indipendenti dwar il-pluralità tal-media u d-diversità online ġie ppubblikat fis-16 ta’ Settembru 2022. Dan jimmappja l-miżuri leġiżlattivi u l-prattiki tal-industrija relatati mal-prominenza tal-kontenut u s-servizzi ta’ interess ġenerali u ma’ kemm hu faċli li jinstabu, flimkien ma’ valutazzjoni tal-effettività ta’ tali miżuri. L-istudju sab li l-kontenut u s-servizzi bi prominenza akbar jista’ jkollhom impatt fuq id-diversità tal-esponiment u l-pluraliżmu tal-media. Madankollu, il-valutazzjoni tal-impatt fuq il-ħajja reali li l-miżuri kurrenti tal-industrija dwar il-prijoritizzazzjoni tal-kontenut jista’ jkollhom fuq il-pluraliżmu tal-media u fuq l-esponiment tal-utenti għad-diversità tal-media hija ta’ sfida. Ir-raġunijiet huma marbuta mal-użu ta’ rakkomandazzjonijiet dwar il-kontenut li ġejjin minn algoritmi u n-nuqqas kbir ta’ aċċess għad-data. L-istudju mbagħad jipproponi u jiddiskuti opzjonijiet ta’ politika u rakkomandazzjonijiet dwar kif jiġu żviluppati reġimi ta’ prominenza trasparenti u akkontabbli. Matul l-2021 saru skambji tal-aħjar prattiki u workshop dwar il-prominenza tal-kontenut ta’ interess ġenerali fil-Grupp ta’ Regolaturi Ewropej għas-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva (“ERGA”) u dan irriżulta f’rapport. F’Settembru ġiet organizzata sessjoni ta’ ħidma li kkontribwiet għar-riżultat tanġibbli finali. Il-ħidma tal-ERGA kompliet fl-2022 permezz ta’ aktar gwida/analiżi dwar l-effettività tas-sistemi tal-algoritmi u r-rakkomandazzjonijiet fl-iżgurar tal-prominenza xierqa tas-servizzi tal-media awdjoviżiva ta’ interess ġenerali, kif ukoll il-prominenza tax-xogħlijiet Ewropej. Il-prominenza xierqa tas-servizzi tal-media awdjoviżiva ta’ interess ġenerali skont l-Artikolu 7a tad-Direttiva riveduta dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva (Audiovisual Media Services Directive, AVMSD) hija wieħed mill-oqsma li fihom il-Bord Ewropew il-ġdid għas-Servizzi tal-Media jrid joħroġ gwida skont l-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media tal-futur. Il-Kummissjoni tiddedika wkoll linja baġitarja sħiħa (“Azzjonijiet Multimedjali”) biex tappoġġa l-produzzjoni ta’ aħbarijiet indipendenti dwar l-affarijiet tal-UE. Il-benefiċjarji jinkludu Euronews, networks tar-radju, inizjattivi tal-ġurnaliżmu mmexxi mid-data jew il-Kamra tal-Aħbarijiet Ewropea li tlaqqa’ flimkien aġenziji tal-aħbarijiet Ewropej ewlenin. Dan huwa kkomplementat minn għadd ta’ proġetti pilota dwar il-media u l-għoti tas-setgħa liċ-ċittadini, bħall-Pjattaformi Ewropej tal-Media, li għandhom l-għan li jtejbu l-aċċess taċ-ċittadini tal-UE għal informazzjoni affidabbli, jew sejħa biex iż-żgħażagħ jiġu pprovduti b’aħbarijiet dwar kwistjonijiet ta’ rilevanza u importanza madwar l-Ewropa, u b’hekk jiżdied l-involviment demokratiku tagħhom. Hemm għotjiet oħra disponibbli biex jappoġġaw il-media online fuq skala żgħira fit-tmexxija ta’ attivitajiet ta’ riċerka u litteriżmu fil-media biex jappoġġaw il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni, kif ukoll jappoġġaw il-media tal-aħbarijiet fid-dawl ta’ “deżerti tal-aħbarijiet”. Links utli: Study on media plurality and diversity online European media platforms ERGA – European Regulators Group for Audio-visual Media Services report Multimedia actions | Shaping Europe’s digital future (europa.eu)
Il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni u l-manipulazzjoni tal-informazzjoni
	F’dan il-kuntest, is-servizzi tal-Kummissjoni u s-SEAE se jaħdmu mal-Istati Membri, mas-soċjetà ċivili u mal-industrija għal definizzjonijiet komuni rfinati u għal metodoloġiji sabiex jiġu indirizzati l-kategoriji differenti ta’ diżinformazzjoni u ta’ attivitajiet ta’ influwenza.	Is-SEAE, f’kooperazzjoni mal-Kummissjoni, l-Istati Membri, is-sħab internazzjonali u partijiet ikkonċernati oħra għamlu progress fil-ħidma lejn fehim u terminoloġija komuni u f’Ġunju 2021, ġie distribwit dokument informali bi proposta għad-definizzjoni kunċettwali tal-Manipulazzjoni tal-Informazzjoni u l-Interferenza minn Barranin (Foreign Information Manipulation and Interference, “FIMI”) li jikkaratterizza aħjar it-theddida ffaċċjata fl-ambjent tal-informazzjoni. Minn dak iż-żmien ’l hawn, it-terminoloġija ntużat f’diversi dokumenti tal-Unjoni Ewropea kif ukoll barra minnha, inkluż il-Communique tal-2022 tal-Ministri għall-Affarijiet Barranin tal-G7 u d-Dikjarazzjoni Konġunta dwar il-Kooperazzjoni bejn l-UE u n-NATO 2023. Is-soċjetà ċivili, l-akkademja, l-industrija u partijiet ikkonċernati oħra ġew ikkonsultati permezz ta’ serje ddedikata ta’ round tables ta’ esperti li saru matul l-2021 u l-2022 u l-kollaborazzjoni biex jiġi promoss fehim komuni u jiġi żgurat li jkun hemm kapaċitajiet analitiċi fis-seħħ biex jiġu ssodisfati l-kriterji tal-FIMI. Se tkompli l-ħidma, fosthom permezz ta’ proġetti ddedikati, biex jiġi rfinut aktar il-fehim tal-elementi kostitwenti differenti tad-definizzjoni tal-FIMI. Is-soċjetà ċivili ħadet nota wkoll tad-definizzjoni, kif muri minn rapport ta’ EU DisinfoLab fl-2023. Links utli: EU Strategic Compass on Security and Defense   Il-Konklużjonijiet tal-FIMI (Lulju 2022) EUvsDisinfo   Ir-Rapport tal-Attività ta’ Stratcom tas-SEAE 2021 ; Ir-Rapport tal-Attività ta’ Stratcom tas-SEAE 2022 G7 Rapid Response Mechanism Annual Report 2021 G7 Foreign Ministers Statement 2022 Joint Declaration on EU-NATO cooperation EU DisinfoLab – FIMI: towards a European redefinition of foreign interference
	Jiġi żviluppat is-sett ta’ għodod tal-UE għall-ġlieda kontra l-indħil barrani u l-operazzjonijiet ta’ influwenza, inklużi strumenti ġodda li jippermettu l-impożizzjoni ta’ kostijiet fuq l-awturi tar-reati, kif ukoll għat-tisħiħ tal-attivitajiet ta’ komunikazzjoni strateġika u t-task forces tas-SEAE	Is-SEAE pprovda dokument ta’ kunċett konġunt tas-SEAE-KE dwar is-sett ta’ għodod tal-FIMI f’April 2021, li jidentifika erba’ dimensjonijiet tas-sett ta’ għodod tal-FIMI: l-għarfien tas-sitwazzjoni, il-bini tar-reżiljenza, it-tfixkil/ir-regolamentazzjoni, u miżuri relatati mal-azzjoni esterna tal-UE, inklużi l-PESK u risponsi diplomatiċi. Kull qasam jinkludi tipi differenti ta’ strumenti, bil-potenzjal li jew jiġi evitat jew jitnaqqas l-impatt tal-FIMI, biex dawn jiġu skoraġġuti milli jwettqu dawn l-attivitajiet jew biex iwieġbu għalihom. F’Marzu 2023, il-Grupp ta’ Ħidma Orizzontali dwar it-Tisħiħ tar-Reżiljenza u l-Ġlieda kontra t-Theddid Ibridu (Horizontal Working Party on Enhancing Resilience and Countering Hybrid Threats, HWP ERCHT) irrikonoxxa d-dokument kunċettwali aġġornat dwar il-FIMI u l-eżistenza tas-sett ta’ għodod. Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-Manipulazzjoni tal-Informazzjoni u l-Interferenza minn Barranin (FIMI) ġew adottati mill-Kunsill f’Lulju 2022. Is-servizzi tas-SEAE u tal-Kummissjoni komplew id-diskussjonijiet mal-Istati Membri dwar strumenti li jippermettu li jiżdiedu l-kostijiet għal dawk li jwettqu r-reati. Qed isiru sforzi biex il-kapaċitajiet u l-abbiltajiet interni tat-timijiet ta’ komunikazzjoni strateġika tas-SEAE u tat-taskforces jissaħħu ulterjorment, inkluż in-network ta’ 27 Uffiċjal ta’ Stratcom biex jiggwidaw l-isforzi strateġiċi ta’ komunikazzjoni fil-prattika. L-UE għamlet użu wkoll mill-għodod diplomatiċi tagħha biex tindirizza l-FIMI permezz tal-atturi statali. B’mod partikolari, minn Marzu 2022, l-UE imponiet sanzjonijiet fuq Russia Today (RT), Sputnik u mezzi oħra għar-rwol kruċjali tagħhom fil-manipulazzjoni tal-informazzjoni u fl-interferenza relatati mal-aggressjoni kontra l-Ukrajna (lista sħiħa fl-anness XV tar-Regolament 833/2014). Barra minn hekk, hemm stazzjonijiet pubbliċi, bħall-EUvsDisinfo, li jkomplu jżidu l-għarfien dwar il-manipulazzjoni tal-informazzjoni u l-interferenza favur il-Kremlin u jesponu n-natura koordinata tagħhom. Fl-2022, il-proġett EUvsDisinfo laħaq lil aktar minn 2,7 miljun persuna permezz tas-sit web tiegħu u lil 19,3-il miljun aktar permezz tal-kanali tal-media soċjali tagħhom. Links utli: Strategic Compass   Il-Konklużjonijiet tal-FIMI (Lulju 2022)   EUvsDisinfo   Ir-Rapport tal-Attività ta’ Stratcom tas-SEAE 2021 ; Ir-Rapport tal-Attività ta’ Stratcom tas-SEAE 2022 E U sanctions map
	Jitpoġġa fis-seħħ protokoll ġdid biex jissaħħu l-istrutturi ta’ kooperazzjoni eżistenti għall-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni, kemm fl-UE kif ukoll fuq livell internazzjonali	L-azzjoni tal-UE b’reazzjoni għall-mewġiet bla preċedent ta’ manipulazzjoni ta’ informazzjoni u interferenza minn barranin u diżinformazzjoni fil-kuntest ġeopolitiku kurrenti wriet li l-kooperazzjoni bejn istituzzjonijiet differenti tal-UE taħdem tajjeb. L-istrutturi ta’ kooperazzjoni eżistenti wrew li huma flessibbli u risponsivi għall-ħtiġijiet li qed jinbidlu, mingħajr il-ħtieġa li jiġu stabbiliti arranġamenti formali ġodda. L-impenn fin-networks rispettivi, bħas-Sistema ta’ Twissija Bikrija u n-Network kontra d-Diżinformazzjoni, wera li huwa utli ħafna biex tiġi żgurata l-kondiviżjoni f’waqtha tal-analiżi, tal-għarfien u tal-prodotti kif ukoll tal-pjanijiet u tal-istrateġiji ta’ komunikazzjoni. Is-SEAE jaħdem biex jindirizza l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u l-interferenza minn barranin (“FIMI”) inkluża d-diżinformazzjoni permezz ta’ Stratcom tas-SEAE u s-Sistema ta’ Twissija Bikrija (STB) ġestita mis-SEAE, biex jiffaċilita l-iskambji ta’ kuljum mal-Istati Membri tal-UE u mas-sħab internazzjonali. Is-servizzi tal-Kummissjoni jindirizzaw aspetti differenti ta’ diżinformazzjoni fl-UE (eż. dwar l-elezzjonijiet, iċ-ċibersigurtà, il-libertà tal-media, il-pjattaformi online). Mill-2018, il-Kummissjoni żiedet il-koordinazzjoni interna tagħha permezz tan-Network kontra d-Diżinformazzjoni (Network against Disinformation, NaD) magħmul mis-servizzi tal-Kummissjoni u r-Rappreżentanzi fl-Istati Membri tal-UE, bis-SEAE u l-Parlament Ewropew bħala osservaturi. Permezz tan-network, il-Kummissjoni tiġbor u tiggwida l-kapaċitajiet sabiex tkun tista’ toffri rispons b’saħħtu possibbli għad-diżinformazzjoni permezz ta’ azzjoni koordinata. Immedjatament wara l-invażjoni tal-Ukrajna, il-Kummissjoni intensifikat il-kooperazzjoni tagħha mal-pjattaformi online biex timmonitorja l-implimentazzjoni tas-sanzjonijiet kontra l-mezzi tal-media Russi u biex tikkoordina l-isforzi tagħhom biex jiġġieldu d-diżinformazzjoni relatata mal-kunflitt. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri jaħdmu wkoll flimkien fil-qafas tan-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni dwar l-Elezzjonijiet biex jiddiskutu l-każijiet ta’ interferenza fil-proċessi elettorali u l-iskambju dwar l-aħjar prattiki. Il-kooperazzjoni bejn in-networks rilevanti hija kruċjali. Għalhekk, is-Sistema ta’ Twissija Bikrija organizzat sessjoni konġunta mal-Grupp ta’ Ħidma Orizzontali dwar it-Tisħiħ tar-Reżiljenza u l-Ġlieda Kontra t-Theddid Ibridu kif ukoll in-Network Ewropew ta’ Kooperazzjoni dwar l-Elezzjonijiet f’Diċembru 2023. Fl-azzjoni esterna tagħha, l-UE ffinanzjat ukoll organizzazzjonijiet reġjonali indipendenti impenjati fil-promozzjoni ta’ teknoloġija ċivika għad-Demkokrazija u l-aċċess għal informazzjoni affidabbli dwar il-proċessi elettorali. Links utli: Ir-Rapport tal-Attività 2021   Ir-Rapport tal-Attività 2022 Stratcom tal-SEAE Report on FIMI Threats Management Plan 2022 DG Communication
	Jiġi żviluppat qafas komuni u metodoloġija għall-ġbir ta’ evidenza sistematika dwar l-interferenza minn barranin u djalogu strutturali mas-soċjetà ċivili, mal-atturi tal-industrija privata u ma’ partijiet ikkonċernati oħrajn biex tiġi rieżaminata s-sitwazzjoni tat-theddid regolarment	Is-SEAE ppropona qafas analitiku komuni u metodoloġija biex tinġabar evidenza sistematika tal-attività tal-FIMI. Din il-metodoloġija se tappoġġa l-kondiviżjoni u l-analiżi tal-informazzjoni saħansitra aktar effettivi u kollaborattivi kemm fl-UE kif ukoll internazzjonalment. L-ewwel Rapport tas-SEAE dwar it-Theddid ta’ Manipulazzjoni tal-Informazzjoni u Interferenza minn Barranin ġie ppubblikat fi Frar 2023, li għandu l-għan li jipprovdi prova tal-kunċett għall-qafas komuni li jippermetti l-kondiviżjoni reċiproka ta’ għarfien kumpless f’waqtu, interoperabbli u fuq skala. Fuq din il-linja, is-SEAE qed jiffaċilita approċċ komunitarju għall-kondiviżjoni tal-informazzjoni fil-forma ta’ Ċentru tal-Kondiviżjoni u tal-Analiżi tal-Informazzjoni (Information Sharing and Analysis Centre, ISAC), li għandu l-għan li jiffaċilita l-ġbir u l-kondiviżjoni ta’ data dwar inċidenti FIMI fost sħab ta’ fiduċja. L-impenn tal-UE u tal-Istati Uniti fil-Kunsill tal-Kummerċ u t-Teknoloġija (TTC) bejn l-UE u l-Istati Uniti jinkludi standard komuni għall-iskambju ta’ informazzjoni dwar it-theddid strutturat dwar il-FIMI bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti, kif ukoll il-metodoloġija komuni sottostanti għall-identifikazzjoni, l-analiżi u l-ġlieda kontra l-FIMI. Lil hinn minn dan, l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti qed jippjanaw li jappoġġaw l-użu ta’ dan l-istandard mill-partijiet ikkonċernati madwar id-dinja. F’Ottubru 2023, matul is-Summit bejn l-UE u l-Istati Uniti ż-żewġ naħat qablu li jespandu l-kollaborazzjoni dwar il-ġlieda kontra l-FIMI abbażi ta’ prinċipji komuni, bħal strateġiji ddedikati, strutturi organizzazzjonali interni, kapaċità, soċjetà ċivili u impenn multilaterali. Din il-kooperazzjoni jrid ikollha l-għan li tappoġġa sħab tal-istess fehma fil-ġlieda kontra l-FIMI, inkluż permezz ta’ attivitajiet koordinati tal-Istati Uniti u tal-UE, filwaqt li tissalvagwardja l-libertà tal-espressjoni, flimkien ma’ pajjiżi sħab. Ġie żviluppat djalogu kontinwu mas-soċjetà ċivili, mal-industrija privata u ma’ partijiet ikkonċernati rilevanti oħrajn. Skambji dedikati ma’ esperti, inklużi round tables ta’ esperti dwar il-valutazzjoni tat-theddid biex jiġi żgurat għarfien mill-partijiet ikkonċernati esterni dwar l-għarfien tas-sitwazzjoni dwar l-FIMI u jiġu infurmati l-approċċi. Tnieda proġett ġdid tal-UE mill-Istitut tal-UE għall-Istudji fuq is-Sigurtà (EU Institute for Security Studies, EUISS) (EUR 3 miljun) biex jiġu żviluppati għodod ta’ appoġġ prattiċi biex jiffaċilitaw il-kondiviżjoni tal-informazzjoni, l-għarfien u l-evidenza tal-FIMI bejn atturi differenti. Links utli: The 1st EEAS Report on FIMI Threats FPI project on Countering Foreign Interference
	Jiżdied l-appoġġ għall-bini tal-kapaċità tal-awtoritajiet nazzjonali, il-media indipendenti u s-soċjetà ċivili fil-pajjiżi terzi biex jidentifikaw u jirrispondu għad-diżinformazzjoni u l-operazzjonijiet ta’ influwenza barranija	F’Ottubru 2022, biex tiġi mmarkata l-Ġimgħa Globali dwar il-Litteriżmu fil-Media u fl-Informazzjoni, EUvsDisinfo nediet taqsima “LEARN”, paġna web apposta li tispjega l-mekkaniżmi, it-tattiċi, in-narrattivi komuni u l-atturi wara l-FIMI u d-diżinformazzjoni u l-manipulazzjoni tal-informazzjoni. Fir-reġjun tal-Balkani tal-Punent, l-UE impenjat ruħha f’komunikazzjoni proattiva u fattwali u l-bini tal-kapaċità tal-istituzzjonijiet biex jindirizzaw it-theddid tal-FIMI. Fl-2022, l-UE appoġġat aktar minn 250 ġurnalista li ddiskutew modi effettivi ta’ promozzjoni tal-ġurnaliżmu professjonali fir-reġjun. Fl-2021, ġie pprovdut appoġġ biex tiġi organizzata l-Konferenza dwar il-Litteriżmu fil-Media bejn l-UE u l-Balkani tal-Punent biex jiġu diskussi d-diżinformazzjoni, l-isfidi tal-ġurnaliżmu professjonali, l-importanza tal-litteriżmu fil-media fl-ambjent tal-media l-ġdida u l-istrateġiji ta’ reżiljenza. Ġie pprovdut ukoll appoġġ għal studji ġodda bħal: “Evolution of Propaganda Narratives on Ukraine” and a capacity building initiative “ Connecting media community in the age of disinformation ” (Sarajevo, l-24 ta’ Frar 2023).  Il-Faċilità għas-Soċjetà Ċivili u l-Programm tal-Media favur il-Balkani tal-Punent u t-Turkija tinkludi wkoll għadd ta’ azzjonijiet immirati lejn il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni fil-benefiċjarji tal-IPA III. Eżempji jinkludu: - “Il-Bini ta’ Fiduċja fil-Media fix-Xlokk tal-Ewropa: Appoġġ għall-Ġurnaliżmu bħala Ben Pubbliku” (EUR 3 miljun Lulju 2023 - Lulju 2026) “Il-Media Tagħna: Azzjoni tas-soċjetà ċivili biex jiġu ġġenerati l-litteriżmu fil-media u l-attiviżmu, tiġi miġġielda l-polarizzazzjoni u jiġi promoss id-djalogu” (EUR 1,3 miljun; Frar 2023 – Jannar 2025) - “Rapportar tad-Drittijiet u l-Libertajiet Diġitali” (EUR 1,3 miljun; Jannar 2023 - Diċembru 2025) biex jittejbu l-għarfien u l-ħiliet tal-media u tas-soċjetà ċivili dwar il-ksur tad-drittijiet diġitali u d-diżinformazzjoni. -“In-network SEECheck – il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni u l-miżinformazzjoni permezz ta’ network ta’ persuni li jivverifikaw il-fatti” (EUR 1,24 miljun; Jan 2023 - Ġunju 2026) għandu l-għan li jsaħħaħ in-networks professjonali, il-media indipendenti u l-OSĊ. Bis-Sħubija tal-Lvant, il-Programm ta’ Solidarjetà tal-UE għall-COVID-19 adottat fl-2020 kien jinkludi komponent ta’ EUR 10 miljun biex jippermetti lill-OSĊ lokali jtaffu l-effetti fuq l-aktar gruppi vulnerabbli u fuq dawk affettwati b’mod sproporzjonat. Dan il-komponent jinkludi appoġġ għall-attivitajiet ta’ sorveljanza u ta’ promozzjoni tal-OSĊ lokali relatati mal-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni dwar il-COVID-19, il-monitoraġġ u r-rapportar dwar miżuri li jirrestrinġu l-libertajiet ċiviċi u t-tħassir tagħhom. Fl-2019, il-Faċilità għas-Soċjetà Ċivili tas-Sħubija tal-Lvant appoġġat il-ħolqien ta’ laboratorju reġjonali tar-riċerka fil-Kawkasu tan-Nofsinhar dwar il-forensika diġitali, li jibni network ta’ speċjalisti tar-riċerka li jindirizza b’mod partikolari d-diżinformazzjoni influwenzata mill-Kremlin. Barra minn hekk, tingħata assistenza permezz tal-programm tal-UE għall-Media Indipendenti ta’ EUR 8 miljun li tipprovdi appoġġ biex tittejjeb il-vijabbiltà finanzjarja immedjata u fit-tul tal-mezzi tal-media indipendenti fir-reġjun. B’mod ġenerali, l-UE bħalissa qed tappoġġa x-xenarju tal-media indipendenti fil-pajjiżi sħab tal-Lvant b’aktar minn EUR 30 miljun. Ġie pprovdut ukoll appoġġ lill-media indipendenti u lill-OSĊ kontra l-FIMI u d-diżinformazzjoni fl-Ukrajna u fil-Moldova. Permezz tal-proġett reġjonali EU4Independent tas-Sħubija tal-Lvant, il-ġurnalisti mir-reġjun ġew mistiedna jqajmu kuxjenza dwar l-UE u jrawmu kuntatti reġjonali. F’Ġunju 2022, 80 rappreżentant ta’ verifikaturi tal-fatti, ġurnalisti u OSĊ mill-viċinat tal-Lvant u mill-Asja Ċentrali ġew mistiedna fi Brussell. L-UE kienet qed tipprovdi wkoll appoġġ lill-media indipendenti Russa mġiegħla taħrab mir-reġim Russu u ħadmet ukoll kontra l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u d-diżinformazzjoni tal-Kremlin. Fil-Viċinat tan-Nofsinhar, il-pakkett tal-Media għan-Nofsinhar mill-2021 (EUR 15-il miljun, 2022-2026) jipprovdi appoġġ komprensiv lis-settur tal-media indipendenti biex jiżgura li jibqa’ indipendenti, plurali u reżiljenti, u kapaċi jiddefendi kontra t-theddidiet kurrenti u jista’ jippromwovi ħsieb kritiku orjentat lejn il-ħsieb ċiviku. Dan jippromwovi wkoll il-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni fost l-organizzazzjonijiet ta’ appoġġ għall-media biex tiġġieled id-diżinformazzjoni u taħdem mal-media l-aktar vulnerabbli u indipendenti permezz ta’ appoġġ għall-Fond Ewropew għad-Demokrazija. Fir-reġjun MENA, il-ħidma tal-Uffiċjal tal-Media Reġjonali (Regional Media Officer, RMO) tal-UE pprovdiet għodda addizzjonali għall-UE biex tikkomunika ma’ udjenzi li jitkellmu bl-Għarbi. L-ingaġġ tal-esperti lokali mis-soċjetà ċivili, mill-akkademja u mill-media sar biex tiġi segwita l-evoluzzjoni tat-theddida tal-FIMI ta’ diversi aspetti fir-reġjun u biex titqajjem kuxjenza. Minn Frar 2022, l-RMO wettaq aktar minn 150 intervista ma’ stazzjonijiet pan-Għarab dwar l-invażjoni Russa tal-Ukrajna biex tiġi miġġielda l-FIMI mmexxija mill-Kremlin.  Fir-reġjun Indo-Paċifiku, inbdiet ħidma għall-kooperazzjoni mal-OSĊ u biex jiġi pprovdut appoġġ lil media indipendenti barra mill-viċinat immedjat tal-UE. It-Task Force dwar l-Afrika sub-Saħarjana ġiet stabbilita b’reazzjoni għall-ħtieġa urġenti li jissaħħu l-kapaċitajiet tal-UE tal-komunikazzjoni strateġika fil-kuntest tal-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna u ż-żieda fil-manipulazzjoni tal-informazzjoni u l-interferenza mill-barranin fir-reġjun. Bħala parti minn sforzi usa’ biex jiġi indirizzat l-FIMI, flimkien mal-adozzjoni tal-Boxxla Strateġika għas-Sigurtà u d-Difiża, mill-2022 kien hemm appoġġ pilota għal missjonijiet u operazzjonijiet magħżula tal-PSDK, kemm ċivili kif ukoll militari, biex tinbena r-reżiljenza kontra l-FIMI. Barra minn hekk, it-TAIEX qed tappoġġa b’mod attiv lill-pajjiżi tat-tkabbir u tal-viċinat fil-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni. Fil-Balkani tal-Punent, fl-2022 ġie organizzat Workshop Reġjonali tat-TAIEX online, segwit minn avvenimenti speċifiċi għall-pajjiż għall-Montenegro, għall-Albanija u għall-Kosovo. Fl-2023 saru diversi workshops tat-TAIEX, jiġifieri workshop dwar l-isfidi u l-bidliet fil-mekkaniżmi eżistenti mmirati biex jissanzjonaw it-tixrid tad-diżinformazzjoni u Żjara ta’ Studju tat-TAIEX dwar Mudelli ta’ mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni għall-istabbiliment ta’ korp ta’ monitoraġġ biex jiġu miġġielda d-diżinformazzjoni u d-diskors ta’ mibegħda . Fil-viċinat, fi Frar 2023 ġie organizzat workshop multinazzjonali tat-TAIEX ta’ jumejn dwar Strateġiji biex Tiġi Miġġielda d-Diżinformazzjoni biex jiġi pprovdut appoġġ lill-Ukrajna, lill-Moldova u lill-Georgia biex jiġu identifikati, analizzati u mfassla reazzjonijiet adegwati għad-diżinformazzjoni. Bħala segwitu, huma ppjanati workshops tat-TAIEX fl-2024, fuq talbiet sottomessi mill-Moldova u mill-Ukrajna, li jirrivolvu, rispettivament, madwar it-temi tal-elezzjonijiet u tal-FIMI u l-kollaborazzjoni mal-kontropartijiet Afrikani fil-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni. Il-Ftehim Qafas ta’ Sħubija Finanzjarju l-ġdid dwar il-Protezzjoni tal-Media Indipendenti għandu l-għan li jibni l-kapaċità tal-atturi tal-media biex jiġġieldu d-diżinformazzjoni, fost objettivi oħra. Dan se jagħmel sa EUR 20 miljun disponibbli fl-2023-2027. Taħt l-NDICI – Ewropa Globali, hemm fis-seħħ azzjoni biex jittejbu s-sensibilizzazzjoni u r-reżiljenza għad-diżinformazzjoni fl-era tal-IA. Din l-azzjoni tinkludi l-iżvilupp ta’ relazzjonijiet bejn l-atturi fl-Ewropa u għadd magħżul ta’ pajjiżi fl-Afrika u fl-ALK, u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni Nofsinhar-Nofsinhar. Links utli: Il-Proġetti ffinanzjati ġodda ta’ Orizzont Ewropa (taħt is-sejħiet tal-2021 u l-2022) dwar il-politika demokratika u l-istat tad-dritt fil-viċinati tal-UE (il-Lvant u n-Nofsinhar) u fil-pajjiżi kandidati tal-UE TAIEX online workshop on the new geopolitical consequences of disinformation in the Western Balkans TAIEX Workshop on Challenges and changes to existing mechanisms aimed at sanctioning the spread of disinformation TAIEX Workshop on Challenges and changes to existing mechanisms aimed at sanctioning the spread of disinformation
	Tiġi ppubblikata Gwida għat-tisħiħ tal-Kodiċi ta’ Prattika dwar id-Diżinformazzjoni	Fis-26 ta’ Mejju 2021, il-Kummissjoni ppubblikat gwida dwar kif għandu jissaħħaħ il-Kodiċi ta’ Prattika dwar id-Diżinformazzjoni, wara evalwazzjoni tal-funzjonament tiegħu minn meta ġie stabbilit fl-2018. Links utli: Gwida tal-Kummissjoni COM(2021) 262 final
	Jitlaqqgħu l-firmatarji tal-Kodiċi ta’ Prattika u l-gruppi tal-partijiet ikkonċernati rilevanti biex jissaħħaħ il-kodiċi skont il-gwida	Il-Kodiċi ta’ Prattika msaħħaħ dwar id-Diżinformazzjoni ġie ffirmat u ppreżentat fis-16 ta’ Ġunju 2022 minn 34 firmatarju inklużi pjattaformi online ewlenin, atturi mill-industrija tar-reklamar online, pjattaformi iżgħar jew speċjalizzati, organizzazzjonijiet tar-riċerka u tas-soċjetà ċivili, u fornituri ta’ soluzzjonijiet tekniċi biex tiġi miġġielda d-diżinformazzjoni. Il-Kodiċi l-ġdid għandu l-għan li jilħaq l-objettivi tal-Gwida tal-Kummissjoni ppreżentata f’Mejju 2021, billi jistabbilixxi firxa usa’ ta’ impenji u miżuri biex tiġi miġġielda d-diżinformazzjoni online. Dawn jinkludu d-demonetizzazzjoni tat-tixrid tad-diżinformazzjoni; il-garanzija tat-trasparenza tar-reklamar politiku; l-għoti tas-setgħa lill-utenti; it-tisħiħ tal-kooperazzjoni mal-verifikaturi tal-fatti; l-iffaċilitar tal-aċċess għad-data għar-riċerkaturi u l-iżgurar tal-integrità tas-servizzi tal-pjattaformi billi jiġu implimentati u promossi salvagwardji kontra lista ta’ mġiba u prattiki manipulattivi li ma humiex permessi fis-servizzi tagħhom. Il-lista tinkludi forom ta’ mġiba manipulattiva li jistgħu jxerrdu diżinformazzjoni, bħall-ħolqien ta’ kontijiet mhux awtentiċi jew ta’ botnets, l-użu ta’ media manipulata qarrieqa (bħal “deep fakes”, “cheap fakes”), u l-koordinazzjoni mhux awtentika tal-ħolqien jew l-amplifikazzjoni tal-kontenut, inklużi tentattivi biex jiġu mqarrqa/manipulati l-algoritmi (bħal modi biex jiġu mqarrqa n-nies dwar il-popolarità tal-kontenut). Abbażi ta’ dan, il-firmatarji se jadottaw, isaħħu u jimplimentaw politiki ċari, li jkopru l-firxa ta’ mġiba u prattiki identifikati. Minħabba n-natura li qed tevolvi ta’ tali tattiċi, tekniki u proċeduri użati minn atturi malizzjużi, din il-lista se tiġi rieżaminata perjodikament. Is-servizzi tal-Kummissjoni u s-SEAE intensifikaw ukoll il-kooperazzjoni tagħhom mal-pjattaformi online biex jikkoordinaw l-isforzi għall-ġlieda kontra l-FIMI u d-diżinformazzjoni relatata mal-kriżijiet ġeopolitiċi ewlenin. Il-Kummissjoni, fil-qafas tal-Kodiċi, qiegħda ssegwi mill-qrib l-implimentazzjoni tas-sanzjonijiet fuq RT, Sputnik u mezzi ssanzjonati oħrajn mill-pjattaformi. Il-firmatarji tal-Kodiċi qed jorganizzaw laqgħat regolari biex jiskambjaw informazzjoni u jikkoordinaw l-azzjonijiet tagħhom biex inaqqsu d-diżinformazzjoni relatata ma’ sitwazzjonijiet ta’ kriżi speċifiċi fil-qafas tat-Task Force Permanenti u s-Sottogrupp ta’ Rispons għall-Kriżijiet tagħha. L-Osservatorju Ewropew tal-Media Diġitali (European Digital Media Observatory, EDMO) ħoloq task force dedikata li timmonitorja s-sitwazzjoni fir-rigward tal-kampanji ta’ diżinformazzjoni marbuta mal-gwerra fl-Ukrajna. Mill-24 ta’ Marzu 2022, sa Ottubru 2023 in-network tal-verifika tal-fatti tal-EDMO pproduċa aktar minn 2 500 verifika tal-fatti dwar il-gwerra u diversi investigazzjonijiet, rapporti u għarfien perjodiku dedikat relatati. Minbarra dan, l-Istati Membri jistgħu jitolbu appoġġ taħt l-istrument ta’ appoġġ tekniku biex jiżviluppaw il-kapaċità meħtieġa sabiex jimmaniġġjaw id-diżinformazzjoni u jindirizzaw b’mod effettiv il-kampanji ta’ interferenza barranija. Links utli: Il-Kodiċi ta’ Prattika tal-2022 dwar id-Diżinformazzjoni Osservatorju Ewropew tal-Media Diġitali   Task Force tal-EDMO dwar id-diżinformazzjoni dwar il-gwerra fl-Ukrajna Strument ta’ Appoġġ Tekniku (Technical Support Instrument, TSI) (Europa.eu)
	Jiġi stabbilit qafas permanenti għall-monitoraġġ tal-kodiċi	Il-Kodiċi ta’ Prattika tal-2022 dwar id-Diżinformazzjoni jiġi b’qafas ta’ monitoraġġ imsaħħaħ ibbażat fuq elementi ta’ rapportar kwalitattiv u indikaturi tal-livell ta’ servizz li jkejlu l-effettività tal-implimentazzjoni tiegħu. Il-firmatarji qablu li jistabbilixxu Ċentru ta’ Trasparenza, li jipprovdi ħarsa ġenerali ċara lill-pubbliku dwar il-politiki li jistabbilixxu biex jimplimentaw l-impenji tagħhom, u se jaġġornah regolarment bid-data rilevanti. Fl-aħħar ta’ Jannar 2023, il-firmatarji tal-Kodiċi ta’ Prattika ppreżentaw l-ewwel rapporti ta’ bażi ta’ referenza tagħhom, u pprovdew l-istat attwali inizjali tal-passi meħuda biex jiġu implimentati l-impenji u l-miżuri u l-ewwel sett ta’ rapportar kwalitattiv u kwantitattiv li jkopri l-ewwel xahar tal-implimentazzjoni. Il-firmatarji li ġew iddeżinjati bħala Pjattaformi Online Kbar Ħafna, kif iddefiniti fl-Att dwar is-Servizzi Diġitali (Digital Services Act, DSA), jirrapportaw kull 6 xhur dwar l-azzjonijiet tagħhom meħuda skont il-Kodiċi, filwaqt li firmatarji oħrajn jirrapportaw darba fis-sena. Il-firmatarji tal-pjattaformi online ewlenin kollha tal-Kodiċi (Google, Meta, Microsoft u TikTok) ipprovdew it-tieni sett ta’ rapporti f’Settembru 2023, li jkopru perjodu sħiħ ta’ 6 xhur ta’ implimentazzjoni. Għall-ewwel darba, l-eżerċizzju ta’ rapportar jinkludi wkoll il-pubblikazzjoni ta’ sett inizjali ta’ Indikaturi Strutturali, li jipprovdi għarfien dwar id-diżinformazzjoni fuq is-servizzi tal-pjattaformi. Ir-rapporti kollha huma disponibbli għall-pubbliku fiċ-Ċentru ta’ Trasparenza, li tnieda fi Frar 2023. Il-firmatarji qablu wkoll li jistabbilixxu qafas għal aktar kollaborazzjoni permezz ta’ Task Force permanenti u diversi Sottogruppi, b’linji ta’ ħidma u riżultati speċifiċi. Il-firmatarji se jkomplu jiltaqgħu fuq bażi regolari biex jiżguraw li l-Kodiċi jibqa’ tajjeb għall-iskop tiegħu, inkluż biex titnaqqas id-diżinformazzjoni madwar il-gwerra fl-Ukrajna. Links utli: Il-Kodiċi ta’ Prattika tal-2022 dwar id-Diżinformazzjoni ; https://disinfocode.eu/
	Jingħata appoġġ lil proġetti innovattivi l-ġodda għall-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni skont diversi programmi tal-UE, b’mod partikolari mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni għolja, bl-involviment tal-ġurnalisti	L-UE talloka riżorsi fuq bażi annwali biex tappoġġa proġetti għall-ġlieda kontra l-manipulazzjoni tal-informazzjoni u l-interferenza minn barranin, inklużi d-diżinformazzjoni u t-theddid ibridu, pereżempju taħt il-programmi tal-Unjoni Orizzont Ewropa jew dak dwar iċ-Ċittadini, l-Ugwaljanza, id-Drittijiet u l-Valuri (Citizens, Equality, Rights and Values, CERV), Erasmus+ u permezz ta’ proġetti ffinanzjati taħt l-Istrument ta’ Viċinat, ta’ Kooperazzjoni għall-Iżvilupp u ta’ Kooperazzjoni Internazzjonali (NDICI). Taħt Erasmus+, l-appoġġ huwa disponibbli biex jiġu żviluppati l-kompetenzi diġitali u l-litteriżmu fil-media taż-żgħażagħ bil-għan li tiżdied ir-reżiljenza taż-żgħażagħ għad-diżinformazzjoni, l-aħbarijiet foloz u l-propaganda. L-attivitajiet tal-eTwinning fl-2021 iffukaw fuq il-litteriżmu fil-media u d-diżinformazzjoni, b’konferenza ddedikata f’Ottubru 2021, sett ta’ għodod għall-għalliema intitolat “Identifika u ġġieled id-diżinformazzjoni”, u diversi kollaborazzjonijiet tal-eTwinning bħal “Lie Detectors”, "Internet aħjar għat-tfal", u "Anne Frank House". F’Marzu 2022, il-Kummissjoni nediet il-Qafas ta’ Kompetenza Diġitali l-ġdid (DigComp) 2.2, li jipproponi fehim komuni ta’ xi jfisser li tkun diġitalment kompetenti fis-seklu 21, inkluża referenza speċifika għall-ħtieġa ta’ ingaġġ kritiku mal-informazzjoni online, id-diżinformazzjoni, il-miżinformazzjoni u oħrajn. Komplew jiġu ffinanzjati wkoll proġetti ta’ riċerka taħt Orizzont Ewropa. Skont il-programm ta’ ħidma 2021-22, il-proġetti bdew jaħdmu fuq riċerka dwar id-diżinformazzjoni fil-kuntest tad-dinja wara l-pandemija (EUR 9 miljun), il-politika u l-impatt tan-networks soċjali online u tal-media l-ġdida (EUR 9 miljun), il-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni u l-irkupru tal-fiduċja fid-dinja diġitali (EUR 8 miljun), u l-għodod għall-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni bbażata fuq l-IA kemm għall-professjonisti tal-media kif ukoll għaċ-ċittadini (EUR 18-il miljun). Il-programmi ta’ ħidma għall-2023-2024 ta’ Orizzont Ewropa allokaw madwar EUR 30 miljun addizzjonali għall-finanzjament tar-riċerka dwar il-manipulazzjoni u l-interferenza tal-informazzjoni barranija (FIMI) u dwar soluzzjonijiet ibbażati fuq l-IA biex jiżguraw aċċess pluralistiku għal informazzjoni sinifikanti, kontenut ta’ kwalità u interazzjoni online affidabbli għall-professjonisti tal-media u għaċ-ċittadini. Barra minn hekk, f’Ottubru 2022, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat linji gwida għall-għalliema u għall-persunal edukattiv biex tippromwovi l-litteriżmu diġitali u tindirizza d-diżinformazzjoni permezz tal-edukazzjoni u t-taħriġ bħala parti mill-Pjan ta’ Azzjoni għall-Edukazzjoni Diġitali tagħha. Il-linji gwida, disponibbli fil-lingwi uffiċjali kollha tal-UE, ġew żviluppati bl-appoġġ tal-komunità tal-edukazzjoni u t-taħriġ, l-akkademja, l-NGOs, ix-xandara u s-settur privat. L-UE appoġġat l-iżvilupp tal-Osservatorju Ewropew tal-Media Diġitali (EDMO). Mill-2020, l-EDMO bena komunità ddedikata li tokkupa pożizzjoni ewlenija fit-traċċar, fil-kxif u fil-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni. L-EDMO jinkludi pjattaforma diġitali ċentrali u ċentri nazzjonali u reġjonali li jużaw l-għarfien tagħhom tal-ambjenti ta’ informazzjoni lokali biex jidentifikaw, janalizzaw u jikxfu kampanji ta’ diżinformazzjoni fl-Ewropa. B’14-il ċentru tal-EDMO implimentati llum, in-network tal-EDMO jkopri s-27 Stat Membru tal-UE kollha kif ukoll in-Norveġja, fiż-ŻEE. Il-ħidma tal-EDMO u ċ-ċentri tiegħu kienet strumentali fil-kuntest tal-gwerra fl-Ukrajna u l-propaganda Russa, u identifikat eluf ta’ każijiet ta’ diżinformazzjoni relatati mal-gwerra permezz ta’ verifika tal-fatti u l-ħruġ ta’ rapporti u investigazzjonijiet dwar narrattivi emerġenti u li qed jittrendjaw. Abbażi ta’ dan, l-EDMO qed iwaqqaf task force speċjali għall-elezzjonijiet Ewropej iddedikata biex jiġu identifikati sinjali bikrija ta’ kampanji ta’ diżinformazzjoni potenzjalment perikolużi li jistgħu jinfirxu madwar l-UE u jikkoordinaw attivitajiet iddedikati ta’ litteriżmu fil-media. It-task force se tipprovdi wkoll l-għarfien espert tagħha lill-istituzzjonijiet Ewropej fil-qafas tat-tħejjija għall-elezzjonijiet Ewropej. Il-Kummissjoni appoġġat ukoll l-iżvilupp tal-Kodiċi ta’ Integrità Professjonali għall-verifikaturi tal-fatti Ewropej li ġie ppubblikat fil-15 ta’ Settembru 2022 1 . L-istandards tal-Kodiċi, li jkopru kwistjonijiet li jvarjaw minn akkwist ta’ kwalità għal nonpartiġġjaniżmu u trasparenza finanzjarja, iridu jiġu rrispettati biex l-organizzazzjonijiet tal-verifika tal-fatti jsiru membri vverifikati tan-Network Ewropew tal-Istandards tal-Verifika tal-Fatti (EFCSN), li huwa network ta’ organizzazzjonijiet ta’ verifika tal-fatti li jopera b’mod indipendenti, etiku u b’impenn li jaqdi l-interess pubbliku. Links utli: Osservatorju Ewropew tal-Media Diġitali Il-Linji gwida għall-għalliema u għall-edukaturi dwar l-indirizzar tad-diżinformazzjoni u l-promozzjoni tal-litteriżmu diġitali permezz tal-edukazzjoni u t-taħriġ - Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-UE (europa.eu) In-Network Ewropew tal-Istandards tal-Iċċekkjar tal-Fatti (EFCSN) Proġetti ffinanzjati ġodda ta’ Orizzont Ewropa (taħt is-sejħiet tal-2021 u l-2022) dwar: · Għodod biex tiġi miġġielda d-diżinformazzjoni bbażata fuq l-IA kemm għall-professjonisti tal-media kif ukoll għaċ-ċittadini · Soluzzjonijiet ibbażati fuq l-IA biex jiżguraw aċċess pluralistiku għal informazzjoni sinifikanti, kontenut ta’ kwalità u interazzjoni online affidabbli għall-professjonisti tal-media u ċ-ċittadini Il-proġetti ta’ Orizzont 2020 dwar il-konfutazzjoni ta’ aħbarijiet foloz u l-għoti ta’ għodod lill-ġurnalisti biex jiġġieldu d-diżinformazzjoni u l-miżinformazzjoni (diġà ffinalizzati) jinkludu: · FANDANGO - FAke News discovery and propagation from big Data ANalysis and artificial intelliGence Operations · WeVerify - WIDER AND ENHANCED VERIFICATION FOR YOU · TRUTHCHECK - Fake News Recognition applying Service-based Cross-Media Analytics · NEWTRAL - First real-time fact-checking tool to fight against the fake news and disinformation · Factmata - A SCORING SYSTEM FOR ONLINE CONTENT · DYNNET - Opinion Dynamics · GoodNews - Fake news detection in social networks using geometric deep learning · AI4Dignity - Collaborative AI Counters Hate Il-proġetti ta’ Orizzont 2020 li jipprovdu attivitajiet ta’ bini tal-kapaċità għas-soċjetà ċivili, għall-industrija tal-media u għal professjonisti oħra jinkludu: · EU-HYBNET – Empowering a Pan-European Network to Counter Hybrid Threats (euhybnet.eu) , network iffinanzjat minn Orizzont 2020 ·Horizon Europe: Detecting, analysing and countering foreign information manipulation and interference (europa.eu) (ATHENA, ADAC.io, SAUFEX) u · Developing a better understanding of information suppression by state authorities as an example of foreign information manipulation and interference (europa.eu) (RESONANT, ARM, DE-CONSPIRATOR)
	Jiżdied l-appoġġ u l-finanzjament u d-diversifikazzjoni tal-inizjattivi, fosthom mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, biex ikun promoss l-litteriżmu medjatiku u biex iċ-ċittadini jkunu megħjuna jidentifikaw id-diżinformazzjoni, fl-UE u lil hinn minnha	Il-programm Ewropa Kreattiva jappoġġa l-promozzjoni tal-litteriżmu fil-media prinċipalment taħt il-linja TRANSSETTORJALI. L-iskema tal-Litteriżmu fil-Media skont il-Programm Ewropa Kreattiva għandha l-għan li tippermetti liċ-ċittadini jiżviluppaw fehim u użu kritiċi tal-media. Għal dan il-għan, l-azzjonijiet dwar il-litteriżmu fil-media jħeġġu l-kondiviżjoni tal-għarfien u l-iskambji dwar il-politiki u l-prattiki tal-litteriżmu. L-appoġġ jipprevedi l-iżvilupp ta’ inizjattivi u ta’ komunitajiet innovattivi ta’ litteriżmu fil-media transfruntiera madwar l-Ewropa, f’xenarju tal-media diġitali li qed jinbidel kontinwament u filwaqt li titqies l-imġiba kurrenti tal-utenti fost diversi gruppi ta’ età. Dan jimxi b’mod parallel mal-appoġġ offrut lill-media tal-aħbarijiet biex isiru aġġustamenti għall-bidliet strutturali u teknoloġiċi li qed jiffaċċja s-settur. Fid-19 ta’ Diċembru 2022, il-Kummissjoni nediet sejħa għal proposti ta’ EUR 990 500 dwar il-Festival Ewropew tal-Ġurnaliżmu u l-Litteriżmu fl-Informazzjoni tal-Media, immirata lejn it-tisħiħ tad-djalogu, il-kooperazzjoni u s-sħubija fl-UE fost il-ġurnalisti, il-mezzi tal-media inkluż il-media tas-servizz pubbliku, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-professjonisti tal-litteriżmu fil-media. Se tingħata attenzjoni speċjali liż-żgħażagħ, inklużi l-istudenti tal-ġurnalisti, in-nies u l-media soċjali. Il-Grupp ta’ Esperti dwar il-Litteriżmu fil-Media jkompli jiddelibera, iqajjem kuxjenza u jxerred informazzjoni dwar inizjattivi ta’ litteriżmu fil-media madwar l-Ewropa. Il-grupp jiltaqa’ formalment darbtejn fis-sena. Finanzjament kontinwu huwa disponibbli wkoll permezz tal-Erasmus+ (jiġifieri 387 proġett li jittrattaw il-litteriżmu fil-media u l-indirizzar tad-diżinformazzjoni ntgħażlu għall-finanzjament fl-2021) u l-Korp Ewropew ta’ Solidarjetà (jiġifieri 46 proġett li jittrattaw il-litteriżmu fil-media u l-indirizzar tad-diżinformazzjoni) ġew iffinanzjati u 39 oħra ġew iffinanzjati dwar is-sikurezza diġitali fl-2021-22). Il-Programm dwar il-Kultura AKP-UE (EUR 40 miljun) b’appoġġ għall-industriji kulturali u kreattivi fil-pajjiżi AKP għandu l-għan, fost l-oħrajn, li jippromwovi għadd ta’ kwistjonijiet soċjetali trasversali bħal-litteriżmu viżiv u approċċ ibbażat fuq il-kultura għall-edukazzjoni. Billi jipprovdi għotjiet kaskata fil-prattika, jikkontribwixxi għall-edukazzjoni taż-żgħażagħ u biex iż-żgħażagħ jibdew jaħsbu b’mod kritiku, jiddistingwu bejn dak li huwa veru u falz, jippromwovu l-valuri taċ-ċittadinanza, jiddubitaw l-isterjotipi, u forom oħra ta’ diskriminazzjoni. Il-Faċilità ta’ Esperti UE-UNESCO tappoġġa wkoll il-media pluralistika (eż. l-ilħna ta’ persuni indiġeni fil-media u r-radji tal-Messiku). Ċiklu ġdid tal-faċilità ta’ esperti UE-UNESCO jinsab fil-fażi tal-bidu. I-Faċilità għas-Soċjetà Ċivili u l-Prgramm tal-Media jinkludi għadd ta’ azzjonijiet immirati lejn iż-żieda tal-litteriżmu fil-media fil-benefiċjarji tal-IPA III (ara hawn fuq għal eżempji, bħall-proġett “Il-Bini ta’ Fiduċja fil-Media fix-Xlokk tal-Ewropa”). Il-proġett li nbeda dan l-aħħar “Il-Media Tagħna: Azzjoni tas-soċjetà ċivili biex tiġġenera l-litteriżmu u l-attivitajiet tal-media, tiġġieled il-polarizzazzjoni u tippromwovi d-djalogu” (EUR 1,3 miljun; Frar 2023 – Jannar 2025) jippromwovi ulterjorment aktar litteriżmu fil-media u fl-informazzjoni billi jingaġġa lill-professjonisti tal-media u lill-awtoregolaturi, kif ukoll liż-żgħażagħ fl-attiviżmu tal-libertà tal-media. Fil-Viċinat tan-Nofsinhar, il-pakkett tal-Media għan-Nofsinhar mill-2021 (EUR 15-il miljun, 2022-2026) jipprovdi appoġġ komprensiv lis-settur tal-media indipendenti biex jiżgura li jibqa’ indipendenti, plurali u reżiljenti, u kapaċi jiddefendi kontra t-theddid kurrenti u jista’ jippromwovi ħsieb kritiku orjentat lejn il-ħsieb ċiviku. Permezz tal-Politika Reġjonali u Urbana tagħha, il-Kummissjoni taħdem ukoll biex tippromwovi l-ġurnaliżmu u l-litteriżmu fil-media permezz ta’ sensiela ta’ attivitajiet ta’ taħriġ u ta’ sensibilizzazzjoni. Dan jinkludi (1) modulu ta’ tagħlim online miftuħ speċifiku għall-istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja tal-ġurnaliżmu b’enfasi fuq l-UE u l-politika ta’ koeżjoni tagħha, (2) l-hekk imsejħa “ Żjarat tal-Media ta’ EUinMyRegion ” għall-ġurnalisti lokali u reġjonali, segwiti sal-lum minn madwar 150 ġurnalist, (3) programm li joffri taħriġ, mentoraġġ u taħriġ prattiku lill-istudenti tal-ġurnaliżmu u lill-ġurnalisti żgħażagħ (“ Yout4Reġjuni ”) kif ukoll (4) linja baġitarja ddedikata ta’ EUR 7 miljun taħt il-miżuri ta’ informazzjoni għall-politika ta’ koeżjoni tal-UE, li tiffinanzja azzjonijiet ta’ informazzjoni u komunikazzjoni ta’ 12-il xahar dwar il-valur miżjud tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE għall-ħajja taċ-ċittadini. Sal-lum, aktar minn 150 organizzazzjoni rċevew għotjiet li jippermettu lill-attivitajiet ta’ komunikazzjoni tagħhom jilħqu miljuni ta’ persuni permezz tal-istampa, tat-televiżjoni u tar-radju, avvenimenti, u pjattaformi online f’25 Stat Membru. Il-pilastru tar-Rispons Rapidu tal-NDICI mmobilizza aktar minn EUR 50 miljun biex jappoġġa s-soċjetà ċivili u l-media madwar id-dinja, inkluż fil-Balkani tal-Punent, fil-Viċinat tal-Lvant u tan-Nofsinhar, fl-Asja Ċentrali u fl-Afrika, biex tissaħħaħ ir-reżiljenza tal-ambjent u tas-soċjetajiet tal-informazzjoni inġenerali għad-diżinformazzjoni (permezz ta’ taħriġ fil-verifika tal-fatti, appoġġ għal ġurnaliżmu indipendenti u investigattiv, fost l-oħrajn). Għadha għaddejja inizjattiva ta’ suċċess, stabbilita taħt il-QFP/l-Istrument preċedenti li tikkontribwixxi għall-Istabbiltà. Sħubija mal-UNESCO, il-Media Soċjali għall-Paċi, tiffoka fuq diversi partijiet ikkonċernati nazzjonali bħala soluzzjoni innovattiva biex jiġu indirizzati kwistjonijiet ta’ moderazzjoni tal-kontenut fil-livell globali, reġjonali u nazzjonali u biex jitnaqqas id-distakk bejn ir-regolaturi, il-pjattaformi u s-soċjetajiet ċivili.

(1)

   Il-Kodiċi ġie żviluppat permezz ta’ proġett li involva lil organizzazzjonijiet ta’ verifika tal-fatti minn aktar minn 30 pajjiż madwar l-Ewropa. Il-verżjoni finali tal-Kodiċi ġiet approvata minn 44 mill-45 organizzazzjoni li ħadu sehem.